# Eindexamen Filosofie HAVO 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/filosofie/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2018
tijdvak 1
woensdag 16 mei
9.00 - 12.00 uur
filosofie
Dit examen bestaat uit 25 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 45 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of argumentatie gevraagd wordt, worden aan
het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of argumentatie
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0311-a-18-1-o

### Pagina 2

Opgave 1 Mini-missverkiezingen

[FIGUUR: Portret van een jong meisje, gekleed voor een missverkiezing.]

In de Verenigde Staten zijn min-
missverkiezingen voor kinderen
onder de twaalf mateloos populair.
Jonge meisjes verschijnen in vaak
uitdagende kleding op het podium.
Haarextensies, plakwimpers,
neptanden en bruiningsspray zijn in
deze wereld de normaalste zaak.
Veel moeders van de meisjes
benadrukken dat deelname goed is
voor het zelfvertrouwen van hun
dochters en de jury's van de
verkiezingen zeggen vooral te letten
op de persoonlijkheid van de jonge
deelneemsters. Maar de wereld van
mini-missverkiezingen is ook
competitief en de deelneemsters
staan vaak onder hoge druk.
Ellen, een kritische blogster, schrijft over mini-missverkiezingen:

tekst 1

Realiseren deze ouders zich wel hoe hun kinderen door deze onnatuurlijke
omgeving worden gevormd tot quasi-mensen? Hun natuurlijke, normale
persoonlijkheid wordt zo drastisch veranderd.
In plaats van een gezond zelfvertrouwen, ontwikkelen deze kinderen een
constante behoefte aan bevestiging door anderen. Zij krijgen alleen hoge
scores door zich overdreven en kunstmatig te gedragen. Zij zijn geobsedeerd
met hun uiterlijk en verschijning. Zij leren niet 'zichzelf te vinden' en te
ontdekken wat hen bijzonder maakt. In plaats daarvan worden zij getraind om
zich te plooien naar wat op dat moment 'in' is, wat dat dan ook is.

naar: ellengry.com - Toddlers and tiaras - 2011

De opvatting van Ellen is dat de deelneemsters zichzelf niet goed leren
kennen. Veel mensen gaan ervan uit dat je jezelf leert kennen door naar
binnen te kijken, door introspectie. Volgens Descartes is kennis door
introspectie betrouwbaar vanwege twee kenmerken.
Anderen gaan bij zelfkennis uit van de interpretatietheorie.
2p 1 Geef de twee kenmerken van zelfkennis volgens Descartes'
introspectietheorie weer.
Leg vervolgens uit dat de opvatting van Ellen beter aansluit bij de
interpretatietheorie dan bij de introspectietheorie.

HA-0311-a-18-1-o 2 / 11 lees verder >>>


### Pagina 3

1p 2 Krista Lawlor heeft een andere opvatting over wat zelfkennis inhoudt.
Stel, een jong meisje vraagt zich af of meedoen aan een mini-
missverkiezing iets voor haar is.
Leg uit hoe dit meisje er volgens Lawlor achter kan komen of ze echt wil
meedoen aan een mini-missverkiezing.
Anders dan in Amerika zijn mini-missverkiezingen in Europa een relatief
onbekend verschijnsel. In 2016 zou de eerste mini-missverkiezing in
België georganiseerd worden, maar de Belgische arbeidsinspectie
verbood het evenement. De inspectie oordeelde:

tekst 2
Door een schoonheidsideaal te promoten, heeft een mini-missverkiezing
mogelijk een schadelijke impact op een brede groep kinderen.
Het uiterlijk is een gegeven waarover een kind zo goed als geen controle heeft.
Dat maakt een schoonheidswedstrijd anders dan een talentenshow of
sportwedstrijd voor kinderen. Daar kan een kind groeien in zijn talent door te
oefenen en feedback te krijgen.

bron: Peeters verbiedt Mini Miss België - de Standaard - 2016

De Belgische overheid vindt dat zij zich actief moet bemoeien met de
mini-missverkiezingen omdat het hier om kinderen gaat.
Volgens de klassiek-liberaal John Stuart Mill mag de overheid zich niet
zomaar met het leven van haar burgers bemoeien. Maar Mill vindt dat
overheidsbemoeienis wel is toegestaan als het om de scholing van
kinderen gaat.

