# Eindexamen Economie HAVO 2000 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/economie/2000/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Economie 1
Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 00
Tijdvak 1
Donderdag 18 mei
13.30 - 16.00 uur
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
000008 32
Begin

### Pagina 2

Opgave 1

Meer mensen aan de slag
Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de
overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van het
nationaal product. Of groei van het nationaal product leidt tot minder werkloosheid, hangt
onder andere af van de ontwikkeling van de beroepsbevolking.

Van een land zijn over 1997 de volgende gegevens bekend:
• het nationaal product bedraagt 600 miljard dollar;
• de omvang van de beroepsbevolking bedraagt 6 miljoen personen;
• er zijn 255.000 personen werkloos.
In figuur 1 is de ontwikkeling van het nationaal product en die van de werkloosheid in
personen weergegeven. De gegevens van de jaren 2000 tot en met 2002 zijn
verwachtingen.

[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de y-as 'verandering in procenten ten opzichte van het voorgaande jaar' en op de x-as de jaren 1998, 1999, 2000, 2001, 2002. Twee lijnen zijn weergegeven: een volle lijn met vierkante punten die het nationaal product voorstelt, en een gestippelde lijn met vierkante open punten die de werkloosheid in personen voorstelt.]

2p 1 Bereken de omvang van de werkgelegenheid in 1997 in personen.
2p 2 Is het nationaal product in 1999 vergeleken met 1998 gestegen, gedaald of gelijk gebleven?
2p 3 Bereken de omvang van de werkloosheid in 1999 in personen.

Om de werkloosheid in personen terug te dringen, stimuleert de overheid het werken in
deeltijd.

2p 4 Stel dat de overheid in 2000 het werken in deeltijd met succes stimuleert.
Punt Z op de werkloosheid in figuur 1 komt daardoor ... (1) ... de horizontale as te
liggen omdat door toenemende deeltijdarbeid ... (2) ... personen worden ingezet waardoor
de groei van de werkloosheid in personen ... (3) ... uitvalt.
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?

Bij (1) Bij (2) Bij (3)
A dichter bij meer lager
B dichter bij meer hoger
C dichter bij minder hoger
D verder verwijderd van minder lager
E verder verwijderd van minder hoger
F verder verwijderd van meer lager

000008 32 2 Lees verder


### Pagina 3

Opgave 2
Gulden (f) wordt euro ( )
Geld is een ...(1)... aanvaard ruilmiddel. De maatschappelijke geldhoeveelheid in
Nederland bestaat uit munten, bankbiljetten en ...(2)... . De komende jaren worden de
functies van de gulden overgenomen door de euro. Prijzen worden dan uitgedrukt in
euro's zodat de waarde van producten internationaal beter vergeleken kan worden; hier is
de functie van de euro als ...(3)... aan de orde. Het invoeren van de euro bevordert de
arbeidsverdeling via toename van de ...(4)... op de Europese markt.

3p 5  Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) algemeen / door de overheid / internationaal
bij (2) chartaal geld / giraal geld
bij (3) rekenmiddel / ruilmiddel / spaarmiddel
bij (4) concurrentie / protectie

Opgave 3
Uit een krant
Meer winst Antislip
Baggerconcern Antislip plukt in 1999 de vruchten van twee moderne baggerschepen die
in de vaart zijn gegaan. Vergelegen met 1998 steeg de winst in 1999 met 30% naar
19,7 miljoen. De omzet steeg in 1999 met 20% ten opzichte van 1998. Zorgeloos is de
terugkomst voor Antislip echter niet. Door de economische crisis in Azië lopen de opdrachten
terug. Bovendien zullen er nieuwe concurrenten op de baggermarkt verschijnen. Ook
verwacht Antislip een stijging van de energieprijzen. Daarnaast wordt het steeds
moeilijker aan geschikt personeel te komen.

2p 6  Bereken de winst die Antislip in 1998 gemaakt heeft.

2p 7  Met hoeveel procent moesten de kosten van Antislip in 1999 zijn gestegen ten opzichte
van 1998?
A minder dan 20%
B 20%
C tussen 20% en 30%
D 30%
E meer dan 30%

Antislip verwacht dat de opbrengsten van baggerwerkzaamheden zullen dalen.
2p 8  Welke twee zinnen uit het krantenbericht wijzen hierop?
Schrijf het antwoord als volgt op:
Zin 1: ...(schrijf de zin op)...
Zin 2: ...(schrijf de zin op)...

