# Eindexamen Economie HAVO 2017 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/economie/2017/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2017 tijdvak 2 maandag 19 juni 13.30 - 16.30 uur economie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-1022-a-17-2-o ### Pagina 2 Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 1 Pretkortingen'. De pagina bevat een tekstuele casus over de concurrentiestrijd tussen pretparken, specifiek Termijn8or en Action4U, en hun marketingstrategieën met kortingen. Er is een illustratie van een achtbaan, die de sfeer van een pretpark weergeeft. De casus introduceert economische concepten zoals marktkenmerken (concurrentie, heterogeniteit/homogeniteit, prijsregulering) en vraagt de student om deze te identificeren. Verder wordt een interviewfragment gepresenteerd waarin de directeur van Termijn8or spreekt over de omzet en de impact van supermarktkortingen op de entreekaartjes. De student wordt gevraagd om aan de hand van de gegevens een kortingspercentage te berekenen (Opgegeven 2 punten). Dit examen vereist analyse van economische situaties en wiskundige berekeningen. ### Pagina 3 Gebruik tekstballon 2 en bron 1. 3 (4p) Toon aan dat de entreeprijs van Termin8or 25% hoger zou liggen indien het park streeft naar maximale totale winst in plaats van maximale totale opbrengst. interviewer: Waarom dan toch de kortingsacties? Komt hiermee de winstgevendheid van uw pretpark Termin8or niet in gevaar? 3 Te Linge: Dat is mogelijk. Het komt omdat Termin8or en Action4U zich in een gevangenendilemma bevinden. 4 Gebruik tekstballon 3 en 4 en bron 2. 2p 4 Verklaar de uitspraak van Te Linge dat beide parken zich in een gevangenendilemma bevinden. Ga als volgt te werk: - Bepaal de dominante strategie van elk pretpark. - Leg uit dat er als gevolg van deze strategieën sprake is van een gevangenendilemma. interviewer: Hoe gaat de directie van Termin8or het verlies aan omzet nu aanpakken? 5 Te Linge: Op regenachtige dagen zullen wij slechts € 16 entree vragen. Op zonnige dagen vragen we een hogere prijs. Als onze concurrent en wij niet aan de kortingsacties via de supermarkten zouden meedoen, verwacht ik voor Termin8or dan in juni € 336.000 omzet. interviewer: Begrijp ik u goed dat u kiest voor prijsdiscriminatie? 7 Gebruik tekstballon 6 en bron 3. 2p 5 Bereken de entreeprijs die Termin8or op zonnige dagen in juni wil gaan vragen, uitgaande van de verwachting van Te Linge. Gebruik tekstballon 6 en 7. 1p 6 Geef een reden waarom er geen sprake is van prijsdiscriminatie. HA-1022-a-17-2-o 3/8 lees verder ### Pagina 4 Dit document is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 2 Wat kost een vermogen?'. De opgave behandelt vermogensverdeling, met vermelding van een onderzoeksrapport uit 2015 dat de toenemende ongelijkheid in vermogensbezit wereldwijd aantoont, specifiek gericht op de rijkste 1%. Studenten Nies en Eva onderzoeken dit verder voor hun land, met twee deelvragen: hoe de vermogensverdeling in hun land is in 2014, en welke maatregelen genomen kunnen worden om deze schevere verdeling aan te pakken. Nies vindt statistieken van het Bureau voor Statistiek (CBS) over de vermogensverdeling in 2012 en 2014, waarbij hij zich afvraagt hoe de 0% of minder vermogenden hun bezit (zoals een eigen huis) definitief krijgen. De opgave instrueert de student om gebruik te maken van 'bron 1' om namens Eva een antwoord te formuleren op Nies' vraag, en om een Lorenzcurve voor 2014 te schetsen op basis van een staafdiagram. Verder wordt gevraagd de Lorenzcurve van 2014 te vergelijken met die van 2012, om te bepalen welke boller is, en dit te verklaren aan de hand van een staafdiagram. De studenten onderzoeken vervolgens de effecten van een belastingmaatregel in 2017 en vergelijken de bestaande regeling uit 2014 met deze nieuwe regeling. ### Pagina 5 Dit is een opgavenpagina uit een examen, waarschijnlijk economie of een gerelateerd vakgebied, aangezien het gaat over vermogensverdeling, belastingheffing, rendementen en risicospreiding. Er worden twee beweringen gepresenteerd die de student moet analyseren. Vervolgens worden drie opdrachten gegeven, die gebaseerd zijn op 'bron 2 en 3' en 'bron 2, 3 en 4'. De opdrachten vereisen uitleg over de effecten van vermogensverdeling en een vergelijking van de vermogensgroei tussen 2014 en 2017 voor huishoudens met verschillende vermogens. Er wordt specifiek gevraagd om berekeningen uit te voeren en de resultaten te vergelijken met behulp van verhoudingsgetallen. Er worden geen grafieken of tabellen direct op deze pagina weergegeven, maar er wordt verwezen naar een (niet getoonde) tabel en een rekenvoorbeeld in bron 4. De student wordt gevraagd om concepten zoals 'nivellerend effect', 'fictieve rendementen', 'risicospreiding' en 'vermogensgroei' toe te passen en te berekenen. ### Pagina 6 Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opave 3 China grijpt in'. De pagina bevat tekstuele informatie over de economische situatie in China en de Chinese yuan in augustus 2015, inclusief wisselkoersen en rentebeleid. Er worden drie vragen gesteld (vragen 12, 13, 15 en 17) die betrekking hebben op berekeningen met wisselkoersen, analyse van oorzaken van koersdaling, en uitleg van economische concepten zoals valutamarktinterventies en betalingsbalansen. Vraag 16 vraagt om een uitleg van ongeveer 50 woorden over de economische gevolgen van de koersdaling van de yuan voor de VS, waarbij specifieke aspecten benoemd moeten worden. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, maar verwijst wel naar 'bron 1' voor een grafiek die gebruikt moet worden bij vraag 14. De vragen vereisen kennis van macro-economische concepten, internationale handel en valuta. ### Pagina 7 Deze pagina is een examenopgave met de titel 'Opave 4 De prijs van tijd'. Het bevat een tekst over spaarrentes en inflatie, met een illustratie van een weegschaal met twee prosenttekens. De opgave bevat meerdere deelvragen (18 t/m 23) die de student moet beantwoorden op basis van de tekst. Concepten die aan bod komen zijn spaarrentes, inflatie, economische groei, consumptiegoederen, exportgoederen, intertemporele afweging, consumptieniveau, financiële levensloop, en stroomgrootheden. De student wordt gevraagd om uitspraken te verklaren, te redeneren en te beargumenteren, met verwijzingen naar bronnen en economische principes. ### Pagina 8 Deze pagina is een opgave van een examen. Het bevat een casus over autoverzekeringen, schadeclaims en het bonus-malussysteem. Visuele elementen zijn beperkt tot tekstblokken en vraagnummers met punten. De casus behandelt concepten zoals asymmetrische informatie, moral hazard (moreel gevaar) in de context van verzekeringen, en de werking van een bonus-malusladder. De student wordt gevraagd om uit te leggen waarom 'opwaarderen' van schade mogelijk is, of dit te maken heeft met moral hazard, en de uitspraak van de VvV-woordvoerder te verklaren. Verder moet een specifieke casus van Hugo, inclusief cataloguswaarde, kilometerstand, premiebedrag en aantal claims, worden geanalyseerd. De student moet berekenen hoeveel de premie van Hugo stijgt en uitleggen waarom het aantal claims niet beperkt wordt door het bonus-malussysteem.