# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2025 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1 ## Vraag 1 – Arbeidsovereenkomst: voordelen voor de werkgever (1 punt) Opgave 1 Jordan is sinds 1 januari 2000 als teamleider werkzaam bij Roads, een bedrijf dat helpt bij autopech. Op 1 januari 2002 werd zijn arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd wegens goed functioneren omgezet naar een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. 1 Noem een voordeel voor Roads van medewerkers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd ten opzichte van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de voor- of nadelen van verschillende soorten arbeidsovereenkomsten voor een bedrijf. Wat moet je kennen: Je moet het verschil kennen tussen een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Je moet de voordelen van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd voor de werkgever kunnen benoemen. Wat moet je kunnen: Je moet een voordeel voor de werkgever kunnen identificeren en benoemen, specifiek gericht op de binding van personeel of het verminderen van wervingskosten. Waar op letten: Let goed op dat je een voordeel voor de *werkgever* noemt en niet voor de werknemer. Zorg ervoor dat je een voordeel noemt en geen nadeel. Verwar de kenmerken van de twee contractsoorten niet. Kernbegrippen: arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd, arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd, personeelsbeleid, binding van personeel Veelgemaakte fouten: - Voordeel voor de werknemer noemen in plaats van voor de werkgever (Roads). - Een nadeel noemen in plaats van een voordeel. - De kenmerken van de twee contractsoorten verwarren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/1 ## Vraag 2 – Ontslaggrond bij reorganisatie (1 punt) Roads maakt in 2023 verlies en gaat reorganiseren. De functie van Jordan komt daardoor te vervallen. 1p 2 Noem de ontslaggrond waarop Jordan nu ontslagen kan worden. Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie voorgelegd waarin een bedrijf reorganiseert en een functie vervalt. Je moet de juiste ontslaggrond benoemen. Wat moet je kennen: Je moet weten dat een reorganisatie, vaak door bedrijfseconomische redenen zoals verlies, kan leiden tot het vervallen van functies en dat dit een specifieke ontslaggrond is. Wat moet je kunnen: Je moet de gegeven situatie analyseren en de juiste ontslaggrond identificeren op basis van de beschreven omstandigheden. Waar op letten: Let goed op de reden waarom de functie vervalt. Verwar dit niet met andere ontslaggronden zoals disfunctioneren van de werknemer. Kernbegrippen: ontslaggrond, reorganisatie, bedrijfseconomische redenen, functie vervallen Veelgemaakte fouten: - Verwarring met andere ontslaggronden zoals disfunctioneren. - Geen antwoord geven op de vraag naar de 'grond' maar een ander aspect noemen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/2 ## Vraag 3 – Transitievergoeding: doel en betekenis (1 punt) Per 1 januari 2024 wordt de arbeidsovereenkomst van Jordan ontbonden. Door het ontslag krijgt Jordan een transitievergoeding. 1p 3 Leg uit waarvoor de transitievergoeding bedoeld is. Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de transitievergoeding en moet uitleggen waarvoor deze bedoeld is. Wat moet je kennen: Je moet weten dat de transitievergoeding bedoeld is voor scholing, begeleiding naar ander werk, of als compensatie voor inkomensderving na ontslag. Wat moet je kunnen: Je moet het doel van de transitievergoeding kunnen benoemen en uitleggen in de context van een ontslag. Waar op letten: Let op dat je het specifieke doel van de transitievergoeding noemt, zoals scholing of begeleiding naar ander werk, en het niet verward met een WW-uitkering of een boete voor de werkgever. Kernbegrippen: transitievergoeding, ontslagrecht, arbeidsovereenkomst Veelgemaakte fouten: - Verwarren met een WW-uitkering - Denken dat het een boete is voor de werkgever - Niet specifiek genoeg zijn over het doel (scholing, begeleiding) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/3 ## Vraag 4 – Loonkosten berekenen inclusief sociale lasten (2 punten) Berekenen van de loonkosten: Jordan werkte fulltime (40 uur per week) en ontving een brutojaarloon dat bestond uit 3 onderdelen: – basisbrutojaarloon, op basis van 40 uur per week, 52 weken en € 27,30 per uur – 8% vakantietoeslag over het basisbrutojaarloon – de eindejaarsuitkering van € 2.839,20 per jaar De sociale lasten voor de werkgever bedragen 30% van het brutojaarloon. 4 Bereken de totale besparing op de loonkosten voor Roads in 2024 na het ontslag van Jordan. Wat kun je verwachten: Je berekent de totale loonkosten voor een werknemer, inclusief alle componenten van het brutojaarloon en de sociale lasten voor de werkgever. Dit is een vraag waarbij je nauwkeurig moet rekenen met verschillende percentages en bedragen. Wat moet je kennen: Je moet weten dat loonkosten voor de werkgever bestaan uit het brutojaarloon én de sociale lasten. Je moet weten dat het brutojaarloon kan bestaan uit een basisloon, vakantietoeslag en een eindejaarsuitkering. Je moet weten hoe je een percentage (zoals vakantietoeslag of sociale lasten) correct toepast op een bedrag. Wat moet je kunnen: Je kunt het basisbrutojaarloon berekenen op basis van een uurloon en gewerkte uren per week en weken per jaar. Je kunt de vakantietoeslag berekenen als een percentage van het basisbrutojaarloon. Je kunt alle componenten van het brutojaarloon bij elkaar optellen. Je kunt de sociale lasten berekenen als een percentage van het totale brutojaarloon. Je kunt de totale loonkosten berekenen door het totale brutojaarloon en de sociale lasten bij elkaar op te tellen. Waar op letten: Let op dat je alle onderdelen van het brutojaarloon (basisloon, vakantietoeslag, eindejaarsuitkering) meeneemt in je berekening. Vergeet niet de sociale lasten voor de werkgever toe te voegen aan het totale brutojaarloon. Zorg ervoor dat je de sociale lasten over het *volledige* brutojaarloon berekent, dus inclusief vakantietoeslag en eindejaarsuitkering. Kernbegrippen: brutojaarloon, vakantietoeslag, eindejaarsuitkering, sociale lasten, loonkosten Veelgemaakte fouten: - Sociale lasten (werkgeverslasten) vergeten mee te rekenen. - Vakantietoeslag of eindejaarsuitkering vergeten op te tellen bij het brutojaarloon. - De sociale lasten over een verkeerd basisbedrag berekenen (bijvoorbeeld alleen over het basisloon). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/4 ## Vraag 5 – Nadelen zelfstandig ondernemerschap (2 punten) Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3. In deze opgave worden de belastingen buiten beschouwing gelaten. Joachim en Deniz zijn beiden in loondienst als marketingmedewerker bij een verzekeraar en zijn ervaren zeilers. Samen hebben ze het plan om in 2025 het bedrijf SailingSea vof te starten dat zeilvakanties aanbiedt aan de Turkse kust. Twee voorwaarden om te starten Joachim en Deniz willen op 1 januari 2025 met hun plan starten als: a ze voldoende vermogen kunnen aantrekken om op 1 januari 2025 een zeilboot (Jeanneau, model Sun Odyssey 509) inclusief inventaris te kunnen kopen (zie informatiebron 1) en; b het verwachte resultaat over 2025 positief is. Als het plan aan beide voorwaarden voldoet, nemen ze ontslag bij hun huidige werkgever om daarna als zelfstandig ondernemer verder te gaan. Aan het zelfstandig ondernemerschap zitten naast voordelen ook nadelen. 2p 5 Noem twee nadelen van het zelfstandig ondernemerschap in vergelijking met het werken in loondienst. Wat kun je verwachten: Je moet twee nadelen van het zelfstandig ondernemerschap noemen, specifiek in vergelijking met werken in loondienst. Wat moet je kennen: Je moet de fundamentele verschillen kennen tussen werken als zelfstandig ondernemer en werken in loondienst, met name op het gebied van inkomen, sociale zekerheid en pensioenopbouw. Wat moet je kunnen: Je moet de nadelen van het zelfstandig ondernemerschap kunnen identificeren en deze kunnen vergelijken met de voordelen van een dienstverband. Waar op letten: Let erop dat je daadwerkelijk nadelen noemt en geen voordelen. Zorg ervoor dat je antwoorden een duidelijke vergelijking maken met de situatie in loondienst. Geef concrete nadelen, zoals 'wisselend inkomen' of 'geen doorbetaling bij ziekte', in plaats van algemene termen zoals 'meer risico'. Kernbegrippen: Zelfstandig ondernemerschap, Loondienst, Ondernemersrisico, Sociale zekerheid, Pensioenopbouw Veelgemaakte fouten: - Voordelen noemen in plaats van nadelen. - Geen duidelijke vergelijking maken met de situatie in loondienst. - Vage antwoorden geven die niet specifiek genoeg zijn, bijvoorbeeld alleen 'meer risico'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/5 ## Vraag 6 – Voordelen van social media marketing (2 punten) Ondanks de nadelen lijkt het Joachim en Deniz een mooie kans om een eigen onderneming te starten. Voor de promotie van hun bedrijf SailingSea en het communiceren met potentiële gasten zullen Joachim en Deniz social media gebruiken. Daarop zullen zij beelden van de zeilvakanties, ervaringen van gasten en informatie delen. Het communiceren via social media is goedkoper dan het gebruik van traditionele media zoals televisie en krant. 