2p 3 Leg met Mills opvatting van autonomie uit:
— wat volgens Mill de verhouding tussen overheid en individu moet zijn
en
— dat leerplicht niet in strijd is met Mills liberalisme.

2p 4 Het klassiek-liberale mensbeeld gaat uit van twee vooronderstellingen.
Beargumenteer of het verbod door de Belgische arbeidsinspectie past bij
de twee vooronderstellingen van het klassiek-liberale mensbeeld.

De Belgische arbeidsinspectie baseerde haar oordeel mede op een
advies van de Raad van de Gelijke Kansen voor Mannen en Vrouwen,
een officieel adviesorgaan van de Belgische overheid. Volgens deze raad
dragen mini-missverkiezingen bij aan 'hyperseksualisering' van kinderen.
Met hyperseksualisering wordt bedoeld dat een seksuele betekenis wordt
toegekend aan personen die die seksuele betekenis van zichzelf niet
hebben. Door het dragen van make-up, sexy kleding en door het
aannemen van uitdagende poses krijgen de mini-missen een seksuele
uitstraling die niet past bij hun leeftijd.

HA-0311-a-18-1-0
3 / 11
lees verder ►►►


### Pagina 4

tekst 3
De wedstrijden kunnen bijdragen aan een seksualisering van de kinderen,
waardoor de normale ontwikkeling van kinderen in het gedrang kan komen.
Bij sommige kinderen kan dit bepaalde problemen creëren met het zelfbeeld.
Ddikwijls worden deze wedstrijden door de kinderen ervaren als een serieuze,
belangrijke gebeurtenis in hun leven en worden ze gevaren in een beeld
dat vaak geschetst wordt door hun ouders. Op deze manier ontstaat het risico
dat kinderen geobsedeerd worden door hun uiterlijk. Vaak wordt er een enorme
druk op de schouders van kinderen gelegd. Zij ervaren erg veel stress bij deze
wedstrijden en vertonen dikwijls niet-sociaal gedrag jegens elkaar.
bron: Advies betreffende kinderarbeid in mini-missverkiezingen - 2013

Volgens het advies dragen de mini-missverkiezingen eraan bij dat
kinderen niet meer authentiek kind kunnen zijn, maar dat ze moeten
voldoen aan seksistische stereotypen over vrouwelijkheid.
Volgens Jean-Jacques Rousseau leidt de moderne samenleving tot een
inauthentiek leven.
3p 5 Geef aan:
- wat volgens Rousseau het verschil is tussen een authentiek en een
inauthentiek leven en
- welke vooronderstelling over authenticiteit Rousseau daarbij heeft.
Leg vervolgens met tekst 3 uit dat mini-missverkiezingen volgens
Rousseau bijdragen aan een inauthentiek leven.

Veel kinderen en ouders hadden zich verheugd op de eerste Belgische
mini-missverkiezing en zien niet in waarom deelname schadelijk zou zijn.
Een van de meisjes die zich hadden opgegeven is de tienjarige Laura.

tekst 4
Laura las in de krant over de Mini Miss België-verkiezing en wist: “Daar doe ik
aan mee! Ik sta graag op een podium. Ik wil laten zien wie ik ben en wat ik kan.
Wat andere mensen daarover te zeggen hebben, boeit me niet.”
Laura en haar zusje zijn meer om hun uiterlijk bekommerd dan hun moeder
vroeger als kind was. “Ik heb daar geen probleem mee”, zegt moeder Mira. “Ik
duw hen niet in die richting, maar ik vind het zeker ook niet ongezond dat ze
hun uiterlijk belangrijk vinden.”
“Als Laura op het podium staat, straalt ze altijd”, zegt haar zus trots. Moeder
Mira bevestigt: “Veel meisjes verstrekken vanwege de stress die zo’n optreden
meebrengt. Laura blijft lachen van begin tot eind. Dat is ook al vaak andere
mensen opgevallen. En natuurlijk vind ik haar mooi, ze is mijn dochter! Als ik
dacht dat ze geen kans maakte, had ik het haar wel uit het hoofd gepraat.”

bron: Wat andere mensen denken, boeit me niet - de Standaard - 2016

HA-0311-a-18-1-o
4/11
lees verder

### Pagina 5

Jean-Paul Sartre had kritiek op Rousseaus opvatting over het authentieke
leven.
1p 6 Geef deze kritiek weer.

