# Eindexamen Filosofie HAVO 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/filosofie/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 14 – Opgave 14

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen
HAVO
filosofie
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
2006
Tijdvak 1
Vrijdag 2 juni
9.00-12.00 uur
Voor dit examen zijn maximaal 31 punten te
behalen; het examen bestaat uit 14 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
argumentatie gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of argumentatie ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegedeeld.
600023-1-640
Begin

### Pagina 2

Dit is een opgavepagina uit een examen getiteld 'Opgave 1 Hersenen en bewustzijn'. De pagina bevat geen grafieken, tabellen of figuren. De tekst behandelt filosofische concepten, met name die gerelateerd aan het bewustzijn, de aard van ervaringen en de rol van taal. Er worden specifieke filosofen genoemd, zoals Ludwig Wittgenstein, Gottlob Frege en Gilbert Ryle, en hun ideeën over fenomenologie, betekenis (intentie en extensie van woorden), en de categorie-fout (category mistake) worden aangehaald. De opdrachten aan de student zijn tekstueel en vereisen analyse en uitleg van de gepresenteerde filosofische concepten. Studenten worden gevraagd conclusies te trekken uit hypothetische scenario's (Antipoden) en de ideeën van genoemde filosofen toe te passen en uit te leggen. Er worden punten toegekend aan elke deelvraag (2p, 2p, 3p).

### Pagina 3

Dit is een examenpagina met opgaven gerelateerd aan filosofie en neurowetenschappen. De pagina bespreekt de dualistische theorie van René Descartes, die een onderscheid maakt tussen lichaam en geest. Er wordt dieper ingegaan op de vraag hoe prikkels van buitenaf het bewustzijn beïnvloeden. Vervolgens wordt Daniel Dennett geïntroduceerd, die de rol van hersenen en het concept van 'qualia' (subjectieve ervaringen) onderzoekt, met name in relatie tot geautomatiseerde systemen en kunstmatige intelligentie. Thomas Nagel's gedachte-experiment over de ervaring van een vleermuis wordt aangehaald om de uitdagingen van het begrijpen van subjectieve ervaringen door wetenschap te illustreren. Ten slotte wordt het Chinese Kamer-experiment van John Searle besproken, dat de vraag stelt of een machine echt kan denken. Van de student wordt gevraagd om deze concepten uit te leggen, te argumenteren en conclusies te trekken uit de gedachte-experimenten.

### Pagina 4

Dit is een opgavepagina uit een examen, met een tekstuele opgave die de student moet analyseren. Er worden geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren getoond. De tekst bespreekt de mogelijkheid van kunstmatige intelligentie die 'bewust' kan worden en stelt dit tegenover de menselijke geest. Centraal staat het concept van 'intentionaliteit', een kenmerk van de geest dat in de tekst wordt aangehaald als iets wat hersenprocessen niet zouden hebben. De opgave (aangeduid met '8' en '3p') vraagt de student om te definiëren wat er onder intentionaliteit wordt verstaan, vanuit het perspectief van aanhangers van de identiteitstheorie, en om kritiek op deze theorie te leveren.

### Pagina 5

Dit is een opgavepagina uit een examen, getiteld 'Opgave 2 Expertsystemen'. De tekst introduceert het concept van expertsystemen en hun toepassingen in diverse beroepen, zoals geneeskunde, rechtspraak en luchtvaart. Er wordt ingegaan op de filosofische kritiek van Hubert Dreyfus op expertsystemen, en de pagina verwijst naar een tekst (tekst 1) die de werkwijze van een expertsysteem uitlegt door middel van interviews met experts en het opstellen van feiten en regels. Een voorbeeld van een medisch expertsysteem wordt gegeven. Vervolgens wordt de student gevraagd om een overeenkomst te trekken tussen de toetsing van expertsystemen en de Turing-test. Een tweede tekst (tekst 2) wordt geïntroduceerd, die ingaat op de rechtspraak als voorbeeld van een gebied waar expertsystemen worden toegepast. De student wordt gevraagd na te denken over de rol van expertise bij het bepalen van strafmaten. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren op deze pagina. De pagina vereist van de student analyse en synthese van de gegeven teksten om conceptuele verbanden te leggen.

### Pagina 6

Dit is een opgavenpagina van een examen. De tekst behandelt de ethische en filosofische implicaties van het gebruik van computersystemen in rechtspraak en onderwijs. Er worden concepten zoals expert systemen, de Turing-test, bewustzijn, en utilisme besproken. Er zijn geen grafieken of tabellen. De student wordt gevraagd om argumenten te analyseren, uitspraken te verklaren, en modellen te hanteren om concepten zoals de menselijke geest te verklaren. De pagina bevat verwijzingen naar teksten van H.T. Schipper, minister Korthals van Justitie, en Putnam, met citaten en bronvermeldingen. Er zijn drie opgaven genummerd 10, 11 en 12, elk met een puntentelling (2p) en een instructie voor de student.

### Pagina 7

Dit is een opgavenpagina van een examen, waarschijnlijk uit een vakgebied als filosofie, psychologie of cognitiewetenschap, met de focus op de relatie tussen mens, technologie en bewustzijn. De pagina bevat twee teksten (tekst 5 en tekst 6) en twee vragen (vraag 13 en vraag 14). Tekst 5, ontleend aan Ray Kurzweil, bespreekt de toekomst van leren met virtuele leerkrachten en zenuwimplantaten, en de verbetering van kennisoverdracht. Tekst 6, die refereert aan de filosofie van Merleau-Ponty en Pierre Teilhard de Chardin, introduceert het concept van de 'menselijke wereld' versus een meer objectieve wereld, gevuld met emoties, frustraties en hindernissen, waarin leren en waarnemen centraal staan. Vraag 13 vraagt de student om de materialistische visie van Büchner op denken uit te leggen en te relateren aan Kurzweils visie. Vraag 14 vraagt om de opvatting van Merleau-Ponty over de relatie tussen lichaam en geest te beschrijven en te vergelijken met die van Büchner, aan de hand van tekst 6. De pagina bevat geen grafieken of tabellen, maar wel bronvermeldingen en examenonderdeelindicaties ('2p').