# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2024 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1 ## Vraag 1 – Interestrisico en spaarvormen (2 punten) Als Ridha het spaargeld voor 5 jaar vastzet op de Spaarvastrekening, loopt hij het risico dat tijdens de looptijd de interest op de markt ...(1)..., terwijl de interest op de Spaarvastrekening niet verandert. Het sparen op de Spaarvastrekening is een vorm van ...(2)... sparen. Maak bovenstaande zinnen economisch correct. Kies uit: bij ... (1) ... stijgt / daalt bij ... (2) ... vrijwillig / verplicht Wat kun je verwachten: Je vult twee zinnen aan over spaargeld en risico's, waarbij je de juiste economische termen kiest. Wat moet je kennen: Je moet weten wat interestrisico inhoudt bij een vaste rente: het risico dat de marktrente stijgt terwijl jouw rente vaststaat. Je moet het verschil kennen tussen vrijwillig en verplicht sparen. Wat moet je kunnen: Je leest de vraag goed en identificeert de context van de Spaarvastrekening met een vaste rente. Je past je kennis van interestrisico en spaarvormen toe om de zinnen correct aan te vullen. Waar op letten: Let goed op de formulering 'terwijl de interest op de Spaarvastrekening niet verandert'. Dit is cruciaal voor het bepalen van het interestrisico. Verwar interestrisico niet met het risico dat je eigen rente daalt, maar dat je een hogere marktrente misloopt. Kernbegrippen: Interestrisico, Vaste rente, Vrijwillig sparen, Opportunity costs Veelgemaakte fouten: - Verwarring over de definitie van interestrisico: het risico is niet dat de eigen rente verandert, maar dat de marktrente verandert waardoor men een beter rendement misloopt. - Het verschil tussen vrijwillig en verplicht sparen niet kennen. - De context van de vraag negeren, die stelt dat de interest op de Spaarvastrekening *niet* verandert. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/1 ## Vraag 2 – Verschil in interestopbrengst berekenen na 10 jaar (2 punten) Bereken het verschil na 10 jaar in de verwachte interestopbrengst in euro's tussen de bovenstaande twee keuzemogelijkheden. Wat kun je verwachten: Je berekent het verschil in verwachte interestopbrengst na 10 jaar tussen twee spaaropties, waarbij je rekening houdt met samengestelde interest en verschillende rentetarieven. Wat moet je kennen: Je moet weten wat samengestelde interest is en hoe je de eindwaarde van een bedrag berekent met behulp van een groeifactor. Je moet de groeifactor kunnen afleiden uit een percentage. Je moet weten dat de interestopbrengst het verschil is tussen de eindwaarde en de beginwaarde. Wat moet je kunnen: Je leest de relevante rentetarieven en looptijden af uit de tabel en de tekst. Je berekent de eindwaarde voor de eerste spaaroptie (10 jaar vast). Je berekent de eindwaarde voor de tweede spaaroptie (eerst 5 jaar vast, daarna 5 jaar variabel). Je berekent het verschil tussen de twee berekende eindwaardes om de interestopbrengst te vinden. Waar op letten: Let goed op dat je de juiste groeifactoren gebruikt voor de verschillende rentetarieven (bijvoorbeeld 0,2% is een groeifactor van 1,002). Zorg ervoor dat je samengestelde interest toepast en niet enkelvoudige interest. Vergeet niet om uiteindelijk het verschil tussen de twee berekende eindwaardes te bepalen. Kernbegrippen: Samengestelde interest, Eindwaarde, Variabele rente, Vaste rente Veelgemaakte fouten: - Verkeerde groeifactoren gebruiken (bijv. 1,02 i.p.v. 1,002 voor 0,2%). - Enkelvoudige interest berekenen in plaats van samengestelde interest. - Vergeten het verschil tussen de twee opties te berekenen en slechts één eindwaarde geven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/2 ## Vraag 3 – Voordelen van beleggen in een beleggingsfonds (1 punt) [De opgavenpagina met vraag 3 is niet verstrekt in de afbeeldingen. Op basis van het correctievoorschrift moet de vraag gaan over de voordelen van beleggen in een beleggingsfonds ten opzichte van zelf beleggen.] Wat kun je verwachten: Je moet de voordelen kunnen benoemen van beleggen via een beleggingsfonds ten opzichte van zelf beleggen. Wat moet je kennen: Je moet weten wat een beleggingsfonds is en wat de specifieke voordelen zijn van beleggen via zo'n fonds. Denk hierbij aan kennisvoordeel, kostenvoordeel en risicospreiding. Wat moet je kunnen: Je kunt de specifieke voordelen van een beleggingsfonds benoemen en uitleggen waarom deze voordelen gelden ten opzichte van zelf beleggen. Waar op letten: Let op dat je concrete en specifieke voordelen noemt. Algemene antwoorden zoals 'ze hebben er verstand van' zijn niet voldoende. Focus op de voordelen die een fonds biedt ten opzichte van individueel beleggen. Kernbegrippen: beleggingsfonds, risicospreiding, beleggen, kostenvoordeel Veelgemaakte fouten: - Een te algemeen antwoord geven dat niet specifiek ingaat op de voordelen, zoals 'ze hebben er verstand van', wat expliciet wordt afgekeurd in het CV. - Voordelen van beleggen in het algemeen noemen in plaats van de specifieke voordelen van een fonds. - Het verwarren van risicospreiding met het volledig elimineren van risico. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/3 ## Vraag 4 – Verschillen tussen obligaties en aandelen en risico (3 punten) Noem drie verschillen tussen obligaties en aandelen waaruit blijkt dat beleggen in obligaties minder risicovol is dan beleggen in aandelen. Wat kun je verwachten: Je moet drie verschillen noemen tussen obligaties en aandelen die laten zien waarom obligaties minder risicovol zijn. Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van aandelen en obligaties kennen. Je moet weten dat: - de interest op obligaties vast is, terwijl dividend op aandelen afhangt van het bedrijfsresultaat. - koersschommelingen van aandelen groter zijn dan die van obligaties. - obligaties tegen nominale waarde worden afgelost, aandelen niet. - obligaties bij faillissement voorrang hebben op aandelen bij de verdeling van de boedel. Wat moet je kunnen: Je kunt de kenmerken van aandelen en obligaties vergelijken. Je kunt de verschillen benoemen die relevant zijn voor het beleggingsrisico. Waar op letten: Let op dat je minimaal drie verschillen noemt. Zorg ervoor dat de verschillen direct te maken hebben met het risicoprofiel van de belegging en niet met andere kenmerken zoals stemrecht. Haal de kenmerken van aandelen en obligaties niet door elkaar. Kernbegrippen: aandelen, obligaties, beleggingsrisico, dividend, interest Veelgemaakte fouten: - Kenmerken van aandelen en obligaties door elkaar halen. - Verschillen noemen die niet direct met het risicoprofiel te maken hebben, zoals stemrecht. - Onvoldoende (drie) verschillen noemen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/4 ## Vraag 7 – Invloed van current ratio op leveringszekerheid (2 punten) Leg uit wat een te lage current ratio van een energiebedrijf voor invloed heeft op de leveringszekerheid van energie aan huishoudens. Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een te lage current ratio van een energiebedrijf de leveringszekerheid van energie aan huishoudens beïnvloedt. Wat moet je kennen: Je moet weten wat de current ratio is en wat een te lage current ratio betekent voor een bedrijf. Je moet ook begrijpen wat leveringszekerheid inhoudt en hoe financiële problemen de bedrijfsvoering kunnen beïnvloeden. Wat moet je kunnen: Je moet de relatie kunnen leggen tussen een financieel kengetal (current ratio) en de operationele gevolgen voor een bedrijf. Je moet een oorzaak-gevolgrelatie kunnen uitleggen. Waar op letten: Let erop dat je de directe link legt tussen de lage current ratio en de gevolgen voor de leveringszekerheid. Vermijd vage omschrijvingen en leg de keten van oorzaak en gevolg duidelijk uit. Verwar de current ratio niet met solvabiliteit. Kernbegrippen: current ratio, liquiditeit, leveringszekerheid, betalingsverplichtingen, faillissement Veelgemaakte fouten: - De link tussen de financiële ratio (current ratio) en de operationele consequentie (leveringszekerheid) niet leggen. - Een te vage omschrijving geven, zoals 'het bedrijf heeft geldproblemen', zonder de keten van oorzaak en gevolg uit te leggen. - Current ratio verwarren met een solvabiliteitsratio. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/7 ## Vraag 8 – Berekening maandelijkse voorschotten Welkom Energie (2 punten) Bereken de ontvangsten uit de voorschotten van alle klanten van Welkom Energie in oktober 2021. Wat kun je verwachten: Je berekent de totale maandelijkse ontvangsten uit voorschotten van klanten van Welkom Energie in oktober 2021. Wat moet je kennen: Je moet weten dat ontvangsten uit voorschotten de termijnbedragen zijn die klanten maandelijks betalen. Je moet ook weten dat een jaarbedrag door 12 gedeeld moet worden om een maandbedrag te krijgen. Wat moet je kunnen: Je leest de jaarvolumes en tarieven per contractsoort af uit een tabel. Je berekent de totale jaarlijkse voorschotten door de jaarvolumes te vermenigvuldigen met de bijbehorende tarieven en deze bedragen op te tellen. Je deelt het totale jaarbedrag door 12 om de maandelijkse ontvangsten te berekenen. Waar op letten: Let op dat je het berekende jaarbedrag deelt door 12 om het maandbedrag te krijgen. Controleer goed of je de juiste tarieven bij de juiste volumes gebruikt en voorkom reken- of typefouten bij het overnemen van de grote getallen. Kernbegrippen: voorschotbedrag, omzetberekening, periodetoerekening Veelgemaakte fouten: - Vergeten het berekende jaarbedrag door 12 te delen om het maandbedrag te krijgen. - Reken- of typefouten bij het overnemen van de grote getallen. - Het verkeerde tarief bij het verkeerde volume gebruiken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/8 ## Vraag 9 – Berekening verwachte inkoopuitgaven energie (3 punten) De directie van Welkom Energie maakt een inschatting van de uitgaven voor de inkoop van energie voor november 2021. De directie verwacht dat de inkoopprijzen voor elektriciteit en gas in november 2021 respectievelijk € 0,34 per kWh en € 1,20 per m³ zullen zijn. De directie schat in dat het volume van de te leveren energie in november 12% lager zal zijn dan het volume dat geleverd is in oktober 2021. (zie informatiebron 1 en 2) 9 Bereken de verwachte uitgaven voor de inkoop van energie voor november 2021. Wat kun je verwachten: Je berekent de verwachte totale uitgaven voor de inkoop van elektriciteit en gas voor een specifieke maand, rekening houdend met verwachte prijzen en volumeveranderingen. Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de totale inkoopkosten berekent (volume x prijs). Je moet begrijpen hoe je procentuele veranderingen toepast op volumes. Wat moet je kunnen: Je kunt relevante gegevens uit tabellen en teksten selecteren. Je kunt het totale volume elektriciteit en gas per maand berekenen op basis van klantgroepen en gemiddeld verbruik. Je kunt seizoensinvloeden toepassen om het volume voor een specifieke maand te bepalen. Je kunt de totale inkoopuitgaven berekenen door volumes met prijzen te vermenigvuldigen en op te tellen. Waar op letten: Let goed op de verschillende klantgroepen en hun specifieke verbruik van elektriciteit en/of gas. Wees nauwkeurig met het toepassen van de seizoensinvloeden voor de volumes in oktober en november. Controleer of je de juiste inkoopprijzen koppelt aan de juiste energiesoort (kWh voor elektriciteit, m³ voor gas). Kernbegrippen: inkoopkosten, verbruiksvolume, variabele kosten, procentuele verandering Veelgemaakte fouten: - Inconsistentie tussen vraagtekst ('12% lager') en informatiebron 2 (verhouding 73% vs 85%) leidt tot verschillende mogelijke berekeningen. - Verwarren van het aantal klanten met het te berekenen energievolume in kWh of m³. - Incorrect toepassen van de seizoensinvloeden (de percentages uit informatiebron 2) op het gemiddelde maandverbruik. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/9 ## Vraag 10 – Berekening liquide middelen (1 punt) [De opgavepagina voor vraag 10 is niet meegeleverd. Op basis van het correctievoorschrift voor vraag 10 en 11 is de meest waarschijnlijke vraag: "Bereken de stand van de liquide middelen per 31 oktober 2021."] Wat kun je verwachten: Je berekent de stand van de liquide middelen op een specifieke datum door rekening te houden met de beginstand en alle inkomende en uitgaande kasstromen. Wat moet je kennen: Je moet weten wat liquide middelen zijn en hoe je deze berekent door de beginstand te corrigeren met alle kasstromen (ontvangsten en uitgaven). Wat moet je kunnen: Je kunt de beginstand van de liquide middelen identificeren. Je kunt inkomende en uitgaande kasstromen correct verwerken in een berekening. Je kunt de resultaten van voorgaande vragen (kasstromen) correct doorrekenen. Waar op letten: Let goed op dat je de juiste beginstand van de liquide middelen gebruikt. Zorg ervoor dat je alle relevante kasstromen (zowel inkomsten als uitgaven) meeneemt in je berekening en dat je geen rekenfouten maakt. Controleer of je de antwoorden van voorgaande vragen correct hebt overgenomen en verwerkt. Kernbegrippen: Liquide middelen, Kasstroomberekening, Liquiditeit Veelgemaakte fouten: - Foutief doorrekenen van antwoorden op voorgaande vragen (vraag 8 en 9). - Rekenfout bij het optellen en aftrekken van de kasstromen. - De beginstand of de overige mutatie van de liquide middelen vergeten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/10 ## Vraag 11 – Liquiditeit en Current Ratio (2 punten) Bereken de current ratio van Welkom Energie op 31 oktober 2021 en leg uit of Welkom Energie voldoet aan de liquiditeitseis van de toezichthouder. Wat kun je verwachten: Je berekent de current ratio van een bedrijf op een specifieke datum en beoordeelt of het bedrijf voldoet aan een gegeven liquiditeitseis. Wat moet je kennen: Je moet weten wat de current ratio is en hoe je deze berekent. Je moet weten dat de current ratio een liquiditeitskengetal is. Je moet weten welke balansposten vallen onder vlottende activa en kort vreemd vermogen. Wat moet je kunnen: Je kunt de formule van de current ratio toepassen. Je kunt de benodigde gegevens voor de berekening van de current ratio identificeren. Je kunt een berekende current ratio vergelijken met een gegeven norm en hieruit een conclusie trekken. Waar op letten: Let goed op dat je de juiste balansposten gebruikt voor de vlottende activa en het kort vreemd vermogen. Vergeet niet om na de berekening ook de conclusie te trekken over het voldoen aan de liquiditeitseis. Kernbegrippen: current ratio, liquiditeit, vlottende activa, kort vreemd vermogen Veelgemaakte fouten: - Verkeerde componenten voor vlottende activa of kort vreemd vermogen gebruiken. - Alleen de berekening geven en de conclusie vergeten. - Reken- of afrondingsfout. