# Eindexamen Fries HAVO 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/fries/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Fries 1 en Fries 1,2
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Vragenboekje
20 06
Tijdvak 1
Donderdag 18 mei
9.00 – 12.00 uur
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te
behalen; het examen bestaat uit 24 vragen en
een samenvattingsopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen,
voorbeelden, etc.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd
en je antwoordt met meer dan één zin, dan
wordt alleen de eerste zin in de beoordeling
meegeteld.
600023-1-380
Begin

### Pagina 2

Tekst 1 Twatalichheid moat it Frysk rêde
" Yn samar in Ljouwerter Krante fan in sneon steane tsien berte-advertinsjes, fiif yn it Frysk en fiif yn it Nederlânsk." (r. 1-3)
2p 1 De skriuwer besiket dat byld yn twa opsichten te nuansearjen. Toan dat oan. Brûk net mear as 40 wurden.
2p 2 Wat is it sintrale probleem yn dizze tekst?
A Dat de measte Friezen har net drok meitsje om harren taal.
B Dat de posysje fan it Frysk swak is.
C Dat it brûken fan it Frysk gjin ekonomyske foardielen jout.
D Dat it Frysk skealik is foar it ûnderwiisnivo.
1p 3 Wat is it ferbân tusken alinea 1 oant de iene kant en de alinea's 2 oant en mei 5 oan de oare kant?
A Ferlykjend ferbân.
B Oarsaaklik/redenjouwend ferbân.
C Opsommend ferbân.
D Tsjinstellend ferbân.
1p 4 Wat is it ferbân tusken "In plysjeman ... te brûken." (r. 22-27) en "Yn Fryslân ... wêze kin." (r. 27-34)?
A Oarsaaklik/redenjouwend ferbân.
B Opsommend ferbân.
C Tsjinstellend ferbân.
D Utlizzend ferbân.
2p 5 "En dus is Frysk min foar ús bern." (r. 21)
Mei wat foar argumint kinne jo dat opfetting bestride? Helje dyn antwurd út de twadde helte fan de tekst. Brûk net mear as 15 wurden.
2p 6 Wat is de haadgedachte fan alinea 3?
A In plysjeman yn Baskelân moat it Baskysk net allinne ferstean kinne, mar ek prate.
B Underwizrs kinne in grutte ynfloed hawwe op it taalgebrûk fan bern.
C Yn Baskelân en Wales is it finansjeel en ekonomysk oantreklik om de minderheidstaal te praten.
D Yn Fryslân soe by fakatuers behearsking fan it Frysk faker ferplichte steld wurde moatte.
Tekst 2 Emoasje fersus regels
2p 7 Wêr binne Niesen en Osinga it net oer iens? Brûk net mear as 15 wurden.
2p 8 Is it getal fan 135.000 oprigen ljipaaien (r. 4-5) basearre op in mening of in feit? Motivearje dyn antwurd. Brûk net mear as 20 wurden.
1p 9 Tsjin hokker faset fan it aaisykjen ferset Niesen him sterk? Brûk net mear as 5 wurden.
1p 10 Wêrom is de BFVW oprjochte?
A de mooglikheden foar it aaisykjen te beheinen.
B de mooglikheden foar it aaisykjen út te wreidzjen.
C it aaisykjen foar Fryslân te behâlden.
D it aaisykjen yn Fryslân te ferbieden.
600023-1-380 2 Lees verder

### Pagina 3

1p 11 Hokker doel stribbet de BFVW nei?
De BFVW hat hjoed de dei stribjen om
A de mooglikheden foar it aaisykjen te beheljen.
B de mooglikheden foar it aaisykjen út te wreidzjen.
C it aaisykjen foar Fryslân te behâlden.
D it aaisykjen yn Fryslân te ferbieden.

1p 12 Wat is it ferbân tusken “Fryslân is ... fan ljipaaien.” (r. 18-20) en “Mar dan ... ljipaaien
meinimme.” (r. 20-21)?
A Ferlykjend ferbân.
B Foarweardlik ferbân.
C Redenjouwend/oarsaaklik ferbân.
D Tsjinstellend ferbân.