2p 6 Noem twee andere voordelen voor SailingSea van het inzetten van social media in plaats van traditionele media. Wat kun je verwachten: Je moet twee voordelen noemen van het inzetten van social media voor een bedrijf, specifiek in vergelijking met traditionele media. Het kostenvoordeel is al genoemd in de vraag, dus je moet andere voordelen bedenken. Wat moet je kennen: Je moet de specifieke kenmerken en voordelen van social media als marketinginstrument kennen, vooral in relatie tot traditionele media. Je moet weten dat social media persoonlijke interactie, directe feedback en gerichte doelgroepbenadering mogelijk maakt. Wat moet je kunnen: Je kunt de voordelen van social media marketing benoemen en deze onderscheiden van traditionele marketing. Je kunt de informatie uit de vraagtekst correct interpreteren en de vraag beantwoorden zonder het reeds genoemde voordeel te herhalen. Waar op letten: Let goed op dat je geen voordelen noemt die al in de vraagtekst staan (zoals 'goedkoper'). Zorg ervoor dat de voordelen die je noemt specifiek zijn voor social media ten opzichte van traditionele media. Noem geen nadelen. Kernbegrippen: social media marketing, doelgroepbenadering, marketingcommunicatie, klantinteractie Veelgemaakte fouten: - Het noemen van kostenvoordeel, terwijl de opgavetekst dit al noemt ('goedkoper') en vraagt om 'andere' voordelen. - Het geven van een te algemeen antwoord dat niet specifiek een voordeel is ten opzichte van traditionele media. - Het noemen van een nadeel in plaats van een voordeel. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/6 ## Vraag 7 – Voordelen van crowdfunding versus banklening (2 punten) Voorwaarde a: voldoende vermogen aantrekken? Joachim en Deniz moeten investeringen doen om te kunnen starten, zoals het aanschaffen van een zeilboot (zie informatiebron 1). Zij zullen voor de financiering daarvan ieder een bedrag aan vermogen inbrengen (zie informatiebron 2). Het ontbrekende bedrag willen ze uiterlijk op 1 januari 2025 ophalen door middel van een crowdfundingsactie. 2p 7 Noem twee mogelijke voordelen voor SailingSea van het aantrekken van vreemd vermogen via crowdfunding in vergelijking met het aangaan van een lening bij een bank. Wat kun je verwachten: Je moet twee specifieke voordelen van crowdfunding als financieringsvorm kunnen noemen, waarbij je deze vergelijkt met het aangaan van een lening bij een bank. Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken en voordelen van crowdfunding kennen. Je moet ook de kenmerken en eisen van een banklening kennen, zodat je een goede vergelijking kunt maken. Wat moet je kunnen: Je kunt de verschillen tussen crowdfunding en een banklening benoemen. Je kunt de voordelen van crowdfunding identificeren, specifiek in vergelijking met een banklening. Waar op letten: Let erop dat je twee *voordelen* noemt en dat deze voordelen specifiek zijn voor crowdfunding *in vergelijking met een banklening*. Noem geen algemene voordelen van financiering en haal voordelen en nadelen niet door elkaar. Kernbegrippen: crowdfunding, vreemd vermogen, financiering, banklening Veelgemaakte fouten: - Voordelen en nadelen van crowdfunding door elkaar halen. - Geen vergelijking maken met een banklening, maar algemene voordelen van financiering noemen. - Minder dan twee voordelen noemen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/7 ## Vraag 9 – Overlopende posten: aanbetalingen van gasten (2 punten) Voorwaarde b: verwacht resultaat over 2025 positief? Klanten die voor 28 februari 2025 reserveren, ontvangen een vroegboekkorting. SailingSea verwacht dat de helft van het aantal reserveringen voor 28 februari 2025 plaatsvindt. Gasten doen een aanbetaling van 20% op het moment van reserveren. 2p 9 Noem de overlopende post die aan de creditzijde van de balans van SailingSea ontstaat door de aanbetaling van gasten. Leg uit waarom deze overlopende post aan de creditzijde van de balans staat. Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie waarin klanten een aanbetaling doen voor een dienst die later geleverd wordt. Je moet de juiste overlopende post benoemen en uitleggen waarom deze aan de creditzijde van de balans staat. Wat moet je kennen: Je moet weten wat 'vooruitontvangen bedragen' zijn. Je moet weten dat dit een overlopende post is. Je moet begrijpen dat een aanbetaling voor een nog te leveren dienst een schuld is voor het bedrijf. Je moet weten dat schulden altijd aan de creditzijde (passivazijde) van de balans staan. Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste overlopende post identificeren op basis van een gegeven situatie. Je kunt uitleggen waarom deze post een schuld is. Je kunt de juiste positie (debet of credit) van een balanspost bepalen en motiveren. Waar op letten: Let goed op het verschil tussen 'vooruitontvangen bedragen' (een schuld) en 'vooruitbetaalde bedragen' (een bezitting). Verwar een aanbetaling niet met directe omzet, want de dienst is nog niet geleverd. Zorg ervoor dat je de post aan de juiste zijde van de balans plaatst. Kernbegrippen: Vooruitontvangen bedragen, Overlopende posten, Balansposten, Schulden Veelgemaakte fouten: - Verwarring met 'vooruitbetaalde bedragen' (een bezitting aan de debetzijde) - De aanbetaling onterecht als omzet boeken, terwijl de dienst nog niet is geleverd - De post aan de debetzijde van de balans plaatsen Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/9 ## Vraag 11 – Verschil quick ratio en current ratio bij een verzekeraar (1 punt) Opgave 3 In deze opgave blijven belastingen buiten beschouwing. Levi wil gaan beleggen in aandelen of obligaties van Aegon. Hij bestudeert het jaarverslag van Aegon. De verzekeraar geeft in het jaarverslag aan tevreden te zijn over het resultaat en de hoogte van de kengetallen liquiditeit en rentabiliteit van het eigen vermogen. De solvabiliteit daarentegen is wel verslechterd. 1p 11 Leg uit dat er voor een verzekeraar, zoals Aegon, geen verschil is tussen de quick ratio en de current ratio. Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom er voor een verzekeraar geen verschil is tussen de quick ratio en de current ratio. Wat moet je kennen: Je moet weten wat de quick ratio en de current ratio zijn en welke elementen deze kengetallen bevatten. Je moet weten dat een verzekeraar een dienstverlenende onderneming is en daarom (nagenoeg) geen voorraden heeft. Wat moet je kunnen: Je moet de formules van de quick ratio en de current ratio kunnen toepassen en het verschil tussen beide kunnen benoemen. Je moet kunnen redeneren waarom het ontbreken van voorraden bij een dienstverlenend bedrijf de uitkomst van deze ratio's beïnvloedt. Waar op letten: Let op dat je de formules van de quick ratio en current ratio correct benoemt en het cruciale verschil (voorraden) identificeert. Vergeet niet te benoemen dat een verzekeraar een dienstverlenend bedrijf is en daarom geen voorraden heeft. Kernbegrippen: quick ratio, current ratio, voorraden, verzekeraar, dienstverlenende onderneming Veelgemaakte fouten: - Niet weten dat een verzekeraar een dienstverlenend bedrijf is en daarom geen voorraden heeft. - De formules voor de quick ratio en current ratio door elkaar halen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/11 ## Vraag 12 – Rentabiliteit Eigen Vermogen berekenen (2 punten) De balans van 2022 van Aegon is hieronder weergegeven: Het resultaat dat op 31 december 2022 op de balans staat is in de loop van 2022 gelijkmatig verkregen en wordt in januari van het daaropvolgende jaar verdeeld. 12 Bereken de rentabiliteit van het eigen vermogen over 2022. Wat kun je verwachten: Je berekent de rentabiliteit van het eigen vermogen (REV) over een bepaald jaar, in dit geval 2022. Je gebruikt hiervoor de gegevens van een balans. Wat moet je kennen: Je moet de formule voor de rentabiliteit van het eigen vermogen (REV) kennen: REV = (resultaat / gemiddeld eigen vermogen) × 100%. Je moet weten hoe je het eigen vermogen aan het begin en aan het einde van het jaar bepaalt. Je moet weten hoe je het gemiddeld eigen vermogen berekent. Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste gegevens (resultaat, eigen vermogen begin en eind van het jaar) aflezen van een balans. Je kunt het eigen vermogen aan het begin en einde van het jaar correct berekenen. Je kunt het gemiddeld eigen vermogen berekenen. Je kunt de REV berekenen en het antwoord als percentage weergeven. Waar op letten: Let op dat je het gemiddelde eigen vermogen gebruikt en niet alleen het eigen vermogen aan het einde van het jaar. Zorg ervoor dat je alle onderdelen van het eigen vermogen meeneemt in je berekening. Vergeet niet om het resultaat om te zetten naar een percentage. Kernbegrippen: Rentabiliteit Eigen Vermogen (REV), Eigen Vermogen, Gemiddeld vermogen, Balansanalyse Veelgemaakte fouten: - Het eind-eigen vermogen gebruiken in plaats van het gemiddelde. - Foutieve berekening van het eigen vermogen. - Vergeten het resultaat om te rekenen naar een percentage. