# Eindexamen Fries HAVO 2013 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/fries/2013/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2013
tijdvak 1
woensdag 15 mei
13.30 - 16.00 uur
Fries
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 40 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 46 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord
behaald kunnen worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin,
dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
HA-1017-a-13-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Sosjale media yn Fryslân as generaasjeprobleem

1p 1 Mei hokker wurden soest de lêste sin fan alinea 1 it bêste ôfmeitsje kinne?
A ... de gemeente mear bekendheid jaan kinne?
B ... de ynstelling mei de prachtige kolleksje mear bekendheid jaan kinne?
C ... de kolleksje yn it bûtenlân mear bekendheid jaan kinne?
D ... de nije kolleksje mear bekendheid jaan kinne?

2p 2 Neam fjouwer wurden út alinea 2, dêr't út bliken docht dat it haad fan de ôfdieling automatiseearring neat yn it brûken fan ynternet sjocht.

1p 3 Watfoar soarte argumint brûkt de ICT-man yn alinea 2?
A Hy brûkt in autoriteitsarugmint.
B Hy brûkt in emosjoneel argumint.
C Hy brûkt in etysk argumint.
D Hy brûkt in objektyf argumint.

1p 4 "It aparte ... nij binne." (r. 40-42)
Sitearje út alinea 4 it sinpart dat de oarsaak fan dy ûntwikkeling omskriuwt.

1p 5 Wat is it ferbân tusken "Mar troch ... brûkt wurde" (r. 44-47) en "dat hat ... wêze kin". (r. 48-50)?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in konkludearende ferbân.
C It is in oarsaaklik/redensjouwend ferbân.
D It is in opsommend ferbân.
E It is in tsjinstellend ferbân.
F It is in utilizearjend ferbân.

1p 6 Watfoar soarte argumint brûkt de skriuwer yn de lêste sin fan alinea 4?
A Hy brûkt in autoriteitsarugmint.
B Hy brûkt in emosjoneel argumint.
C Hy brûkt in etysk argumint.
D Hy brûkt in objektyf argumint.

1p 7 Wêrom binne de minsken yn de leeftydskategory fan 35-65 jier skeptysker oer de sosjale media as de jonge minsken?
Brûk net mear as 15 wurden.

1p 8 Hokker elemint fan Twitter sjogge de kritsy neffens de skriuwer oer de holle? Helje dyn antwurd út alinea 6.

HA-1017-a-13-1-o 2 / 6
lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 9 Sitearje út alinea 7 de sin dêt't it dúdlikst yn oantoand wurdt dat it
gewoane sosjale ferkear gjin skea ûnderfynt fan de sosjale media.
1p 10 Hoe regearret de skriuwer op it tredde beswier?
A De skriuwer beweart it tsjinoerStelde.
B De skriuwer is it dêr wol mei iens.
C De skriuwer nuansearret dat beswier.
D De skriuwer wol net op de kwestje yngien.
1p 11 Hoe regearret de skriuwer op it fjirde beswier?
A De skriuwer beweart it tsjinoerStelde.
B De skriuwer is it dêr wol mei iens.
C De skriuwer nuansearret dat beswier.
D De skriuwer wol net op de kwestje yngien.
1p 12 Watfoar eftergrûn hawwe de yn alinea 9 neamde foarmen fan it skeinen
fan de privacy?
A Dy hawwe in finansjele achtergrûn.
B Dy hawwe in kommersjele achtergrûn.
C Dy hawwe in kriminele achtergrûn.
D Dy hawwe in politike achtergrûn.
De tapassing fan de sosjale media by de Fryske oerheden ferrint net tige
flot.
1p 13 Hokker eardere alinea jout dêr in mooglike ferklearring foar?
Understeande ynlieding heart by de fragen 14 en 15.
Yn alinea 11 giet it oer it brûken fan de sosjale media troch plysje en
boarger.
1p 14 Neam in direkt belang foar de plysje by it brûken fan de sosjale media.
Brûk net mear as 10 wurden.
1p 15 Sitearje it sinpart dat de direkte belangen foar de boarger by it brûken fan
de sosjale media neamt.
1p 16 Hokker skriuwdoelen kinst yn de tekst ûnderskiede?
A ynformearje en oantrune
B ynformearje en oertsjûgje
C ynformearje, oertsjûgje en oantrune
D oertsjûgje en oantrune
HA-1017-a-13-1-o 3 / 6
leeS verder

### Pagina 4

Understeande ynlieding heart by de fragen 17 oant en mei 20.
De tekst kin ferdield wurde yn fjouwer tekstparten:
Tekstpart 1: alinea 1 en 2
Tekstpart 2: alinea 3 oant en mei 5
Tekstpart 3: alinea 6 oant en mei 9
Tekstpart 4: alinea 10 oant en mei 12
1p 17 Wat is it ûnderwerp fan tekstpart 1?
Brûk net mear as 7 wurden.
1p 18 Wat is it ûnderwerp fan tekstpart 2?
Brûk net mear as 7 wurden.
1p 19 Wat is it ûnderwerp fan tekstpart 3?
Brûk net mear as 7 wurden.
1p 20 Wat is it ûnderwerp fan tekstpart 4?
Brûk net mear as 12 wurden.

