# Eindexamen Economie HAVO 2014 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/economie/2014/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2014 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 - 16.30 uur economie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 51 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behalen kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redener worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-1022-a-14-2-o ### Pagina 2 Dit is een opgavepagina van een examen, genaamd 'Opgave 1'. De tekst beschrijft een economisch scenario rond Noordzeevissers en de visafslag, met nadruk op prijsvorming, marktvormen en garantieprijs. De opgave vraagt de student om een economisch juiste redenering te geven voor de geschetste situatie, dit te onderbouwen met de mechanisme van de veilingklok en de impact op consumenten- en producentensurplus. Verder moeten studenten kiezen uit monpolistische concurrentie/volkomen concurrentie, wel/niet een garantieprijs en maximaal/rechtvaardig. Er wordt een specifieke situatie uit week 2 van een bepaald jaar beschreven, waarbij een spaarfonds € 80.000 bedroeg. De studenten moeten, gebruikmakend van bron 1 en 2, de juiste weergave van de opkoopkosten selecteren en berekenen hoeveel omzet er nodig was voor de opkoopkosten in week 2 van 2011. ### Pagina 3 Dit is een opgavepagina van een examen. Het bevat een tekstfragment over de prijsregulering van schol en de reactie van een visserij-econoom op het 'gevangenendilemma'. De tekst behandelt markmechanismen, garantieprijzen en de implicaties voor Noordzeevissers. De student wordt gevraagd om een vervolg te schrijven op de reactie van de econoom. Dit vervolg moet een uitleg bevatten over waarom Noordzeevissers door de werking van het vrije marktmechanisme in een gevangenendilemma terecht kunnen komen, en een concreet voorbeeld geven van een maatregel als oplossing voor dit dilemma, met nadruk op de overbevissing van schol. De student moet de voorgestelde maatregel toelichten en het antwoord beperken tot ongeveer 100 woorden. De pagina bevat geen grafieken, tabellen of andere visuele elementen, enkel tekst. Het examenonderdeel richt zich op economische concepten zoals marktprijs, garantieprijs en het gevangenendilemma in de context van visserijbeheer. ### Pagina 4 Deze examenpagina, genaamd "Opave 2", is een opgavendeel dat zich richt op economische concepten gerelateerd aan Nederlandse huishoudens, vermogen, schulden en hypotheken tussen 2001 en 2011. De tekst noemt de Nederlandse Bank (DNB) en verwijst naar meerdere bronnen, waaronder bron 1, 2 en 3, die de studenten dienen te gebruiken voor het beantwoorden van de vragen. Visuele elementen zijn afwezig, maar er wordt gesproken over 'vermogensbalans' en 'hypotheekschulden'. De student wordt gevraagd uit te leggen hoe 'verzílverde' woningoverwaarde wordt besteed, waarom hypothecaire leningen goedkoper zijn geworden, de samenstelling van het totale vermogen te analyseren, de verdubbeling van hypotheekschulden te relateren aan risicoaversie, de gemiddelde waarde van een koopwoning te berekenen, en een verklaring te geven voor de conclusie van onderzoekers over de effecten van woningoverwaarde. ### Pagina 5 Dit is een examenpagina, onderdeel van Opave 3, die een casus beschrijft rond de Argentijnse peso-crisis in 2012, getiteld 'Peso Doble' crisis. De tekst behandelt de waardevermindering van de peso ten opzichte van de dollar, de impact op consumenten en de aan- en verkoop van auto's. Visuele elementen zijn twee blokken tekst die lijken op fragmenten uit krantenartikelen, waarin de koppeling van de peso aan de dollar wordt uitgelegd. Het eerste blok stelt dat de peso in 1991 gekoppeld werd aan de dollar, 1 peso = 1 dollar, om inflatie te bestrijden. Het tweede blok, uit december 2001, beschrijft de loskoppeling, waarbij de wisselkoers bepaald wordt door vraag en aanbod. Vraag 11 vraagt de student om de officiële koers van de peso in dollars te berekenen, gebaseerd op de informatie in de tekst. Vraag 12 instrueert de student om, gebruikmakend van bron 1 (een krantenknipsel over de peso-dollar koppeling), de krantenkoppen in een economisch juiste volgorde te zetten. ### Pagina 6 Dit is een opgavepagina van een examen. De pagina bevat tekst en