# Eindexamen Economie HAVO 2012 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/economie/2012/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30 - 16.30 uur economie Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-1022-a-12-1-0 ### Pagina 2 Dit is een opgavenpagina uit een examen, getiteld 'Opgave 1'. De tekst behandelt het economische concept van de impact van digitale distributie (downloads) versus fysieke verkoop (cd's) op de vraag en consumentensurplus, met een casus over een popgroep. Er worden wiskundige/wetenschappelijke concepten zoals vraag, consumentensurplus en prijselasticiteit genoemd, hoewel er geen grafieken of tabellen direct op deze pagina zijn afgebeeld, wel wordt verwezen naar een figuur in "bron 1" die een driehoek ABC bevat, waarschijnlijk een grafische weergave van consumentensurplus. De student wordt gevraagd om teksten aan te vullen, uitleg te geven over economische effecten, en te redeneren over consumentensurplus in de context van prijsveranderingen en beschikbaarheid. Specifieke vragen gaan over het motiveren van keuzes bij het aanvullen van zinnen en het berekenen van de impact op consumentensurplus bij verschillende scenario's. ### Pagina 3 bron 1 vraag naar het eerste album van Duploaders P in euro's ↑ A Vcd1 Vcd2 B Pcd = 20 Vdl Pdl = 2 0 Q in aantal albums Vcd1 = vraag naar de cd-versie in de uitgangssituatie Vcd2 = vraag naar de cd-versie na het beschikbaar komen van de downloadversie Vdl = vraag naar de downloadversie Pcd = prijs van de cd-versie Pdl = prijs van de downloadversie HA-1022-a-12-1-o 3 lees verder ► ► ► ### Pagina 4 Deze pagina is een opgave, getiteld 'Opave 2 - Nieuwe crisis en een oud model'. Het bevat een historische tekst over de 18e-eeuwse econoom François Quesnay en zijn 'Tableau Économique', dat de bloedsomloop van het lichaam als metafoor voor de geldkringloop in een land gebruikte. Visueel is er een portret van Quesnay opgenomen. De opgave instrueert de student om bronnen te analyseren en economische concepten toe te passen. Specifiek wordt gevraagd om het nationale inkomen te leggen, een voorbeeld te geven van overheidsbestedingen met uitgaven naar het buitenland, en de betekenis van het overheidstekort te duiden. Verder moet de student het nationaal spaaroverschot berekenen en de invloed van de kredietcrisis op dit overschot uitleggen, met behulp van verstrekte bronnen. De opgave beoogt begrip van economische modellen, geldstromen en crises. ### Pagina 5 11 2p Gebruik bron 2 en bron 3. Maak, met behulp van twee van de vier krantenkoppen in bron 3, van onderstaande tekst een juiste redenering met betrekking tot de Nederlandse economie. Het particulier spaarscho t kan verder toenemen, want: "Uit ...(1)... zou kunnen volgen dat gezinnen meer gaan sparen. Bovendien mag op basis van ...(2)... verwacht worden dat bedrijven ...(3)... gaan investeren." Kies uit: bij (1) kop 1 / kop 2 / kop 3 / kop 4 bij (2) kop 1 / kop 2 / kop 3 / kop 4 bij (3) meer / minder bron 2 vereenvoudigde kringloop voor Nederland in 2009 [FIGUUR: Een stroomdiagram met de volgende componenten en stromen: Gezinnen ontvangen inkomen en besteden dit aan consumptie. Gezinnen betalen belastingen aan de overheid en doen besparingen bij financiële instellingen. De overheid ontvangt belastingen en geeft overheidsbestedingen uit. De overheid heeft een overheidssaldo. Financiële instellingen ontvangen besparingen en investeringen, en houden rekening met de betalingsbalans. Bedrijven ontvangen investeringen en verkopen producten aan het buitenland. Het buitenland exporteert naar bedrijven en importeert van bedrijven. De nationale inkomen is 620.] consumptie: 290 belastingen: ... overheid overheids- bestedingen: 180 overheidssaldo: ... gezinnen besparingen: 170 financiële instellingen investeringen: ... bedrijven saldo lopende rekening betalingsbalans: ... buitenland export: 480 import: 430 nationaal inkomen: 620 Toelichting Alle bedragen luiden in miljarden euro's. bron 3 krantenkoppen over de Nederlandse economie in 2009 kop 1 Méér werkloosheid zorgt voor dalende inkomens kop 2 Crisis veroorzaakt overcapaciteit bij bedrijven kop 3 Overheid probeert investeringen in eigen land te stimuleren kop 4 Consumenten verwachten deflatie HA-1022-a-12-1-o 5 lees verder ►►► ### Pagina 6 Dit document is een opgavenpagina uit een examen, getiteld 'Opgave 3'. De opgave behandelt het thema mobiliteit en de