# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1

## Vraag 1 – Marketingmix en Jumbo's Zekerheden (2 punten)

Geef van zekerheid 1 en van zekerheid 2 aan tot welke onderdelen van de marketingmix ze horen.

Wat kun je verwachten: Je moet de 7 zekerheden van Jumbo koppelen aan de juiste onderdelen van de marketingmix.

Wat moet je kennen: Je moet de onderdelen van de marketingmix (de 4 P's: Product, Prijs, Plaats, Promotie) kennen en begrijpen wat elk onderdeel inhoudt. Je moet weten dat 'Euro's goedkoper' hoort bij Prijsbeleid en 'Service met een glimlach' bij Productbeleid.

Wat moet je kunnen: Je leest de zekerheden van Jumbo af uit de bijlage. Je identificeert welke zekerheid bij welk onderdeel van de marketingmix hoort.

Waar op letten: Let goed op dat je de verschillende P's van de marketingmix niet verwart. Bijvoorbeeld, service hoort bij product en niet bij promotie.

Kernbegrippen: Marketingmix, Prijsbeleid, Productbeleid, 4 P's

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende P's van de marketingmix (bijvoorbeeld service onder promotie plaatsen in plaats van product).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 2 – Toezicht op concurrentie (1 punt)

Welke instelling houdt toezicht op een eerlijk verloop van de concurrentie tussen bedrijven?
A ACM / Autoriteit Consument & Markt
B AFM / Autoriteit Financiële Markten
C DNB / De Nederlandse Bank

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over welke instelling toezicht houdt op een eerlijk verloop van de concurrentie tussen bedrijven.

Wat moet je kennen: Je moet weten welke Nederlandse overheidsinstelling verantwoordelijk is voor het toezicht op een eerlijke concurrentie tussen bedrijven. Je moet de taken van de ACM (Autoriteit Consument & Markt) kennen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste toezichthouder identificeren die verantwoordelijk is voor eerlijke concurrentie op de markt.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen de taken van de ACM, AFM en DNB. Elke instelling heeft een specifiek toezichtsgebied.

Kernbegrippen: Concurrentie, Toezichthouder, ACM (Autoriteit Consument & Markt), Marktwerking

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de taken van de verschillende toezichthouders (ACM, AFM, DNB).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/2

## Vraag 3 – Omzet per winkel en procentuele afwijking (2 punten)

Bereken met hoeveel procent de omzet per winkel van Jumbo in 2020 afwijkt van de omzet per winkel van Albert Heijn. Gebruik de gegevens uit informatiebron 1.

Wat kun je verwachten: Je berekent de omzet per winkel voor twee supermarktketens en vervolgens de procentuele afwijking van de ene ten opzichte van de andere.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de totale marktomzet berekent op basis van het marktaandeel en de omzet van één speler. Je moet weten hoe je de omzet van een andere speler berekent als je het marktaandeel en de totale marktomzet hebt. Je moet weten hoe je een procentuele afwijking berekent, waarbij je de juiste basis (noemer) gebruikt.

Wat moet je kunnen: Je kunt gegevens uit een tabel aflezen en interpreteren. Je kunt de totale marktomzet berekenen. Je kunt de omzet van een bedrijf berekenen op basis van marktaandeel en totale marktomzet. Je kunt de omzet per winkel berekenen. Je kunt een procentuele afwijking berekenen tussen twee waarden.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste basis (noemer) gebruikt voor de procentuele afwijking; de vraag is 'afwijkt van Albert Heijn', dus de omzet per winkel van Albert Heijn moet in de noemer. Voorkom reken- en afrondingsfouten bij het werken met grote getallen.

Kernbegrippen: marktaandeel, omzet per winkel, procentuele verandering, concurrentieanalyse

Veelgemaakte fouten:
- De verkeerde basis (noemer) gebruiken voor de procentuele berekening; de afwijking is 'van Albert Heijn', dus de waarde van Albert Heijn moet in de noemer.
- Vergeten de totale marktomzet te berekenen als tussenstap om de omzet van Albert Heijn te vinden.
- Reken- of afrondingsfouten bij het werken met grote getallen (miljarden).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/3

## Vraag 4 – Analyse van omzetcijfers (2 punten)

De afbeelding met de tekst voor vraag 4 is niet aanwezig in de verstrekte set.

Wat kun je verwachten: Je moet een argument geven waarom de omzet van een nieuwe winkel niet direct vergeleken kan worden met die van bestaande winkels, of waarom je een ander kengetal moet gebruiken voor een eerlijke vergelijking.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat je voor een goede vergelijking tussen winkels vaak relatieve kengetallen gebruikt, zoals omzet per vierkante meter. Je moet ook weten dat nieuwe winkels tijd nodig hebben om hun omzet op te bouwen.

Wat moet je kunnen: Je kunt contextuele factoren benoemen die van invloed zijn op de omzet van een winkel. Je kunt uitleggen waarom absolute omzetcijfers soms misleidend zijn en waarom relatieve kengetallen beter zijn voor vergelijkingen.

Waar op letten: Let op dat je geen absolute omzetcijfers vergelijkt zonder rekening te houden met de grootte van de winkels of de leeftijd van de winkel. Zorg dat je argumenten concreet zijn.

Kernbegrippen: omzet per vierkante meter, bedrijfsvergelijking, relatieve kengetallen, contextuele factoren

Veelgemaakte fouten:
- Vergelijken van absolute omzetcijfers in plaats van relatieve kengetallen (zoals omzet per m²).
- Geen rekening houden met contextuele factoren, zoals de leeftijd van een winkel.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/4

## Vraag 5 – Risicoverschil aandelen en obligaties (2 punten)

Geef twee redenen waarom een aandeel een hoger risico heeft dan een obligatie. Licht het antwoord toe.

Wat kun je verwachten: Je moet twee redenen geven waarom een aandeel een hoger risico heeft dan een obligatie. Je moet elke reden kort toelichten.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van aandelen en obligaties kennen. Je moet weten dat: 
- Aandelen een variabel dividend hebben, afhankelijk van het bedrijfsresultaat, terwijl obligaties een vaste interestvergoeding hebben.
- De beurskoers van aandelen sterker schommelt dan die van obligaties.
- Obligaties na afloop van de looptijd worden afgelost tegen de nominale waarde, wat niet geldt voor aandelen.
- Bij faillissement obligatiehouders voorrang hebben op aandeelhouders bij de verdeling van de boedel.

Wat moet je kunnen: Je moet de risicoverschillen tussen aandelen en obligaties kunnen benoemen en toelichten.

Waar op letten: Let op dat je twee verschillende redenen geeft en deze elk toelicht. Verwar de kenmerken van aandelen en obligaties niet.

Kernbegrippen: aandelen, obligaties, risico, dividend, interest

Veelgemaakte fouten:
- Kenmerken van aandelen en obligaties door elkaar halen.
- Onvoldoende toelichting geven op de genoemde redenen.
- Slechts één reden noemen in plaats van de gevraagde twee.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/5

## Vraag 7 – Dividend per aandeel berekenen bij stabiel dividendbeleid (2 punten)

De broers besluiten de aandelen te behouden. Zij verwachten dat KPN in 2021 een stabiel dividendbeleid zal voeren.

7 Toon met een berekening aan dat het dividend per aandeel in 2021 € 0,12 bedraagt. Gebruik hierbij de relevante gegevens uit informatiebron 2.

Wat kun je verwachten: Je moet het dividend per aandeel voor een specifiek jaar berekenen, gegeven een stabiel dividendbeleid en relevante financiële gegevens.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat 'stabiel dividendbeleid' betekent dat de payout ratio (het percentage van de winst dat als dividend wordt uitgekeerd) stabiel blijft. Je moet de formule voor de winst per aandeel kennen: (resultaat na belastingen / aantal uitstaande aandelen). Je moet de formule voor de payout ratio kennen: (dividend per aandeel / winst per aandeel) of (totaal dividend / totaal resultaat).

Wat moet je kunnen: Je moet relevante gegevens uit een informatiebron kunnen selecteren. Je moet de winst per aandeel voor een eerder jaar kunnen berekenen. Je moet de payout ratio voor een eerder jaar kunnen berekenen. Je moet de winst per aandeel voor het gevraagde jaar kunnen berekenen. Je moet met de berekende payout ratio en de winst per aandeel van het gevraagde jaar het dividend per aandeel kunnen berekenen.

Waar op letten: Let goed op de jaartallen bij het selecteren van de gegevens. Interpreteer 'stabiel dividendbeleid' correct als een stabiele payout ratio, niet als een stabiel dividendbedrag. Let op de eenheden (miljoenen euro's, miljoenen aandelen) en zorg dat je correct rekent met deze getallen.