Volgens Sartre is te kwader trouw zijn een bedreiging voor authenticiteit.
2p 7 Geef met een citaat uit tekst 4 een argument tegen de opvatting dat
Laura te kwader trouw zou zijn.
Leg vervolgens uit dat Laura volgens Sartre toch onvermijdelijk te kwader
trouw is.

Laura staat graag op het podium.
Axel Honneth heeft een relationele opvatting van autonomie. Erkenning
2p 8 staat daarbij centraal.
Leg uit:
- welke drie vormen van erkenning volgens Honneth nodig zijn voor
autonomie en
- welke vorm van erkenning Laura krijgt door op het podium te staan.

Sommige mensen voelen weerzin tegen mini-missverkiezingen omdat
deze verkiezingen jonge meisjes een misvormd beeld van vrouwelijkheid
zouden voorhouden. Anderen vinden juist dat mini-missverkiezingen
meisjes de mogelijkheid bieden om al jong zelf te experimenteren met
verschillende vormen van vrouwelijkheid.
Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen vrouwelijkheid als
biologisch kenmerk en vrouwelijkheid als gender. Bij vrouwelijkheid als
gender speelt mogelijk het probleem van aangepaste voorkeuren.
3p 9 Geef de betekenis van het begrip ‘gender’ weer.
Geef vervolgens met dit begrip een argument voor en een argument
tegen de stelling dat Laura’s wens om deel te nemen aan een mini-
missverkiezing een aangepaste voorkeur is.

HA-0311-a-18-1-o 5 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 6

Opgave 2 Online roleplayinggames

Wereldwijd kruipen dagelijks miljoenen mensen achter hun computer om het spel World of Warcraft (WoW) te spelen. WoW is een online rollenspel dat je met meerdere mensen tegelijk speelt. In dergelijke games kruip je in de huid van een avatar (een virtuele figuur) die opdrachten uitvoert in het virtuele universum van de game.
De WoW-speler heeft volledige controle over zijn avatar en kiest zelf de identiteit van zijn avatar: zijn karakter, uiterlijk, beroep, vaardigheden en talenten. Vervolgens stapt de speler als avatar de sprookjesachtige Warcraft-wereld binnen, bijvoorbeeld als Tauren Druid.
[FIGUUR: Een grote, gespierde Minotaurus-achtige figuur in pantser en met een wapen.]
Een Tauren Druid (zie afbeelding hiernaast) is een stierachtig, gehoefd wezen met een fictief gewicht tussen de 300 en 500 kilo. Deze avatar heeft als eigenschap dat hij in een luipaard kan veranderen, waardoor hij speciale opdrachten kan uitvoeren. Als hij in een hoger level komt, breiden zijn mogelijkheden en eigenschappen verder uit. Hij kan dan in steeds meer soorten dieren veranderen en daardoor ook meer gevechten winnen in de vorm van bijvoorbeeld een vogel, zeehond of leeuw.
2p 10 Als het gaat over identiteit kan er een onderscheid worden gemaakt tussen numeriek identiek zijn en kwalitatief identiek zijn.
Leg uit dat een avatar in WoW niet kwalitatief identiek is met zichzelf wanneer een hoger level wordt bereikt, maar wel numeriek identiek.
Veel WoW-spelers vereenzelvigen zich met hun avatar. In de korte film Avatar days vertelt een WoW-speler over zijn vrouwelijke avatar die vijanden in schapen kan veranderen. Hij doet over haar de volgende uitspraak: “Ik verander helemaal niet als ik haar ben in het spel. Zij is precies zoals ik.”
Hoewel de opvattingen van Derek Parfit en Paul Ricoeur gaan over identiteit door de tijd heen, kunnen ze ook worden toegepast op WoW-spelers die zich vereenzelvigen met hun avatar.
De vraag in hoeverre de WoW-speler en zijn avatar echt dezelfde persoon zijn, zou voor Parfit een ‘lege vraag’ zijn.
Ricoeur heeft kritiek op Parfits theorie over persoonlijke identiteit. In die kritiek speelt het onderscheid tussen idem-identiteit en ipse-identiteit en tussen eerste- en derde-persoons perspectief een belangrijke rol.
3p 11 Leg uit:
- dat de vraag in hoeverre de WoW-speler en zijn avatar echt dezelfde persoon zijn volgens Parfit een ‘lege vraag’ zou zijn en
- wat Ricoeurs onderscheid tussen ipse-identiteit en idem-identiteit inhoudt.
Beargumenteer vervolgens met de uitspraak van de WoW-speler of jij het meer eens bent met de opvatting van Parfit of met die van Ricoeur.
HA-0311-a-18-1-o 6/11 lees verder ▶▶►

