# Eindexamen Fries HAVO 2012 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/fries/2012/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2012
tijdvak 1
vrijdag 1 juni
9.00 - 11.30 uur
Fries
Bij dit examen hoort een bijlage

Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

HA-1017-a-12-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 It klimaat fan Fryslân yn it jier 2030
1p 1 Yn alinea 1 wurdt praat fan “blauwe enerzjy” (r. 4-5)
Hoe wurdt dy enerzjy produseard?
1p 2 Watfoar konklúzje kinst lûke út alinea 2?
1p 3 Oan watfoar alternativen (r. 13) wurdt yn Ljouwert hurd wurke?
“It giet ... mei Fryslân.” (r. 16-17)
2p 4 Neam fjouwer sektoaren dèr’t it ekonomyisk goed mei giet.
1p 5 Wat is it ferbân tusken “It giet ... fan biogroûnstoffen.” (r. 27-28) en
“Dêrby wurdt ... foar enerzjy.” (r. 28-32)?
A foarweardlik
B konkludearjend
C opsomjend
D útlizzend
1p 6 Wat is it ferbân tusken alinea 3 en alinea 4?
A ferlykjend
B redenjouwend
C tsjinstellend
D útlizzend
1p 7 Fan de „hispel kommen” (r. 43-46)
Sitearje út alinea 4 it tekstpart dèr’t de gefolgen fan it net trochgean fan dy
plannen yn beskreaun wurde.
“trochdat der ... te keapjen.” (r. 47-48)
1p 8 Sitearje út alinea 4 it sinpart dat dúdlik makket wêrom’t der te min jild wie.
1p 9 Wat binne de foardielen fan brede feilichheidssônen by de seediken lâns?
Brûk net mear as 5 wurden.
1p 10 Wat is it ferbân tusken “De hegesnelheidstrein ... mar goed.” (r. 78-81) en
“Nije ferfiers techniken ... ûnrendabel makke.” (r. 81-83)?
A ferlykjend
B konkludearjend
C opsomjend
D redenjouwend
1p 11 Wat is it foardiel fan in elektryske auto yn ferliking mei in trein?
Brûk net mear as 5 wurden.
1p 12 Wêr slacht “in automatisearre ferbining” (r. 96-97) op?
2p 13 Neam twa gefolgen fan de nije enerzysintrâles fan 2030.
HA-1017-a-12-1-o 2
lees verder ►►►

### Pagina 3

2p 14 De tekst bestiet út alve alinea’s.
Fan hokker fjouwer oanslutende alinea’s soest twa meitsje kinne om it tal
alinea’s werom te bringen ta njoggen? Motivearje dyn antwurd.
1p 15 Watfoar takomstbyld jout de tekst?
A in negatyf takomstbyld
B in negatyf takomstbyld mei in pear pluspunten
C in posityf takomstbyld
D in posityf takomstbyld mei in pear minpunten
Tekst 2 Fisken raze net
1p 16 Wat soe neffens de earste alinea in reden wêze kinne om omtinken oan it
sportfiskjen te jaan?
1p 17 Wat is de funksje fan de alinea’s 1 en 2?
A Dy alinea’s jouwe in foarbyld fan it ûnderwerp fan de tekst.
B Dy alinea’s jouwe in koarte gearfetting fan de tekst.
C Dy alinea’s jouwe yn ’t foar de konklúzje fan de tekst.
D Dy alinea’s neame de oanlieding ta it skriuwen fan de tekst.
1p 18 Wat is it ferbân tusken “Omdat sportfiskjen ... sjoen wurdt.” (r. 8-12) en
“It is ... dien wurdt.” (r. 13-18)?
A ferlykjend
B foarweardlik
C tsjinstellend
D útlizzend
1p 19 Wat is it ferbân tusken “Hjir hat ... rol spylje” (r. 21-22) en
“mar se ... boppetôan fiere.” (r. 22-24)?
A ferlykjend
B foarweardlik
C tsjinstellend
D útlizzend
1p 20 Wat is it ferbân tusken “Hjir hat ... te finen.” (r. 31-33) en
alinea 4?
A ferlykjend
B foarweardlik
C tsjinstellend
D útlizzend
2p 21 Wêr is de skriuwer it oer iens mei Gallé oangeande pine by fisken en wêr net
oer? Brûk net mear as 25 wurden.
HA-1017-a-12-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