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/12 ## Vraag 14 – Solvabiliteit berekenen (2 punten) Levi vindt dat de onzekerheid over de bestemming van het resultaat over 2022 onvoldoende zekerheid biedt voor een hogere opbrengst van beleggen in aandelen Aegon ten opzichte van beleggen in obligaties. Vanwege de mogelijk lagere opbrengsten op aandelen besluit Levi om te beleggen in obligaties. Volgens Levi kan met behulp van de berekening van de solvabiliteit een inschatting worden gemaakt voor het risico dat hij loopt als hij obligaties van Aegon koopt. 14 Bereken de solvabiliteit van Aegon op 31 december 2022. Wat kun je verwachten: Je berekent de solvabiliteit van een bedrijf op basis van de balansgegevens. Wat moet je kennen: Je moet weten dat solvabiliteit de verhouding is tussen eigen vermogen en vreemd vermogen, of tussen eigen vermogen en totaal vermogen. Je moet de formules voor solvabiliteit kennen: (Eigen Vermogen / Vreemd Vermogen) x 100% of (Eigen Vermogen / Totaal Vermogen) x 100%. Je moet weten welke posten op een balans tot het eigen vermogen behoren (zoals aandelenkapitaal, reserves en resultaat) en welke tot het vreemd vermogen (zoals obligatieleningen, hypothecaire leningen en kort vreemd vermogen). Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste balansposten identificeren die behoren tot het eigen vermogen en het vreemd vermogen. Je kunt de totalen van het eigen vermogen en het vreemd vermogen berekenen. Je kunt de solvabiliteit berekenen met de juiste formule en de correcte cijfers van de balans. Waar op letten: Let goed op dat je de juiste formule voor solvabiliteit gebruikt. Zorg ervoor dat je alle relevante posten van het eigen vermogen en het vreemd vermogen meeneemt in je berekening, inclusief het resultaat. Controleer of je de cijfers van de juiste datum gebruikt (31 december 2022). Kernbegrippen: Solvabiliteit, Eigen Vermogen, Vreemd Vermogen, Balans Veelgemaakte fouten: - Verkeerde formule voor solvabiliteit gebruiken (bijv. EV/TV in plaats van EV/VV of VV/TV). - Posten van de balans onjuist toerekenen aan eigen of vreemd vermogen, bijvoorbeeld het resultaat vergeten bij het eigen vermogen. - Cijfers van de verkeerde datum (01-01-2022) gebruiken in plaats van de gevraagde datum (31-12-2022). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/14 ## Vraag 15 – Risico van obligaties bij lage solvabiliteit (1 punt) Levi vindt de solvabiliteit te laag en twijfelt of hij obligaties van Aegon zal kopen. 1p 15 Leg uit welk risico Levi loopt als hij bij een lage solvabiliteit obligaties van Aegon koopt. Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welk risico je loopt als je obligaties koopt van een bedrijf met een lage solvabiliteit. Wat moet je kennen: Je moet weten wat solvabiliteit betekent en dat een lage solvabiliteit een verhoogd risico inhoudt. Je moet weten dat een obligatie een schuldbewijs is en dus een vordering op het bedrijf. Je moet de relatie tussen solvabiliteit, obligaties en faillissementsrisico begrijpen. Wat moet je kunnen: Je kunt het verband leggen tussen een lage solvabiliteit van een bedrijf en het risico voor jou als obligatiehouder bij een faillissement. Je kunt dit risico concreet benoemen. Waar op letten: Let op dat je solvabiliteit niet verwart met liquiditeit of rentabiliteit. Zorg ervoor dat je begrijpt dat een obligatie een lening aan een bedrijf is en dus een vordering voor jou. Omschrijf het risico specifiek in relatie tot een faillissement en het terugkrijgen van je geld, niet te algemeen. Kernbegrippen: solvabiliteit, obligatie, faillissementsrisico, vordering Veelgemaakte fouten: - Verwarren van solvabiliteit met liquiditeit of rentabiliteit. - Niet begrijpen dat een obligatie een lening aan een bedrijf is en dus een vordering vertegenwoordigt. - Het risico te algemeen omschrijven, bijvoorbeeld als 'het risico dat hij zijn geld kwijtraakt' zonder de link met faillissement te leggen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/15 ## Vraag 16 – Marketingmix van Fairphone (2 punten) Opgave 4 Janne is 30 jaar en is van plan een nieuwe smartphone te kopen. Tot nu had ze altijd een smartphone van Samsung. Ze oriënteert zich nu op de aanschaf van een Fairphone 4. Ze heeft op internet enkele fragmenten over de Fairphone gevonden. Fragment 1: “Fairphone heeft enkele jaren geleden een toestel ontwikkeld met oog voor mens en milieu. Deze Fairphone bestaat uit mineralen die op een eerlijke wijze zijn gedolven, is goed recyclebaar en wordt in elkaar gezet door werknemers die voldoende verdienen om in hun levensonderhoud te voorzien. Tot enkele jaren geleden was de Fairphone minder snel dan andere toestellen, had hij een beperkt aantal functies en kleinere opslagcapaciteit. In 2022 verkocht Fairphone 140.000 toestellen en had het bedrijf een marktaandeel van 0,07 procent van de afzet in Europa.” Fragment 2: “Fairphone wil met reclamecampagnes meerdere doelgroepen bereiken bij de introductie van de Fairphone 4. Uit onderzoek blijkt dat de naamsbekendheid van Fairphone maar 10 procent is. Verder blijkt dat de koper van een Fairphone over het algemeen tussen 50 en 60 jaar oud is, iets vaker vrouw is en in de grote steden woont.” Fragment 3: “Kenmerkend voor de Fairphone is de modulaire opbouw van de telefoon, waardoor een kapot onderdeel altijd vervangen kan worden. Fairphone wil de prijs-kwaliteitverhouding van de Fairphone 4 verder verbeteren door een aanpassing van de camera’s en het scherm. Bovendien zal Fairphone de gebruiksduur van nieuwe toestellen verlengen van drie jaar naar vijf jaar. Om dit te bereiken wordt de software 5 jaar ondersteund. De smartphones van de concurrentie gaan gemiddeld vier jaar mee.” 2p 16 Noem twee verschillende instrumenten uit de marketingmix die Fairphone gebruikt voor het uitbreiden van het aantal klanten. Licht het antwoord toe door te verwijzen naar bovenstaande fragmenten. Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst over Fairphone en hun marketingstrategie. Je moet twee verschillende instrumenten uit de marketingmix benoemen die Fairphone gebruikt om meer klanten te krijgen. Je moet je antwoord toelichten door te verwijzen naar de gegeven fragmenten. Wat moet je kennen: Je moet de instrumenten van de marketingmix kennen, zoals productbeleid en promotiebeleid. Je moet weten wat deze instrumenten inhouden. Wat moet je kunnen: Je leest de fragmenten over Fairphone aandachtig door. Je identificeert welke marketinginstrumenten worden beschreven in de fragmenten. Je kiest twee verschillende instrumenten en licht deze toe met een concrete verwijzing naar de tekst. Waar op letten: Let goed op dat je twee *verschillende* instrumenten noemt. Zorg ervoor dat je de toelichting direct uit de fragmenten haalt en duidelijk verwijst naar het juiste fragment. Noem geen instrumenten die niet in de tekst staan, zoals prijs- of plaatsbeleid, tenzij ze expliciet worden genoemd. Kernbegrippen: Marketingmix, Promotiebeleid, Productbeleid, Doelgroep Veelgemaakte fouten: - Niet verwijzen naar de fragmenten zoals gevraagd. - Marketinginstrumenten noemen die niet in de tekst staan, zoals prijs- of plaatsbeleid. - Alleen het instrument noemen zonder de verplichte toelichting uit de tekst. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/16 ## Vraag 17 – Berekening totale afzet op basis van marktaandeel (1 punt) Opgave 4 Janne is 30 jaar en is van plan een nieuwe smartphone te kopen. Tot nu had ze altijd een smartphone van Samsung. Ze oriënteert zich nu op de aanschaf van een Fairphone 4. Ze heeft op internet enkele fragmenten over de Fairphone gevonden. Fragment 1: “Fairphone heeft enkele jaren geleden een toestel ontwikkeld met oog voor mens en milieu. Deze Fairphone bestaat uit mineralen die op een eerlijke wijze zijn gedolven, is goed recyclebaar en wordt in elkaar gezet door werknemers die voldoende verdienen om in hun levensonderhoud te voorzien. Tot enkele jaren geleden was de Fairphone minder snel dan andere toestellen, had hij een beperkt aantal functies en kleinere opslagcapaciteit. In 2022 verkocht Fairphone 140.000 toestellen en had het bedrijf een marktaandeel van 0,07 procent van de afzet in Europa.” Fragment 2: “Fairphone wil met reclamecampagnes meerdere doelgroepen bereiken bij de introductie van de Fairphone 4. Uit onderzoek blijkt dat de naamsbekendheid van Fairphone maar 10 procent is. Verder blijkt dat de koper van een Fairphone over het algemeen tussen 50 en 60 jaar oud is, iets vaker vrouw is en in de grote steden woont.” Fragment 3: “Kenmerkend voor de Fairphone is de modulaire opbouw van de telefoon, waardoor een kapot onderdeel altijd vervangen kan worden. Fairphone wil de prijs-kwaliteitverhouding van de Fairphone 4 verder verbeteren door een aanpassing van de camera’s en het scherm. Bovendien zal Fairphone de gebruiksduur van nieuwe toestellen verlengen van drie jaar naar vijf jaar. Om dit te bereiken wordt de software 5 jaar ondersteund. De smartphones van de concurrentie gaan gemiddeld vier jaar mee.” 1p 17 Bereken de totale afzet van smartphones in Europa in 2022. Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met gegevens over de afzet van een bedrijf en het marktaandeel van dat bedrijf. Je moet de totale afzet van de markt berekenen. Wat moet je kennen: Je moet weten wat marktaandeel is en hoe je dit percentage omrekent naar een decimaal getal. Je moet de formule voor het berekenen van de totale afzet kennen, namelijk: totale afzet = afzet van het bedrijf / marktaandeel van het bedrijf (als decimaal). Wat moet je kunnen: Je kunt informatie uit een tekstfragment halen. Je kunt een percentage omzetten naar een decimaal getal. Je kunt de formule voor het berekenen van de totale afzet correct toepassen en de berekening uitvoeren. Waar op letten: Let goed op de omrekening van het percentage naar een decimaal getal. 0,07 procent is 0,0007, niet 0,07. Zorg ervoor dat je de formule niet omdraait; je deelt de afzet van het bedrijf door het marktaandeel, niet andersom. Kernbegrippen: marktaandeel, afzet, procenten rekenen Veelgemaakte fouten: - Incorrecte omrekening van percentage naar decimaal (0,07% is 0,0007, niet 0,07) - Formule omdraaien (afzet delen door marktaandeel, niet andersom) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/17 ## Vraag 18 – Verklaring duurzaamheid Fairphone (1 punt) Bij de productie van de nieuwe toestellen van Fairphone 4 worden er volgens Janne niet-hernieuwbare grondstoffen gebruikt. Deze grondstoffen, zoals lithium, kunnen na het delven niet meer teruggroeien. De woordvoerder van Fairphone stelt echter dat “wanneer het Fairphone lukt om een groter marktaandeel te behalen, het milieu daar juist bij gebaat kan zijn”. 18 Geef met behulp van fragment 3 een verklaring voor de stelling van de woordvoerder. Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven voor de stelling van de woordvoerder van Fairphone, waarbij je fragment 3 gebruikt. De stelling is dat een groter marktaandeel van Fairphone goed is voor het milieu, ondanks het gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen. Wat moet je kennen: Je moet weten wat 'modulaire opbouw' en 'gebruiksduur' betekenen in de context van duurzaamheid en grondstoffenverbruik. Je moet ook begrijpen hoe een langere levensduur van een product kan leiden tot minder grondstoffenverbruik. Wat moet je kunnen: Je leest informatie af uit fragment 3. Je legt een verband tussen de kenmerken van de Fairphone (modulaire opbouw, langere gebruiksduur) en de milieuvoordelen die ontstaan bij een groter marktaandeel, specifiek gericht op minder grondstoffenverbruik. Waar op letten: Let erop dat je specifiek verwijst naar de modulaire opbouw of de langere levensduur zoals genoemd in fragment 3. Geef geen algemeen antwoord over 'beter voor het milieu', maar leg de link met minder productie en dus minder grondstoffenverbruik. Kernbegrippen: Modulaire opbouw, Levensduur, Duurzaamheid, Grondstoffenverbruik Veelgemaakte fouten: - Niet specifiek verwijzen naar de modulaire opbouw of langere levensduur uit fragment 3. - Een te algemeen antwoord geven over 'beter voor het milieu' zonder de link met minder productie te leggen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/18 ## Vraag 19 – Prijs-kwaliteitverhouding berekenen en vergelijken (2 punten) Janne berekent de prijs-kwaliteitverhouding van de Fairphone 4 en de Samsung Galaxy S22 op de onderstaande manier: verkoopprijs ____________ kwaliteitscijfer Op de site van de Consumentenbond vindt ze informatie over de verkoopprijzen en de testresultaten van deze telefoons. Het kwaliteitscijfer dat zij aan een telefoon geeft, is gebaseerd op vier testresultaten. Het kwaliteitscijfer van een telefoon berekent ze op de volgende manier: het testresultaat voor duurzaamheid krijgt een weging van 80% en het gemiddelde van de overige drie testresultaten krijgt een weging van 20%. | | Fairphone 4 (256 GB) | Samsung Galaxy S22 (256 GB) | | :--- | :--- | :--- | | **verkoopprijs** | € 598 | € 689 | | **testresultaten:** | | | | duurzaamheid | 8,5 | 7,3 | | bellen | 7,2 | 8,7 | | fotograferen en filmen | 6,2 | 7,8 | | gebruiksgemak en beeldscherm | 6,1 | 8,7 | | | | | | prijs-kwaliteitverhouding | .......... | 91,62 | Janne zal de telefoon kopen met de gunstigste prijs-kwaliteitverhouding. 19 Leg met behulp van een berekening uit welke telefoon Janne gaat kopen. Wat kun je verwachten: Je krijgt een tabel met verkoopprijzen en testresultaten van twee producten. Je moet de prijs-kwaliteitverhouding van één product berekenen en vervolgens bepalen welk product de gunstigste verhouding heeft. Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je een gewogen gemiddelde berekent. Je moet de formule voor de prijs-kwaliteitverhouding kennen: verkoopprijs / kwaliteitscijfer. Je moet weten dat een lagere prijs-kwaliteitverhouding gunstiger is. Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste gegevens uit een tabel halen. Je kunt een gewogen gemiddelde berekenen op basis van gegeven wegingsfactoren. Je kunt de prijs-kwaliteitverhouding berekenen. Je kunt twee prijs-kwaliteitverhoudingen vergelijken en een conclusie trekken over de gunstigste optie. Waar op letten: Let goed op de wegingsfactoren voor de verschillende testresultaten. Zorg ervoor dat je de juiste testresultaten optelt en deelt voor het gemiddelde. Vergeet niet dat een lagere uitkomst van de prijs-kwaliteitverhouding gunstiger is. Kernbegrippen: Prijs-kwaliteitverhouding, Gewogen gemiddelde, Productvergelijking Veelgemaakte fouten: - Weging van testresultaten vergeten of verkeerd toepassen - Verkeerde testresultaten middelen - Conclusie niet baseren op de laagste (gunstigste) uitkomst Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/19 ## Vraag 20 – Maatschappelijk belang van doorstuderen (1 punt) Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. Eva is na het behalen van haar havodiploma op 1 september 2021 gestart met de 3-jarige hbo-opleiding Finance & Control aan de Hogeschool van Amsterdam. 1p 20 Noem een belang voor de samenleving van het verder studeren door Eva. Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het belang van doorstuderen voor de samenleving, niet voor het individu. Je moet een specifiek maatschappelijk voordeel kunnen benoemen. Wat moet je kennen: Je moet het verschil kennen tussen een persoonlijk belang en een maatschappelijk belang. Je moet weten dat een hoger opleidingsniveau kan leiden tot een hoger inkomen en dat dit invloed heeft op belastingopbrengsten. Je moet ook weten dat kennis en vaardigheden van invloed zijn op de arbeidsmarkt en de economie. Wat moet je kunnen: Je kunt een maatschappelijk belang identificeren en dit concreet benoemen in relatie tot doorstuderen. Je kunt een economische onderbouwing geven voor het maatschappelijk belang. Waar op letten: Let goed op dat je een belang voor de *samenleving* noemt en niet een persoonlijk belang voor Eva. Zorg ervoor dat je antwoord concreet is en een economische onderbouwing heeft. Kernbegrippen: maatschappelijk belang, human capital, belastingopbrengsten, arbeidsmarkt Veelgemaakte fouten: - Het noemen van een persoonlijk belang voor Eva in plaats van een maatschappelijk belang. - Het geven van een te vaag antwoord zonder economische onderbouwing (bijv. 'ze wordt slimmer'). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/20 ## Vraag 21 – Berekening studietekort (3 punten) In informatiebron 4 zijn de uitgaven voor collegegeld, de basisbeurs en de verwachte maandelijkse uitgaven te vinden. 