### Pagina 7

In online roleplayinggames worden vaak vriendschappen gesloten.
Sommige opdrachten kunnen namelijk alleen worden opgelost door
samen te werken met andere avatars. Deze avatars communiceren via de
chatfunctie van de game om samen plannen te maken, om
teleurstellingen te verwerken als ze hun doel niet hebben gehaald, of om
elkaar bij te praten als iemand even offline is geweest.
Volgens Daniel Dennett is het zelf een fictief object, vergelijkbaar met een
romanpersonage.
1p 12 Leg uit of een avatar in WoW volgens Dennetts opvatting een zelf heeft.
Uit psychologisch onderzoek naar het spelen van games als WoW blijkt
dat deze games een positief effect hebben op het sociale gedrag van de
gamers. Uit dit onderzoek wordt de conclusie getrokken dat er nauwelijks
verschil is tussen sociaal contact in een virtuele wereld en sociaal contact
in de echte wereld: mensen gaan op dezelfde manier om met avatars als
met echte mensen.
1p 13 Dennett heeft een functionalistische opvatting over de menselijke geest.
Leg uit dat de conclusie van het psychologisch onderzoek te begrijpen is
vanuit Dennetts functionalistische opvatting over de menselijke geest.
Dennett legt zijn functionalistische opvatting over de menselijke geest uit
met een gedachte-experiment waarin hij wordt losgekoppeld van zijn
brein. Kritiek op Dennett is dat hij daarmee nog niet bewijst dat de geest
zonder het lichaam kan bestaan.
1p 14 Leg deze kritiek uit.
Een ander positief effect dat uit het psychologisch onderzoek blijkt, is dat
het zelfvertrouwen van de gamers toeneemt. Niet alleen in de game, maar
ook in de echte wereld. Deze toename van zelfvertrouwen kun je
begrijpen vanuit een dualistische opvatting over lichaam en geest, maar
ook vanuit de kritiek hierop van Shaun Gallagher en Dan Zahavi.
2p 15 Beargumenteer of het toegenomen zelfvertrouwen van de gamers volgens
jou beter kan worden begrepen vanuit het dualisme of vanuit de kritiek
hierop van Gallagher en Zahavi. Gebruik daarbij de begrippen 'dualisme'
en 'geleefd lichaam'.
Een mooi voorbeeld van het positieve effect dat het spelen van een game
kan hebben is WoW-speler Stephen Gillet.
Gillet werd in 2014 aangenomen als manager bij Starbucks omdat hij in
zijn cv had aangegeven aanvoerder van een team te zijn in WoW. Gillet
beheerde de virtuele bank van zijn team, organiseerde gezamenlijke
opdrachten en bleek een goed gevoel te hebben voor het aannemen van
nieuwe, getalenteerde avatars.
Volgens de sollicitatiecommissie had hij door zijn ervaring als aanvoerder
in WoW precies die vaardigheden ontwikkeld waarover een goede
manager moet beschikken. Gillet kwam dus verder in het leven door de
techniek van internetgames.
HA-0311-a-18-1-o 7 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 8