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/11 ## Vraag 12 – Liquiditeitsproblemen door vaste energiecontracten (2 punten) Leg uit dat Welkom Energie mede door de vaste energiecontracten van klanten in 2021 in liquiditeitsproblemen is gekomen (zie informatiebron 1). Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe vaste energiecontracten in combinatie met gestegen inkoopprijzen kunnen leiden tot liquiditeitsproblemen voor een energiebedrijf. Wat moet je kennen: Je moet weten wat liquiditeit is en hoe vaste contracten en variabele inkoopprijzen de ontvangsten en uitgaven van een onderneming beïnvloeden. Je moet begrijpen dat bij een vast contract de verkoopprijs niet kan worden aangepast aan gestegen inkoopprijzen. Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron kunnen raadplegen en de relatie tussen vaste contracten, inkoopprijzen en liquiditeitsproblemen kunnen uitleggen. Je moet de oorzaak-gevolgrelatie tussen gestegen inkoopprijzen en het ontstaan van liquiditeitsproblemen kunnen beschrijven. Waar op letten: Let op dat je liquiditeit niet verwart met rentabiliteit. Zorg ervoor dat je duidelijk uitlegt dat de vaste verkoopprijs van de contracten niet kan worden aangepast aan de gestegen inkoopprijzen, waardoor de uitgaven hoger worden dan de ontvangsten. Vergeet niet de link met de gestegen inkoopprijzen uit de casus te leggen. Kernbegrippen: Liquiditeit, Vaste contracten, Inkoopprijs, Bedrijfsrisico Veelgemaakte fouten: - Liquiditeit verwarren met rentabiliteit. - Niet uitleggen van het mechanisme, namelijk dat de verkoopprijs vast is terwijl de inkoopprijs variabel en gestegen is. - De link met de gestegen inkoopprijzen uit de casus niet leggen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/12 ## Vraag 13 – Gevolgen faillissement voor stakeholders (3 punten) Het faillissement van Welkom Energie treft naast de overheid en werknemers ook andere stakeholders. Leg voor drie andere stakeholders van Welkom Energie uit wat de gevolgen zijn van het faillissement van Welkom Energie. Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen wat de gevolgen zijn van een faillissement voor drie verschillende stakeholders, behalve de overheid en werknemers. Wat moet je kennen: Je moet weten wat stakeholders zijn. Je moet de verschillende soorten stakeholders van een bedrijf kunnen benoemen (bijvoorbeeld klanten, aandeelhouders, vermogensverschaffers, leveranciers). Je moet de algemene gevolgen van een faillissement voor een bedrijf kennen. Wat moet je kunnen: Je kunt verschillende stakeholders van een bedrijf identificeren. Je kunt voor elke stakeholder de specifieke gevolgen van een faillissement benoemen en uitleggen. Waar op letten: Let op dat je drie *andere* stakeholders noemt dan de overheid en werknemers. Zorg ervoor dat je voor elke genoemde stakeholder een concreet en logisch gevolg van het faillissement beschrijft. Kernbegrippen: stakeholders, faillissement, vermogensverschaffers, klanten, leveranciers Veelgemaakte fouten: - Stakeholders noemen die al in de vraagtekst zijn uitgesloten (overheid en werknemers). - Niet drie verschillende stakeholders noemen. - Een gevolg noemen dat niet direct logisch is voor de genoemde stakeholder. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/13 ## Vraag 14 – Marketingdoelstellingen bij prijsstrategie (2 punten) Geef twee mogelijke marketingdoelstellingen die Maaltijd-aan-Huis door een lagere verkoopprijs dan de concurrent probeert te behalen. Wat kun je verwachten: Je moet twee mogelijke marketingdoelstellingen noemen die een bedrijf kan nastreven door een lagere verkoopprijs dan de concurrentie te hanteren. Wat moet je kennen: Je moet weten wat marketingdoelstellingen zijn en hoe deze zich verhouden tot een prijsstrategie. Je moet voorbeelden van marketingdoelstellingen kennen, zoals het veroveren van marktaandeel, het behalen van een zo groot mogelijke afzet/omzet, of het opbouwen van naamsbekendheid. Wat moet je kunnen: Je moet de relatie kunnen leggen tussen een gekozen prijsstrategie (lagere verkoopprijs) en de mogelijke marketingdoelstellingen die hiermee bereikt kunnen worden. Je moet twee concrete marketingdoelstellingen kunnen formuleren die passen bij deze strategie. Waar op letten: Let op dat je geen financiële doelstellingen zoals 'winst maken' noemt, want dit is geen marketingdoelstelling in deze context. Zorg ervoor dat je twee verschillende doelstellingen noemt, zoals gevraagd in de vraag. Kernbegrippen: marketingdoelstellingen, prijsstrategie, marktaandeel, naamsbekendheid Veelgemaakte fouten: - Het noemen van 'winst maken' als marketingdoelstelling, wat expliciet wordt afgekeurd in het correctievoorschrift. - Verwarren van marketingdoelstellingen met financiële doelstellingen. - Slechts één doelstelling geven in plaats van de gevraagde twee. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/14 ## Vraag 15 – Uitleg constante interestkosten (1 punt) Leg uit dat de interestkosten van de onderhandse lening constante kosten zijn. Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de interestkosten van de onderhandse lening als constante kosten worden beschouwd. Wat moet je kennen: Je moet weten dat constante kosten niet afhankelijk zijn van de productieomvang of afzet. Je moet weten dat interestkosten de kosten zijn voor het lenen van geld. Wat moet je kunnen: Je moet de definitie van constante kosten toepassen op een specifieke kostenpost (interestkosten). Je moet informatie uit de bijlagen interpreteren om te bepalen of een kostenpost constant of variabel is. Waar op letten: Let op dat je niet de fout maakt om kosten die per maand worden berekend te verwarren met variabele kosten. De basis waarover het percentage wordt berekend (de lening) is hier vast, niet de afzet. Kernbegrippen: constante kosten, interestkosten, afzet Veelgemaakte fouten: - Verwarren van kosten die vast zijn in de tijd (per maand) met kosten die vast zijn ongeacht de productieomvang. - Denken dat een percentage (0,5%) automatisch een variabele kost is, zonder te kijken waarover het percentage wordt berekend (een vaste lening). - De definitie van constante kosten niet correct toepassen op de casus. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/15 ## Vraag 16 – Dekkingsbijdrage per maaltijdbox berekenen (1 punt) Bereken de dekkingsbijdrage per bezorgde maaltijdbox. Wat kun je verwachten: Je berekent de dekkingsbijdrage per bezorgde maaltijdbox. Wat moet je kennen: Je moet weten dat de dekkingsbijdrage het verschil is tussen de verkoopprijs en de variabele kosten per product. Je moet de formule voor de dekkingsbijdrage per product kennen: verkoopprijs per product - variabele kosten per product. Wat moet je kunnen: Je kunt de relevante opbrengsten en variabele kosten per maaltijdbox identificeren. Je kunt de dekkingsbijdrage per maaltijdbox correct berekenen door de variabele kosten van de opbrengsten af te trekken. Waar op letten: Let op dat je alle variabele kosten meeneemt in de berekening. Zorg ervoor dat je de variabele kosten voor ingrediënten correct berekent als percentage van de verkoopprijs van de maaltijdbox zelf, en niet van de prijs inclusief bezorging. Vergeet niet de variabele bezorgkosten op te tellen bij de opbrengsten als deze onderdeel zijn van de totale opbrengst per maaltijdbox. Kernbegrippen: dekkingsbijdrage, variabele kosten, opbrengsten, verkoopprijs Veelgemaakte fouten: - De variabele bezorgkosten (€ 3,05) ook als kosten meenemen in de dekkingsbijdrageberekening, wat leidt tot een onjuist antwoord (€ 7,05). - Vergeten de bezorgkosten (€ 3,05) op te tellen bij de opbrengsten. - De variabele kosten voor ingrediënten verkeerd berekenen (bijvoorbeeld 53% van de prijs inclusief bezorging). