# Eindexamen Duits HAVO 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/duits/2023/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2023
tijdvak 1
woensdag 17 mei
09.00 - 11.30 uur
Duits

Bij dit examen horen een bijlage en een antwoordblad.
Beantwoord alle vragen op het antwoordblad.
Achter dit examen en achter het antwoordblad is een erratum opgenomen.

Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

HA-1004-a-23-1-0


### Pagina 2

Let op: beantwoord een open vraag altijd in het Nederlands, behalve als het anders is aangegeven. Als je in het Duits antwoordt, levert dat 0 punten op.

Tekst 1 Ohne Polnischkenntnisse Führerschein in Polen
„bestanden"

1p 1 Welche Aussage stimmt mit diesem Text überein?
A Ein junger Tiroler wurde angeklagt, weil er mit einem abgelaufenen
Führerschein Auto gefahren sein soll.
B Ein junger Tiroler wurde angeklagt, weil sein Führerschein eine
Fälschung sein soll.
C Ein Richter hat einen Mann von der Anklage freigesprochen, bewusst
einen gefälschten Führerschein zu besitzen.
D Ein Richter hat einen Mann von der Anklage freigesprochen, mit einem
gestohlenen polnischen Führerschein Auto zu fahren.

1p 2 Warum hat ein junger Tiroler nach eigener Aussage den Führerschein in
Polen gemacht?
A weil das dort billiger als in Tirol sei
B weil die Erfolgschancen dort groß seien
C weil er eine Zeitlang dort gewohnt habe
D weil ihm der Fahrkurs angeboten worden sei

Tekst 2 Paris kämpft gegen die Unterwelt

1p 3 Welche Aussage stimmt mit dem 1. Absatz überein?
Er enthält
A einen Gegensatz.
B einen Zweifel.
C eine Übertreibung.
D ein Vorurteil.

1p 4 Geef van elk van de volgende beweringen aan of deze overeenkomt met
alinea 2.
1 Het scheiden van afval is een mogelijke oplossing voor de
rattenoverlast in Parijs.
2 De ratten in Parijs zijn waarschijnlijk al minder gevoelig voor giftige
bestrijdingsmiddelen.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad 'wel' of 'niet'.

1p 5 Ratten eten een hoop afval.
Welk ander voordeel zou de aanwezigheid van ratten kunnen hebben?
(alinea 2)

HA-1004-a-23-1-o
2/9
lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 6 Welk ander woord gebruikt de schrijver in alinea 2 voor "Unterwelt" (titel)?
Citeer het betreffende woord.

Tekst 3 Oorlog der Zonnenschermen

1p 7 Welche Aussage stimmt mit dem 1. Absatz überein?
A Es gibt bald keinen Streit mehr wegen der begehrten Liegeplätze am
Wasser.
B In aller Frühe einen Liegeplatz nahe am Wasser zu besetzen, ist
selbstsüchtig.
C Italiener und Deutsche vertragen sich im Urlaub schlecht miteinander.
D Urlaubsgäste im In- und Ausland ärgern sich am meisten über
Deutsche.

1p 8 Geef van elk van de volgende beweringen aan of deze overeenkomt met
alinea 2.
1 De hoge entreeprijs bij zwembaden in Italië is de oorzaak van de
drukte op de stranden.
2 De kustwacht maakt zich zorgen over de veiligheid van de
strandbezoekers.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad 'wel' of 'niet'.

1p 9 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Absatz 2?
A aus dem Auge verloren
B leichtsinnig vergessen
C mit Absicht zurückgelassen

2p 10 Geef van elk van de volgende gedragingen aan of deze hoort bij het
gedrag dat met "Unsitte" (regel 32) wordt bedoeld. (alinea 3)
1 klagen over strandspullen waar niemand bij zit
2 al voor een bepaald tijdstip zonnebedden neerzetten op het strand
3 je zonder toestemming een openbaar stukje strand toe-eigenen
4 weinig respect tonen tegenover andere badgasten
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad 'wel' of 'niet'.

1p 11 Was kann man aus dem 4. Absatz schließen?
A Die Küstenwache wird aus diesen Einsätzen ein nettes
Zusatzeinkommen erhalten.
B Die meisten Badesachen, die beschlagnahmt werden, sind von
schlechter Qualität.
C Es werden sich nur wenig Menschen um ihre sichergestellten
Badesachen bemühen.