Je zou in het geval van Gillet dan ook de volgende uitspraak kunnen doen: “Techniek is bepalend (constitutief) voor wie je bent.”
Die uitspraak veronderstelt een specifieke opvatting over de grenzen van
lichaam en geest.
2p 16 Leg uit of de uitspraak er in het geval van Gillet van uitgaat dat de
menselijke geest begrensd is of onbegrensd.
Beargumenteer vervolgens met een opvatting van techniek als hulpmiddel
of jij het met de uitspraak eens bent.
In een andere online roleplayinggame, Rust, ontstond ooit een relletje
over identiteit. In Rust moet je zien te overleven in onherbergzaam
gebied, waarbij je afhankelijk bent van het gedrag van andere spelers.
Sommigen kiezen ervoor medespelers te doden om nuttige spullen te
verkrijgen, terwijl anderen onderhandelen over een geschikte ruil.
Aanvankelijk speelde iedereen Rust met dezelfde avatar: die van een
blanke man. Maar na een update bepaalde toeval of je speelt als man of
vrouw en of je een lichte of donkere huidskleur hebt. Veel Rust-spelers
waren boos over het ontbreken van een keuze. Spelen met een ander
geslacht of een andere huidskleur ontneemt hun plezier in het spel, ook al
hebben deze eigenschappen geen invloed op de spelmogelijkheden en
spelprestaties.
2p 17 In Charles Taylors opvatting over authenticiteit is keuzes maken
belangrijk. Daarbij onderscheidt hij sterke en zwakke evaluaties.
Leg Taylors onderscheid tussen sterke en zwakke evaluaties uit.
Beargumenteer vervolgens met dit onderscheid of de bij de boze spelers
van Rust om een authentieke keuze gaat.
Volgens sommige psychologen kunnen games als WoW en Rust een rol
spelen bij het ontwikkelen van je identiteit. In Rust heb je maar één
avatar. In WoW kun je met meerdere avatars tegelijk spelen. Volgens
psychologen kun je daardoor in WoW verschillende identiteiten
‘uitproberen’ en jezelf beter leren kennen. Je kunt ontdekken of je je
prettiger voelt bij een karakter dat vijanden aanvalt, gewonden helpt, of
vrienden beschermt.
2p 18 In de opvatting over authenticiteit van Christine Korsgaard speelt het
hebben van een ‘praktische identiteit’ een belangrijke rol.
Geef aan wat het begrip ‘praktische identiteit’ inhoudt volgens Korsgaard.
Leg vervolgens met dit begrip uit of de volgens Korsgaard voor de
authenticiteit van een gamer uitmaakt of hij WoW of Rust speelt.
HA-0311-a-18-1-o 8 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Opgave 3 Twee zelven

Volgens veel mensen
bepalen je herinneringen
wie je bent.
Of je je nog kunt
herinneren wat je ooit
dacht en deed is een
psychologisch criterium
voor identiteit.
Maar herinneringen aan
het verleden blijven niet
altijd hetzelfde.

[FIGUUR: Twee torso's van keramiek, bedekt met tekst.]

tekst 5

Herken je dit? Je ontmoet een leuke jongen en je gaat een paar keer samen uit.
Na een paar afspraakjes loopt het spaak. Met een knal spat het prille geluk
uiteen. Al die tijd bleek hij een stuk of zes 'projectjes' te hebben lopen waar jij
er toevallig één van was.
Wat een vreselijke ervaring, denk je. Maar de ervaringen zelf, die paar mooie
avonden of wilde nachten, zijn helemaal niet veranderd. Die momenten zijn
immers allang vervlogen en blijven onveranderlijk gelukkig. Het is de
herinnering die is veranderd en die het geluk transformeert tot iets vreselijks.

bron: miriamrasch.nl - Het conflict tussen ervaring en herinnering - 2012

19 2p John Locke maakte een onderscheid tussen mens en persoon.
Geef aan wat dit onderscheid inhoudt.
Leg vervolgens uit dat je volgens Locke ondanks de veranderende
herinneringen uit tekst 5 dezelfde persoon blijft.

David Hume beargumenteert zijn opvatting over persoonlijke identiteit
vanuit het empirisme. Volgens het empirisme begint alle kennis bij de
ervaring.

20 1p Geef Humes sceptische argumentatie weer dat er geen stabiel zelf
bestaat.

21 1p Hume vergelijkt de geest in dit verband met een theater.
Leg met tekst 5 uit in welk opzicht de geest volgens Hume met een
theater te vergelijken is.

