# Eindexamen Duits HAVO 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/duits/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2019
tijdvak 1
vrijdag 10 mei
9.00 - 11.30 uur
Duits

Bij dit examen horen een bijlage en een antwoordblad.
Beantwoord alle vragen op het antwoordblad.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 52 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

HA-1004-a-19-1-o

### Pagina 2

Let op: beantwoord een open vraag altijd in het Nederlands, behalve als het anders is aangegeven. Als je in het Duits antwoordt, levert dat 0 punten op.

Tekst 1 ,,Vergebung der Sünden“

1p 1 Welcher Focus-Leser ist gegen das Sitzenbleiben?
A Harald Steinmüller
B Peter Lorenz
C Volker Rathgeber
D Lothar Meyer

1p 2 Welcher Focus-Leser außer Harald Steinmüller ist früher selbst einmal
sitzen geblieben?
A Peter Lorenz
B Volker Rathgeber
C Lothar Meyer

Tekst 2 Legokunst

1p 3 „Löcher in Mauern mit Legosteinen zu stopfen“ (Zeile 18)
Mit welcher der folgenden Verbformen wird hier nicht dasselbe wie im
oben zitierten Satzteil gemeint?
A „bessert ... aus“ (Zeile 8-10)
B „verlegoisirt“ (Zeile 20)
C „gewerkelt“ (Zeile 21)
D „gekennzeichnet“ (Zeile 23)

1p 4 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Zeile 25?
A Warum ausgerechnet Lego?
B Wer unterstützt ihn?
C Wo treibt er das Lego auf?
D Wo wird das enden?

2p 5 Uit welke twee activiteiten van zijn fans blijkt Jan Vormanns populariteit?

2p 6 Geef van elk van de volgende motieven aan of ze wel of niet een rol
spelen voor Jan Vormann bij het uitoefenen van zijn legokunst.
1 Hij wil dat bepaalde gebouwen mensen aan het denken zetten.
2 Hij wil de mensen wijzen op hun verantwoording voor het nageslacht.
3 Hij wil met het hergebruik van legostenen op een duurzame levensstijl
attenderen.
4 Hij wil zijn “handtekening” achterlaten op de door hem bewerkte
muren.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad telkens ‘wel’ of ‘niet’.

HA-1004-a-19-1-o 2 / 9 lees verder

### Pagina 3

1p 7 Mit welchem Wort äußert der Autor des Textes seine Meinung über die Legokunst?
A „robusten“ (Zeile 5)
B „Bedeutung“ (Zeile 12)
C „positives“ (Zeile 26)
D „geniales“ (Zeile 34)
E „bunter“ (Zeile 35)

Tekst 3 Vom Jungen mit Werkzeugkasten zum Möbeldesigner

1p 8 Welche Aussage über Sebastian Bülowius stimmt mit dem 1. Absatz überein?
A Als Kind hat er sich immer wieder einen eigenen Werkzeugkasten gewünscht.
B Ein Werkzeugkasten hat in ihm die Liebe zum Möbelbauen erweckt.
C Seine Eltern wollten ihn mit einem Werkzeugkasten für einen handwerklichen Beruf begeistern.
D Zum fünften Geburtstag hat er einen Werkzeugkasten bekommen, ihn aber erst nach einigen Jahren benutzt.

1p 9 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Zeile 7?
A immer nur sein Hobby war
B seine tägliche Arbeit war
C zu seiner Berufsausbildung gehörte

1p 10 „Möbel selber kreieren“ (Zeile 19-20) Welches Kennzeichen dieser Möbel wird im 3. Absatz nicht genannt?
A         erschwinglich
B         nachhaltig
C         praktisch
D         schön

1p 11 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Zeile 25?
A billig
B einzigartig
C farbenreich
D zeitlos

HA-1004-a-19-1-o 3 / 9
lees verder

### Pagina 4

1p 12 Wie verhält sich der Satz „Lediglich für ... Helge Jepsen.“ (Zeile 33-35) zu den vorangehenden Sätzen „Bislang setzt ... selbst gebastelt.“ (Zeile 30-33)?
A als Einschränkung
B als Erklärung
C als Konkretisierung
D als Steigerung

1p 13 Was macht der Verfasser im letzten Absatz deutlich? Dass Bülowius' Entwürfe im Moment
A schon als Sammelobjekte gelten
B schon einigermaßen bekannt sind
C schon imitiert werden
D schon überall erhältlich sind

Tekst 4 Die Wahrheit über das Gesäß des Menschen

1p 14 „Gesäß“ (Titel) Mit welchem Wort ist nicht dasselbe gemeint?
A „Hinterteil“ (Zeile 2)
B „Kehrseite“ (Zeile 5)
C „Popo“ (Zeile 6)
D „Allerwertesten“ (Zeile 9)
E „Winterspeck“ (Zeile 11)
F „Hintern“ (Zeile 15)

Soms mislukt de identificatie van de bestuurder door middel van zijn/haar zitvlak en kan de auto niet gestart worden.
1p 15 Wat kan daarvan de oorzaak zijn volgens de tekst?