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/16 ## Vraag 17 – Break-evenafzet berekenen (2 punten) Bereken hoeveel maaltijdboxen er in januari 2024 minimaal verkocht moeten worden om alle kosten te dekken. Rond af op hele maaltijdboxen. Wat kun je verwachten: Je berekent de minimale afzet die nodig is om alle kosten te dekken, ook wel de break-evenafzet genoemd. Je moet hierbij rekening houden met de juiste periode voor de kosten en correct afronden. Wat moet je kennen: Je moet weten wat constante kosten zijn en hoe je deze per periode berekent. Je moet weten wat de dekkingsbijdrage per product is. Je moet de formule voor de break-evenafzet kennen: break-evenafzet = totale constante kosten / dekkingsbijdrage per product. Wat moet je kunnen: Je kunt de totale constante kosten voor een specifieke periode (maand) berekenen. Je kunt de dekkingsbijdrage per maaltijdbox bepalen. Je kunt de break-evenafzet berekenen en correct afronden op hele maaltijdboxen. Waar op letten: Let goed op dat je de constante kosten omrekent naar de juiste periode (maand). Rond je antwoord correct af op hele maaltijdboxen. Controleer of je de juiste dekkingsbijdrage gebruikt, mogelijk uit een eerdere vraag. Kernbegrippen: break-evenafzet, constante kosten, dekkingsbijdrage Veelgemaakte fouten: - Constante kosten niet omrekenen naar de juiste periode (maand). - Verkeerde afronding (niet op hele maaltijdboxen). - Foutieve dekkingsbijdrage overgenomen uit een voorgaande vraag. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/17 ## Vraag 18 – Resultaatberekening Maaltijd-aan-Huis (1 punt) Bereken het totale gerealiseerde resultaat van Maaltijd-aan-Huis over januari 2024. Geef aan of er sprake is van een positief of negatief resultaat. Wat kun je verwachten: Je berekent het totale gerealiseerde resultaat van een bedrijf over een specifieke periode en je geeft aan of dit resultaat positief of negatief is. Wat moet je kennen: Je moet weten dat het resultaat berekend kan worden door de totale dekkingsbijdrage te verminderen met de totale constante kosten. Je moet ook weten dat een positief getal een positief resultaat is en een negatief getal een negatief resultaat. Wat moet je kunnen: Je kunt de totale dekkingsbijdrage berekenen door het aantal verkochte eenheden te vermenigvuldigen met de dekkingsbijdrage per eenheid. Je kunt vervolgens het totale resultaat berekenen door de totale constante kosten hiervan af te trekken. Je kunt het resultaat correct interpreteren als positief of negatief. Waar op letten: Let op dat je het resultaat berekent op basis van de totale dekkingsbijdrage en de constante kosten, en niet op basis van omzet en totale kosten. Vergeet niet aan te geven of het resultaat positief of negatief is. Controleer je berekeningen en overgenomen waarden op reken- of afrondingsfouten. Kernbegrippen: Resultaatberekening, Dekkingsbijdrage, Constante kosten Veelgemaakte fouten: - Het resultaat berekenen op basis van omzet en totale kosten in plaats van totale dekkingsbijdrage en constante kosten. - Vergeten aan te geven of het resultaat positief of negatief is. - Reken- of afrondingsfouten bij het overnemen van waarden uit voorgaande vragen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/18 ## Vraag 19 – Aanpassing resultaat door investering en financiering (4 punten) Bereken met welk bedrag het resultaat van 2023 aangepast moet worden als gevolg van de investering en financiering per 1 december 2023. Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in. Wat kun je verwachten: Je moet de impact van een nieuwe investering en de bijbehorende financiering op het bedrijfsresultaat van 2023 berekenen. Dit betekent dat je de afschrijvingskosten en de interestkosten voor de maand december 2023 moet bepalen. Wat moet je kennen: Je moet weten dat afschrijvingskosten en interestkosten het resultaat beïnvloeden. Je moet de formule voor lineaire afschrijving kennen: (aanschafwaarde - restwaarde) / levensduur. Je moet weten dat interestkosten worden berekend over de hoofdsom van de lening. Je moet begrijpen dat btw geen onderdeel is van de afschrijvingsgrondslag en de interestberekening. Wat moet je kunnen: Je kunt relevante informatie uit een tabel halen om de aanschafwaarde, restwaarde en levensduur te bepalen voor de afschrijving. Je kunt de afschrijvingskosten voor één maand berekenen. Je kunt de interestkosten voor één maand berekenen op basis van het geleende bedrag en het maandelijkse rentepercentage. Je kunt de totale aanpassing van het resultaat berekenen door deze kosten op te tellen. Waar op letten: Let goed op dat je de berekeningen maakt voor slechts één maand (december 2023). Zorg ervoor dat je de juiste aanschafwaarde voor de afschrijving gebruikt, inclusief installatiekosten maar exclusief btw. De btw moet je volledig buiten beschouwing laten bij zowel de afschrijvings- als de interestberekening. Kernbegrippen: Afschrijvingskosten, Lineaire afschrijving, Interestkosten, Resultaat Veelgemaakte fouten: - De berekening moet voor één maand (december) worden gemaakt, niet voor een heel jaar. - De aanschafwaarde voor de afschrijving moet correct worden bepaald: inclusief installatiekosten (€ 2.000) en exclusief btw. - De btw moet volledig buiten de berekeningen voor afschrijving en interest worden gelaten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/19 ## Vraag 20 – Berekening balansposten Inventaris en Banklening (2 punten) Bereken de balansposten "Inventaris" en "Banklening" op de balans van 1 januari 2024. Wat kun je verwachten: Je berekent de boekwaarde van de inventaris en de resterende schuld van de banklening op 1 januari 2024. Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de boekwaarde van een activa berekent na lineaire afschrijving. Je moet weten dat de aanschafwaarde van de inventaris bestaat uit de aankoopkosten plus installatiekosten. Je moet weten dat bij een annuïteitenlening de aflossing onderdeel is van de annuïteit en dat de interest hiervan afgetrokken moet worden om de aflossing te bepalen. Je moet weten hoe je de interest over een lening berekent. Wat moet je kunnen: Je kunt de afschrijving per maand berekenen op basis van de aanschafwaarde, restwaarde en levensduur. Je kunt de boekwaarde van de inventaris na één maand afschrijving berekenen. Je kunt de interest over de hoofdsom van de lening berekenen. Je kunt de aflossing van de lening berekenen door de interest van de annuïteit af te trekken. Je kunt de resterende schuld van de banklening na één aflossing berekenen. Waar op letten: Let op dat je bij de inventaris de afschrijving van slechts één maand (december 2023) van de aanschafwaarde aftrekt. Let op dat je bij de banklening alleen de aflossing (annuïteit minus interest) van de hoofdsom aftrekt, en niet de hele annuïteit. Zorg ervoor dat je de interest correct berekent over de hoofdsom van de lening met het juiste maandelijkse percentage. Kernbegrippen: Boekwaarde, Lineaire afschrijving, Annuïteitenlening, Aflossing Veelgemaakte fouten: - Vergeten de afschrijving van één maand van de aanschafwaarde van de inventaris af te halen. - De gehele annuïteit van de lening afhalen in plaats van alleen de aflossing (annuïteit minus interest). - De interest van de eerste maand verkeerd berekenen (bijvoorbeeld over een verkeerd bedrag of met een verkeerd percentage). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/20 ## Vraag 21 – Balansposten identificeren na investering (1 punt) Noem naast de reeds genoemde balansposten een andere balanspost. Wat kun je verwachten: Je moet een balanspost noemen die verandert door een investering, naast de balansposten die al in de opgave zijn genoemd. Wat moet je kennen: Je moet weten wat een balanspost is en welke soorten balansposten er zijn. Je moet weten dat btw op zakelijke aankopen een vordering op de balans creëert (te vorderen btw) en dat btw op verkopen een schuld is (af te dragen btw). Je moet ook weten dat het resultaat voor aftrek van belasting een balanspost kan zijn. Wat moet je kunnen: Je moet de informatiebron (Opgave 4) raadplegen om te zien welke balansposten al genoemd zijn. Je moet de financiële gevolgen van een investering kunnen analyseren om andere relevante balansposten te identificeren. Waar op letten: Let erop dat je geen balanspost noemt die al in de opgave is genoemd (Inventaris, Banklening, Liquide middelen, Resultaat 2023 voor aftrek van belasting). Denk goed na over de btw-gevolgen van een aankoop. Verwar 'Te vorderen btw' niet met 'Af te dragen btw'. Kernbegrippen: Balansposten, BTW (omzetbelasting), Te vorderen btw, Investering Veelgemaakte fouten: - Vergeten dat de BTW op een zakelijke aankoop een vordering op de balans creëert. - Een balanspost noemen die al in de opgave was genoemd (Inventaris, Banklening, Liquide middelen). - Verwarring tussen 'Te vorderen btw' en 'Af te dragen btw'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/21 ## Vraag 23 – Veilig en gezond werken (1 punt) Noem de wet die gaat over veilig en gezond werken. Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de wet die veilig en gezond werken regelt. Wat moet je kennen: Je moet de naam van de wet kennen die gaat over veilig en gezond werken. Dit is de Arbeidsomstandighedenwet, ook wel bekend als de Arbowet. Wat moet je kunnen: Je moet de juiste wet benoemen die betrekking heeft op veiligheid en gezondheid op de werkvloer. Waar op letten: Let op dat je de Arbowet niet verwart met andere arbeidswetten, zoals de Arbeidstijdenwet. Zorg dat je de volledige naam of de gangbare afkorting correct schrijft. Kernbegrippen: Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), Arbeidsrecht, Werkgeversverplichtingen Veelgemaakte fouten: - Verwarring met andere arbeidswetgeving, zoals de Arbeidstijdenwet. - De naam van de wet niet kennen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/23 ## Vraag 24 – Rechten van de personeelsvertegenwoordiging (pvt) (1 punt) Evy is lid van de personeelsvertegenwoordiging (pvt). De pvt heeft een aantal rechten. 1p 24 Noem twee rechten van de pvt. Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de rechten van de personeelsvertegenwoordiging (pvt). Je moet twee specifieke rechten van de pvt noemen. Wat moet je kennen: Je moet weten wat een personeelsvertegenwoordiging (pvt) is en welke rechten deze heeft. Denk hierbij aan adviesrecht, initiatiefrecht en recht op informatie. Wat moet je kunnen: Je moet de specifieke rechten van een personeelsvertegenwoordiging (pvt) kunnen benoemen. Waar op letten: Let goed op dat je rechten van de personeelsvertegenwoordiging (pvt) noemt en niet die van een ondernemingsraad (OR) of een vakbond. Zorg ervoor dat je twee verschillende rechten noemt om het punt te krijgen. Kernbegrippen: personeelsvertegenwoordiging (pvt), medezeggenschap, adviesrecht, initiatiefrecht Veelgemaakte fouten: - Rechten van een ondernemingsraad (OR) noemen in plaats van een personeelsvertegenwoordiging (pvt). - Slechts één recht noemen in plaats van de gevraagde twee. - Verwarren met rechten van een vakbond. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/24 ## Vraag 25 – Loonberekening bij ziekte en CAO-afspraken (4 punten) Bereken met behulp van informatiebron 5 het loon dat Evy in februari heeft ontvangen. Toon met een conclusie aan of het restaurant zich aan de cao-afspraken heeft gehouden. Wat kun je verwachten: Je berekent het loon dat Evy in februari heeft ontvangen, rekening houdend met ziekte en CAO-afspraken. Daarna trek je een conclusie of het restaurant zich aan de CAO heeft gehouden. Wat moet je kennen: Je moet weten dat het brutoloon per periode van 4 weken is gegeven. Je moet de CAO-afspraken kennen over ziekte: de eerste ziektedag is een onbetaalde wachtdag en je hebt recht op 70% van het loon tijdens ziekte. Wat moet je kunnen: Je kunt informatie uit een informatiebron raadplegen. Je kunt het brutoloon per week berekenen. Je kunt het loon bij ziekte berekenen, rekening houdend met een onbetaalde wachtdag en een percentage van het loon. Je kunt een totaal loon berekenen over een periode van 4 weken. Je kunt een conclusie trekken op basis van je berekening. Waar op letten: Let goed op de onbetaalde wachtdag en het juiste percentage (70%) voor het loon tijdens ziekte. Zorg ervoor dat je het loon per week correct berekent vanuit het loon per 4 weken. Controleer of je conclusie overeenkomt met je berekening. Kernbegrippen: Loonberekening bij ziekte, CAO-bepalingen, Bruto loon, Wachtdag Veelgemaakte fouten: - Vergeten van de onbetaalde wachtdag. - Onjuist toepassen van het ziektepercentage (70%). - Verkeerde interpretatie van het loon per periode (4 weken). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/25 ## Vraag 26 – Voordelen van werken als zzp'er (1 punt) Noem een voordeel voor Evy om als zzp'er te gaan werken. Wat kun je verwachten: Je moet een voordeel noemen van werken als zzp'er ten opzichte van werken in loondienst. Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken en voordelen van werken als zzp'er kennen. Je moet weten wat het verschil is tussen werken als zzp'er en werken in loondienst, specifiek gericht op arbeidsvoorwaarden zoals werktijden en tarieven. Wat moet je kunnen: Je moet een specifiek voordeel van het zzp-schap kunnen benoemen. Waar op letten: Let op dat je een voordeel noemt en geen nadeel. Zorg ervoor dat je antwoord concreet is en niet te algemeen. Verwar een hoger tarief per uur niet direct met een hoger netto inkomen, want daar zijn meer factoren van invloed op. Kernbegrippen: ZZP'er, Loondienst, Arbeidsvoorwaarden, Zeggenschap Veelgemaakte fouten: - Voordelen en nadelen verwarren - Een te algemeen antwoord geven - Hoger tarief verwarren met hoger netto inkomen Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/26 ## Vraag 27 – Nadelen van ZZP-schap (2 punten) [Bronbestand voor vraag 27 (Opgaven-pagina) ontbreekt.] Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de nadelen van het zijn van een zzp'er, specifiek in vergelijking met een werknemer in loondienst. Je moet twee nadelen noemen die relevant zijn voor een zzp'er zoals Evy. Wat moet je kennen: Je moet weten wat de kenmerken zijn van een zzp'er en hoe deze verschillen van een werknemer in loondienst. Je moet de verschillen kennen in arbeidsvoorwaarden, zoals recht op vakantiegeld, ontwikkelingsbudget en doorbetaling bij ziekte. Wat moet je kunnen: Je moet informatiebron 5 kunnen raadplegen en daaruit specifieke voorbeelden van arbeidsvoorwaarden kunnen identificeren die niet van toepassing zijn op een zzp'er. Je moet deze nadelen concreet kunnen benoemen. Waar op letten: Let goed op dat je twee verschillende nadelen noemt. Zorg ervoor dat de nadelen specifiek zijn voor een zzp'er en niet van toepassing zijn op een werknemer. Verwar de rechten van een werknemer niet met die van een zzp'er. Kernbegrippen: ZZP'er, Arbeidsovereenkomst, CAO, Secundaire arbeidsvoorwaarden Veelgemaakte fouten: - Verwarren van rechten van werknemer en zzp'er - Onvoldoende specifieke voorbeelden geven uit de bron - Slechts één nadeel noemen in plaats van de gevraagde twee Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/27 ## Vraag 29 – Marketingmix: De Vier P's (2 punten) De marketingmix bestaat uit vier p’s. Noem drie p’s van de marketingmix. Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de marketingmix en je moet drie van de vier P's noemen. Wat moet je kennen: Je moet weten dat de marketingmix uit vier P's bestaat en je moet de namen van deze P's kennen: productbeleid, prijsbeleid, plaatsbeleid en promotiebeleid. Wat moet je kunnen: Je kunt drie van de vier P's van de marketingmix correct benoemen. Waar op letten: Let erop dat je minimaal drie correcte P's noemt. Verwar de marketinginstrumenten niet met andere bedrijfseconomische begrippen. Kernbegrippen: marketingmix, productbeleid, prijsbeleid, plaatsbeleid, promotiebeleid Veelgemaakte fouten: - Niet alle vier de P's van de marketingmix (product, prijs, plaats, promotie) kunnen opnoemen. - Minder dan de gevraagde drie P's noemen. - De marketinginstrumenten verwarren met andere bedrijfseconomische begrippen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/29 ## Vraag 30 – Marketingstrategie van Adidas (2 punten) Noem de marketingstrategie die Adidas hanteert en licht deze strategie toe. Wat kun je verwachten: Je moet de marketingstrategie van Adidas benoemen en deze strategie toelichten. Wat moet je kennen: Je moet weten wat een pull-strategie is en hoe deze zich onderscheidt van een push-strategie. Je moet begrijpen dat bij een pull-strategie de marketing gericht is op de consument om vraag te creëren. Wat moet je kunnen: Je moet de juiste marketingstrategie kunnen identificeren op basis van de context van een bedrijf zoals Adidas. Je moet de gekozen strategie concreet kunnen toelichten. Waar op letten: Let op dat je duidelijk het verschil tussen een pull- en een push-strategie kent. Zorg ervoor dat je de strategie niet alleen benoemt, maar ook toelicht hoe deze werkt in de praktijk van Adidas, bijvoorbeeld door te benoemen dat de vraag bij de consument wordt gecreëerd. Kernbegrippen: pull-strategie, marketingstrategie, consumentenmarketing Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen pull- en push-strategie. - Onvoldoende toelichting op de strategie in de context van de casus. - Het niet noemen van het sleutelwoord 'pull-strategie', waardoor geen punten worden toegekend. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2024/tijdvak-1/vraag/30 ## Vragen in dit examen ### Vraag 6 – Toezichthouders op de energiemarkt Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over welke instelling een vergunning afgeeft voor het leveren van energie aan huishoudens. Deze vraag is echter buiten de syllabus en wordt altijd goed gerekend. Wat moet je kennen: Je moet weten dat er verschillende toezichthouders zijn in Nederland, zoals de ACM (Autoriteit Consument & Markt), de AFM (Autoriteit Financiële Markten) en DNB (De Nederlandsche Bank). Je moet weten dat de ACM toezicht houdt op consumentenmarkten en concurrentie, de AFM op financiële markten en DNB op het financiële stelsel en banken. Voor deze specifieke vraag over de energiemarkt hoef je geen specifieke kennis te hebben, omdat deze buiten de syllabus valt. Wat moet je kunnen: Je moet de taken en verantwoordelijkheden van de belangrijkste toezichthouders kunnen onderscheiden, zoals de ACM, AFM en DNB. Je moet kunnen bepalen welke toezichthouder verantwoordelijk is voor welk marktgebied (financiële markten, consumentenmarkten, etc.). Waar op letten: Let op het verschil tussen de toezichthouders en hun specifieke werkgebieden. Hoewel deze vraag over de energiemarkt buiten de syllabus valt, is het wel belangrijk om de algemene rollen van de toezichthouders te kennen voor andere vragen. Kernbegrippen: Toezichthouders, Marktregulering, ACM (Autoriteit Consument & Markt), AFM (Autoriteit Financiële Markten), DNB (De Nederlandsche Bank) ### Vraag 22 – Functieomschrijving en verantwoordelijkheden Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de verantwoordelijkheden van een medewerker, gebaseerd op een functieomschrijving. Je moet specifieke taken identificeren waarvoor de medewerker *niet* verantwoordelijk is. Wat moet je kennen: Je moet weten wat een functieomschrijving is en welke rol deze speelt bij het vastleggen van verantwoordelijkheden binnen een organisatie. Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron (functieomschrijving) nauwkeurig kunnen lezen en interpreteren. Je moet specifieke taken kunnen identificeren die *niet* tot de verantwoordelijkheden behoren, zoals beschreven in de bron. Waar op letten: Let goed op het woord 'niet' in de vraagstelling. Baseer je antwoord uitsluitend op de informatie uit de functieomschrijving en niet op algemene kennis. Controleer of de taken die je noemt expliciet *niet* in de functieomschrijving staan. Kernbegrippen: Functieomschrijving, Verantwoordelijkheden, Human Resource Management (HRM) ### Vraag 28 – Nadelen van sponsoring Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de nadelen van sponsoring voor een bedrijf. Wat moet je kennen: Je moet de nadelen van sponsoring voor een bedrijf kennen. Je moet weten dat negatieve publiciteit rondom de gesponsorde partij ook de sponsor kan schaden. Je moet weten dat het effect van sponsoring moeilijk meetbaar is. Wat moet je kunnen: Je moet nadelen van sponsoring kunnen benoemen. Je moet onderscheid kunnen maken tussen nadelen die specifiek voor de sponsor gelden en algemene nadelen. Waar op letten: Let op dat je geen algemene nadelen zoals 'hoge kosten' noemt, want dit wordt expliciet afgekeurd. Focus op nadelen die direct verband houden met de relatie tussen sponsor en gesponsorde, of de aard van sponsoring als marketinginstrument. Kernbegrippen: Sponsoring, Marketing, Publiciteit, Promotie ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2024 tijdvak 1 maandag 27 mei 13.30 - 16.30 uur bedrijfseconomie Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-0400-a-24-1-o ### Pagina 2 Opgave 1 Ridha spaart om over 10 jaar een huis te kunnen kopen. In de afgelopen jaren heeft hij nauwelijks interest ontvangen op het spaargeld dat hij op de Direct Spaarrekening bij zijn bank had staan. Op de website van zijn bank zoekt hij naar mogelijkheden om een hoger rendement te behalen. Hij leest daar: Onze spaarvormen op basis van samengestelde interest Direct Spaarrekening Spaarvastrekening – spaarrekening met een variabele interest – spaarrekening met een vaste interest en vaste looptijd – De actuele variabele interest bedraagt 0,2% per jaar. – De interest hangt af van de looptijd: – 5 jaar tegen 1,1% interest per jaar. – 10 jaar tegen 1,35% interest per jaar. – Het gespaarde bedrag is altijd direct opneembaar. – Het gespaarde bedrag kan niet tussentijds worden opgenomen. Als Ridha het spaargeld voor 5 jaar vastzet op de Spaarvastrekening, loopt hij het risico dat tijdens de looptijd de interest op de markt ...(1)..., terwijl de interest op de Spaarvastrekening niet verandert. Het sparen op de Spaarvastrekening is een vorm van ...