stimulering van fietsgebruik binnen een universitair medisch centrum (UMC). De tekst bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, maar verwijst naar verschillende bronnen (bron 4, 5 en 6) die de student moet gebruiken. De student wordt gevraagd om informatie uit de bronnen te interpreteren, berekeningen uit te voeren, en argumenten te analyseren. Specifieke taken omvatten het uitleggen van investeringen, het berekenen van besparingen, het analyseren van risico's op moreel wangedrag, het tonen van berekeningen met betrekking tot fietsvergoedingen, en het beschrijven van afwegingen van werknemers. De concepten die aan bod komen, zijn gerelateerd aan mobiliteitsbeleid, kostenberekeningen, en gedragsanalyse in de context van duurzaam transport. ### Pagina 7 bron 4 fietsen met beleid: steeds meer UMC-ers op de fiets uit een krant: "Vanaf 2005 bevordert het UMC het gebruik van de fiets door haar werknemers. Het aantal werknemers dat voorheen de auto gebruikte en nu op de fiets naar het werk komt, is vanaf 2005 tot en met 2010 met 450 personen toegenomen. Er zijn extra voorzieningen getroffen voor betere fietsbereikbaarheid en fietsreparatie, ten bedrage van € 65.000 per jaar. Het UMC ziet deze investering als één van de besparingen: jaarlijks kosten autoparkeerplaatsen € 1.500 per werknemer, voor fietsparkeerplaatsen is dat slechts € 120 per werknemer. Het UMC heeft berekend dat de dagelijkse files, rondom de stad, jaarlijks leiden tot inkomstenverlies voor het UMC van € 7 miljoen. Het gaat dan bijvoorbeeld om niet-nagekomen afspraken in de polikliniek door te laat gekomen personeel. Door vermindering van de files hoopt het UMC dit inkomstenverlies te halveren, hetgeen ook gezien wordt als een besparing." bron 5 UMC-fietsplan: fiets van de werkgever met GPS vervolg uit de krant: "Maar het UMC gaat verder: vanaf 2011 gaat het UMC alle fietsende werknemers een hogere prijs per kilometer vergoeden dan werknemers die toch de voorkeur geven aan de auto om op hun werk te komen. Daarnaast stelt het UMC aan werknemers gratis een leen fiets in bruikleen ter beschikking. Deze fiets is uitgerust met het Global Positioning System (GPS), waardoor het aantal fietskilometers berekend kan worden. Vanwege de privacy mogen de locaties, tijden en data niet per werknemer op naam geregistreerd worden. Er vindt wel registratie plaats van het aantal reisdagen per werknemer. De fiets mag alleen voor woon-werkverkeer gebruikt worden. Uit eigen onderzoek van het UMC is gebleken dat gewoontegedrag de belangrijkste reden is om de auto te gebruiken voor woon-werkverkeer, ook bij afstanden korter dan 10 kilometer." bron 6 gegevens van de groep UMC-werknemers met een enkele reisafstand korter dan 10 kilometer [FIGUUR: Tabel met gegevens over UMC-werknemers met een enkele reisafstand korter dan 10 kilometer, met kolommen voor 'situatie 2010 vóór invoering plan' en 'prognose UMC: situatie 2011 na invoering plan'. Rijen bevatten: aantal autogebruikers*), gemiddeld aantal autokilometers (enkele reis), autovergoeding per kilometer, aantal fietsgebruikers*), gemiddeld aantal fietskilometers (enkele reis), fietsvergoeding per kilometer.] | | situatie 2010 vóór invoering plan | prognose UMC: situatie 2011 na invoering plan | | ---------------- | --------------------------------- | -------------------------------------------- | | aantal autogebruikers* ) | 20% | 8% | | gemiddeld aantal autokilometers (enkele reis) | 7 | 7 | | autovergoeding per kilometer | 19 cent | 10 cent | | aantal fietsgebruikers* ) | 37% | 49% | | gemiddeld aantal fietskilometers (enkele reis) | 7 | 7 | | fietsvergoeding per kilometer | 0 cent | ... (vraag 15) | *) als percentage van het totaal aantal werknemers met een enkele reisafstand korter dan ### Pagina 8 Dit is een examenpagina met de titel 'Opave 4' en de inhoud 'China versus de VS'. De tekst beschrijft de economische relatie tussen China en de VS, met focus op de wisselkoers van de yuan ten opzichte van de dollar en handelsoverschotten. Er wordt een tabel gepresenteerd met wisselkoersen van de yuan in dollars tussen juli 2008 en maart 2010. De student wordt gevraagd om een andere importbeperkende maatregel te noemen (vraag 17), de nadelen van importbeperkingen voor de VS te beschrijven (vraag 18), de koers van de yuan in dollars te berekenen op basis van de verstrekte gegevens (vraag 19), argumenten te geven op basis van