Tekst 2 Dêr giet de paprika

Yn alinea 1 stiet dat neffens Spoelstra de Fryske paprika's ferdwine
moatte. Hy jout dêrfoar twa arguminten.
2p 21 Neam dy twa arguminten.

Spoelstra hat syn takomstbyld skriftlik fêstlein ûnder de titel
Station Fryslân: van bedrijvenpark naar Solarpark.
1p 22 Ferklearje dy titel.
Brûk net mear as 12 wurden.

Foar it sinnepanielplan ferwachtet Spoelstra finansjele stipe fan de
oerheid.
2p 23 Hokker twa oare projekten neamt er as foarbyld fan oerheidsstipe?

Spoelstra wol de sinnepanielen bekostigje mei jild út de ferkeap fan
oandielen fan enerzjymaatskippij Nuon. Spoelstra fynt dat om twa
redenen logysk.
2p 24 Neam dy twa redener.

Spoelstra set syn plannen yn 'in grutter perspektyf' (r. 56).
1p 25 Wêr bestiet dat perspektyf út?
Brûk net mear as 12 wurden.

Yn alinea 6 wurdt in tal doelstellingen foar Fryslân yn 2018 neamd.
1p 26 Hokker doelstelling wol Spoelstra dêroan taheakje?

1p 27 Hokker argumint dat Spoelstra oan it begjin fan de tekst sels brûkt, soe ek
tsjin syn eigen plannen brûkt wurde kinne?

HA-1017-a-13-1-o 4 / 6
lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 28 De enerzjyplannen fan Spoelstra drage by oan duorsumheid.
Watfoar foardiel hawwe syn plannen noch mear? Helje dyn antwurd út de
alinea's 8 oant en mei 10.

1p 29 Neffens alinea 3 sjocht Spoelstra noch genôch mooglikheden om Fryslân
fan de sinne allinne libje te litten.
Helje út de tekst de sin oan dèr't út bliken docht dat Spoelstra net
konsekWint is yn syn betooch.

Tekst 3 Fytsspoare?

1p 30 Watfoar foardiel biede Berlyn en Eastenryk foar fytstoeristen?

1p 31 Wat is it ferbân tusken alinea 1 en 2?
A It is in konk ludearjend ferbân.
B It is in oarsaaklik/red enjouwend ferbân.
C It is in opsomjend ferbân.
D It is in tsjinstellend ferbân.

"Nederlân, it fytslân by útstek." (r. 23-24)
1p 32 Mei hokker wurden wurdt dy karakterisearring werhelle?

1p 33 Wat is it ferbân tusken "It wurdt hast in geunst." (r. 29-30) en
"Gjin ynkeld ... fyts komb inearje." (r. 30-33)?
A It is in konk ludearjend ferbân.
B It is in oarsaaklik/red enjouwend ferbân.
C It is in opsomjend ferbân.
D It is in tsjinstellend ferbân.

1p 34 Wat wurdt bedoeld mei "it" yn r. 35?

1p 35 Wat wurdt bedoeld mei "dizze grutte kâns" (r. 44-45)?

"Wol altyd ... natuerfreonlik toerisme" (r. 41-44).
1p 36 Wa hawwe neffens de skriuwer de mûle altyd yn beide hannen?

2p 37 Yn hokker twa opsichten komt de FStM oerien mei it Eastenrykske
spoarbedriuw?

NS en Arriva soene in fytsfreonliker belied opsette moatte (alinea 3).
2p 38 Wat binne neffens de tekst de mooglike oarsaken dat soks net bart?

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende
pagina.

HA-1017-a-13-1-0 5/6 lees verder ►►►

### Pagina 6

1p 39 "Dizze reizger lykwols set troch." (r. 75)
Wat set dizze reizger troch?

1p 40 Ta watfoar tekstsoarte heart dizze tekst?
A It is in redenearting.
B It is in skôging.
C It is in útiensetting.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1017-a-13-1-o einde ■