(2)... sparen. Maak bovenstaande zinnen economisch correct. Kies uit: bij ... (1) ... stijgt / daalt bij ... (2) ... vrijwillig / verplicht Ridha onderzoekt hoe groot het verschil in interestopbrengst is wanneer hij € 20.000 – op de 10-jaar-Spaarvastrekening stort met een looptijd van 10 jaar; of: – eerst 5 jaar op de 5-jaar-Spaarvastrekening stort en daarna het totale bedrag inclusief interest stort op de Direct Spaarrekening waar het bedrag vervolgens 5 jaar blijft staan. Ridha verwacht dat de interest op de Direct Spaarrekening de komende 10 jaar niet wijzigt. 2p 2 Bereken het verschil na 10 jaar in de verwachte interestopbrengst in euro's tussen de bovenstaande twee keuzemogelijkheden. HA-0400-a-24-1-o 2/12 lees verder ### Pagina 3 Na verder zoeken op de website vindt hij de volgende opmerking: Heeft u een flinke buffer op uw spaarrekening en heeft u dit bedrag niet meteen nodig? Dan kunt u proberen om meer rendement te behalen door te beleggen. Ridha kan kiezen tussen: - beleggen in een beleggingsfonds op basis van zijn risicoprofiel - zelf beleggen. 1p 3 Geef een reden waarom beleggen in een beleggingsfonds kan leiden tot een hoger rendement. Ridha chat met een bankmedewerker en vraagt welk beleggingsfonds voor hem het meest passend is. Uit de vragenlijst die Ridha heeft ingevuld, blijkt dat zijn risicoprofiel risicomijdend is. Ridha kiest daarom voor een beleggingsfonds dat voor een klein deel uit aandelen en voor een groot deel uit obligaties bestaat. 3p 4 Noem drie verschillen tussen obligaties en aandelen waaruit blijkt dat beleggen in obligaties minder risicovol is dan beleggen in aandelen. HA-0400-a-24-1-o 3 / 12 lees verder ► ► ► ### Pagina 4 Opave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. In Nederland is de energiemarkt sinds 2004 geprivatiseerd en kunnen huishoudens kiezen welk energiebedrijf bij hen energie mag leveren. Energiebedrijven hebben een vergunning van de toezichthouder nodig om energie te mogen inkopen en leveren aan huishoudens. De vergunning heeft als functie dat consumenten zeker zijn van de levering van energie. Op 1 januari 2019 heeft Welkom Energie bv een vergunning van de toezichthouder gekregen om energie te leveren aan huishoudens in Nederland. Welkom Energie vervult een maatschappelijke behoefte door de levering van energie. 2p 5 Noem twee andere maatschappelijke behoeften waarin Welkom Energie voorziet. 1p 6 Welke instelling geeft een vergunning af om energie te leveren aan huishoudens? A ACM / Autoriteit Consument & Markt B AFM / Autoriteit Financiële Markten C DNB / De Nederlandse Bank De toezichthouder stelt voor het verlenen van de vergunning een aantal eisen. Een financiële eis is dat de liquiditeitspositie gemeten met de current ratio ten minste 1,0 moet zijn op iedere laatste dag van de maand. 2p 7 Leg uit wat een te lage current ratio van een energiebedrijf voor invloed heeft op de leveringszekerheid van energie aan huishoudens. In het najaar van 2021 zijn de inkoopprijzen van energie heel sterk gestegen, waardoor er voor Welkom Energie een liquiditeitsprobleem is ontstaan. Het liquiditeitsprobleem hangt samen met de hoeveelheid energie die ingekocht en geleverd moet worden op basis van de vaste en variabele contracten. Ontvangsten uit de verkoop van energie in oktober 2021 De ontvangsten van Welkom Energie zijn de voorschotten (termijnbedragen) die alle klanten iedere maand betalen (zie informatiebron 1). 2p 8 Bereken de ontvangsten uit de voorschotten van alle klanten van Welkom Energie in oktober 2021. HA-0400-a-24-1-o 4 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 5 Uitgaven aan inkoop energie in oktober 2021 De grootste uitgave van Welkom Energie is de inkoop van energie. In 2021 zijn de prijzen daarvan flink gestegen (zie informatiebron 1 en 2). 3p 9 Bereken de verwachte uitgaven aan energie-inkopen in de maand oktober 2021 van Welkom Energie. Balans De verwachtingen over de ontvangsten van alle klanten van Welkom Energie en uitgaven aan inkoop van energie over de maand oktober 2021 zijn uitgekomen. De gedeeltelijk ingevulde balans per 31 oktober 2021 van Welkom Energie staat in informatiebron 3. Naast de inkoop van energie is er nog € 140.000 betaald in oktober. Alleen de post liquide middelen moet nog worden aangepast. Er zijn geen andere ontvangsten in oktober 2021. 1p 10 Bereken het bedrag van de balanspost Liquide middelen van Welkom Energie per 31 oktober 2021. 2p 11 Bereken de current ratio van Welkom Energie op 31 oktober 2021 en leg uit of Welkom Energie voldoet aan de liquiditeitseis van de toezichthouder. De liquiditeitsproblemen van Welkom Energie hielden aan in november en december 2021. In december 2021 vraagt de directie van Welkom Energie het faillissement aan. Het grote aantal vaste energiecontracten van Welkom Energie met huishoudens in verhouding tot de variabele contracten speelde hierbij een belangrijke rol. 2p 12 Leg uit dat Welkom Energie mede door de vaste energiecontracten van klanten in 2021 in liquiditeitsproblemen is gekomen (zie informatiebron 1). Het faillissement van Welkom Energie treft naast de overheid en werknemers ook andere stakeholders. 3p 13 Leg voor drie andere stakeholders van Welkom Energie uit wat de gevolgen zijn van het faillissement van Welkom Energie. HA-0400-a-24-1-o 5/12 lees verder ### Pagina 6 Opgave 3 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Elvie en Renzo hebben op 1 januari 2024 Maaltijd-aan-Huis opgericht. Maaltijd-aan-Huis is een bezorgservice die kant-en-klaar-maaltijdboxen aflevert bij klanten. Klanten betalen naast de maaltijdboxen ook een vast bedrag per maaltijdbox voor de bezorgservice. Maaltijd-aan-Huis heeft ervoor gekozen om de verkoopprijs van de maaltijdboxen lager vast te stellen dan de verkoopprijs van de concurrenten. 2p 14 Geef twee mogelijke marketingdoelstellingen die Maaltijd-aan-Huis door een lagere verkoopprijs dan de concurrent probeert te behalen. | | verwachte gegevens voor 2024 | | :------------------ | :--------------------------- | | **opbrengsten** | | | gemiddelde verkoopprijs per maaltijdbox exclusief bezorgservice | € 15,00 | | | € 3,05 per maaltijdbox | | **kosten** | | | de inkoopwaarde van de ingrediënten per maaltijdbox | 50% van de verkoopprijs exclusief de prijs van de bezorgservice | | overige variabele kosten | 3% van de verkoopprijs exclusief de prijs van de bezorgservice | | interestkosten1) | 0,5% per maand over de onderhandse lening | | overige constante kosten | € 5.000 over het gehele jaar 2024 | noot 1 De onderhandse lening van € 2.500 is op 1 januari 2024 afgesloten voor de financiering van een bezorgscooter. Het leenbedrag zal in één keer op 31 december 2024 afgelost worden. De totale constante kosten zijn gelijkmatig over het jaar verdeeld. 1p 15 Leg uit dat de interestkosten van de onderhandse lening constante kosten zijn. HA-0400-a-24-1-o 6 / 12 lees verder ➢ ► ► ### Pagina 7 In januari 2024 worden in totaal 30 maaltijdboxen besteld en afgeleverd. 1p 16 Bereken de dekkingsbijdrage per bezorgde maaltijdbox. Elvie en Renzo willen weten hoeveel maaltijdboxen er in januari 2024 verkocht moeten worden om alle kosten te dekken. 2p 17 Bereken hoeveel maaltijdboxen er in januari 2024 minimaal verkocht moeten worden om alle kosten te dekken. Rond af op hele maaltijdboxen. 