Kernbegrippen: winst per aandeel, dividend per aandeel, dividendbeleid, payout ratio

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde jaartallen gebruiken voor de berekening van de payout ratio.
- De term 'stabiel dividendbeleid' verkeerd interpreteren als een stabiel dividendbedrag in plaats van een stabiele payout ratio.
- Vergeten dat bedragen in miljoenen zijn, wat kan leiden tot fouten als de nullen niet tegen elkaar weggestreept kunnen worden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/7

## Vraag 8 – Afwijking stabiel dividendbeleid KPN (2 punten)

Beargumenteer, met een gegeven uit de analyse van de beleggingsadviseur, waarom KPN zou kunnen afwijken van het stabiele dividendbeleid.

Wat kun je verwachten: Je moet beargumenteren waarom KPN mogelijk afwijkt van een stabiel dividendbeleid, gebaseerd op een gegeven uit de analyse van een beleggingsadviseur.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een stabiel dividendbeleid inhoudt. Je moet begrijpen dat investeringen liquide middelen vereisen. Je moet de relatie kennen tussen investeringen, liquide middelen en de hoogte van het dividend.

Wat moet je kunnen: Je moet relevante informatie uit een tekstbron (analyse van de beleggingsadviseur) kunnen selecteren. Je moet een logische redenering kunnen opbouwen die een externe factor (cybercriminaliteit/digitalisering) koppelt aan investeringsbehoeften, de benodigde liquide middelen en de impact op het dividendbeleid.

Waar op letten: Let erop dat je de link tussen de externe factor, de noodzaak tot investeren, de behoefte aan liquide middelen en de uiteindelijke invloed op het dividendbeleid volledig legt. Zorg dat je antwoord expliciet verwijst naar de analyse van de beleggingsadviseur.

Kernbegrippen: SWOT-analyse, dividendbeleid, investeringsbeslissingen, liquide middelen

Veelgemaakte fouten:
- De link tussen externe factor, investering, liquide middelen en dividend niet volledig leggen.
- Antwoord niet baseren op de verstrekte analyse.
- Vergeten de consequentie voor het dividendbeleid te noemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/8

## Vraag 9 – Solvabiliteit berekenen na winstverdeling en dividend (3 punten)

Bereken de solvabiliteit per 31 december 2021 na winstverdeling en na het beschikbaar stellen van het dividend. Geef aan of de solvabiliteit is verslechterd ten opzichte van 31 december 2020.

Wat kun je verwachten: Je berekent de solvabiliteit van een bedrijf op een specifieke datum, nadat de winst is verdeeld en dividend is uitgekeerd. Daarna vergelijk je deze solvabiliteit met die van een eerder jaar en trek je een conclusie over de ontwikkeling.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat solvabiliteit is en hoe je deze berekent. Je moet de formule voor solvabiliteit kennen: (Vreemd vermogen / Totaal vermogen) x 100% of (Eigen vermogen / Totaal vermogen) x 100%. Je moet weten dat dividend een deel van de winst is dat aan aandeelhouders wordt uitgekeerd en dat dit het eigen vermogen en daarmee het totaal vermogen beïnvloedt. Je moet weten dat het resultaat na aftrek van vennootschapsbelasting de winst is die beschikbaar is voor winstverdeling.

Wat moet je kunnen: Je kunt relevante financiële gegevens uit informatiebronnen halen. Je kunt het bedrag van het uit te keren dividend berekenen op basis van een percentage van de nominale waarde van de aandelen. Je kunt het totaal vermogen per 31 december 2021 aanpassen voor de winstverdeling en het uitgekeerde dividend. Je kunt de solvabiliteit per 31 december 2021 berekenen. Je kunt de berekende solvabiliteit vergelijken met de solvabiliteit van een eerder jaar en een conclusie trekken over de verslechtering of verbetering.

Waar op letten: Let goed op dat je het totaal vermogen correct aanpast voor de winstverdeling en het dividend. Zorg ervoor dat je de juiste formule voor solvabiliteit gebruikt en dat je de conclusie over de verslechtering of verbetering niet vergeet.

Kernbegrippen: solvabiliteit, vreemd vermogen, totaal vermogen, dividend, winstverdeling

Veelgemaakte fouten:
- Incorrecte berekening van het totaal vermogen na dividenduitkering, bijvoorbeeld door het resultaat van 2021 op een afwijkende manier te verwerken.
- De verkeerde formule voor solvabiliteit gebruiken (bijvoorbeeld eigen vermogen / totaal vermogen).
- Vergeten de conclusie te trekken of de solvabiliteit is verslechterd ten opzichte van het voorgaande jaar.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/9

## Vraag 10 – Beleggingsbeslissing op basis van rendement en risicopremie (3 punten)

De broers verkopen de obligaties alleen als het verwachte rendement op aandelen het verwachte rendement op obligaties met meer dan een risicopremie van 2% overtreft. Toon met een berekening aan dat de broers de aandelen verkopen.

Wat kun je verwachten: Je moet het verwachte rendement op obligaties berekenen en dit vergelijken met het verwachte rendement op aandelen, rekening houdend met een risicopremie, om een beleggingsbeslissing te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de interestopbrengst van een obligatie berekent. Je moet weten wat koersresultaat is en hoe je dit berekent. Je moet weten hoe je het totale rendement op een obligatie berekent, inclusief zowel interestopbrengst als koersresultaat. Je moet weten wat een risicopremie is en hoe je deze toepast in een vergelijking tussen beleggingsopties.

Wat moet je kunnen: Je kunt relevante financiële gegevens uit een tabel aflezen. Je kunt de interestopbrengst per obligatie berekenen. Je kunt het koersresultaat per obligatie berekenen. Je kunt het totale verwachte rendement op obligaties berekenen. Je kunt het berekende rendement vergelijken met een gegeven rendement op aandelen, rekening houdend met een risicopremie. Je kunt op basis van deze vergelijking een conclusie trekken over de beleggingsbeslissing.

Waar op letten: Let op dat je het (negatieve) koersresultaat meeneemt in de berekening van het totale rendement. Gebruik de juiste noemer voor de rendementsberekening, namelijk de gemiddelde koers. Stel de vergelijking met de risicopremie correct op en interpreteer de conclusie juist.

Kernbegrippen: rendement op obligaties, koersresultaat, couponrendement, risicopremie, beleggingsbeslissing

Veelgemaakte fouten:
- Het (negatieve) koersresultaat vergeten mee te nemen in de berekening van het totale rendement.
- De verkeerde noemer gebruiken voor de rendementsberekening; het CV gebruikt de gemiddelde koers.
- De vergelijking met de risicopremie onjuist opstellen of de conclusie verkeerd interpreteren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – Berekening erfbelasting per erfgenaam (2 punten)

Bereken de erfbelasting die elke broer moet betalen.

Wat kun je verwachten: Je berekent de erfbelasting die elke broer moet betalen op basis van een erfenis die bestaat uit aandelen en obligaties.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de waarde van een erfenis berekent die bestaat uit aandelen en obligaties. Je moet weten dat je de vrijstelling correct toepast op het erfdeel voordat je het belastingtarief toepast.

Wat moet je kunnen: Je kunt de totale waarde van een beleggingsportefeuille berekenen door de waarde van aandelen en obligaties te bepalen. Je kunt een erfdeel per persoon berekenen als de erfenis wordt verdeeld. Je kunt de vrijstelling voor erfbelasting toepassen. Je kunt het belastbaar bedrag berekenen en daarover de erfbelasting berekenen met het juiste tarief.

Waar op letten: Let op dat je de totale waarde van de erfenis eerst deelt door het aantal erfgenamen. Vergeet niet de vrijstelling af te trekken van het erfdeel voordat je de erfbelasting berekent. Controleer je berekeningen voor de waardering van de aandelen en obligaties.

Kernbegrippen: Erfbelasting, Waardering van effecten, Vrijstelling, Belastbaar bedrag

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de erfenis te delen door twee om het erfdeel per persoon te bepalen.
- De vrijstelling niet of incorrect toepassen op het erfdeel voordat het belastingtarief wordt toegepast.
- Reken- of afrondingsfouten bij de waardering van de aandelen en obligaties.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – Aantal te verkopen aandelen voor erfbelasting (1 punt)

Bereken het aantal aandelen dat elk van de broers moet verkopen om de erfbelasting te kunnen betalen. Rond het antwoord af op een geheel getal.

Wat kun je verwachten: Je berekent hoeveel aandelen elk van de broers moet verkopen om de erfbelasting te kunnen betalen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de verkoopopbrengst per aandeel de basis is voor de berekening. Je moet de erfbelasting per broer kennen (uit een eerdere vraag).