HA-1004-a-23-1-o 3 / 9 lees verder ‣‣‣

### Pagina 4

Tekst 4 Immer kommt mir das Leben dazwischen
4p 12 Geef van elk van de volgende beweringen aan of deze overeenkomt met
de tekst.
1 Oma vindt de reactie van Karl met betrekking tot haar leeftijd terecht.
2 Het idee van oma om te verhuizen komt voor Karls ouders als een
verrassing.
3 Oma wil graag meer contact met andere mensen.
4 Karls ouders vinden het woonproject 'Fidibus' waardeloos.
5 Oma stelt voor om met zijn allen naar een open dag van woonproject
'Fidibus' te gaan.
6 Karls ouders zijn het erover eens dat oma bij hen kan komen wonen.
7 Oma is blij met de vragen die Karl haar over het woonproject 'Fidibus'
stelt.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad 'wel' of 'niet'.

Tekst 5 Autonome Roboter zu Gast
1p 13 Welche Aussage über die Roboter, die sich am 7. „SICK Robot Day“
beteiligten, stimmt mit dem 1. Absatz überein?
A Sie mussten ihre Aufgabe selbstständig lösen.
B Sie mussten ihren Gegnern Kugeln wegnehmen.
C Sie wurden von international zusammengestellten Teams entwickelt.
D Sie wurden zum ersten Mal in einem Wettbewerb eingesetzt.

1p 14 De “SICK Robot Day” had volgens alinea 1 geen gebrek aan publiek.
CITEER de woordgroep waaruit dat blijkt.

1p 15 Was beschreibt der 2. Absatz?
A welche Regeln in diesem Wettkampf gelten
B welche Taktik zum Gewinn führen kann
C welche Vorkehrungen von den Teams getroffen wurden
D wie das Tagesprogramm des „Robot Days“ aussieht

1p 16 Was ist der Hauptgrund für die Abhaltung des „SICK Robot Days“?
(Absatz 3)
A das Gedenken des Firmengründers, Dr. Erwin SICK
B der Robotertechnik einen Impuls zu geben
C neue Talente für die Firma SICK zu entdecken
D Studierende und Mitarbeiter aus der Roboterbranche
zusammenzuführen

HA-1004-a-23-1-o 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Tekst 6 Ein Leben mit 65 Hunden

1p 17 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Absatz 1?
A Außerdem
B Demzufolge
C Trotzdem

1p 18 Welche zwei Kernbegriffe passen jeweils zu Absatz 2 und 3?
A Abwechslung – Korrektur
B Aktivität – Führung
C Deutlichkeit – Autorität
D Übung – Freiheit

1p 19 Welche Aussage über Cesar Millan stimmt mit der Antwort auf die
4. Frage überein?
A Er fand die Erziehung seiner Kinder einfacher als die Erziehung von
Hunden.
B Er hatte für seine Kinder und Hunde eine andere Erziehungsmethode,
als seine Mutter für ihre Kinder hatte.
C Er hatte zu wenig Zeit, seine Kinder anders als die Hunde zu erziehen.
D Er verlangte in der Erziehung seiner Hunde und Kinder, dass sie sich
ordentlich anstrengten.

Cesar Millan vergleicht die Situation der Hunde in den USA und Mexiko.
(Absatz 5)
1p 20 Was will er betonen?
A wie Hunde trainiert werden
B wieviel Aufmerksamkeit man Hunden gibt
C wie viele Hunde es gibt

1p 21 Was geht aus dem 6. Absatz hervor?
A Alleinstehende Frauen besitzen öfter einen Hund als Frauen mit
Partner.
B Frauen fühlen sich von einem Hund eher bestätigt als von einem
Partner.
C Karrierefrauen gehen besser mit ihrem Hund um als andere Frauen.
D Viele Frauen fühlen sich bei der Erziehung ihrer Hunde unsicher.

"Ein Leben mit 65 Hunden" (titel)
1p 22 In welche zin in de tekst wordt uitgelegd waarom Cesar Millan 65 honden
om zich heen had?
Citeer de eerste twee woorden van deze zin.