HA-0311-a-18-1-0 9 / 11 lees verder ► ► ►


### Pagina 10

Het vinden van een goede partner gaat soms met vallen en opstaan, zoals ook uit tekst 5 blijkt.
Richard Moran zou de keuze voor een partner beschouwen als een kwestie van zelfkennis. Hij gaat daarbij uit van de deliberatietheorie.
1p 22 Leg met het voorbeeld van het kiezen van een goede partner uit wat Morans deliberatietheorie inhoudt.
Kritiek op Morans deliberatietheorie is dat deze onvoldoende rekening houdt met impliciete oordelen.
2p 23 Geef aan wat een impliciet oordeel is.
Leg vervolgens de kritiek op Morans deliberatietheorie uit. Gebruik daarbij een voorbeeld van een impliciet oordeel dat jou keuze voor een partner zou kunnen beïnvloeden.
De psycholoog Daniel Kahneman onderzoekt de manier waarop mensen keuzes maken. Hij legt uit dat alle mensen twee zelven hebben, een ‘ervarend zelf’ en een ‘terugblikkend zelf’.
Van de twee zelven beantwoordt volgens Kahneman het ervarende zelf de vraag: "Hoe voelt het nu?", terwijl het terugblikkende zelf de vraag beantwoordt: "Hoe was het nou, alles bij elkaar genomen?"
Volgens Kahneman vertelt het terugblikkende zelf verhalen over de ervaringen van het ervarende zelf.
De opvatting over persoonlijke identiteit van Lynne Rudder Baker is in een bepaald opzicht vergelijkbaar met die van Kahneman.
1p 24 Leg uit in welk opzicht Bakers en Kahnemans opvatting over persoonlijke identiteit met elkaar te vergelijken zijn. Gebruik daarbij het begrip ‘numerieke identiteit’.
Volgens Kahneman vertelt het terugblikkende zelf niet alleen verhalen over wie we zijn, maar neemt het ook alle beslissingen in ons leven.
Dat betekent volgens Kahneman dat we ons niet laten leiden door onze ervaringen, maar door onze herinneringen aan die ervaringen. En de herinnering aan een ervaring kan heel anders zijn dan de ervaring zelf.
Dit belangrijke verschil tussen ervaring en herinnering legt Kahneman uit met een voorbeeld van een vakantie:
HA-0311-a-18-1-0 10 / 11 lees verder

### Pagina 11

tekst 6
Wanneer we op vakantie gaan doen we dat voor het grootste deel om ons terugblikkende zelf te dienen. Vanuit het standpunt van het ervarende zelf is het zo dat als de tweede week van je vakantie even goed is als de eerste week, de vakantie van twee weken twee keer zo is goed als wanneer je maar één week op vakantie zou zijn gegaan.
Zo werkt het niet voor het terugblikkende zelf. Voor het terugblikkende zelf is de vakantie van twee weken nauwelijks beter dan de vakantie van één week, omdat er geen nieuwe herinneringen worden toegevoegd. Je hebt het verhaal niet veranderd.
naar: TED.com - Kahneman: Het raadsel van ervaring vs. geheugen - 2010

Stel, je hebt lang gespaard voor een zonvakantie aan de Middellandse
Zee. De eerste dag is fantastisch. Maar vanaf dag twee is het één lange
vervelende ervaring: je hotelkamer zit vol kakkerlakken, het warm water
van de douche doet het niet, je krijgt een voedselvergiftiging van het eten
in het hotel en de zon laat zich niet meer zien.
Om het goed te maken biedt het reisbureau je een ‘geheugnpiil’ aan. Dit
nieuwe middel is ontwikkeld voor mensen die een oorlogstrauma hebben
opgelopen, maar kan ook in andere situaties worden gebruikt.
Door de geheugenpiil worden al je vakantieherinneringen vanaf de tweede
dag gewist, zodat je je alleen de eerste heerlijke dag zult herinneren.
Door Kahnemans theorie over de twee zelven en het voorbeeld van de
geheugenpiil kun je je afvragen of er door technologische ingrepen iets
verloren gaat van de menselijke identiteit.
3p 25
Beargumenteer of de geheugenpiil een bedreiging vormt voor de
menselijke identiteit met:
– een eigen opvatting over de natuur van de mens,
– de rol van de twee zelven in tekst 6 en
– het onderscheid tussen genezen en verbeteren bij
mensverbeteringstechnieken.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0311-a-18-1-o
11 / 11
einde