Wat moet je kunnen: Je leest de verkoopkoers van de aandelen af uit de informatiebron. Je deelt het bedrag aan erfbelasting door de verkoopkoers per aandeel om het benodigde aantal aandelen te berekenen. Je rondt het antwoord af op een geheel getal.

Waar op letten: Let op dat je de transactiekosten van € 0,10 per aandeel NIET meeneemt in de berekening, ook al staan ze vermeld. Je deelt door de volledige verkoopkoers van € 2,55. Zorg dat je het juiste bedrag aan erfbelasting gebruikt, dit komt uit een eerdere vraag. Rond het antwoord af op een geheel getal, zoals gevraagd, ook al toont het correctievoorschrift soms een onafgerond getal.

Kernbegrippen: Verkoopopbrengst aandelen, Erfbelasting, Transactiekosten

Veelgemaakte fouten:
- De transactiekosten van € 0,10 per aandeel meenemen in de berekening. Het officiële correctievoorschrift negeert deze kosten en deelt door de volledige verkoopkoers van € 2,55.
- Het antwoord afronden op een geheel getal. Hoewel de vraag hier expliciet om vraagt, toont het correctievoorschrift een onafgerond getal met decimalen als correct antwoord.
- Een rekenfout in de voorgaande vraag (11) over de hoogte van de erfbelasting, wat leidt tot een foutief startbedrag voor deze berekening.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 13 – Balanspost: Te ontvangen bedragen (1 punt)

Noteer de naam van de balanspost waarop het bedrag staat dat Deliveroo nog van afnemers moet ontvangen.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een bedrag dat een bedrijf nog moet ontvangen van afnemers en je moet de juiste balanspost hiervoor benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat 'debiteuren' de balanspost is voor bedragen die een bedrijf nog van afnemers moet ontvangen. Je moet het verschil kennen tussen debiteuren (vorderingen) en crediteuren (schulden).

Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste boekhoudkundige term voor een specifieke financiële situatie benoemen. Je kunt een balanspost identificeren op basis van een omschrijving van de aard van de post.

Waar op letten: Let op dat je de officiële boekhoudkundige term noteert en niet een omschrijving zoals 'nog te ontvangen bedragen'. Zorg dat je de naam van de balanspost noteert en niet het bedrag dat erop staat. Verwar debiteuren niet met crediteuren.

Kernbegrippen: Debiteuren, Balanspost, Vlottende activa, Handelsvorderingen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen debiteuren (vorderingen) en crediteuren (schulden).
- Een omschrijving geven ('nog te ontvangen bedragen') in plaats van de officiële boekhoudkundige term.
- Het bedrag van de balanspost noteren in plaats van de naam van de post.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/13

## Vraag 14 – Berekening van de totale commissie aan Klarna (3 punten)

Bereken de verwachte totale commissie die Presentz over 2023 aan Klarna moet betalen.

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale commissie die Presentz in 2023 aan Klarna moet betalen. Hiervoor moet je eerst de gegevens voor 2023 bepalen op basis van de stijgingspercentages.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je een gemiddelde bestelwaarde berekent. Je moet weten hoe je een procentuele stijging toepast op een getal. Je moet weten dat de totale commissie bestaat uit een vast bedrag per bestelling en een percentage van de gemiddelde bestelwaarde.

Wat moet je kunnen: Je kunt informatie uit een tabel aflezen en interpreteren. Je kunt de gemiddelde bestelwaarde voor 2022 berekenen. Je kunt het verwachte aantal bestellingen voor 2023 berekenen. Je kunt de verwachte gemiddelde bestelwaarde voor 2023 berekenen. Je kunt de vaste commissie per bestelling en de variabele commissie op basis van de gemiddelde bestelwaarde correct toepassen en optellen om de totale commissie te berekenen.

Waar op letten: Let op dat je de nieuwe gemiddelde bestelwaarde voor 2023 berekent voordat je de 3% commissie toepast. Zorg ervoor dat je de vaste commissie (€1,00) en de variabele commissie (3%) correct combineert. Controleer je berekeningen van de procentuele stijgingen op het aantal bestellingen en de gemiddelde bestelwaarde.

Kernbegrippen: commissiekosten, procentuele verandering, gemiddelde bestelwaarde, variabele kosten

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de nieuwe gemiddelde bestelwaarde voor 2023 te berekenen voordat de 3% commissie wordt toegepast.
- De vaste commissie (€1,00) en de variabele commissie (3%) door elkaar halen of onjuist combineren.
- Een rekenfout maken bij het toepassen van de procentuele stijgingen op het aantal bestellingen of de gemiddelde bestelwaarde.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/14

## Vraag 15 – Resultaatstijging door betaaldienst Klarna berekenen (3 punten)

Toon met een berekening aan dat het verwachte resultaat van Presentz in 2023 stijgt door gebruik te maken van de betaaldienst van Klarna.

Wat kun je verwachten: Je moet aantonen dat het verwachte resultaat van Presentz in 2023 stijgt door het gebruik van de betaaldienst van Klarna. Dit doe je met een berekening.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de omzet, inkoopwaarde van de omzet en de dekkingsbijdrage berekent. Je moet weten dat de inkoopwaarde van de omzet een percentage van de omzet is. Je moet weten dat een wegvallend debiteurenrisico een financieel voordeel is. Je moet weten dat commissiekosten een negatieve invloed hebben op het resultaat.

Wat moet je kunnen: Je kunt de nieuwe omzet en het nieuwe aantal bestellingen voor 2023 berekenen op basis van de gegeven stijgingspercentages. Je kunt de extra dekkingsbijdrage berekenen die ontstaat door de extra omzet. Je kunt het financiële voordeel van het wegvallen van het wanbetalingsrisico meenemen in je berekening. Je kunt de totale commissiekosten (uit een eerdere vraag) correct verwerken. Je kunt al deze elementen samenvoegen om de totale impact op het resultaat te bepalen.

Waar op letten: Let op dat je het financiële voordeel van € 2.000 (wegvallen wanbetalingsrisico) niet vergeet mee te nemen. Zorg ervoor dat je de nieuwe omzet en het nieuwe aantal bestellingen correct berekent. Gebruik de totale commissiekosten uit de vorige vraag (vraag 14) correct in je eindberekening.

Kernbegrippen: Resultaatberekening, Dekkingsbijdrage, Variabele kosten, Omzetprognose, Debiteurenrisico

Veelgemaakte fouten:
- Financieel voordeel van € 2.000 (wegvallen wanbetalingsrisico) vergeten mee te nemen.
- Incorrecte berekening van de nieuwe omzet of het nieuwe aantal bestellingen.
- De totale commissiekosten uit de vorige vraag (vraag 14) niet correct gebruiken in de eindberekening.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/15

## Vraag 16 – Voordelen van werknemersaandeelhouderschap (2 punten)

Noem twee voordelen voor A&B wanneer haar werknemers tevens haar aandeelhouders zijn.

Wat kun je verwachten: Je moet twee voordelen noemen die A&B heeft wanneer haar werknemers tevens aandeelhouders zijn.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat de voordelen zijn voor een bedrijf wanneer werknemers ook aandeelhouder zijn. Denk hierbij aan motivatie, betrokkenheid en het aantrekken/behouden van personeel.

Wat moet je kunnen: Je moet de informatiebron raadplegen om de context van A&B te begrijpen. Je moet vervolgens twee specifieke voordelen voor het bedrijf A&B kunnen benoemen die voortvloeien uit het werknemersaandeelhouderschap.

Waar op letten: Let op dat je voordelen noemt die specifiek voor het bedrijf (A&B) zijn, niet voor de werknemer. Zorg ervoor dat je twee verschillende voordelen noemt om de volledige score te behalen. Geef geen te algemeen antwoord.

Kernbegrippen: Aandeelhouderschap, Arbeidsmotivatie, Human capital, Binding van personeel

Veelgemaakte fouten:
- Een voordeel voor de werknemer noemen in plaats van voor het bedrijf (A&B).
- Slechts één voordeel noemen in plaats van de gevraagde twee.
- Een te algemeen antwoord geven dat niet specifiek ingaat op de voordelen van werknemersparticipatie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/16

## Vraag 17 – Human capital en arbeidsvoorwaarden (2 punten)

Welk onderdeel van het arbeidsvoorwaardenpakket vergroot de waarde van het human capital van A&B? Licht het antwoord toe.

Wat kun je verwachten: Je moet een onderdeel van het arbeidsvoorwaardenpakket identificeren dat de waarde van het human capital vergroot en dit antwoord toelichten.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat human capital is (de kennis, vaardigheden en ervaring van werknemers) en hoe dit de waarde van een organisatie beïnvloedt. Je moet ook de verschillende onderdelen van een arbeidsvoorwaardenpakket kunnen onderscheiden.