3p 21 Bereken het verwachte totale bedrag dat Eva gedurende haar 3-jarige studietijd tekort komt. Wat kun je verwachten: Je berekent het totale financiële tekort van Eva gedurende haar 3-jarige studietijd. Je moet hiervoor alle relevante inkomsten en uitgaven uit de informatiebron verzamelen en verwerken. Wat moet je kennen: Je moet weten dat een tekort ontstaat als de totale uitgaven hoger zijn dan de totale inkomsten over een bepaalde periode. Je moet ook weten hoe je inkomsten en uitgaven over verschillende periodes (maandelijks, jaarlijks, eenmalig) correct optelt en aftrekt. Wat moet je kunnen: Je leest de relevante financiële gegevens af uit informatiebron 4. Je identificeert welke bedragen inkomsten zijn en welke uitgaven. Je berekent de totale inkomsten en uitgaven over een periode van 3 jaar (36 maanden). Je berekent het verschil tussen de totale uitgaven en de totale inkomsten om het tekort te bepalen. Waar op letten: Let goed op de periode waarover de bedragen gelden (maandelijks, jaarlijks, eenmalig). Zorg ervoor dat je alle kostenposten en inkomsten meeneemt die in informatiebron 4 staan. Controleer je berekening op rekenfouten. Kernbegrippen: Begroting, Inkomsten en uitgaven, Financieringsbehoefte, Liquiditeitstekort Veelgemaakte fouten: - Verkeerde periode gebruiken (bijv. 36 maanden voor basisbeurs i.p.v. 12) - Niet alle kostenposten meenemen uit de informatiebron - Reken- of typefouten bij het overnemen van getallen uit de bron Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/21 ## Vraag 22 – Financieringskeuze: DUO-lening versus spaargeld (1 punt) Eva besluit om het opgebouwde bedrag op haar spaarrekening niet te gebruiken voor de uitgaven in haar studietijd, maar het benodigde bedrag te lenen bij DUO. Een studielening bij DUO heeft voor- en nadelen. In informatiebron 6 is informatie te vinden over lenen bij DUO. 1p 22 Waarom is het voor Eva financieel aantrekkelijker om te lenen bij DUO dan het opgebouwde bedrag op haar spaarrekening te gebruiken? Wat kun je verwachten: Je moet een financiële afweging maken tussen het gebruiken van spaargeld en het afsluiten van een studielening bij DUO. Je legt uit waarom lenen bij DUO financieel aantrekkelijker is. Wat moet je kennen: Je moet weten wat rente is en hoe deze van invloed is op spaargeld en leningen. Je moet het concept van opportunity costs begrijpen, namelijk de gederfde opbrengst van het alternatief dat je niet kiest. Wat moet je kunnen: Je moet informatie over rentetarieven uit een bron kunnen aflezen en deze tarieven met elkaar kunnen vergelijken. Je moet een financiële afweging kunnen maken en deze kunnen onderbouwen met de gegeven rentetarieven. Waar op letten: Let goed op de verschillende rentetarieven: de rente die je ontvangt op spaargeld en de rente die je betaalt over een lening. Verwar deze niet. Denk ook aan de opportunity costs: wat mis je als je je spaargeld gebruikt in plaats van leent? Kernbegrippen: Rente, Opportunity costs, Financieringskeuze Veelgemaakte fouten: - Niet meenemen van de gederfde rente op spaargeld (opportunity costs). - Verwarren van de rente op de lening met de rente op het spaargeld. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/22 ## Vraag 24 – Invloed studielening op maximale hypotheek (2 punten) De hypotheekadviseur van een bank vertelt Eva dat haar studielening bij DUO van invloed is op het maximale bedrag voor een hypothecaire lening. 2p 24 Leg vanuit het perspectief van de bank uit waarom een studielening bij DUO van invloed is op de maximale hypothecaire lening. Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de invloed van een studielening op de maximale hypothecaire lening. Je moet uitleggen waarom dit vanuit het perspectief van een bank van invloed is. Wat moet je kennen: Je moet weten dat een studielening maandelijkse lasten met zich meebrengt. Je moet weten dat deze maandelijkse lasten invloed hebben op je leencapaciteit voor een hypotheek. Je moet het begrip 'debiteurenrisico' kennen en begrijpen hoe dit van invloed is op de beslissing van een bank. Wat moet je kunnen: Je moet de invloed van bestaande financiële verplichtingen (zoals een studielening) op de leencapaciteit voor een nieuwe lening (hypotheek) kunnen uitleggen. Je moet dit kunnen doen vanuit het perspectief van een bank. Waar op letten: Let erop dat je de uitleg geeft vanuit het perspectief van de bank. Zorg ervoor dat je de link legt tussen de studielening en de maandelijkse lasten, en hoe dit de ruimte voor hypotheeklasten beïnvloedt of het debiteurenrisico voor de bank vergroot. Noem niet alleen de schuld, maar de impact op de maandelijkse financiële ruimte. Kernbegrippen: hypothecaire lening, leencapaciteit, debiteurenrisico, studielening Veelgemaakte fouten: - Alleen de schuld noemen zonder de link naar maandelijkse lasten te leggen. - Het antwoord niet vanuit het perspectief van de bank formuleren. - Verwarren van de totale schuld met de maandelijkse termijnen die de leencapaciteit beïnvloeden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/24 ## Vraag 28 – Uitleg loonkosten: constant of variabel (1 punt) Opgave 6 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. June en Anna zijn eigenaren van De Pluktuin. Bij deze duurzame zelfoogsttuin zorgen June en Anna voor het zaaien, planten en onderhoud van de tuin. De klanten oogsten zelf groente en fruit voor € 15 per pakket. De volgende gegevens zijn bekend over het tweede kwartaal van 2024. gegevens over tweede kwartaal 2024 getallen x € 1 omzet 21.600 variabele kosten zaden, planten en verpakking 3.000 variabele loonkosten 8.520 huur landbouwgrond 750 afschrijvingskosten 2.000 interestkosten 800 websiteontwikkeling en social media 2.130 overige constante kosten 6.500 totale kosten 23.700 resultaat -/- 2.100 De loonkosten van De Pluktuin behoren voor een deel tot de variabele kosten en voor een deel tot de overige constante kosten. 1p 28 Leg uit dat de loonkosten zowel tot de constante als de variabele kosten kunnen behoren. Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom loonkosten zowel constant als variabel kunnen zijn, gebaseerd op de gegeven bedrijfssituatie van De Pluktuin. Wat moet je kennen: Je moet weten wat constante kosten zijn: kosten die niet veranderen als de productie of omzet verandert. Je moet weten wat variabele kosten zijn: kosten die wel veranderen als de productie of omzet verandert. Je moet de definitie van loonkosten kennen. Wat moet je kunnen: Je moet de begrippen constante en variabele kosten kunnen toepassen op de praktijksituatie van loonkosten binnen een bedrijf. Je moet een uitleg kunnen formuleren die beide aspecten van loonkosten (constant en variabel) belicht. Waar op letten: Let erop dat je voorbeelden geeft van loonkosten die constant zijn (bijvoorbeeld vast personeel) en loonkosten die variabel zijn (bijvoorbeeld oproepkrachten of oogstkrachten per uur/pakket). Zorg dat je uitleg duidelijk maakt waarom de ene soort loonkosten constant is en de andere variabel, gerelateerd aan de productie of omzet. Kernbegrippen: variabele kosten, constante kosten, loonkosten Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen vaste en variabele componenten van loon - Niet kunnen toepassen van de definities van constante en variabele kosten op een praktijksituatie Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/28 ## Vraag 29 – Break-evenafzet berekenen met dekkingsbijdrage (3 punten) Opgave 6 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. June en Anna zijn eigenaren van De Pluktuin. Bij deze duurzame zelfoogsttuin zorgen June en Anna voor het zaaien, planten en onderhoud van de tuin. De klanten oogsten zelf groente en fruit voor € 15 per pakket. De volgende gegevens zijn bekend over het tweede kwartaal van 2024. gegevens over tweede kwartaal 2024 getallen x € 1 omzet 21.600 variabele kosten zaden, planten en verpakking 3.000 variabele loonkosten 8.520 huur landbouwgrond 750 afschrijvingskosten 2.000 interestkosten 800 websiteontwikkeling en social media 2.130 overige constante kosten 6.500 totale kosten 23.700 resultaat -/- 2.100 De loonkosten van De Pluktuin behoren voor een deel tot de variabele kosten en voor een deel tot de overige constante kosten. June en Anne hadden meer pakketten moeten verkopen om in het tweede kwartaal de break-evenafzet te behalen. 3p 29 Bereken met behulp van de dekkingsbijdrage per pakket hoeveel pakketten De Pluktuin meer had moeten verkopen om in het tweede kwartaal van 2024 de break-evenafzet te behalen. Wat kun je verwachten: Je berekent hoeveel extra pakketten De Pluktuin had moeten verkopen om de break-evenafzet te behalen in het tweede kwartaal van 2024. Wat moet je kennen: Je moet weten wat de verkoopprijs per pakket is. Je moet weten wat variabele kosten zijn en welke kostenposten hieronder vallen. Je moet weten wat constante kosten zijn en welke kostenposten hieronder vallen. Je moet weten dat de dekkingsbijdrage per pakket de verkoopprijs min de variabele kosten per pakket is. Je moet weten dat de break-evenafzet de totale constante kosten gedeeld door de dekkingsbijdrage per pakket is. Wat moet je kunnen: Je kunt de verkoopprijs per pakket afleiden uit de gegevens. Je kunt de variabele kosten per pakket berekenen door de totale variabele kosten te delen door de huidige afzet. Je kunt de totale constante kosten berekenen door de relevante kostenposten op te tellen. Je kunt de dekkingsbijdrage per pakket berekenen. Je kunt de break-evenafzet berekenen. Je kunt het verschil berekenen tussen de break-evenafzet en de huidige afzet. Waar op letten: Let goed op welke kosten variabel zijn en welke constant. Verwar de totale dekkingsbijdrage niet met de dekkingsbijdrage per stuk. Vergeet niet om het verschil tussen de break-evenafzet en de huidige afzet te berekenen als laatste stap. Kernbegrippen: break-evenafzet, dekkingsbijdrage, constante kosten, variabele kosten, afzet Veelgemaakte fouten: - Verkeerd toerekenen van kosten aan constant of variabel. - De totale dekkingsbijdrage verwarren met de dekkingsbijdrage per stuk. - Vergeten het verschil te berekenen tussen de break-evenafzet en de huidige afzet. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/29 ## Vraag 30 – Financieel voordeel van een abonnementsmodel (2 punten) Om de afzet te vergroten gaat De Pluktuin abonnementen aanbieden. Klanten kunnen voor € 50 per maand vier pakketten groente en fruit oogsten. Het abonnementsgeld wordt maandelijks vooruitbetaald. 30 Noem een financieel voordeel voor De Pluktuin van het verkopen van een maandelijks Plukabonnement ten opzichte van het verkopen van losse pakketten zonder abonnement. Licht het antwoord toe. Wat kun je verwachten: Je moet een financieel voordeel van een abonnementsmodel voor een bedrijf kunnen benoemen en toelichten, vergeleken met losse verkoop. Wat moet je kennen: Je moet weten wat een inkomstenstroom is en hoe een abonnementsmodel de financiële positie van een bedrijf kan beïnvloeden, met name op het gebied van liquiditeit en omzetzekerheid. Wat moet je kunnen: Je moet een financieel voordeel kunnen identificeren en dit voordeel logisch kunnen toelichten vanuit het perspectief van het bedrijf. Waar op letten: Let erop dat je een financieel voordeel noemt en geen marketingvoordeel. Zorg ervoor dat je antwoord goed is toegelicht en dat je redeneert vanuit het bedrijf (De Pluktuin), niet vanuit de klant. Kernbegrippen: Inkomstenstroom, Liquiditeit, Omzetzekerheid, Abonnementsmodel Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een financieel voordeel met een marketingvoordeel (zoals klantbinding). - Het antwoord niet of onvoldoende toelichten. - Redeneren vanuit het perspectief van de klant in plaats van het bedrijf. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2025/tijdvak-1/vraag/30 ## Vragen in dit examen ### Vraag 8 – Financiering van investeringen via crowdfunding Wat kun je verwachten: Je berekent hoeveel geld er via crowdfunding geleend moet worden om een specifieke investering te financieren, gegeven de totale investeringskosten en de eigen inbreng. Wat moet je kennen: Je moet weten dat de totale investering gefinancierd moet worden met eigen vermogen en/of vreemd vermogen. Je moet begrijpen wat crowdfunding is als vorm van vreemd vermogen. Wat moet je kunnen: Je leest de totale investeringskosten af uit de informatiebron. Je leest de eigen inbreng van de ondernemers af uit de informatiebron. Je telt de eigen inbreng van de verschillende personen bij elkaar op. Je berekent het benodigde vreemd vermogen door de totale investering te verminderen met het totale eigen vermogen. Waar op letten: Let goed op dat je alle bedragen correct overneemt uit de informatiebronnen. Zorg ervoor dat je de eigen inbreng van beide personen optelt voordat je deze aftrekt van de totale investering. Maak geen rekenfouten. Kernbegrippen: Financieringsplan, Eigen vermogen, Vreemd vermogen, Crowdfunding ### Vraag 10 – Berekening van het verwachte resultaat 2025 Wat kun je verwachten: Je moet het verwachte resultaat voor 2025 berekenen om te bepalen of een plan gestart moet worden. Je vult hiervoor een uitwerkbijlage in. Wat moet je kennen: Je moet weten dat het resultaat (winst of verlies) wordt berekend door de totale opbrengsten te verminderen met de totale kosten. Je moet de verschillende soorten opbrengsten en kosten kunnen identificeren. Je moet weten wat afschrijvingen zijn en hoe je deze meeneemt in de kostenberekening. Je moet ook weten dat interestkosten op leningen onderdeel zijn van de kosten. Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit informatiebronnen 1, 2 en 3 kunnen raadplegen en interpreteren. Je moet relevante opbrengsten en kosten voor 2025 kunnen identificeren. Je moet afschrijvingskosten en interestkosten kunnen berekenen of aflezen. Je moet een overzichtelijke berekening van het verwachte resultaat kunnen opstellen en de uitwerkbijlage correct invullen. Je moet een conclusie kunnen trekken op basis van je berekening. Waar op letten: Let goed op dat je alle relevante kosten meeneemt, zoals afschrijvingskosten en interestkosten op leningen. Verwar kosten niet met uitgaven; deze vraag gaat over het resultaat (winst- en verliesrekening), niet over liquiditeit. Kernbegrippen: Verwacht resultaat, Winst- en verliesrekening, Opbrengsten, Kostensoorten, Afschrijvingen ### Vraag 13 – Vergelijking opbrengsten aandelen en obligaties Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven waarom de onzekerheid over de bestemming van het resultaat van Aegon in 2022 een hogere opbrengst van aandelen ten opzichte van obligaties onvoldoende zekerheid biedt. Je betrekt hierbij de opbrengsten van beide beleggingsvormen. Wat moet je kennen: Je moet weten dat de opbrengst van aandelen (dividend) afhankelijk is van het behaalde resultaat en de bestemming daarvan. Je moet weten dat de opbrengst van obligaties (rente) een vaste vergoeding is die onafhankelijk is van het resultaat van de onderneming. Je moet het verschil kennen tussen het risico van beleggen in aandelen en obligaties. Wat moet je kunnen: Je moet de vraag analyseren en de kernbegrippen 'aandelen', 'obligaties', 'resultaatbestemming' en 'opbrengsten' herkennen. Je moet de relatie tussen het resultaat van een onderneming en de dividenduitkering aan aandeelhouders kunnen leggen. Je moet het verschil in zekerheid van opbrengsten tussen aandelen en obligaties kunnen uitleggen. Waar op letten: Let erop dat je de onzekerheid van de resultaatbestemming direct koppelt aan de onzekerheid van dividend voor aandeelhouders. Verwar de vaste rente op obligaties niet met de variabele opbrengst van aandelen. Zorg dat je beide beleggingsvormen in je antwoord betrekt. Kernbegrippen: aandelen, obligaties, risico en rendement, resultaatbestemming, dividend ### Vraag 23 – Voordelen van kopen versus huren Wat kun je verwachten: Je moet twee voordelen noemen die Eva heeft bij het kopen van een appartement, vergeleken met het huren van een appartement. Je antwoord moet zowel het kopen als het huren betrekken. Wat moet je kennen: Je moet de algemene financiële en praktische verschillen kennen tussen het kopen en het huren van een woning. Je moet weten dat bij kopen sprake is van vermogensopbouw en dat je eigenaar bent, terwijl bij huren je geen eigendom opbouwt en huur betaalt voor het gebruik van de woning. Wat moet je kunnen: Je moet de voordelen van kopen kunnen identificeren en deze kunnen vergelijken met de situatie van huren. Je moet concrete voordelen kunnen benoemen die relevant zijn voor Eva. Waar op letten: Let erop dat je twee concrete voordelen noemt van kopen ten opzichte van huren. Zorg ervoor dat je antwoord zowel het kopen als het huren betrekt, dus niet alleen voordelen van kopen opsommen zonder de vergelijking te maken. Noem geen nadelen van huren in plaats van voordelen van kopen. Kernbegrippen: vermogensopbouw, hypothecaire lening, woonlasten, eigendom ### Vraag 25 – Beroepen bij aankoop appartement Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de verschillende beroepen die betrokken zijn bij de aankoop van een appartement, naast de hypotheekadviseur. Wat moet je kennen: Je moet de verschillende beroepen kennen die een rol spelen bij de aankoop van onroerend goed, zoals een makelaar, notaris en taxateur. Wat moet je kunnen: Je moet twee andere beroepen kunnen noemen die betrokken zijn bij de aankoop van een appartement. Waar op letten: Let op dat je geen beroepen noemt die al genoemd zijn (zoals hypotheekadviseur). Noem ook geen instanties (zoals 'de bank') of algemene termen (zoals 'de verkoper'), maar specifieke beroepen. Kernbegrippen: aankoopproces onroerend goed, makelaar, notaris, taxateur ### Vraag 26 – Spaargeld en kosten koper Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie voorgelegd waarin iemand een appartement wil kopen en de kosten koper en verbouwingskosten wil betalen met spaargeld. Je moet aantonen of het spaargeld voldoende is. Wat moet je kennen: Je moet weten dat kosten koper en verbouwingskosten uit eigen middelen betaald moeten worden als de koopsom volledig met een hypotheek wordt gefinancierd. Je moet het begrip 'spaarsaldo' kennen. Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron (informatiebron 5) kunnen raadplegen en interpreteren om het spaarsaldo op een specifieke datum (1 januari 2026) te bepalen. Je moet een berekening kunnen uitvoeren om het totale spaarsaldo te bepalen. Je moet dit berekende spaarsaldo kunnen vergelijken met de totale kosten (€ 15.000) en een conclusie kunnen trekken. Waar op letten: Let goed op dat je alle relevante spaarbedragen uit informatiebron 5 meeneemt in je berekening. Zorg ervoor dat je het spaarsaldo op de juiste datum (1 januari 2026) bepaalt. Vergelijk het berekende spaarsaldo nauwkeurig met de totale kosten van € 15.000 en trek een duidelijke conclusie. Kernbegrippen: spaarsaldo, kosten koper, verbouwingskosten, persoonlijke financiën ### Vraag 27 – Berekening maandlasten lineaire hypotheek en studieschuld Wat kun je verwachten: Je berekent de totale uitgaven aan twee leningen (hypotheek en studieschuld) in een specifieke maand. Je moet hiervoor de maandelijkse aflossing en rente van de hypotheek berekenen en de maandlasten van de studieschuld opzoeken. Wat moet je kennen: Je moet weten dat bij een lineaire hypotheek de aflossing elke maand gelijk is. Je moet weten dat de rente wordt berekend over de resterende hoofdsom aan het begin van de maand. Je moet weten dat 'uitgaven' de bruto bedragen zijn, dus zonder rekening te houden met belastingvoordeel. Wat moet je kunnen: Je berekent de maandelijkse aflossing van een lineaire hypotheek. Je berekent de maandelijkse rente over de resterende hoofdsom. Je leest de maandlasten van de studieschuld af uit een informatiebron. Je telt de aflossing en rente van de hypotheek en de maandlasten van de studieschuld bij elkaar op om de totale uitgaven te bepalen. Waar op letten: Let op dat je de rente voor februari berekent over de hoofdsom ná de aflossing van januari. Vergeet niet de maandlasten van de studieschuld mee te nemen. Negeer het belastingvoordeel, want de vraag gaat over 'uitgaven'. Kernbegrippen: lineaire hypotheek, aflossing, renteberekening, maandlasten, studieschuld ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2025 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30 - 16.30 uur bedrijfeconomie Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee, redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-0400-a-25-1-o ### Pagina 2 Opave 1 Jordan is sinds 1 januari 2000 als teamleider werkzaam bij Roads, een bedrijf dat helpt bij autopech. Op 1 januari 2002 werd zijn arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd wegens goed functioneren omgezet naar een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. 1p 1 Noem een voordeel voor Roads van medewerkers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd ten opzichte van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Roads maakt in 2023 verlies en gaat reorganiseren. De functie van Jordan komt daardoor te vervallen. 1p 2 Noem de ontslaggrond waarop Jordan nu ontslagen kan worden. Per 1 januari 2024 wordt de arbeidsovereenkomst van Jordan ontbonden. Door het ontslag krijgt Jordan een transitievergoeding. 1p 3 Leg uit waarvoor de transitievergoeding bedoeld is. Berekenen van de loonkosten: Jordan werkte fulltime (40 uur per week) en ontving een brutojaarloon dat bestond uit 3 onderdelen: basisbrutojaarloon: op basis van 40 uur per week, 52 weken en € 27,30 per uur 8% vakantietoeslag over het basisbrutojaarloon de eindejaarsuitkering van € 2.839,20 per jaar De sociale lasten voor de werkgever bedragen 30% van het brutojaarloon. 2p 4 Bereken de totale besparing op de loonkosten voor Roads in 2024 na het ontslag van Jordan. HA-0400-a-25-1-o 2/12 lees verder ►►► ### Pagina 3 Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3. In deze opgave worden de belastingen buiten beschouwing gelaten. Joachim en Deniz zijn beiden in loondienst als marketingmedewerker bij een verzekeraar en zijn ervaren zeilers. Samen hebben ze het plan om in 2025 het bedrijf SailingSea vof te starten dat zeilvakanties aanbiedt aan de Turkse kust. Twee voorwaarden om te starten Joachim en Deniz willen op 1 januari 2025 met hun plan starten als: a ze voldoende vermogen kunnen aantrekken om op 1 januari 2025 een zeilboot (Jeanneau, model Sun Odyssey 509) inclusief inventaris te kunnen kopen (zie informatiebron 1) én; b het verwachte resultaat over 2025 positief is. Als het plan aan beide voorwaarden voldoet, nemen ze ontslag bij hun huidige werkgever om daarna als zelfstandig ondernemer verder te gaan. Aan het zelfstandig ondernemerschap zitten naast voordelen ook nadelen. 2p 5 Noem twee nadelen van het zelfstandig ondernemerschap in vergelijking met het werken in loondienst. Ondanks de nadelen lijkt het Joachim en Deniz een mooie kans om een eigen onderneming te starten. Voor de promotie van hun bedrijf SailingSea en het communiceren met potentiële gasten zullen Joachim en Deniz social media gebruiken. Daarop zullen zij beelden van de zeilvakanties, ervaringen van gasten en informatie delen. Het communiceren via social media is goedkoper dan het gebruik van traditionele media zoals televisie en krant. 2p 6 Noem twee andere voordelen voor SailingSea van het inzetten van social media in plaats van traditionele media. HA-0400-a-25-1-0 3 / 12 lees verder ### Pagina 4 Voorwaarde a: voldoende vermogen aantrekken? Joachim en Deniz moeten investeringen doen om te kunnen starten, zoals het aanschaffen van een zeilboot (zie informatiebron 1). Zij zullen voor de financiering daarvan ieder een bedrag aan vermogen inbrengen (zie informatiebron 2). Het ontbrekende bedrag willen ze uiterlijk op 1 januari 2025 ophalen door middel van een crowdfundingactie. 7 Noem twee mogelijke voordelen voor SailingSea van het aantrekken van vreemd vermogen via crowdfunding in vergelijking met het aangaan van een lening bij een bank. 8 Bereken het bedrag dat met crowdfunding moet worden geleend om de boot te kunnen kopen (zie informatiebronnen 1 en 2). De crowdfundingactie slaagt op 1 januari 2025 precies het benodigde bedrag op (zie informatiebron 2). Voorwaarde b: verwacht resultaat over 2025 positief? 9 Klanten die voor 28 februari 2025 reserveren, ontvangen een vroegboekkorting. SailingSea verwacht dat de helft van het aantal reserveringen voor 28 februari 2025 plaatsvindt. Gasten doen een aanbetaling van 20% op het moment van reserveren. 9 Noem de overlopende post die aan de creditzijde van de balans van SailingSea ontstaat door de aanbetaling van gasten. Leg uit waarom deze overlopende post aan de creditzijde van de balans staat. De vroegboekkorting zorgt ook voor een toename van het aantal reserveringen. Het verwachte resultaat van 2025 kan met behulp van de informatiebronnen 1 tot en met 3 worden berekend. 10 Laat met een berekening het verwachte resultaat van 2025 zien of ze gaan starten met het plan. Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in. HA-0400-a-25-1-o 4 / 12 lees verder ### Pagina 5 Opgaue 3 In deze opgave blijven belastingen buiten beschouwing. Levi wil gaan beleggen in aandelen of obligaties van Aegon. Hij bestudeert het jaarverslag van Aegon. De verzekeraar geeft in het jaarverslag aan tevreden te zijn over het resultaat en de hoogte van de kengetallen liquiditeit en rentabiliteit van het eigen vermogen. De solvabiliteit daarentegen is wel verslechterd. 1p 11 Leg uit dat er voor een verzekeraar, zoals Aegon, geen verschil is tussen de quick ratio en de current ratio. De balans van 2022 van Aegon is hieronder weergegeven: [FIGUUR: Tabel met debet en credit posten voor de balansen van 31-12-2022 en 01-01-2022. Debet posten zijn Vaste activa en Vlottende activa. Credit posten zijn Aandelenkapitaal, Reserves, Resultaat, Obligatielening, Hypothecaire leningen en Kort vreemd vermogen. De getallen zijn in duizendtallen euro's.] | debet | balans Aegon (getallen x € 1.000) | | credit | |---|---|---|---| | | 31-12-2022 | 01-01-2022 | 31-12-2022 | 01-01-2022 | | Vaste activa | 152.265 | 115.390 | Aandelenkapitaal | 172.666 | 172.666 | | Vlottende activa | 1.427.277 | 1.424.761 | Reserves | 174.577 | 174.577 | | | | | Resultaat | 117.552 | 0 | | | | | Obligatielening | 607.773 | 652.078 | | | | | Hypothecaire leningen | 450.000 | 460.000 | | | | | Kort vreemd vermogen | 56.974 | 80.830 | | | 1.579.542 | 1.540.151 | | 1.579.542 | 1.540.151 | Het resultaat dat op 31 december 2022 op de balans staat is in de loop van 2022 gelijkmatig verkregen en wordt in januari van het daaropvolgende jaar verdeeld. 2p 12 Bereken de rentabiliteit van het eigen vermogen over 2022. HA-0400-a-25-1-o 5 / 12 Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie agi ook ### Pagina 6 Levi vindt dat de onzekerheid over de bestemming van het resultaat over 2022 onvoldoende zekerheid biedt voor een hogere opbrengst van beleggen in aandelen Aegon ten opzichte van beleggen in obligaties. 13 Geef hiervoor een verklaring. Betrek in het antwoord de opbrengsten van beleggen in aandelen en obligaties. Vanwege de mogelijk lagere opbrengsten op aandelen besluit Levi om te beleggen in obligaties. Volgens Levi kan met behulp van de berekening van de solvabiliteit een inschatting worden gemaakt voor het risico dat hij loopt als hij obligaties van Aegon koopt. 2p 14 Bereken de solvabiliteit van Aegon op 31 december 2022. Levi vindt de solvabiliteit te laag en twijfelt of hij obligaties van Aegon zal kopen. 