Opgave 4
Inflatie in Nederland
In 1997 ligt de inflatie in Nederland 0,25% boven het gemiddelde van de Europese Unie
(EU). In 1998 loopt het verschil verder op tot meer dan 0,5%. De inflatie in Nederland
ligt in 1998 zelfs meer dan 1% hoger dan in de buurlanden België en Duitsland.

Inflatie kan diverse binnenlandse oorzaken hebben.
2p 9  Beschrijf een manier waarop door een binnenlandse oorzaak in een land inflatie kan
ontstaan.

Inflatie heeft invloed op de internationale concurrentiepositie van een land.
2p 10 Is de internationale concurrentiepositie van Nederland ten opzichte van België door de
inflatie in 1998 verbeterd of verslechterd? Verklaar het antwoord.

000008 32 3 Lees verder


### Pagina 4

Ook de koopkracht van mensen kan door inflatie veranderen. Gegeven zijn de onderstaande beweringen:
1 De koopkracht van het inkomen is de hoeveelheid goederen en diensten die met dat inkomen kan worden gekocht;
2 Door inflatie stijgt de koopkracht van het inkomen.
Welke bewering is juist?
A alleen bewering 1
B alleen bewering 2
C beide beweringen
D geen van beide beweringen

Volgens sommige economen leidt inflatie in een land tot werkloosheid in dat land. Hieronder staan enkele economische verschijnselen:
1 de inflatie neemt toe;
2 de bedrijven krimpen de productie in;
3 de consumptie neemt af;
4 de lonen stijgen minder dan de inflatie;
5 de vraag naar arbeid neemt af;
6 de werkloosheid neemt toe.
In welke volgorde wordt de gedachtegang van deze economen weergegeven?
A 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6
B 1 - 2 - 5 - 4 - 3 - 6
C 1 - 2 - 5 - 3 - 4 - 6
D 1 - 4 - 5 - 3 - 2 - 6
E 1 - 4 - 3 - 2 - 5 - 6
F 1 - 4 - 3 - 5 - 2 - 6

Opgave 5

CAO-onderhandelingen weer van start
Bij de CAO-onderhandelingen speelt de stijging van de prijzen een belangrijke rol. Daarbij gaat het onder andere om de vraag hoeveel de lonen ten opzichte van de prijzen mogen stijgen. De prijsstijging wordt berekend aan de hand van de consumentenprijsindex (cpi).
In tabel 1 is de ontwikkeling van het CAO-loon en de cpi weergegeven door middel van indexcijfers. Niet alle indexcijfers zijn ingevuld.

tabel 1
(1997 = 100)
nominaal CAO-loon
consumentenprijsindex (cpi)
reëel CAO-loon

1996 1997 1998 1999 2000
98 100 108 111 114
97 100 104 ... 112
101 100 104 103 ...

2p 13 Welk jaar is in tabel 1 het basisjaar?

2p 14 Bereken met hoeveel procent het nominale CAO-loon in 2000 is gestegen ten opzichte van 1999 (in ten minste één decimaal).

2p 15 De consumentenprijzen zijn in 1999 ten opzichte van 1998 met 3,85% gestegen.
Bereken de cpi van 1999 (in ten minste één decimaal).

2p 16 Bereken de index van het reële CAO-loon in 2000 (in ten minste één decimaal).

000008 32 4 Lees verder

### Pagina 5

Opgave 6
Grotere economische zelfstandigheid
De regering wil dat vrouwen economisch zelfstandiger worden. De beste manier om dat
te bereiken is volgens de regering het vergroten van de arbeidsdeelname van vrouwen.
In figuur 2 staat informatie over de arbeidsdeelname in Nederland.
figuur 2
[FIGUUR: Stapeldiagram dat de arbeidsdeelname van vrouwen in 1987 en 1997 weergeeft, ingedeeld naar leeftijdscategorie.]
arbeidsdeelname vrouwen
Legenda:
1987
1997
% van de
leeftijdscategorie
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64
leeftijdscategorie
arbeidsdeelname mannen
Legenda:
1987
1997
% van de
leeftijdscategorie
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64
leeftijdscategorie
2p 17
Noem een leeftijdscategorie waarin de arbeidsdeelname van zowel de mannen als de
vrouwen naar verhouding laag is. Geef daarvoor een verklaring.
Zowel bij de vrouwen als bij de mannen is gemiddeld genomen de arbeidsdeelname
tussen 1987 en 1997 toegenomen.
2p 18
Is die toename in de leeftijdscategorie 50-54 jaar relatief het grootst geweest bij de
vrouwen of bij de mannen? Leg uit hoe dit uit figuur 2 blijkt.
De toename van de arbeidsdeelname van vrouwen is voor een deel het gevolg van
regeringsbeleid.
2p 19
Noem een maatregel waarmee de regering de arbeidsdeelname van vrouwen kan
bevorderen. Licht toe hoe die maatregel de arbeidsdeelname bevordert.
000008 32
5
Lees verder