Wat moet je kunnen: Je leest de informatiebron over het arbeidsvoorwaardenpakket van A&B. Je identificeert welke arbeidsvoorwaarde direct bijdraagt aan de ontwikkeling van kennis en vaardigheden van werknemers. Je formuleert een toelichting waarom deze specifieke arbeidsvoorwaarde het human capital vergroot.

Waar op letten: Let op dat je een arbeidsvoorwaarde kiest die direct de kennis en vaardigheden van werknemers verbetert, niet alleen hun welzijn of financiële positie. Zorg ervoor dat je een duidelijke toelichting geeft waarom jouw gekozen onderdeel het human capital vergroot.

Kernbegrippen: human capital, arbeidsvoorwaarden, studiefaciliteiten, werknemersontwikkeling

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen human capital en financieel kapitaal (aandelen)
- Kiezen van een arbeidsvoorwaarde die welzijn verhoogt maar niet direct de vaardigheden (vakantiedagen)
- Geen toelichting geven

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/17

## Vraag 18 – Rechten van de Ondernemingsraad (OR) (2 punten)

De OR heeft een aantal rechten.
2p 18 Noem twee rechten van de OR.

Wat kun je verwachten: Je moet twee specifieke rechten van de Ondernemingsraad (OR) kunnen noemen.

Wat moet je kennen: Je moet weten welke rechten de Ondernemingsraad (OR) heeft, zoals het informatierecht en het instemmingsrecht.

Wat moet je kunnen: Je kunt twee rechten van de OR benoemen.

Waar op letten: Let erop dat je twee verschillende rechten noemt die specifiek van de OR zijn. Verwar deze niet met rechten van individuele werknemers of andere medezeggenschapsrechten die niet direct in het correctievoorschrift worden genoemd.

Kernbegrippen: Ondernemingsraad (OR), Medezeggenschap, Informatierecht, Instemmingsrecht

Veelgemaakte fouten:
- Het noemen van een recht dat niet in het specifieke correctievoorschrift staat (zoals adviesrecht).
- Slechts één recht noemen in plaats van de gevraagde twee.
- Rechten van individuele werknemers verwarren met de collectieve rechten van de OR.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/18

## Vraag 19 – Berekening brutojaarloon inclusief toeslagen en inhouding vakantiedagen (4 punten)

In de cao van 2021 - 2022 is een loonsverhoging afgesproken van 1,5%. Deze is nog niet in de salarisschaal verwerkt. In het beoordelingsgesprek van december 2021 heeft Irem van haar leidinggevende te horen gekregen dat ze positief is beoordeeld. Voor 2022 is Irem van plan om het maximale aantal vakantiedagen bij te kopen. Irem werkt op fulltimebasis 260 dagen inclusief vakantiedagen in een jaar en haar werkdag bestaat uit 8 uur.

19 Bereken het brutojaarloon van Irem inclusief vakantietoeslag en eindejaarstoeslag over 2022 na inhouding voor bij te kopen vakantiedagen.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een tekst met informatie over het salaris van een werknemer, inclusief een cao-loonsverhoging, vakantietoeslag, eindejaarstoeslag en de intentie om vakantiedagen bij te kopen. Je moet het brutojaarloon berekenen na alle aanpassingen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat een cao-loonsverhoging het maandloon verhoogt. Je moet weten dat vakantietoeslag en eindejaarstoeslag vaak als een percentage van het jaarloon worden berekend (in dit geval 16% extra). Je moet weten hoe je een uurloon berekent op basis van het jaarloon en het aantal werkuren. Je moet weten dat het bijkopen van vakantiedagen leidt tot een inhouding op het brutojaarloon.

Wat moet je kunnen: Je berekent het nieuwe maandloon na een loonsverhoging. Je berekent het brutojaarloon inclusief vakantietoeslag en eindejaarstoeslag. Je berekent het uurloon op basis van het brutojaarloon en het aantal werkuren per jaar. Je berekent de kosten van de bij te kopen vakantiedagen. Je trekt de kosten van de bijgekochte vakantiedagen af van het brutojaarloon om tot het eindantwoord te komen.

Waar op letten: Let op dat je de cao-loonsverhoging van 1,5% toepast op het maandloon. Vergeet niet de factor voor vakantietoeslag en eindejaarstoeslag (1,16) toe te passen op het jaarloon. Zorg ervoor dat je het uurloon correct berekent en dit gebruikt om de kosten van de bij te kopen vakantiedagen te bepalen.

Kernbegrippen: Brutojaarloon, Vakantietoeslag, Eindejaarstoeslag, CAO-loonsverhoging, Kopen van vakantiedagen

Veelgemaakte fouten:
- De CAO-loonsverhoging van 1,5% vergeten toe te passen op het maandloon.
- Incorrecte berekening van het totale bruto jaarloon, bijvoorbeeld door de factor voor vakantietoeslag en eindejaarstoeslag (1,16) te vergeten.
- Foutieve berekening van de waarde van de bij te kopen vakantiedagen, bijvoorbeeld door een verkeerd uurloon te gebruiken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/19

## Vraag 20 – Prestatie-indicatoren voor betrouwbaarheid (2 punten)

Een kritische succesfactor (KSF) voor Mangiamo is de betrouwbaarheid van de bezorging.
Noem twee prestatie-indicatoren die horen bij deze KSF.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een Kritische Succesfactor (KSF) en je moet twee passende prestatie-indicatoren (PI's) noemen die de betrouwbaarheid van de bezorging meten.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een Kritische Succesfactor (KSF) is en wat een Prestatie-indicator (PI) is. Je moet begrijpen dat een PI meetbaar moet zijn en direct verband moet houden met de KSF.

Wat moet je kunnen: Je kunt een KSF analyseren en daar concrete, meetbare prestatie-indicatoren bij bedenken die de betrouwbaarheid van een proces (zoals bezorging) weergeven.

Waar op letten: Let op dat je daadwerkelijk prestatie-indicatoren noemt en geen KSF's. Zorg ervoor dat de indicatoren meetbaar zijn en direct te maken hebben met de betrouwbaarheid van de bezorging.

Kernbegrippen: Kritische Succesfactor (KSF), Prestatie-indicator (PI), Betrouwbaarheid, Meetbaarheid

Veelgemaakte fouten:
- Een Kritische Succesfactor (KSF) noemen in plaats van een Prestatie-indicator (PI)
- Een niet-meetbare indicator geven
- Een indicator noemen die niet gerelateerd is aan de KSF 'betrouwbaarheid'

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/20

## Vraag 22 – Kostenvergelijking Kopen versus Leasen (2 punten)

[Vraagtekst niet beschikbaar in de verstrekte afbeeldingen. De vraag stond op pagina 10 van het opgavenboekje en was een 'toon aan dat'-vraag.]

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag waarin je de kosten van kopen en leasen van een bedrijfsmiddel moet vergelijken om te bepalen welke optie voordeliger is. Je moet de totale kosten per periode (meestal per maand) berekenen voor beide opties en hieruit een conclusie trekken.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je afschrijvingskosten per periode berekent (aanschafwaarde - restwaarde) / gebruiksduur. Je moet ook weten dat je alle relevante kostenposten, zoals verzekering, onderhoud en overige exploitatiekosten, moet meenemen in je berekening. Je moet begrijpen dat alle kosten naar dezelfde periode (bijvoorbeeld per maand) moeten worden omgerekend om een juiste vergelijking te kunnen maken.

Wat moet je kunnen: Je kunt de afschrijvingskosten per maand berekenen. Je kunt alle gegeven kostenposten identificeren en omrekenen naar een maandbedrag. Je kunt de totale maandelijkse kosten voor zowel kopen als leasen berekenen. Je kunt de berekende kosten vergelijken en op basis daarvan een onderbouwde conclusie trekken over de voordeligste optie.

Waar op letten: Let goed op dat je alle kostenposten meeneemt in je berekening. Zorg ervoor dat je alle kosten omrekent naar dezelfde periode, bijvoorbeeld per maand, om appels met peren te vergelijken. Controleer je berekeningen zorgvuldig op rekenfouten en overnamefouten van getallen uit de bronnen.

Kernbegrippen: kostenvergelijking, kopen of leasen, afschrijvingen, exploitatiekosten

Veelgemaakte fouten:
- Niet alle kosten naar dezelfde periode (per maand) omrekenen.
- Vergeten van bepaalde kostenposten zoals verzekering of onderhoud.
- Reken- of overnamefouten van de getallen uit de bron.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/22

## Vraag 24 – Kostenberekening ingrediënten en verpakkingsmateriaal (2 punten)

Bereken de kosten van de ingrediënten en het verpakkingsmateriaal per maaltijd.