2 Friézen wolle neffens Osinga aaisykje fanwegen de neisoarch.
2p 13 Hokker bewearing(en) is / binne wier?
A Allinne bewearing 1 is wier.
B Allinne bewearing 2 is wier.
C Beide bewearingen binne net wier.
D Beide bewearingen binne wier.

2p 14 Is de argumentaasje fan Osinga yn r. 24-26 (“Mar hy ... goede neisoarch.”) basearre op syn
eigen miening of op in feit? Motivearje dyn antwurd. Brûk net mear as 20 wurden.

1p 15 Is de ynfloed fan it aaisykjen op de ljipestân neffens Niesen negatyf of posityf? Ljochtsje
dyn antwurd ta. Brûk net mear as 15 wurden.

1p 16 Is de ynfloed fan it aaisykjen op de ljipestân neffens Osinga negatyf of posityf? Ljochtsje
dyn antwurd ta. Brûk net mear as 15 wurden.

2p 17 Kiest de skriuwer partij tusken Niesen of Osinga of bliuwt er neutraal? Motivearje dyn
antwurd. Brûk net mear as 25 wurden.

Tekst 3 Fryske learlingen hawwe foarsprong

Understeande ynlieding heart by fraach 18 en 19.
“Op it rapport en de berjochtjouwing dêroer is hiel wat ôf te tingjen.” (r. 5-7)

2p 18 Wat falt op it rapport (r. 5-6) ôf te tingjen? Neam trije punten fan krityk. Brûk net mear as
35 wurden.

1p 19 Wat falt op de berjochtjouwing (r. 6) ôf te tingjen? Brûk net mear as 10 wurden.

1p 20 Wat is it ferbân tusken “De taalaachterstân ... yn Limburch.” (r. 20-26) en “It is ... te praten.”
(r. 26-27)?
A Foarweardlik ferbân.
B Konkludearjend ferbân.
C Opsomjend ferbân.
D Utlizzend ferbân.

“Wy hawwe as men sa rekkenet sels in foarsprong fan in wike.” (r. 27-28)
1p 21 Meitsje dúdlik dat dy riddeneferring net kloppet. Brûk net mear as 10 wurden.

Tink derom: de lêste fragen fan dit eksamen stean op de oare side.

600023-1-380
3
Lees verder

Beskikber steld troch Stichting Studiebe

### Pagina 4

De ferskillen yn taalprestaazjes tusken de Fryske en de Limburchske learlingen binne net sa
grut dat der konklúzjes oer ferbûn wurde kinne.
1 Dat is de konklúzje fan de berjochtjouwing yn de media.
2 Dat is de konklúzje fan de skriuwer.
3 Dat is de konklúzje fan it ûndersyk fan de Fryske Akademy.
2p 22 Hokker bewearing(en) is/binne wier?
A Allinne bewearing 1 is wier.
B Allinne bewearing 2 is wier.
C Allinne bewearing 3 is wier.
D Allinne de bewearingen 1 en 2 binne wier.
E Allinne de bewearingen 2 en 3 binne wier.
F Allinne de bewearingen 2 en 3 binne wier.
Bergsma beweart dat it in foarrjocht is om op in lytse skoalle te sitten (r. 46–48).
Yn alinea 2 suggerearet er lykwols dat in grutte skoalle miskien ek wol foardielen hat.
2p 23 Meitsje dat dúdlik. Brûk net mear as 25 wurden.
1p 24 Ta hokker tekstsoarte heart dizze tekst?
A Riddenerring.
B Skôging.
C Utiensetting.

Tekst 4 Underweis nei de ivige jeugd
12p 25 Meitsje yn minimaal fjouwer alinea’s en maksimaal 150 wurden in gearfetting fan dizze
tekst en behâld dêryn it folgjende:
• telomearen en DNA;
• telomearen en it ferâlderingsproses;
• telomerase en it kankerbestriden.
Einde
600023-1-380
4