Tekst 5 15 000 Volt statt Sternenhimmel

"vor einer häufig unterschätzten Gefahr“ (inleiding)
2p 16 In alinea 3 worden twee feiten genoemd die bij veel mensen onbekend zijn, waardoor ze het gevaar onderschatten. Welke twee zijn dat?

"warum genau ... geklettert ist“ (regel 6-7)
Een van de antwoorden die Vanessa op deze vraag geeft, is dat het gewoon een domme, spontane actie was, maar ze geeft nog meer antwoorden.
2p 17 Welke twee andere antwoorden op deze vraag geeft Vanessa in regel 35-54?

HA-1004-a-19-1-o 4/9 lees verder

### Pagina 5

1p 18 Waarom spricht Vanessa nicht gerne über „ihren Begleiter“ (Zeile 47-48)?
A Sie will nicht, dass er sich wieder schuldig fühlt.
B Sie will nichts mehr mit ihm zu tun haben.
C Sie will seine Identität beschützen.
D Sie will, dass er sich endlich bei ihr entschuldigt.

1p 19 In welchen zwei Absätzen wird die konkrete Geschichte Vanessa Vaskes verallgemeinert?
In den Absätzen
A 1 und 2.
B 1 und 8.
C 2 und 3.
D 3 und 7.
E 4 und 5.
F 7 und 8.

1p 20 Wat was de directe aanleiding voor dit artikel?
Citeer het zelfstandig naamwoord dat de kern van het antwoord op deze vraag vormt.

1p 21 Wie lässt sich der Ton des Textes am besten charakterisieren?
A als erstaunt
B als mitfühlend
C als sachlich
D als vorwurfsvoll

Tekst 6 Rabensommer

4p 22 Geef van elk van de volgende beweringen aan of deze wel of niet
overeenkomt met de inhoud van de tekst.
1 Juli denkt dat ze in één middag drie appartementen kan bezichtigen.
2 Juli zegt tegen Niels dat ze het uitmaakt.
3 Niels probeert het goed te maken met Juli.
4 Tijdens het wachten voert Juli gesprekjes met de voorbijgangers.
5 Juli’s vader vond dat ze de bezichtiging van de appartementen beter alleen kon doen.
6 Juli verlaat de plek voor het huis waar ze heeft afgesproken even om in een café naar de wc te gaan.
7 De verhuurster reageert nogal onverschillig als Juli haar belt om te vragen waar ze blijft.
8 Juli vraagt zich af of ze zich wel voldoende op de bezichtiging van de appartementen heeft voorbereid.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad telkens ‘wel’ of ‘niet’.

HA-1004-a-19-1-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Tekst 7 Mit dem Essen spielt man doch!
1p 23 Welche Ergänzungen passen in die Lücken im 2. Absatz?
A ausgiebigsten – häufigsten
B besten – wenigsten
C ekelhaftesten – unentschlossensten
D wenigsten – schnellsten

1p 24 Welche Ergänzung passt in die Lücke im 3. Absatz?
A denselben Geruch
B denselben Geschmack
C dieselbe Form
D dieselbe Temperatur

Tekst 8 „Gehst du Bus?” Kiezdeutsch gibt's bald ohne Kiez
1p 25 „Ich komm mit Fahrradmahrrad' oder Ich bring Colamola„" (Zeile 2)
Wer in Berlin spricht gegenwärtig diese Art von Kiezdeutsch?
A „wir alle“ (Einleitung)
B „Sprachwissenschaftlerin Heike Wiese“ (Zeile 4)
C „Germanistikstudenten“ (Zeile 6)
D „Jugendliche[n] in Berlins Migrantenvierteln“ (Zeile 9-10)

1p 26 Was geht aus dem 3. Absatz hervor?
A Berliner aus verschiedenen Stadtvierteln verstehen einander manchmal nicht richtig.
B Es ist schwer festzustellen, welche Sprache als Kiezdeutsch zu bezeichnen ist.
C Kiezdeutsch ist nicht die einzige Jugendsprache in Berlin.
D Was ihre Sprache betrifft, sind die Berliner besonders empfindlich.

1p 27 Aus welchem Grund beurteilt Heike Wiese das Kiezdeutsch im 3. Absatz positiv?
A Es ist eine Sprache, die für jeden einfach ist.
B Es ist eine Sprache, die kreativ ist.
C Es ist eine Sprache, die von Migranten stammt.
D Es ist eine Sprache, die zur Jugend gehört.