HA-1004-a-23-1-0
5/9
leees verder ►►►

### Pagina 6

Tekst 7 Frauens t imm en werden tiefer

1p 23 Welche Aussage stimmt mit dem 1. Absatz überein?
A Damit eine Botschaft klar ankommt, ist es wichtig, beim Sprechen keine Emotionen mitspielen zu lassen.
B Das Verbergen seiner Emotionen durch den Gebrauch der Stimme wird im Alter immer schwieriger.
C Die Emotionen, die beim Sprechen bemerkbar sind, stimmen nicht immer mit der Bedeutung der Worte überein.

1p 24 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Absatz 3?
A historisch
B individuell
C kulturell
D regional

Van alinea 4 staat alleen de eerste zin in de tekst. Onderstaande zinnen vormen het middengedeelte van de alinea.

1p 25 Wat is de juiste volgorde?
a Bei Männern hingegen zeigten sich bei den Untersuchungen keine stimmlichen Veränderungen.
b In den vergangenen zwanzig Jahren lagen sie noch eine ganze Oktave über den Männerstimmen.
c Nun beträgt dieser Unterschied nur noch eine Quinte, also etwa die Hälfte des ursprünglichen Wertes.
Noteer op het antwoordblad de letters a tot en met c in de juiste volgorde.

„Diese Tatsache zeigt, dass biologische Faktoren bei der Stimm- veränderung keine Rolle spielen können.“ (laatste zin van alinea 4)

1p 26 Wie schließt Absatz 5 an diesen Satz an?
A mit einer Bestätigung
B mit einer Schlussfolgerung
C mit einer Widerlegung

1p 27 Welche Funktion haben die Absätze 5-7?
A Es wird dargestellt, welche Frauen eine Veranlagung für eine tiefere Stimme haben.
B Es wird gezeigt, welche Folgen die Vertiefung von Frauenstimmen hat.
C Sie geben Frauen Tipps, wie sie der Vertiefung der Stimme vorbeugen
können.
D Sie schließen mögliche Gründe für die Vertiefung der Frauenstimmen
aus.

HA-1004-a-23-1-o 6/9 lees verder ▶▶▶

### Pagina 7

1p 28 Was macht das Beispiel der Frauen in Rundfunk und Fernsehen im
8. Absatz deutlich?
A Frauen mit einer tieferen Stimme haben eine größere Chance, beim
Rundfunk oder Fernsehen Arbeit zu finden.
B Frauen sprechen oft mit einer tieferen Stimme, weil sie damit einen
sachkundigeren Eindruck machen.
C Soziologen haben festgestellt, dass Frauen mit tieferen Stimmen
zufriedener sind als Frauen mit höheren Stimmen.
D Soziologen haben festgestellt, dass hohe Frauenstimmen heutzutage
als unangenehm empfunden werden.
2p 29 Soziologen denken net als Michael Fuchs "dass sich die Frauenstimmen
aus soziokulturellen Gründen verändert haben" (alinea 9).
Citeer uit alinea 8 één woord en uit alinea 9 één woord dat als voorbeeld
hiervoor wordt genoemd.
Noteer je antwoorden achter (8) en (9) op het antwoordblad.
Tekst 8 Heizdecke Big Hug von Stoov
1p 30 Welche Aussage stimmt mit dem 1. Absatz überein?
A Die Big Hug hat die Heizdecke von ihrem altmodischen Image befreit.
B Die Geschäftsidee für die Big Hug ist auf einer Butterfahrt entstanden.
C Die Heizdecke ist noch immer ein beliebter Gebrauchsgegenstand.
D Heizdecken gehören auf Butterfahrten zu den meistverkauften
Artikeln.
1p 31 „Wir wärmen Menschen, nicht unseren Planeten“ (Zeile 10)
Wie äußert sich der Autor im 2. Absatz zu diesem Slogan?
A durchaus abwertend
B eher gleichgültig
C leicht kritisch
D ziemlich begeistert
1p 32 Geef van elk van de onderstaande beweringen aan of deze overeenkomt
met alinea 3.
1 De Big Hug heeft verschillende warmtestanden.
2 De verwarmingselementen van de Big Hug zitten verspreid over de
hele deken.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad 'wel' of 'niet'.
1p 33 Welche Aussage über die Big Hug stimmt mit dem 4. Absatz überein?
A Aus Sicherheitsgründen sollte man sich zum Einschlafen nicht in die
Heizdecke einwickeln.
B Bei der Heizdecke gibt es noch Punkte, die man verbessern könnte.
C Der Preis dieser kuscheligen Heizdecke ist zu hoch.
HA-1004-a-23-1-o
7/9
lees verder ►►►