Wat kun je verwachten: Je berekent de kosten van de ingrediënten en het verpakkingsmateriaal per maaltijd op basis van gegeven verkoopprijs, dekkingsbijdrage en overige variabele kosten.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de dekkingsbijdrage de verkoopprijs min de variabele kosten is. Je moet weten dat de totale variabele kosten bestaan uit de kosten van ingrediënten en verpakkingsmateriaal én de overige variabele kosten.

Wat moet je kunnen: Je kunt de totale variabele kosten per maaltijd berekenen door de dekkingsbijdrage van de verkoopprijs af te trekken. Je kunt vervolgens de kosten van de ingrediënten en het verpakkingsmateriaal berekenen door de overige variabele kosten van de totale variabele kosten af te trekken. Je leest de benodigde gegevens af uit de informatiebron.

Waar op letten: Let op dat je de dekkingsbijdrage niet verwart met de winst. Vergeet niet de 'overige variabele kosten' af te trekken van de totale variabele kosten. Zorg dat je de relatie tussen verkoopprijs, variabele kosten en dekkingsbijdrage correct toepast.

Kernbegrippen: dekkingsbijdrage, variabele kosten, kostprijsberekening

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen dekkingsbijdrage en winst.
- De 'overige variabele kosten' vergeten af te trekken van de totale variabele kosten.
- De relatie tussen verkoopprijs, variabele kosten en dekkingsbijdrage niet correct toepassen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/24

## Vraag 25 – Verandering van resultaat bij zelf bezorgen (2 punten)

Celsius verwacht dat door zelf te bezorgen de omzet per maand met € 4.000 zal toenemen. Bereken de verandering van het resultaat per maand als Celsius de maaltijden zelf gaat bezorgen.

Wat kun je verwachten: Je berekent de verandering van het resultaat per maand als Celsius de maaltijden zelf gaat bezorgen, rekening houdend met extra omzet en kosten.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de dekkingsbijdrage per maaltijd berekent. Je moet weten dat de dekkingsbijdrage de omzet minus de variabele kosten is. Je moet weten hoe je de totale dekkingsbijdrage berekent bij een toename van de omzet. Je moet weten hoe je de vaste kosten per maand berekent voor afschrijvingen en andere vaste lasten. Je moet weten dat het resultaat de dekkingsbijdrage minus de vaste kosten is.

Wat moet je kunnen: Je kunt de verkoopprijs per maaltijd en de variabele kosten per maaltijd identificeren uit de informatiebron. Je kunt de dekkingsbijdrage per maaltijd berekenen. Je kunt het aantal extra verkochte maaltijden berekenen op basis van de extra omzet en de verkoopprijs per maaltijd. Je kunt de toename van de dekkingsbijdrage berekenen. Je kunt de vaste kosten per maand voor het zelf bezorgen berekenen, inclusief afschrijvingen en overige vaste kosten. Je kunt de verandering van het resultaat per maand berekenen door de toename van de dekkingsbijdrage te verminderen met de extra vaste kosten.

Waar op letten: Let op dat je de extra omzet niet direct als resultaat ziet, maar eerst de variabele kosten ervan aftrekt om de dekkingsbijdrage te bepalen. Vergeet niet de vaste kosten van het zelf bezorgen in mindering te brengen. Houd er rekening mee dat de besparing op de commissie van de oorspronkelijke omzet niet meegenomen hoeft te worden in deze specifieke vraag.

Kernbegrippen: resultaatberekening, dekkingsbijdrage, vaste en variabele kosten, kosten-batenanalyse

Veelgemaakte fouten:
- De besparing op de commissie van de oorspronkelijke omzet meerekenen, wat logisch is maar niet overeenkomt met het correctievoorschrift.
- De vaste kosten van het zelf bezorgen (€ 470,51) vergeten in mindering te brengen.
- De extra omzet (€ 4.000) verwarren met de extra dekkingsbijdrage.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/25

## Vraag 26 – Juridisch voordeel bv t.o.v. vof (1 punt)

Tim en Noor besluiten een bv op te richten. Noem een juridisch voordeel van de bv ten opzichte van de vof in hun situatie.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de juridische verschillen tussen rechtsvormen, specifiek tussen een bv en een vof, en de impact hiervan op privévermogen.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van de rechtsvormen bv en vof kennen. Je moet weten wat het verschil is in juridische aansprakelijkheid tussen een bv en een vof. Je moet weten dat bij een bv het privévermogen van de eigenaren in principe is afgeschermd, terwijl dit bij een vof niet het geval is.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron kunnen lezen en interpreteren om de context van de vraag te begrijpen. Je moet een juridisch voordeel van de bv ten opzichte van de vof kunnen benoemen, specifiek gericht op de aansprakelijkheid van het privévermogen.

Waar op letten: Let op het onderscheid tussen juridische en fiscale voordelen. Zorg ervoor dat je antwoord specifiek is en direct betrekking heeft op de juridische aansprakelijkheid van het privévermogen, zoals beschreven in de casus.

Kernbegrippen: Rechtsvormen, Juridische aansprakelijkheid, Besloten vennootschap (bv), Vennootschap onder firma (vof)

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van juridische en fiscale voordelen
- Onvoldoende specifiek antwoord geven
- De context van de casus (privévermogen) negeren

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/26

## Vraag 27 – Berekening ontvangsten verhuur boshuisjes (2 punten)

Bereken de totale ontvangsten van de verhuur van de boshuisjes in het vierde kwartaal van 2022.

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale ontvangsten van de verhuur van boshuisjes in een specifiek kwartaal, gebaseerd op gegeven reserveringen en huurprijzen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat ontvangsten betrekking hebben op het moment dat het geld binnenkomt, ongeacht de periode waarvoor de huur is. Je moet de vaste huurprijs per week kennen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de relevante informatie over reserveringen en huurprijzen uit de tekst halen. Je kunt het totaal aantal weken berekenen waarvoor in het vierde kwartaal van 2022 is betaald. Je kunt de totale ontvangsten berekenen door het aantal weken te vermenigvuldigen met de huurprijs per week en het aantal huisjes.

Waar op letten: Let goed op de periode waarover de ontvangsten gaan (vierde kwartaal 2022). Let op de interpretatie van de huurprijs: is € 980 per huisje of voor alle drie de huisjes? De vraag kan op twee manieren worden geïnterpreteerd, maar de meest logische is per huisje. Let ook op het aantal boshuisjes dat verhuurd wordt.

Kernbegrippen: Opbrengstenberekening, Kasstroom, Periode toerekening

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde interpretatie van de huurprijs (€ 980 per huisje vs. voor alle drie), zoals aangegeven in de CV-aanvulling.
- Verkeerde interpretatie van het aantal geboekte weken (totaal voor alle huisjes vs. per huisje).
- Reken- of telfout in het totaal aantal weken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/27

## Vraag 28 – Voorwaarden hypothecaire lening (2 punten)

[VRAAGTEKST VOOR VRAAG 28 ONTBREKT IN DE VERSTREKTE AFBEELDINGEN]

Wat kun je verwachten: Je moet twee voorwaarden noemen die een bank stelt voordat je een hypothecaire lening krijgt.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een hypothecaire lening is en welke voorwaarden banken stellen om deze te verstrekken. Je moet weten dat de bank je kredietwaardigheid beoordeelt en kijkt naar je inkomen, bestaande financiële verplichtingen en de waarde van het onderpand. Je moet ook weten dat er soms aanvullende eisen zijn, zoals het afsluiten van verzekeringen of het aanhouden van een betaalrekening.

Wat moet je kunnen: Je kunt specifieke voorwaarden benoemen die een geldverstrekker stelt voor het verstrekken van een hypothecaire lening.

Waar op letten: Let op dat je geen wensen van jezelf als geldnemer noemt, maar alleen de eisen van de bank. Noem geen algemene kenmerken van de lening, maar concrete voorwaarden voor de verstrekking ervan. Zorg dat je antwoorden specifiek genoeg zijn, zoals 'voldoende inkomen' in plaats van alleen 'inkomen'.

Kernbegrippen: hypothecaire lening, kredietwaardigheid, onderpand, financiële verplichtingen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van voorwaarden van de geldverstrekker met wensen van de geldnemer.
- Noemen van kenmerken van de lening (zoals rente of looptijd) in plaats van voorwaarden voor verstrekking.
- Geven van te algemene antwoorden in plaats van specifieke financiële voorwaarden zoals 'voldoende inkomen'.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/28

## Vraag 29 – Berekening bruto hypotheeklasten (2 punten)

[De opgavenpagina met vraag 29 is niet aanwezig in de aangeleverde documenten.]

Wat kun je verwachten: Je berekent de bruto hypotheeklasten voor een specifieke periode, bestaande uit aflossing en interest.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een hypothecaire lening is. Je moet weten dat bij een lineaire hypotheek de aflossing per periode gelijk blijft. Je moet de formule voor het berekenen van interest kennen: Interest = Hoofdsom x Interestpercentage x Tijd.