1p 28 Welche Ergänzung passt in die Lücke in Zeile 23?
A Alter
B Ausbildung
C Geschlecht
D Migration

HA-1004-a-19-1-o 6/9 lees verder ►►►

### Pagina 7

2p 29 Van welke twee groepen mensen heeft het zusje van Diana Marossek volgens alinea 5 "Kiezdeutsch" geleerd?
1p 30 Wat is volgens alinea 5 een concreet talig kenmerk van "Kiezdeutsch"?
1p 31 Wie verhält sich der Satz „Haltestellen-Sprache ... ihr Handy.“ (Zeile 53-55) zum vorangehenden Satz „Mit Bildung ... zu tun.“ (Zeile 52-53)? Er bildet dazu
A eine Konkretisierung.
B einen Gegensatz.
C eine Schlussfolgerung.
D eine Steigerung.
Volgens alinea 7 verandert het Duits onder invloed van het Turks minder sterk dan gedacht.
1p 32 Welk inzicht over het Turks in Duitsland wordt in alinea 7 besproken?
1p 33 Waarover verschillen de wetenschappers Wiese en Marossek van mening volgens alinea 8?
1p 34 „Kiezdeutsch gibt's bald ohne Kiez" (Titel) Was ist mit diesen Worten gemeint? Kiezdeutsch wird bald
A die allgemein akzeptierte Sprachform sein.
B nicht mehr mit Berlin verbunden sein.
C wieder von einer anderen Sprachvariante ersetzt werden.
D zu einem Forschungsobjekt werden.
Tekst 9 Sprühst du, klau ich
1p 35 Was geht aus dem Titel hervor? Kriminalität
A hat weniger Auswirkungen als erwartet.
B nimmt durch soziale Kontrolle ab.
C ruft neue Kriminalität hervor.
D soll angemessen bestraft werden.
HA-1004-a-19-1-o 7 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Tekst 10 Lederhosen-Donnerstag immer beliebter

3p 36 Geef van elk van de volgende uitspraken over het fenomeen “LederhosenDonnerstag” aan of deze wel of niet overeenkomt met de inhoud van de tekst.
1 Er lijken nauwelijks zakelijke belemmeringen te zijn voor het meedoen aan “Lederhosen-Donnerstag”.
2 Het heeft enkele jaren geduurd voordat “Lederhosen-Donnerstag” ook op kantoor een feit was.
3 In Salzburg overweegt men ook bij de overheid “LederhosenDonnerstag” in te voeren.
4 “Lederhosen-Donnerstag” is bedacht om het dragen van klederdracht te stimuleren.
5 Ook vrouwen dragen klederdracht op “Lederhosen-Donnerstag”.
6 Sinds de invoering van “Lederhosen-Donnerstag” wordt ook in de privésfeer steeds vaker klederdracht gedragen.
Noteer achter elk nummer op het antwoordblad telkens ‘wel’ of ‘niet’.

Tekst 11 Schaffen wir das Komma ab, Herr Runkehl?

1p 37 „Schaffen wir das Komma ab, Herr Runkehl?“ (Titel)
Wie beantwoordt Jens Runkehl die Frage?
A Das Komma wird in schnellen Kommunikationsformen häufiger fehlen, doch in den Konventionellen bleibt es behalten.
B Die zunehmende Kommunikation über soziale Medien wird dazu führen, dass die Satzzeichen langsam verschwinden.
C Durch die Überwachung der Sprachwissenschaft wird das Komma letztendlich überleben.
D Manche Satzzeichen werden abgeschafft, andere werden häufiger benutzt.

Leestekens kunnen weggelaten worden, maar ze kunnen, behalve op de normale manier, ook op andere manieren ingezet worden.
2p 38 Op welke twee manieren worden leestekens ingezet volgens Jens Runkehl?

1p 39 Welche Ergänzung passt in die Lücke im 7. Textabschnitt?
A Basisform
B Jugendsache
C Protestäußerung
D Seltenheit
E Variante

HA-1004-a-19-1-o 8 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 9

Lees bij de volgende opgave eerst de vragen voordat je de bijbehorende tekst raadpleegt.

Tekst 12 Diese Strafen drohen ignoranten Fahrradfahrern

1p 40 Je fietst door Berlijn en luistert via je oordopjes naar muziek. Onder welke voorwaarde mag dat?

De schrijver van dit artikel vindt dat op het trottoir fietsen eigenlijk strafpunten in Flensburg zou moeten opleveren.
Uit welk woord blijkt dit?
Citeer het betreffende woord.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1004-a-19-1-o 9/9 einde ■