### Pagina 8

Tekst 9 Ein Käfer namens DiCaprio

"Leonardo DiCaprio ist jetzt Namenspate für einen Wasserkäfer."
(erster Satz)
1p 34 Welcher Grund wird dafür im Text angedeutet?
A Das Tier wurde auf einer Expedition von DiCaprios Umweltstiftung
entdeckt.
B Der Name des Insekts hatte bereits eine große Ähnlichkeit mit dem
Namen DiCaprio.
C DiCaprio bekam damit eine Anerkennung für seine Unterstützung von
Artenschutzprojekten.
D Während Filmaufnahmen entdeckte DiCaprio den Käfer in einem
Wasserfall.

Tekst 10 Tierisch gut

1p 35 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Absatz 1?
A auch
B deshalb
C nämlich
D stattdessen

1p 36 Was machen die ersten drei Absätze über den Einsatz von Hunden an
Flughäfen deutlich?
Der Hundeinsatz soll
A die Arbeit des Bodenpersonals angenehmer machen.
B die Zahl der Drohungen und Anschläge senken.
C eine positive Auswirkung auf Fluggäste haben.

1p 37 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Absatz 4?
A Einsparungsinstrumente
B Kontrollinstrumente
C Marketinginstrumente
D Sicherheitsinstrumente

1p 38 Geef van elk van de volgende beweringen over de inzet van
therapiehonden op luchthavens aan of deze overeenkomt met alinea 5.
1 Dit maakt deel uit van een project om werklozen weer aan het werk te
krijgen.
2 Alle kosten die de hondenbezitters maken worden vergoed.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad 'wel' of 'niet'.

HA-1004-a-23-1-o
8/9
lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Tekst 11 Männer mögen graue Autos – Frauen lieben es öfter bunt

1p 39 “Das mag ein Grund sein” (eerste zin van alinea 2)
Welke reden wordt precies bedoeld?

1p 40 Welke Ergänzung passt in die Lücke in Absatz 4?
A einen besseren Geschmack
B entschlossenes Handeln
C mehr Mut zur Farbe

1p 41 Wat is een van de conclusies die je uit de laatste alinea kunt trekken over
de kleur van auto’s?
Beantwoord de vraag door de volgende zin op het antwoordblad aan te
vullen.
Hoe (1) ........ de auto, des te (2) ........

Tekst 12 Coach to go

Lees eerst de opgave(n) voordat je naar de tekst gaat.

Michael Groß, oud-zwemkampioen, geeft tips hoe je jezelf kunt motiveren
om er iedere dag opnieuw tegenaan te gaan.
De afbeelding bij de tekst is een illustratie bij een van de vijf tips.
1p 42 Wat had de persoon op de afbeelding ook in de hand kunnen hebben?

1p 43 Wat zegt Michael Groß over de allergrootste tegenslagen in je leven?

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
HA-1004-a-23-1-o einde ■


### Pagina 10

erratumblad
2023-1
Duits havo
Centraal examen havo
Tijd vak 1
Opgaven en antwoordblad
Aan de secretarissen van het eindexamen van de scholen voor havo,
Bij het centraal examen Duits havo op woensdag 17 mei, aanvang 9.00 uur, moeten de
kandidaten de volgende mededeling ontvangen. Deze mededeling moet bij het begin
van de zitting worden voorgelezen en/of aan de kandidaten worden uitgereikt.
In het opgavenboekje, op pagina 9 moet vraag 43 worden geschrapt. Streep in het
opgavenboekje op pagina 9 vraag 43 door. Deze vraag hoeft niet beantwoord te
worden.
en
Op het antwoordblad, op pagina 3 moet vraag 43 worden geschrapt.
Streep op het antwoordblad op pagina 3 vraag 43 door.
Namens het College voor Toetsen en Examens,
drs. J.H. van der Vegt,
voorzitter
HA-1004-s-23-1-oa-E