Wat moet je kunnen: Je kunt de hoofdsom van de hypothecaire lening bepalen. Je kunt de periodieke aflossing berekenen. Je kunt de interest over een specifieke periode berekenen. Je kunt de totale bruto hypotheeklasten voor een periode samenstellen uit aflossing en interest.

Waar op letten: Let goed op de periode waarover je de aflossing en de interest moet berekenen (bijvoorbeeld halfjaarlijks in plaats van jaarlijks). Zorg ervoor dat je de interest berekent over de juiste hoofdsom voor die periode.

Kernbegrippen: hypothecaire lening, lineaire aflossing, interestberekening, bruto lasten

Veelgemaakte fouten:
- Rente berekenen over de verkeerde periode (bijvoorbeeld een heel jaar in plaats van 6 maanden).
- De aflossing voor de verkeerde periode gebruiken (bijvoorbeeld de jaaraflossing in plaats van de halfjaarlijkse).
- Rente berekenen over het oorspronkelijke leenbedrag in plaats van de resterende schuld.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2023/tijdvak-1/vraag/29

## Vragen in dit examen

### Vraag 23 – Kostenvergelijking: Zelf Bezorgen versus Uitbesteden

Wat kun je verwachten: Je vergelijkt de kosten van twee opties: zelf bezorgen met e-bikes en bezorgen laten doen door een extern platform zoals Thuisbezorgd.nl. Je berekent de totale kosten voor beide opties en trekt een conclusie over welke optie goedkoper is.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat constante kosten en variabele kosten zijn. Je moet weten hoe je de totale kosten voor een bepaalde activiteit berekent. Je moet begrijpen wat commissie is en hoe je deze berekent.

Wat moet je kunnen: Je kunt relevante kostenposten identificeren en onderscheiden. Je kunt de constante kosten voor de e-bikes berekenen. Je kunt de loonkosten voor bezorgers berekenen. Je kunt de totale kosten voor zelf bezorgen berekenen. Je kunt de commissiekosten voor bezorgen door een extern platform berekenen. Je kunt de berekende kosten van beide opties met elkaar vergelijken en een juiste conclusie trekken.

Waar op letten: Let erop dat je alle relevante kostenposten meeneemt in je berekening voor beide opties. Controleer of je een eventuele rekenfout uit een eerdere vraag (doorwerkfout) correct toepast in deze vraag. Zorg ervoor dat je de commissiestructuur van het externe platform (Thuisbezorgd.nl) goed interpreteert en de commissie correct berekent.

Kernbegrippen: kostenvergelijking, vaste kosten, variabele kosten, uitbesteden

### Vraag 30 – Vraag niet gevonden

Wat kun je verwachten: Deze vraag is niet gevonden in de aangeleverde examenstapel. Het examen HAVO Bedrijfseconomie 2023 tijdvak 1 bevat 29 vragen.

Wat moet je kennen: Je hoeft voor deze vraag niets te kennen, omdat de vraag niet beschikbaar is.

Wat moet je kunnen: Je hoeft voor deze vraag niets te kunnen, omdat de vraag niet beschikbaar is.

Waar op letten: Je hoeft nergens op te letten, omdat de vraag niet beschikbaar is.

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2023
tijdvak 1
woensdag 17 mei
13.30 - 16.30 uur
bedrijfeconomie
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.
Dit examen bestaat uit 29 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0400-a-23-1-o

### Pagina 2

Opave 1
Uit een landelijke krant:

Van een Brabantse buurtsuper is Jumbo gegroeid naar een
supermarktketen met 672 winkels, 90 duizend werknemers en een omzet
van 8,7 miljard euro in 2019. De snelle groei van Jumbo gaat
sprongsgewijs: door concurrenten over te nemen wordt het marktaandeel
vergroot. Jumbo vergelijkt daarbij steeds meerdere landen met elkaar. Uit
marktonderzoek is gebleken dat België het meest aantrekkelijke land is
om nieuwe winkels te openen. Het doel is om over vijf jaar 100 winkels in
België te hebben.

Jumbo's formule draait om de 7 zekerheden:

1 Euro's goedkoper
2 Service met een glimlach
3 Voor al uw boodschappen
4 Vers is ook echt vers
5 Vlot winkelen
6 Niet tevreden? Geld terug!
7 Uw wensen staan centraal

2p 1 Geef van zekerheid 1 en van zekerheid 2 aan tot welke onderdelen van
de marketingmix ze horen.

Als Jumbo een concurrent overneemt kan het bedrijf te veel macht
krijgen.

1p 2 Welke instelling houdt toezicht op een eerlijk verloop van de concurrentie
tussen bedrijven?
A ACM / Autoriteit Consument & Markt
B AFM / Autoriteit Financiële Markten
C DNB / De Nederlandse Bank

HA-0400-a-23-1-0 2/15 lees verder

### Pagina 3

Jumbo is sterk gegroeid tot een omzet van € 8,7 miljard in 2019. Toch is
Jumbo geen marktleider in de supermarktbranche. In december 2019 was
dat Albert Heijn.

| supermarkt | marktaandeel van de
omzet in 2019 | aantal winkels in 2019 |
|---|---|---|
| Albert Heijn | 35,0% | 980 |
| Jumbo | 21,0% | 672 |
| Overig | 44,0% | .... |

Albert Heijn heeft meer winkels en een hogere omzet per winkel dan
Jumbo.

2p 3 Toon met een berekening aan dat in 2019 de omzet per winkel van Jumbo
12,5% lager is dan de omzet per winkel van Albert Heijn.

In 2019 is de jaaromzet van de Jumbo winkel in de wijk Willemskwartier
30% lager dan die van de Jumbo winkel in de wijk Grootstal. Toch mag
niet worden geconcludeerd dat de winkel in Willemskwartier minder
presteert dan de winkel in Grootstal.

2p 4 Noem twee argumenten waarom de prestaties van twee winkels uit twee
verschillende wijken niet alleen kunnen worden gemeten met de
jaaromzet per winkel.

[FIGUUR: Een persoon met een Jumbo winkelmandje in een supermarkt gangpad.]

HA-0400-a-23-1-0 3 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Opave 2

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.
In deze opgave wordt de dividendbelasting buiten beschouwing gelaten.

Oom Tonni hield van beleggen. In zijn testament heeft hij opgenomen dat
zijn gehele erfenis, bestaande uit een beleggingsportefeuille van
40.000 aandelen KPN en 100 obligaties KPN, naar zijn twee neven gaat:
de broers Rob en Mattijs.

2p 5 Geef twee redenen waarom een belegging in obligaties minder risico geeft
dan een belegging in aandelen.

Op 1 januari 2022 erven de broers Rob en Mattijs, ieder voor de helft, de
volledige beleggingsportefeuille van oom Tonni. Rob vraagt zich af of ze
de erfenis zullen aanvaarden. KPN heeft namelijk grote schulden op de
balans. Mattijs weet Rob gerust te stellen en zegt dat ze de erfenis
kunnen aanvaarden.

1p 6 Leg uit dat de schulden van KPN geen rol spelen in het aanvaarden van
de erfenis.

Notaris Van Houten vertelt hen dat ze een groot bedrag aan erfbelasting
verschuldigd zijn. Omdat de broers weinig eigen liquide middelen hebben,
zullen ze na het ontvangen van de erfenis, in de eerste maanden van
2022 een deel van de beleggingsportefeuille verkopen om daarmee de
erfbelasting te betalen. Ze besluiten te onderzoeken of ze een deel van de
aandelen of een deel van de obligaties gaan verkopen.

Het onderzoek naar welke beleggingen zullen worden verkocht

De broers willen vanuit risico-oogpunt liever aandelen dan obligaties
verkopen. Als het hogere risico van aandelen echter voldoende wordt
gecompenseerd door een flink hoger rendement op aandelen, dan
besluiten ze toch de obligaties te verkopen en niet de aandelen.

HA-0400-a-23-1-o 4 / 15 lees verder

### Pagina 5

Doordat het dividend over 2021 op het moment van hun onderzoek nog
niet is vastgesteld, moeten de broers hiervoor een schatting maken. Uit
hun onderzoek blijkt dat KPN:
- een stabiel dividendbeleid hanteert, waarbij jaarlijks hetzelfde
percentage van het resultaat na winstbelasting beschikbaar wordt
gesteld aan de aandeelhouders.
- het belangrijk vindt dat haar solvabiliteit (VV/TV) niet verslechtert.

2p 7 Toon met een berekening aan dat wanneer KPN vasthoudt aan een
stabiel dividendbeleid, het beschikbare dividend per aandeel in 2021
€ 0,12 is (zie informatiebron 1).