1 Herman Gallé brûkt yn alinea 3 in autoriteitsarugumint.
2 De skriuwer brûkt yn alinea 4 in autoriteitsarugumint.
1p 22 Hokker fan de boppesteande bewearings is of binne wier?
A Allinne bewearting 1 is wier.
B Allinne bewearting 2 is wier.
C Beide beweartingen binne wier.
D Beide beweartingen binne net wier.
2p 23 Hokker alinea’s rjochtsje harren benammen op in etysk/moreel argumint?
Der komme yn de alinea’s 5 en 6 noch twa oare stellingen oan bod.
2p 24 Mei hokker stelling is de skriuwer it iens en mei hokker stelling net? Brûk net mear as 45 wurden.
1p 25 Wat hat “it iten fan fleis” (r. 63) mei sportfiskjen te meitsjen? Brûk net mear as 15 wurden.
Meie wy as minsken fleis ite?
1p 26 As de skriuwer dy fraach beantwurdzje moast, hokker twa eleminten soe er dan yn syn argumintaasje beheije? Brûk net mear as 15 wurden.
“Dêrby is ... weromfange wolle.” (r. 72-87)
2p 27 Wêrom is neffens boppesteand steat it neidiel fan sportfiskjen foar de fisk behâld? Neam twa redenen. Brûk net mear as 15 wurden.
“Inkommersjeel ... duvel wurde.” (r. 90-92).
1p 28 Lis út wêrom’t dy fisken jaloersk wêze soene. Brûk net mear as 10 wurden.
2p 29 Soe it berikken fan de wetterkwaliteisdoelen (r. 121-122) itselde gefiolch foar de fisken hân ha as de ferbettering fan de ekologyske kwaliteit fan it wetter (r. 112)? Motivearje dyn antwurd. Brûk net mear as 15 wurden.
1p 30 Wat is de funksje fan alinea 13?
A Dy alinea jout de konklyzje fan de tekst.
B Dy alinea jout in foarbyld fan it ûnderwerp fan de tekst.
C Dy alinea jout in koarte gearfetting fan de tekst.
D Dy alinea neamt de oanlieding ta it skriuwen fan de tekst.
1p 31 Wat is de haadgedachte fan de tekst?
A De sportfiskersjij is goed foar minske en fisk.
B De sportfiskersjij is yn it neidiel fan de fisk en yn it foardiel fan de minske.
C It foardiel fan de sportfiskersjij foar de minske is grutter as it neidiel foar de fisk.
D It neidiel dat fisken ûnderfine fan de sportfiskersjij falt wol ta.

HA-1017-a-12-1-o 4 lees verder


### Pagina 5

1p 32 Wat is it skriuwdoel fan de tekst?
A ynformearje
B oantrune
C oertsjûgje
Tekst 3 Cliffs of Moher
Understeande ynlieding heart by de fragen 33 en 34.
Yn alinea 1 docht de skriuwer in tal bewearingen:
1 Der bestiet net in ‘formule’ om in hit te skriuwen.
2 De kommêrsy hat net folle ynfloed op it súkses fan in liet.
3p 33 Yn hokker alinea’s wurdt bewearing 1 tsjinprutsen? Motivearje dyn antwurd yn
in sin fan net mear as 15 wurden.
2p 34 Yn hokker alinea wurdt bewearing 2 tsjinprutsen? Motivearje dyn antwurd.
Brûk net mear as 20 wurden.
1p 35 Wat is it ferbân tusken “Fansels wist ... liet fine” (r. 11-12) en “der wurdt ... om
frege” (r. 12-13)?
A foarweardlik ferbân
B opsomjend ferbân
C redenjouwend ferbân
D tsjinstellend ferbân
1p 36 Wat is it ferbân tusken “It is ... mankelyk oandocht.” (r. 14-16) en “Mar like ...
bard ferhaal.” (r. 16-17)?
A foarweardlik ferbân
B opsomjend ferbân
C redenjouwend ferbân
D tsjinstellend ferbân
Understeande ynlieding heart by de fragen 37 en 38.
De beskriuwing fan it drama yn alinea 4 komt net alhiel oerien mei dy yn it liet.
1p 37 Hokker elemint út alinea 4 wurdt yn it liet oars werjûn? Brûk net mear as 20
wurden.
1p 38 Hokker opfallend barren yn de tekst fan it liet komt yn alinea 4 net foar?
Brûk net mear as 15 wurden.
1p 39 Hokker fan ûndersteande bewearingen klopt?
A De skriuwer fan Cliffs of Moher hâldt him oan de feiten.
B De skriuwer fan Cliffs of Moher hâldt him oan de feiten, op in pear rigels nei.
C De skriuwer fan Cliffs of Moher hat yn hast alle rigels de feiten ‘oanklaaid’.
D De skriuwer fan Cliffs of Moher hat yn in pear rigels fan de tekst de feiten
‘oanklaaid’.
Bronvermolding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1017-a-12-1-o
5
einde