1p 18 Bereken het totale gerealiseerde resultaat van Maaltijd-aan-Huis over januari 2024. Geef aan of er sprake is van een positief of negatief resultaat. HA-0400-a-24-1-0 7 / 12 lees verder ### Pagina 8 Opgave 4 De accountant van Jakko bv heeft in de boekhouding van Jakko een fout ontdekt. Jakko heeft op 1 december 2023 een investering gedaan en daarvoor een banklening afgesloten. De gevolgen hiervan zijn niet meer verwerkt in de winst- en verliesrekening over 2023 en in de eindbalans per 31 december 2023. Informatie over deze investering en financiering: [FIGUUR: Tabel met twee kolommen: 'investering' en 'financiering'. Onder 'investering' staan de posten: aankoop nieuwe inventaris, installatie, btw 21%, totaal factuur, levensduur in maanden, restwaarde einde levensduur exclusief 21% btw, Er wordt maandelijks lineair afgeschreven op de investering. Onder 'financiering' staan de posten: banklening, annuïteit per maand, looptijd in maanden, interest per maand, betaling annuïteit op de laatste dag van de maand voor het eerst op 31 december 2023. Er staan ook bedragen in euro's en een aantal maanden bij de posten.] De accountant geeft aan dat het resultaat van 2023 voor aftrek van belasting moet worden aangepast vanwege de gedane investering en de bijbehorende financiering. 4p 19 Bereken met welk bedrag het resultaat van 2023 aangepast moet worden als gevolg van de investering en financiering per 1 december 2023. Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in. HA-0400-a-24-1-o 8/12 lees verder ►►► ### Pagina 9 Voor de investering op 1 december 2023 was er nog geen inventaris aanwezig en was er nog geen banklening afgesloten. Door de investering en financiering van de inventaris moeten er enkele balansposten op 31 december 2023 worden aangepast, waaronder “Inventaris”, “Banklening”, “Liquide middelen” en “Resultaat 2023 voor aftrek van belasting”. De factuur van € 50.820 is volledig betaald. 2p 20 Bereken de balansposten “Inventaris” en “Banklening” op de balans van 1 januari 2024. Behalve de genoemde balansposten is er nog een balanspost die verandert als gevolg van de investering in de nieuwe inventaris. 1p 21 Noem naast de reeds genoemde balansposten een andere balanspost. HA-0400-a-24-1-o 9 / 12 lees verder ► ► ► ### Pagina 10 Opave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 en 5. De 22-jarige Evy heeft in het restaurant "De buik vol" de functie van medewerker bediening. Twee keer per jaar wordt er een functioneringsgesprek gehouden tussen leidinggevende Dilan en medewerker Evy. Onvoldoende functioneren In een functioneringsgesprek zegt Dilan, dat Evy medeverantwoordelijk is voor een afname van de gasttevredenheid in "De buik vol" en de sterke omzetdaling. Dilan laat Evy een recente review lezen: "Dit nooit meer! Het was koud en ongezellig in het restaurant en het eten was flauw van smaak. We kregen niet wat we hadden besteld en moesten lang wachten op het nagerecht. Bij het afrekenen werd chagrijnig gekeken toen we geen fooi gaven. Voor ons de laatste keer!" Dilan zegt dat Evy gezien haar functieomschrijving verantwoordelijk is voor deze slechte review. Volgens Evy is zij daar dan haar functieomschrijving niet alleen verantwoordelijk voor. 1p 22 Geef met behulp van informatiebron 4 een argument dat Evy kan inbrengen dat zij gezien haar functieomschrijving niet alleen verantwoordelijk is voor de slechte review. Arbeidsomstandigheden van Evy Evy vertelt Dilan op haar beurt wat haar dwarszit. In de maand februari is ze ziek thuisgebleven en leverde daarvoor een deel van haar loon in. Evy vraagt zich af of het restaurant zich daarbij wel aan de cao-afspraken heeft gehouden. Evy geeft aan dat haar klachten grotendeels werkgerelateerd zijn. Ze noemt de hoge werkdruk die het gevolg is van verkeerd inplannen van personeel en de te zware fysieke belasting. Volgens Evy houdt het restaurant zich hierbij niet altijd aan de wettelijke regels met betrekking tot de arbeidsomstandigheden. 1p 23 Noem de wet die gaat over veilig en gezond werken. HA-0400-a-24-1-0 10 / 12 lees verder ### Pagina 11 Loondoorbetaling bij ziekte Evy vraagt zich af waarom haar loon niet voor 95% is doorbetaald in de periode dat ze ziek was. Ze vermoedt dat ze niet heeft voldaan aan bepaalde voorwaarden, waarmee de ondernemingsraad heeft ingestemd. Volgens Dilans is dat omdat Evy herhaaldelijk niet thuis was bij het huisbezoek van de bedrijfsarts (zie informatiebron 5). De ondernemingsraad heeft meerdere bevoegdheden. 1p 24 Noem twee andere bevoegdheden van de ondernemingsraad dan het instemmingsrecht. De 22-jarige Evy is ingedeeld in functiegroep 3 met het daarbij behorende brutoloon. Evy heeft een deeltijdbas met een contract voor onbepaalde tijd. Ze werkt 32 uur per week, verdeeld over 4 dagen van 8 uur en ontvangt per maand haar salaris. Februari bestaat uit vier werkweken. In de eerste week van februari heeft Evy gewerkt en vervolgens was ze drie weken aaneengesloten ziek thuis. Haar brutomandloon bedroeg in februari € 1.108,11 exclusief vakantiegeld. 4p 25 Toon met een berekening aan of de werkgever zich met een betaling van een maandloon van € 1.108,11 in februari heeft gehouden aan de cao (zie informatiebron 5). Toekomst Evy Bij thuiskomst vertelt Evy haar vriend dat het functioneringsgesprek niet prettig is verlopen en dat ze zich zorgen maakt over het verliezen van haar baan. Evy zegt dat ze na een eventueel ontslag altijd nog als zzp'er werk kan vinden in de horeca. Dat heeft volgens haar zelfs voordelen ten opzichte van werken in loondienst. Haar vriend geeft aan dat ze als zzp'er juist enkele voordelen van werken in loondienst mist. Hij wijst haar op enkele paragrafen uit de cao voor de horeca. 1p 26 Noem een voordeel voor Evy wanneer zij als zzp'er gaat werken in de horeca in plaats van in loondienst. 2p 27 Noem twee voordelen die het werken in loondienst heeft ten opzichte van het werken als zzp'er in de horeca. Licht het antwoord met behulp van twee paragrafen uit de horeca-cao toe (zie informatiebron 5). Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. HA-0400-a-24-1-o 11 / 12 lees verder ►►► ### Pagina 12 Opgave 6 In de zomer van 2024 wordt het Europees Kampioenschap (EK) voetbal georganiseerd in Duitsland. Adidas sponsort vele evenementen waaronder het EK voetbal van 2024 en verschillende nationale teams. 1p 28 Geef een mogelijk nadeel van sponsoring voor Adidas. Voorafgaand en tijdens het EK kunnen Adidas voetbalshirts van nationale ploegen gekocht worden in de winkels van Adidas en in de stadions waar gespeeld wordt. De uitbreiding van het assortiment voetbalshirts met je favoriete rugnummer of je eigen naam erop, is een vorm van ...(1).... De wereldwijde verkoop van Adidas voetbalshirts via webshops is een vorm van ...(2).... De prijs van een Adidas voetbalshirt ligt hoger dan die van een voetbalshirt zonder bekend merk. Dit is een vorm van ...(3).... Maak bovenstaande zinnen compleet door de juiste marketinginstrumenten in te vullen. ... (1) ... beleid ... (2) ... beleid ... (3) ... beleid Pieter en Edwin consumeren die veel Adidas producten kopen. Zij bekijken een EK-voetbalwedstrijd op tv en zien dat Adidas shirtsponsor is van het Duitse nationale team. Na het zien van de wedstrijd bestelt Pieter een EK-voetbalshirt van het Duitse nationale team. 2p 30 Leg uit of Adidas een push- of pull-strategie hanteert bij shirtreclame op tv. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. HA-0400-a-24-1-0 12/12 einde