vragen, maar geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen. De tekst beschrijft de periode tussen 2002 en 2012 en de wisselkoers van de Argentijnse peso. De student wordt gevraagd om economische concepten zoals de betalingsbalans, inflatie en valutatransacties uit te leggen, met name in relatie tot de koersdaling van de peso. Vraag 13 vraagt om de impact van koersdaling op de betalingsbalans uit te leggen. Vraag 14 focust op de relatie tussen koersdaling en inflatie in Argentinië. Vraag 15 vraagt om twee maatregelen te identificeren en uit te leggen hoe deze de koersdaling van de peso kunnen tegengaan, waarbij specifieke maatregelen zoals renteaanpassing en valutatransacties worden genoemd. ### Pagina 7 Dit document is een opgavepagina (Opave 4) met als titel 'Belasting omhoog, opbrengst omlaag!'. De pagina bevat tekstuele informatie die begint met een krantenbericht uit november 2012 over de verhoging van de assurantiebelasting van 9,7% naar 21%, met een verwachte extra opbrengst van €1,4 miljard. Het bericht noemt drie argumenten waarom deze verhoging mogelijk niet het gewenste effect zal hebben. Hierna volgen specifieke vragen (genummerd 16 tot en met 20) die de student moet beantwoorden, gebaseerd op dit krantenbericht en aanvullende bronnen (bron 1 en bron 2). De vragen gaan over berekeningen, concepten als 'averechtse selectie' en 'premiedifferentiatie', 'moral hazard', 'prijsinelastische vraag' en het toepassen van deze concepten op de situatie geschetst in het krantenbericht. ### Pagina 8 Dit is een opgavepagina van een examen, waarschijnlijk gericht op economie of maatschappijleer, gezien de discussie over risico-aversie en verzekeringen. De tekst vergelijkt de gemiddelde uitgaven aan verzekeringen per inwoner in verschillende EU-landen en koppelt dit aan het inkomen per hoofd en risico-aversie. Er wordt een specifieke situatie geschetst in een 5-havo klas waar een leraar de risico-aversie in EU-landen bespreekt en twee leerlingen, Pleun en Amber, reageren hierop. Pleun stelt dat Luxemburger de hoogste uitgaven aan schadeverzekeringen per hoofd hebben, wat mogelijk wijst op een hogere risico-aversie. Amber nuanceert dit door te stellen dat dit niet direct te zien is en dat het uitgerekend moet worden. De student wordt gevraagd om, gebruikmakend van bron 3 (niet getoond), de verzekeringsdruk voor beide landen te berekenen en te bepalen wie er gelijk heeft. Visuele elementen zoals grafieken of tabellen ontbreken op deze pagina. De focus ligt op het analyseren van economische concepten en het toepassen van berekeningen. ### Pagina 9 Dit is een examenpagina met de titel 'Opave 5: Geen werk, geen huis, geen burgemeester'. De pagina bevat een uitgewerkte casus, een citaat van econoom Lemaire over de woningmarktcrisis en werkloosheid sinds 2008, en de impact hiervan op de mobiliteit en het arbeidsaanbod. Er worden twee vragen gesteld aan de student. Vraag 22 vraagt om een verklaring van werkloosheid als gevolg van afnemende mobiliteit. Vraag 23 vraagt om twee kenmerken van de marktvorm die de arbeidsmarkt van een land kenmerken. Vervolgens wordt de casus uitgebreid met informatie over ambtswoningen voor burgemeesters, de verkoop daarvan door gemeenten en de invloed van de woningmarktcrisis hierop. Vraag 24 vraagt om een aanvullende verklaring voor het verminderde gebruik van gemeentelijke ambtswoningen. De pagina eindigt met de instructie 'Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina'. Er zijn geen grafieken of tabellen aanwezig, wel tekstuele informatie en een citaat. ### Pagina 10 Dit is een examenpagina met twee opgaven (25 en 26) die betrekking hebben op een casus over burgemeester mevrouw Wijk. De casus beschrijft haar overweging om een burgemeestersfunctie in een kleine gemeente met 30.000 inwoners aan te nemen, inclusief de verhuiskosten en woonlasten. Opgave 25 vraagt om een verklaring voor de relatie tussen het inkomensklasse en het bruto maandsalaris, gebruikmakend van bron 1. Opgave 26, die ook gebruik maakt van bron 1, vraagt of mevrouw Wijk de nieuwe functie aanvaardt, met als onderbouwing een berekening. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen op deze pagina. De opgaven toetsen analytisch en rekenkundig inzicht met betrekking tot financiële besluitvorming en salarisstructuren.