# Eindexamen Fries HAVO 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/fries/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2009
tijdvak 1
vrijdag 29 mei
9.00 - 12.00 uur
Fries
tevens oud programma
Fries 1 en Fries 1,2
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, dan wordt
alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
923-1017-a-HA-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Is Williel foar it Frysk?
1p 1 Hoe fielde de skriuwer him as promotor fan in nije Fryske lesmetoade?
A Hy fielde him hiel noflik yn dy rol. Dat docht bliken út de kombinaasje fan de earste en de twadde sin.
B Hy fielde him hiel noflik yn dy rol. Dat docht bliken út de twadde sin.
C Hy fielde him hielendal net noflik yn dy rol. Dat docht bliken út de earste sin.
D Hy fielde him net hielendal noflik yn dy rol. Dat docht bliken út de kombinaasje fan de earste en de twadde sin.
1p 2 Hokker 'kopke' slút it bêste oan by de kearn fan alinea 2?
A Arumer skoalbern skoare it bêste resultaat
B It bêste Frysk yn de lytse bouhoeke
C Nije lesmetoade oeral goed ûntfongen
D Skoalbern opten oer nije lesmetoade
2p 3 Fetse it tekstpart "Under de ... serieus nommen." (r. 27-49) gear yn maksimaal 30 wurden.
1p 4 Wat is it ferbân tusken “Under de ... yn 1980” (r. 27-33) en “Dat soks ... serieus nommen.” (r. 34-49)?
A konkludearjend
B oarsaaklik
C opsomjend
D tsjinstellend
E útlizzend
1p 5 Wat is it ferbân tusken “Dat soks ... serieus nommen.” (r. 34-49) en “En dat ... yn Fryslân.” (r. 49-51)?
A konkludearjend
B oarsaaklik
C opsomjend
D tsjinstellend
E útlizzend
1p 6 Wat is it ferbân tusken “En dat ... yn Fryslân.” (r. 49-51) en “Okkerdeis kaam ... minder Frysk.” (r. 53-68)?
A konkludearjend
B oarsaaklik
C opsomjend
D tsjinstellend
E útlizzend
923-1017-a-HA-1-o 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 7 Wat is it ferbân tusken "Okkerdeis kaam ... minder Frysk." (r. 53-68) en "It mei ... achterút kachelt." (r. 68-74)?
A konkludearjend
B oarsaklik
C opsomjend
D tsjinstellend
E útlizzend

2p 8 Yn hokker trije situaasjes wurdt ûnderling hyltyd minder Frysk brûkt?

2p 9 Mei wat foar doel hellet de skriuwer 'Koarnjum' en 'Gau' (r. 79) oan? Brûk net mear as 20 wurden.

2p 10 Sitearje de kearnsin út alinea 4.

2p 11 Neffens de skriuwer is *Studio F* gjin "ôfdwaande remeedzje om it Frysk in grutter plak te jaan yn it ûnderwiis” (r. 85-87). Wêrom hat it promotor fan dy lesmetoade neffens him dochs wol sin? Brûk net mear as 30 wurden.

2p 12 Sitearje de kearnsin út alinea 5.

2p 13 Fan watfoar stylfiguer is ‘fruchbere jûn’ (r. 133) in foarbyld? Motivearje dyn antwurd.

1p 14 Wêrom fynt de skriuwer dy saakkundigen 'Willie Wortels' (r. 140)? Brûk net mear as 10 wurden.

De skriuwer wol net oansjoen wurde foar in ‘swiersettige ûndergongsfilosoof’ (r. 81-82).

2p 15 Op grûn fan hokker alinea’s soe men oars dy yndruk wol krije kinne? Neam trije alinea’s.

1p 16 Wat is neffens de skriuwer it wichtichst foar it Frysk?
A In sterkere wetlike basis foar it Frysk.
B It brûken fan de metoade *Studio F* yn it ûnderwiis.
C It ynsjoch dat meartaligens in ferriking is.
D Kreative ideeën foar de takomst fan it Frysk.

1p 17 Wat is it wichtichste skriuwdoel fan de tekst?
A ferdivedearje
B ynformearje
C oantrune
D oertsjûgje

923-1017-a-HA-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

Tekst 2 It sûpen giet gewoan troech ...
18 Wêrom pleite de skriuwer foar in plan tsjin alkoholmisbrûk?
Brûk net mear as 15 wurden.
19 Wêrom sil it alkoholprobleem wol net oanpakt wurde?
Brûk net mear as 10 wurden.
20 Yn r. 28 hat de skriuwer it oer de 'maatskiplike kosten' fan alkohol.
Op hokker trije terreinen dogge dy kosten har foar? Brûk yn totaal net mear as
fiif wurden.
21 "En dochs is alkohol maatskiplik folslein akseptearre." (r. 58-59)
Kloppet dy bewearing? Motivearje dyn antwurd mei in út it foarôfgeande part
fan de tekst.
22 Watfoar maatregel bedoelt de skriuwer mei 'in fanatike oanpak' yn r. 70-71 en
wêrom is er dêr net foar?
Brûk net mear as 12 wurden.
23 Wat is it ferskil tusken it drankmisbrûk fan earder en dat fan no?
Brûk net mear as 20 wurden.
24 Yn alinea 8 stiet in riddendearring dy't as in drôchreden beskôge wurde kin.
Meitsje dúdlik om hokker riddendearring it giet en lit ús út wêrom't der sprake fan in
drôchreden is.
25 Wêrom makket de skriuwer de gemeenten it ferwyt fan 'symbolpolityk' (r. 110)?
Brûk net mear as 15 wurden.
26 Om it alkoholmisbrûk ûnder jongeren tsjin te gean komt de skriuwer mei in hiele
list fan maatregels, ú.o. it oanskerpjen fan de wetjouwing (r. 129-130).
Jou dêrfan fjouwer foarbylden út de tekst.
27 Behalve it oanskerpjen fan de wetjouwing neamt de skriuwer noch in hiel oar
soarte maatregel.
Hokker maatregel is dat?
28 Wat is it wichtichste skriuwdoel fan de tekst?
A ferdivedearje
B ynformearje
C oantrune
D oertsjûgje
923-1017-a-HA-1-0
4
lees verder

### Pagina 5

Tekst 3 Kolaatsje op alkoholgearkomste
1p 29 Wêrom wol de provinsje de help fan de probleemgroep ynskeakelje? Brûk net
near as fiif wurden.
2p 30 Binnendijk fûn it 'in nuttige jûn' (r. 58-59).
Fûnen de oanwêzige jongeren dat ek?
Ljochtsje dyn antwurd ta mei trije foarbylden út de tekst.
1p 31 Wat is it wichtichste skriuwdoel fan de tekst?
A ferdivedeearje
B ynformearje
C oantrune
D oertsjûgje
2p 32 Ut tekst 3 docht bliken dat ien fan de yn tekst 2 neamde maatregels tsjin
alkoholmisbrûk ûnder jongeren wierskynlik net folle resultaat ha sil.
Neam dy maatregel. Brûk net mear as fiif wurden.
2p 33 "De diskusje leit it ûnderlizzende fan it hiele probleem bleat." (r. 47-48)
Kaam dêrby in nij gegeven oan it ljocht of wie dat allang bekend?
Ljochtsje dyn antwurd ta en beheije dêryn tekst 2.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
923-1017-a-HA-1-o* einde ■
Beschikbaar gesteld door Stichting Studiegbegeleiding Leiden (SSL).