1p 15 Leg uit welk risico Levi loopt als hij bij een lage solvabiliteit obligaties van Aegon koopt. HA-0400-a-25-1-o 6 / 12 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 7 Opgave 4 Janne is 30 jaar en is van plan een nieuwe smartphone te kopen. Tot nu had ze altijd een smartphone van Samsung. Ze oriënteert zich nu op de aanschaf van een Fairphone 4. Ze heeft op internet enkele fragmenten over de Fairphone gevonden. Fragment 1: “Fairphone heeft enkele jaren geleden een toestel ontwikkeld met oog voor mens en milieu. Deze Fairphone bestaat uit mineralen die op een eerlijke wijze zijn gedolven, is goed recyclebaar en wordt in elkaar gezet door werknemers die voldoende verdienen om in hun levensonderhoud te voorzien. Tot enkele jaren geleden was de Fairphone minder snel dan andere toestellen, had hij een beperkt aantal functies en kleinere opslagcapaciteit. In 2022 verkocht Fairphone 140.000 toestellen en had het bedrijf een marktaandeel van 0,07 procent van de afzet in Europa.” Fragment 2: “Fairphone wil met reclamecampagnes meerdere doelgroepen bereiken bij de introductie van de Fairphone 4. Uit onderzoek blijkt dat de naamsbekendheid van Fairphone maar 10 procent is. Verder blijkt dat de koper van een Fairphone over het algemeen tussen 50 en 60 jaar oud is, iets vaker vrouw is en in de grote steden woont.” Fragment 3: “Kenmerkend voor de Fairphone is de modulaire opbouw van de telefoon, waardoor een kapot onderdeel altijd vervangen kan worden. Fairphone wil de prijs-kwaliteitverhouding van de Fairphone 4 verder verbeteren door een aanpassing van de camera’s en het scherm. Bovendien zal Fairphone de gebruiksduur van nieuwe toestellen verlengen van drie jaar naar vijf jaar. Om dit te bereiken wordt de software 5 jaar ondersteund. De smartphones van de concurrentie gaan gemiddeld vier jaar mee.” 2p 16 Noem twee verschillende instrumenten uit de marketingmix die Fairphone gebruikt voor het uitbreiden van het aantal klanten. Licht het antwoord toe door te verwijzen naar bovenstaande fragmenten. 1p 17 Bereken de totale afzet van smartphones in Europa in 2022. HA-0400-a-25-1-o 7 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 8 Bij de productie van de nieuwe toestellen van Fairphone 4 worden er volgens Janne niet-hernieuwbare grondstoffen gebruikt. Deze grondstoffen, zoals lithium, kunnen na het delven niet meer teruggroeien. De woordvoerder van Fairphone stelt echter dat “wanneer het Fairphone lukt om een groter marktaandeel te behalen, het milieu daar juist bij gebaat kan zijn”. 1p 18 Geef met behulp van fragment 3 een verklaring voor de stelling van de woordvoerder. Janne berekent de prijs-kwaliteitverhouding van de Fairphone 4 en de Samsung Galaxy S22 op de onderstaande manier: [FIGUUR: Tabel met de verkoopprijs en testresultaten van Fairphone 4 en Samsung Galaxy S22.] Op de site van de Consumentenbond vindt ze informatie over de verkoopprijzen en de testresultaten van deze telefoons. Het kwaliteitscijfer dat zij aan een telefoon geeft, is gebaseerd op vier testresultaten. Het kwaliteitscijfer van een telefoon berekent ze op de volgende manier: het testresultaat voor duurzaamheid krijgt een weging van 80% en het gemiddelde van de overige drie testresultaten krijgt een weging van 20%. Janne zal de telefoon kopen met de gunstigste prijs-kwaliteitverhouding. 2p 19 Leg met behulp van een berekening uit welke telefoon Janne gaat kopen. HA-0400-a-25-1-o 8 / 12 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 9 Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. Eva is na het behalen van haar havodiploma op 1 september 2021 gestart met de 3-jarige hbo-opleiding Finance & Control aan de Hogeschool van Amsterdam. 1p 20 Noem een belang voor de samenleving van het verder studeren door Eva. Inkomsten en uitgaven studietijd Eva woont per 1 september 2021 op kamers in Amsterdam. Ze heeft een overzicht gemaakt van de verwachte totale inkomsten en uitgaven tijdens haar 3-jarige studietijd. Ze heeft een bijbaan in de horeca waarmee zij maandelijks € 300 aan inkomsten heeft. Ze verwacht dit inkomen tijdens haar studie te blijven verdienen. In het laatste studiejaar krijgt Eva een basisbeurs voor uitwonende studenten, omdat dat de overheid de basisbeurs weer heeft ingevoerd. De inkomsten uit haar bijbaan en de basisbeurs dekken haar totale uitgaven niet. In informatiebron 4 zijn de uitgaven voor collegegeld, de basisbeurs en de verwachte maandelijkse uitgaven te vinden. 3p 21 Bereken het verwachte totale bedrag dat Eva gedurende haar 3-jarige studietijd tekort komt. Eva heeft twee mogelijkheden om het bedrag dat ze tekort komt te financieren: a opnemen van spaargeld (zie informatiebron 5) b aangaan van een studielening bij DUO (zie informatiebron 6) Eva besluit om het opgebouwde bedrag op haar spaarrekening niet te gebruiken voor de uitgaven in haar studietijd, maar het benodigde bedrag te lenen bij DUO. Een studielening bij DUO heeft voor- en nadelen. In informatiebron 6 is informatie te vinden over lenen bij DUO. 1p 22 Waarom is het voor Eva financieel aantrekkelijker om te lenen bij DUO dan het opgebouwde bedrag op haar spaarrekening te gebruiken? Na de studie van Eva Op 31 augustus 2024 is Eva afgestudeerd. Ze start als junior controller en gaat op zoek naar nieuwe woonruimte. Ze kan huren of kopen. Ze overweegt een appartement te kopen, omdat zij hier meer voordelen in ziet dan in het huren van een appartement. Om het appartement te kunnen kopen, zal Eva een hypothecaire lening moeten afsluiten, omdat haar spaarsaldo ontoereikend is. HA-0400-a-25-1-o 9/12 lees verder ► ►► ### Pagina 10 2p 23 Noem twee voordelen voor Eva van het kopen van een appartement in vergelijking tot het huren van een appartement. Betrek in het antwoord zowel het kopen als het huren. De hypotheekadviseur van een bank vertelt Eva dat haar studielening bij DUO van invloed is op het maximale bedrag voor een hypothecaire lening. 2p 24 Leg vanuit het perspectief van de bank uit waarom een studielening bij DUO van invloed is op de maximale hypothecaire lening. Naast een hypotheekadviseur zijn er nog andere beroepen die betrokken zijn bij de aankoop van een appartement. 2p 25 Noem twee andere beroepen die betrokken zijn bij de aankoop van een appartement. Eva wil het appartement kopen als blijkt dat zij op 1 januari 2026 voldoende spaargeld heeft opgebouwd om de kosten koper van het appartement en de verbouwing te kunnen betalen. De koopsom van haar appartement kan ze volledig financieren met een hypothecaire lening. De kosten koper en verbouwingkosten zullen naar verwachting in totaal € 15.000 zijn. Eva wil hiervoor het opgebouwde spaargeld gebruiken dat ze gedurende haar studietijd en daarna niet heeft gebruikt (zie informatiebron 5). 2p 26 Toon aan dat het spaargeld per 1 januari 2026 genoeg is om de kosten koper en de verbouwingkosten te betalen. Eva sluit op 1 januari 2026 voor de aankoop van haar appartement een hypothecaire lening af van € 210.000. De hypothecaire lening: – heeft een looptijd van 30 jaar. – wordt lineair afgelost. – heeft een rentepercentage van 0,33% per maand. De interest en aflossing worden telkens aan het eind van de maand betaald, voor het eerst op 31 januari 2026. Het belastingvoordeel op de interest is 36,97% Op 1 januari 2026 start Eva met het aflossen van haar studieschuld (zie informatiebron 6). 4p 27 Bereken de totale uitgaven aan beide leningen van Eva in februari 2026. Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in. HA-0400-a-25-1-o 10 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 11 Opgave 6 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. June en Anna zijn eigenaren van De Pluktuin. Bij deze duurzame zelfoogsttuin zorgen June en Anna voor het zaaien, planten en onderhoud van de tuin. De klanten oogsten zelf groente en fruit voor € 15 per pakket. De volgende gegevens zijn bekend over het tweede kwartaal van 2024. [FIGUUR: Tabel met gegevens over het tweede kwartaal 2024.] | | | | | :------------------------------------- | :-: | :------ | | gegevens over tweede kwartaal 2024 | | | | getallen x € 1 | | | | omzet | | 21.600 | | variabele kosten zaden, planten en verpakking | | 3.000 | | variabele loonkosten | | 8.520 | | huur landbouwgrond | | 750 | | afschrijvingskosten | | 2.000 | | interestkosten | | 800 | | websiteontwikkeling en social media | | 2.130 | | overige constante kosten | | 6.500 | | totale kosten | | 23.700 | | resultaat | | -/- 2.100 | De loonkosten van De Pluktuin behoren voor een deel tot de variabele kosten en voor een deel tot de overige constante kosten. 1p 28 Leg uit dat de loonkosten zowel tot de constante als als tot de variabele kosten kunnen behoren. June en Anne hadden meer pakketten moeten verkopen om in het tweede kwartaal de break-evenafzet te behalen. 3p 29 Bereken met behulp van de dekkingsbijdrage per pakket hoeveel pakketten De Pluktuin meer had moeten verkopen om in het tweede kwartaal van 2024 de break-evenafzet te behalen. Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina. HA-0400-a-25-1-o 11 / 12 lees verder ### Pagina 12 Om de afzet te vergroten gaat De Pluktuin abonnementen aanbieden. Klanten kunnen voor € 50 per maand vier pakketten groente en fruit oogsten. Het abonnementsgeld wordt maandelijks vooruitbetaald. 2p 30 Noem een financieel voordeel voor De Pluktuin van het verkopen van een maandelijks Plukabonnement ten opzichte van het verkopen van losse pakketten zonder abonnement. Licht het antwoord toe. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. HA-0400-a-25-1-o 12/12 einde ■