Op grond van nieuwe informatie gaan de broers ervan uit dat KPN het
stabiele dividendbeleid over 2021 toch loslaat en € 0,06 dividend per
aandeel beschikbaar stelt aan aandeelhouders. Dat blijkt volgens de
broers uit de SWOT-analyse die ze van KPN hebben gemaakt en het
willen handhaven van de solvabiliteitspositie.

2p 8 Uit welke externe factor van de SWOT-analyse blijkt dat KPN
vermoedelijk niet zal vasthouden aan het stabiele dividendbeleid?
Leg het antwoord uit (zie informatiebron 2).

Het resultaat na winstbelasting en na beschikbaar stellen van het dividend
wordt toegevoegd aan de overige reserves.

3p 9 Toon met een berekening aan dat bij een dividend van € 0,06 per aandeel
de solvabiliteit na verdeling van het resultaat na winstbelasting op
31 december 2021 niet slechter is dan op 31 december 2020.
Ga er in de berekening van uit dat het dividend op 31 december 2021
beschikbaar wordt gesteld en uitbetaald.

De broers hebben berekend dat over 2021 het rendement per aandeel
3,95% is. Wanneer het rendement op aandelen minder dan
2 procentpunten boven het rendement op de obligaties ligt, houden de
broers de obligaties en worden de aandelen verkocht.

De gemiddelde obligatiekoers in 2021 wordt berekend op basis van het
ongewogen gemiddelde. De broers gebruiken onderstaande formule voor
het berekenen van het rendement per obligatie:

interestopbrengst en koersresultaat van een obligatie in 2021
$$geïnvesteerd vermogen  \times 100%$$

3p 10 Toon met een berekening aan dat het rendement per obligatie aan dat de
broers zullen besluiten een deel van hun aandelen KPN te verkopen om
de erfbelasting te kunnen betalen (zie informatiebron 1).

HA-0400-a-23-1-0

5 / 15

lees verder ► ► ►


### Pagina 6

De erfbelasting

De Belastingdienst gaat bij het vaststellen van de waarde van de erfenis en de te betalen erfbelasting uit van de beurskoers van de effecten op de dag voorafgaande aan het overlijden van oom Tonni. De beurskoers van het aandeel KPN was op die dag € 2,55 en de beurskoers van een obligatie KPN was 102%.
Om de erfbelasting te kunnen betalen, zullen de broers een aantal aandelen van KPN verkopen. Ze gaan ook daarbij uit van een beurskoers van € 2,55 per aandeel.
De beleggingsportefeuille bestaat uit 40.000 aandelen en 100 obligaties van KPN.

2p 11 Bereken met behulp van informatiebron 3 de verschuldigde erfbelasting voor elk van de broers.

1p 12 Bereken hoeveel aandelen elk van de broers moet verkopen om daarmee de verschuldigde erfbelasting te kunnen betalen. Er hoeft niet op hele aandelen te worden afgerond.

HA-0400-a-23-1-o
6 / 15
lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 3

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Presentz is een webshop die op 1 januari 2022 is gestart met het verkopen van duurzame cadeaupakketten.

Presentz biedt klanten de mogelijkheid om achteraf binnen 14 dagen na ontvangst van het cadeaupakket te betalen. Hiervan maken klanten massaal gebruik.

Het gevolg hiervan is dat Presentz langere tijd op haar geld moet wachten, terwijl er tegelijkertijd diverse rekeningen betaald moeten worden. Daarom zal Presentz gebruikmaken van de betaaldiensten van Klarna.

Klarna is een onderneming die tegen een vergoeding vorderingen op klanten overneemt. Deze vergoeding wordt commissie genoemd. Op het moment van verkoop aan een klant ontvangt Presentz de verkoopprijs minus de commissie van Klarna. Na ontvangst van het cadeaupakket door de klant ontvangt Klarna binnen 30 dagen het bedrag van de klant.

1p 13 Welke balanspost van Presentz verdwijnt door gebruik te maken van de betaaldiensten van Klarna?

Klarna beweert dat de websitebezoeken en aankopen bij webshops met Klarna zullen stijgen. Dat komt doordat klanten van Presentz die van Klarna's betaaldiensten gebruikmaken de langere betalingstermijn van 30 dagen prettig vinden.

Het gebruik van de betaaldienst van Klarna heeft financiële gevolgen voor Presentz: onder andere het betalen van een commissie aan Klarna. De commissie bestaat uit een constant en een variabel deel.

HA-0400-a-23-1-o 7 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 8

In de tabel staan de gegevens van Presentz over 2022 zonder Klarna en de verwachte gegevens voor 2023 na het inzetten van Klarna weergegeven.

| gegevens over 2022 voor Presentz (zonder Klarna) |  |
|---|---|
| omzet | € 62.500 |
| aantal bestellingen | 2.500 |
| inkoopwaarde van de omzet | 60% van de omzet |
| verwachtingen voor 2023 na het invoeren van Klarna per 1 januari 2023 |  |
| verwachte stijging van het gemiddelde bedrag per bestelling | 16%¹⁾ |
| verwachte stijging van het aantal bestellingen | 10%¹⁾ |
| commissie van het gemiddelde bedrag per bestelling | 3% |
| commissie per bestelling | € 1,00 |
| inkoopwaarde van de omzet | 60% van de omzet |

noot 1 Presentz gaat ervan uit dat de stijging van het aantal bestellingen en de stijging van het gemiddelde bedrag per bestelling in 2023 ten opzichte van 2022 enkel veroorzaakt worden door gebruik te maken van de diensten van Klarna.

De commissie wordt berekend per bestelling en op basis van het gemiddelde bedrag per bestelling.

3p 14 Bereken de verwachte totale commissie die Presentz over 2023 aan Klarna moet betalen.

Het gebruikmaken van de diensten van Klarna levert Presentz ook nog een financieel voordeel op van € 2.000 wegens het wegvallen van het wanbetalingsrisico. Klarna stelt dat haar betaaldienst zal leiden tot een positieve bijdrage aan het resultaat van webshops die hier gebruik van maken.

3p 15 Toon met een berekening aan dat het verwachte resultaat van Presentz in 2023 stijgt door gebruik te maken van de betaaldienst van Klarna.

HA-0400-a-23-1-o 8 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 4
A&B bv is een marketingorganisatie die haar werknemers een uitgebreid
arbeidsvoorwaardenpakket biedt.
Het arbeidsvoorwaardenpakket bestaat onder andere uit de volgende
onderdelen:
- Loon: een brutoloon aangevuld met een vakantietoeslag van 8% en
een eindejaarstoeslag van 8%. Beide toeslagen zijn over het
brutoloon exclusief toeslagen. Jaarlijks wordt het loon herzien op
basis van de ontwikkeling en prestaties van de werknemer.
- Vakantiedagen: alle werknemers met een fulltime dienstverband
hebben recht op 28 vakantiedagen per jaar. Het is daarnaast mogelijk
om jaarlijks 10 extra vakantiedagen bij te kopen. Het bedrag per bij te
kopen vakantiedag wordt ingehouden op het brutoloon van de
werknemer en wordt als volgt berekend: (bruto-uurloon exclusief
vakantietoeslag en eindejaarstoeslag) x aantal te kopen uren per
dag x 1,16
- Aandelen: A&B is in handen van de werknemers met een
arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Werknemers kunnen
aandeelhouder worden door aandelen van A&B te kopen. Het
aankoopbedrag wordt ingehouden op het brutoloon van de
werknemer.
- Studiefaciliteiten: werknemers hebben de mogelijkheid zich
vakinhoudelijk te ontwikkelen door het volgen van een training of
opleiding. De studiefaciliteiten bestaan uit een vergoeding van de
werkgever voor de opleiding, de examen kosten en extra
verlofmogelijkheid.
Het beloningsbeleid van A&B geeft werknemers de mogelijkheid om
vanuit hun brutoloon aandelen van A&B te kopen.
2p 16 Noem twee voordelen voor A&B wanneer haar werknemers tevens haar
aandeelhouders zijn.
Een onderdeel van het bovenstaande arbeidsvoorwaardenpakket is van
invloed op het human capital van A&B.
2p 17 Welk onderdeel van het arbeidsvoorwaardenpakket vergroot de waarde
van het human capital van A&B? Licht het antwoord toe.
HA-0400-a-23-1-o
9/15
lees verder