bronnen (vraag 20), en een tegenargument te formuleren (vraag 21). Er zijn geen grafieken of figuren aanwezig, wel een tabel met economische gegevens. De concepten die aan bod komen zijn internationale handel, wisselkoersen, handelsoverschotten, importbeperkingen, en economische argumentatie. ### Pagina 9 bron 7 particuliere consumptie in procenten van het bruto binnenlands product (bbp) (2009) [FIGUUR: Horizontale staafdiagrammen die de particuliere consumptie in procenten van het bruto binnenlands product per land weergeven voor verschillende jaren (2000-2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010). De landen zijn China, Zuid-Korea, Nederland, Duitsland, Japan, India, Frankrijk, Canada, VK en VS. De x-as toont percentages van 0 tot 80.] bron 8 economische kerngegevens China | | 2000-2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | | :------ | :-------- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | A: waarde, | | | | | | | | in % van het nominaal bbp | | | | | | | | investeringen bedrijven en overheid | 37,7 | 40,7 | 40 | 41,1 | 45 | n.b. | | export | 25,7 | 35 | 35,4 | 32,7 | 24,5 | n.b. | | saldo lopende rekening | 3,1 | 9,1 | 10,7 | 9,6 | 6,2 | n.b. | | nationale besparingen | 42,6 | 51,7 | 53 | 53,2 | 53,1 | n.b. | | B: volume, | | | | | | | | % mutatie t.o.v. vorig jaar | | | | | | | | particuliere consumptie | 8 | 11,3 | 11 | 9,4 | 8 | n.b. | | investeringen bedrijven en overheid | 14,7 | 22,1 | 20,2 | 15,2 | 36,6 | n.b. | | export | 25,3 | 23,7 | 20 | 7,3 | -23,1 | n.b. | | bbp | 9,4 | 11,6 | 13 | 9 | 7,7 | n.b. | | C: % mutatie t.o.v. vorig jaar | | | | | | | | prijspeil particuliere consumptie | +1,2 | +1,5 | +4,8 | +5,9 | -1,1 | +5,2% | kolom 2000-2005: gemiddelde over zes jaren kolom 2010: n.b. = niet bekend HA-1022-a-12-1-o 9 lees verder ►►► ### Pagina 10 Dit is een opgavenpagina van een examen, genummerd 'Opgave 5'. De pagina behandelt het concept 'spaarloon' en de regelgeving hieromtrent, met specifieke aandacht voor de periode 2006-2009 en de gevolgen voor de Nederlandse economie. Er worden verwijzingen gemaakt naar bronnen (bron 9 en 10) en er zijn sub-vragen (22 t/m 27) die de student moet beantwoorden. Concepten zoals belastingvrije opbouw, maximale bedragen, overheidsbudget, gezinsbudget, en economische groei komen aan bod. De student wordt gevraagd om oorzaken te benoemen, keuzes te maken uit mogelijkheden, berekeningen te verrichten (belastingvoordeel), en economische redenaties te formuleren. De tekst bevat geen grafieken of tabellen, maar de inhoud is direct gerelateerd aan economische en financiële concepten. ### Pagina 11 bron 9 hoe werkt de spaarloonregeling? Werk nemers mogen een bedrag van maximaal € 613 per kalenderjaar van hun brutoloon sparen. Over dit bedrag dragen zij geen belasting en premies af in box 1 van de inkomstenbelasting. Het belastbaar inkomen wordt dus lager. Dit spaargeld wordt niet meegeteld voor de belasting in box 3. Het geld moet op een aparte spaarrekening worden gestort en mag vier jaar lang niet opgenomen worden. Er zijn enkele gevallen waarin opname binnen vier jaar wel is toegestaan: 1 de aankoop van een eigen woning 2 de start van een eigen bedrijf 3 de kosten van kinderopvang 4 studiekosten 5 vrijwillige pensioenpremie Als de werknemer het spaarloon tussentijds opneemt op een wijze die niet binnen de bovenstaande voorwaarden valt, dan wordt het opgenomen spaarloon gezien als 'gewoon' loon en is de werknemer alsnog belasting en premies verschuldigd. bron 10 overzicht spaarloonrekening van mevrouw Wellens: resultaat spaariaren 2006-2009 en totaalsaldo voor de vrijstelling [FIGUUR: Logo met de letters BS in een cirkel] Beter Sparen Voor het beste resultaat op uw spaarloonrekening www.Betersparen.nl Rekeninghouder: Mevrouw B. Wellens Vorstengraaflaan 224 5141 AA Uden datum inleg bedrag saldo 1-1-2006 storting spaarloon € 613,00 € 613,00 1-1-2007 storting spaarloon rente 2006 € 613,00 € 15,33 € 1.241,33 1-1-2008 storting spaarloon rente 2007 € 613,00 € 31,03 € 1.885,36 1-1-2009 storting spaarloon rente 2008 € 613,00 € 47,13 € 2.545,49 15-9-2010 rente 2009 € 45,08 € 2.590,57 15-9-2010 totale inleg over de jaren 2006 tot en met 2009 totaal bijgeschreven rente € 2.452,00 € 138,57 NB De storting 2010 is weggelaten, omdat deze niet onder de vrijstellingsregeling valt. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. HA-1022-a-12-1-0 11 einde