### Pagina 6

Dit is een opgavepagina uit een economisch examen, getiteld 'Op<bos> van de cola-consument'. De pagina bevat tekstuele uitleg over concurrentie in de frisdrankmarkt, met specifieke focus op cola. Er is één visueel element: een grafiek (Figuur 3) die de verschuiving van een collectieve vraaglijn weergeeft, met de assen 'hoeveelheid' (horizontaal) en prijs (impliciet verticaal). De student wordt gevraagd om door middel van multiple-choice vragen (nummers 20, 21, 22 en 23) economische concepten zoals vraagverschuivingen, inkomenselasticiteit, prijselasticiteit en substituten toe te passen. Vraag 22 is een invulvraag die gebruikmaakt van een tabel met opties om de juiste economische terminologie te selecteren.

### Pagina 7

Opgave 8
Overheid bezuinigt
De overheid heeft de afgelopen jaren op haar uitgaven bezuinigd. De bedoeling daarvan
was het financieringstekort te verlagen waardoor de groei van de staatsschuld daalt. Als
de staatsschuld daalt, kan de rente op de kapitaalmarkt dalen. Een lagere
kapitaalmarktrente kan helpen bij het verder verlagen van het financieringstekort.
Met behulp van tabel 2 kan worden bepaald of de overheid in haar opzet is geslaagd.
tabel 2
(miljoenen euro's)
totale uitgaven rijksoverheid
aflossingen op staatsschuld
totale inkomsten rijksoverheid
staatsschuld aan het einde van het jaar
nationaal product
1998
118.058
17.619
96.811
191.049
...
1999
124.764
19.551
96.937
354.130
2p 24
2p 25
Bereken het financieringstekort in 1999.
Bereken de omvang van de staatsschuld eind 1999.
Het verlagen van het financieringstekort kan leiden tot een daling van de rente op de
kapitaalmarkt.
2p 26
Dat komt doordat bij een lager financieringstekort
A het aanbod op de kapitaalmarkt toeneemt.
B het aanbod op de kapitaalmarkt afneemt.
C de vraag op de kapitaalmarkt toeneemt.
D de vraag op de kapitaalmarkt afneemt.
Een daling van de kapitaalmarktrente heeft diverse gevolgen:
investeeren met geleend geld wordt goedkoper;
sparen wordt in het algemeen minder aantrekkelijk.
2p 27
Kies één van de twee gevolgen en leg uit hoe dat kan leiden tot een lager
financieringstekort.
Opgave 9
Import van rijst bedreigt Japan
Japanners zijn grote rijsteleters. Rijst kan buiten Japan veel goedkoper geproduceerd
worden dan in Japan zelf. De Japanse overheid vreest dat die goedkope buitenlandse rijst
de Japanse markt gaat overspoelen. Omdat het inkomen van de Japanse rijstproducenten
daardoor drastisch zou dalen, heeft de Japanse overheid invoerrechten op geïmporteerde
rijst ingesteld.
Het instellen van invoerrechten op rijst heeft gevolgen voor onderstaande categorieën:
de Japanse overheid
Japanse producenten van rijst
Japanse consumenten
Japanse producenten van andere producten dan rijst
consumenten van rijst buiten Japan
2p 28
Leg uit dat rijstproducenten buiten Japan nadeel ondervinden van de Japanse
invoerrechten op rijst.
2p 29
Kies uit het overzicht één andere categorie die ook nadeel ondervindt van de
invoerrechten. Licht het antwoord toe.
2p 30
Kies uit het overzicht twee categorieën die voordeel hebben van de invoerrechten.
Licht het antwoord toe.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
000008 32
7
Lees verder

### Pagina 8

2p 31
Het instellen van invoerrechten is een voorbeeld van een protectiemaatregel.
Protectie kan plaatsvinden met tarifaire en non-tarifaire maatregelen.
Een voorbeeld van een non-tarifaire protectiemaatregel is het
A instellen van een heffing op geïmporteerde producten.
B subsidiëren van geëxporteerde producten.
C verhogen van de kwaliteitseisen die aan geïmporteerde producten worden gesteld.
D verlagen van de BTW op geëxporteerde producten.
Einde
000008 32
8