### Pagina 10

A&B ziet dat werknemers meer behoefte hebben aan vrije tijd. Om nieuwe werknemers aan te trekken en de arbeidsvoorwaarden voor bestaande werknemers aantrekkelijker te maken, wil de directie van A&B het maximum van 10 extra bij te kopen vakantiedagen verhogen naar 14 extra bij te kopen vakantiedagen met ingang van 1 januari 2022.
De directie doet daarom een voorstel aan de OR over de 14 bij te kopen vakantiedagen.
2p 18 Op grond van welke bevoegdheden van de OR moet de directie dit voorstel voorleggen aan de OR?
Het voorstel van de directie wordt aangenomen waardoor werknemers 14 vakantiedagen bij kunnen kopen (was 10 dagen).
Irem is sinds 1 januari 2021 fulltime werkzaam bij A&B als marketingmedewerker. In de tabel hieronder zijn de gegevens te vinden over de salarisschaal bij A&B. Op 1 januari 2021 is Irem gestart in trede 10.
[FIGUUR: Tabel met salarisschaal marketingmedewerker per 1 januari 2021 (exclusief 8% vakantietoeslag en 8% eindejaars)**]
Op grond van de jaarlijkse beoordeling die aan het einde van het jaar plaatsvindt, stijgt een werknemer een of meer treden in de salarisschaal en stijgt het loon op 1 januari van het daaropvolgende jaar. Zie hieronder de mogelijkheden:
- zeer positieve beoordeling: 3 treden
- positieve beoordeling: 2 treden
- neutrale beoordeling: 1 trede
HA-0400-a-23-1-0
10/15
lees verder

### Pagina 11

In de cao van 2021 - 2022 is een loonsverhoging afgesproken van 1,5%.
Deze is nog niet in de salarisschaal verwerkt. In het beoordelingsgesprek
van december 2021 heeft Irem van haar leidinggevende te horen
gekregen dat ze positief is beoordeeld. Voor 2022 is Irem van plan om het
maximale aantal vakantiedagen bij te kopen. Irem werkt op fulltime basis
260 dagen inclusief vakantiedagen in een jaar en haar werkdag bestaat
uit 8 uur.

4p 19 Bereken het brutjjaarloon van Irem inclusief vakantietoeslag en
eindejaarstoeslag over 2022 na inhouding voor bij te kopen
vakantiedagen.

HA-0400-a-23-1-o 11 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

Opgave 5

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 en 5.
In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Donni is eigenaar van de Amsterdamse cafetaria Mangiamo. Bij cafetaria
Mangiamo kan de klant zijn maaltijd ter plekke nuttigen of afhalen. De
trend is echter dat de consument steeds vaker via een maaltijdplatform de
bestelling doet en thuis bezorgd wil krijgen. Om zich aan te passen aan
deze trend en om het resultaat te verbeteren, zal Donni zich aansluiten bij
een maaltijdplatform.
Donni staat voor de volgende keuzes:

1 aansluiten bij een maaltijdplatform: Thuisbezorgd.nl of bij het
maaltijdplatform Deliveroo
2 de bestellingen zelf bezorgen of laten bezorgen door medewerkers
van het maaltijdplatform.

Een kritische succsesfactor (KSF) voor Mangiamo is de betrouwbaarheid
van de bezorging.

2p 20 Noem twee prestatie-indicatoren die horen bij deze KSF.

De kosten voor aansluiting bij een platform, de commissie, zijn zowel voor
de bestelling als voor de bezorging bij beide platforms gelijk. Eigenaar
Donni geeft de voorkeur aan een platform met bezorgers in loondienst
boven een bedrijf met zzp-ers en kiest daarom voor Thuisbezorgd.nl
(zie informatiebron 4).

1p 21 Noem een kenmerk van een zzp-overeenkomst (zie informatiebron 4).

Zelf gaan bezorgen of door Thuisbezorgd.nl laten bezorgen?

Bij deze keuze spelen alleen de verwachte bezorgkosten een rol.
Wanneer de cafetaria zelf gaat bezorgen zijn daar twee elektrische
bezorgfietsen voor nodig. De elektrische bezorgfietsen kunnen worden
geleased of worden gekocht (zie informatiebron 5).

2p 22 Toon aan dat de kosten van het kopen van de bezorgfietsen lager zijn dan
de kosten van leasen. Bereken hiervoor de kosten per maand per e-bike
voor zowel leasen als kopen.

HA-0400-a-23-1-o 12 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 13

Donni verwacht uit de bezorging van maaltijden een extra omzet van
€ 4.000 per maand. Hij berekent of het bij die omzet goedkoper is om zelf
te bezorgen met twee aangeschafte e-bikes of om de bezorging door
Thuisbezorgd.nl te laten doen.

2p 23 Toon met een berekening aan dat bij deze verwachte omzet de kosten per
maand van zelf bezorgen lager zijn dan bezorgen via Thuisbezorgd.nl.
Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in.

Toename van het resultaat voor Mangiamo door aansluiting bij
Thuisbezorgd.nl en zelf bezorgen van de maaltijden

Tot slot is Donni benieuwd met welk bedrag het resultaat van Mangiamo
per maand stijgt door zelf te gaan bezorgen. In zijn berekeningen gaat hij
ervan uit dat:
- de verkoopprijs (voor aftrek van de commissie) per bezorgde en
afgehaalde maaltijd gemiddeld € 16 is;
- de dekkingsbijdrage per bezorgde maaltijd € 10 is;
- de bestelcommissie aan Thuisbezorgd.nl € 1,92 per maaltijd bedraagt.

De variabele kosten van Mangiamo bestaan uit de kosten van de
ingrediënten, verpakkingsmateriaal en uit de bestelcommissie aan
Thuisbezorgd.nl.

2p 24 Bereken de totale kosten van de ingrediënten en het verpakkingsmateriaal
per maaltijd.

Donni wil weten met hoeveel het verwachte resultaat per maand in 2021
zal stijgen nu er maaltijden bezorgd gaan worden met twee eigen e-bikes.

2p 25 Bereken met welk bedrag het resultaat per maand in 2021 naar
verwachting verandert. Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in.

HA-0400-a-23-1-o 13 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 14

Opave 6

In deze opgave blift de btw buiten beschouwing.

Tim en Noor hebben samen in 2011 onderneming Neude opgericht die zich bezighoudt met de verhuur van Boshuisjes. Ze hebben daarbij gekozen voor een ondernemingsvorm zonder rechtspersoonlijkheid. Tim en Noor willen uitbreiden door een extra boshuisje te kopen. Ze willen de ondernemingsvorm nog vóór de uitbreiding omzetten zodat deze rechtspersoonlijkheid heeft.

1p 26 Noem een voordeel voor Tim en Noor van het omzetten van Neude als een onderneming zonder rechtspersoonlijkheid naar een ondernemingsvorm met rechtspersoonlijkheid.

* Tim en Noor hebben de volgende gegevens op een rij gezet:
- Neude verhuurt drie boshuisjes.
- Gasten kunnen de boshuisjes per week huren voor een vaste prijs van € 980 per week.
- Gasten kunnen de boshuisjes maximaal 1 week huren.
- De reserveringen voor een bepaalde week in een maand zijn in de maand ervoor online gedaan.
- Het volledige factuurbedrag wordt gelijktijdig met de reservering voldaan.

In de onderstaande tabel staat het aantal weken per maand dat ieder boshuisje gereserveerd is.

[FIGUUR: Tabel met maanden (jul, aug, sep, okt, nov, dec, jan, feb, mrt) en daaronder het aantal weken gereserveerd (4, 4, 2, 3, 3, 4, 4, 3, 4) voor 2022 en 2023.]

2p 27 Bereken het bedrag dat Neude in het vierde kwartaal van 2022 ontvangt uit de verhuur van zijn boshuisjes.

Tim en Noor willen in 2023 een vierde boshuisje laten bouwen. De totale bouwkosten bedragen € 100.000. Tim en Noor willen niet meer lenen dan nodig. Ze gebruiken de totale ontvangsten uit de verhuur van de drie boshuisjes in het vierde kwartaal van 2022 voor de financiering van het vierde boshuisje. Voor het resterende bedrag is de bank bereid om een hypothecaire lenen te verstrekken.

HA-0400-a-23-1-o 14 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 15

Tim en Noor sluiten op 1 januari 2023 een lineaire hypothecaire lening af
tegen 4% interest per jaar en een looptijd van 20 jaar. De aflossing vindt
per halfjaar plaats op 30 juni en 31 december. Op dezelfde data vindt de
betaling van de interest achteraf plaats.
Naast de voorwaarden van interestbetaling en aflossing zal de bank
aanvullende voorwaarden stellen voor het verstrekken van de
hypothecaire lening.
28 Noem twee aanvullende voorwaarden die een bank zal stellen voor het
verstrekken van een hypothecaire lening.
29 Bereken de uitgaven op 30 juni 2023 aan de hypothecaire lening voor het
vierde boshuisje van Neude.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
HA-0400-a-23-1-o
15 / 15
einde