# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2021 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3

## Vraag 1 – Erfdelen berekenen bij wettelijke verdeling zonder testament (2 punten)

Opgave 1

Op 19 maart 2019 ziet de stamboom van de familie De Groot, na het overlijden van Trudy op 18 maart 2019, er als volgt uit:

ouders: Adriaan † Trudy †
kinderen: Dirk Marleen Sandra †
kleinkinderen: Loes Rogier Kelly Tom

† betekent overleden.

Op het moment van overlijden van Trudy was haar vermogen € 180.000. Trudy had geen testament opgemaakt. Alle erfgenamen zullen de erfenis zuiver aanvaarden.

Wettelijke regels erfenis

Indien er geen testament is opgemaakt, zal de erfenis bij het overlijden van een ouder als volgt verdeeld worden.
– De helft van het totale gezamenlijke vermogen (bezittingen minus schulden), gemeten op het moment van overlijden, komt ten gunste aan de langstlevende; dit is meestal de partner.
– Indien de partner al is overleden, valt de erfenis toe aan de kinderen met een gelijk kindsdeel.
– Indien een van de kinderen al is overleden, wordt het kindsdeel gelijkelijk verdeeld onder de kinderen van dat overleden kind.

2p 1 Bereken voor elke erfgenaam de omvang in euro’s van het erfdeel.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatiebeschrijving van een familie en een nalatenschap, inclusief de wettelijke regels voor de verdeling van een erfenis zonder testament. Je moet de omvang van het erfdeel voor elke erfgenaam berekenen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat bij overlijden zonder testament de erfenis volgens de wettelijke regels wordt verdeeld. Je moet weten dat als de partner al is overleden, de erfenis naar de kinderen gaat met een gelijk kindsdeel. Je moet weten dat als een kind is overleden, het kindsdeel gelijkelijk wordt verdeeld onder de kinderen van dat overleden kind (plaatsvervulling).

Wat moet je kunnen: Je kunt de relevante informatie uit de casus en de wettelijke regels voor erfenis halen. Je kunt de totale erfenis verdelen over de 'staken' van de kinderen. Je kunt het erfdeel van een overleden kind verder verdelen over diens kinderen.

Waar op letten: Let goed op dat je de erfenis verdeelt over alle 'staken' van de kinderen, ook als een kind al is overleden. Vergeet niet het deel van een overleden kind te verdelen onder diens kinderen (plaatsvervulling). Voorkom rekenfouten bij het verdelen van de erfdelen.

Kernbegrippen: erfrecht, nalatenschap, erfdeel, plaatsvervulling

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten dat de overleden dochter (Sandra) haar deel doorgeeft aan haar kinderen (plaatsvervulling).
- De erfenis verdelen over de twee levende kinderen in plaats van over drie 'staken'.
- Reken- of verdeelfouten bij het verdelen van Sandra's deel.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/1

## Vraag 2 – Erfbelasting berekenen (2 punten)

Over het erfdeel moet erfbelasting worden afgedragen. Dat gebeurt op basis van onderstaande tabellen.

2p 2 Bereken de te betalen erfbelasting over het erfdeel van Marleen.

Wat kun je verwachten: Je berekent de erfbelasting over een erfdeel, rekening houdend met de vrijstelling en het juiste belastingtarief.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat erfbelasting wordt berekend over het deel van de erfenis dat overblijft na aftrek van de vrijstelling. Je moet de juiste vrijstelling en het juiste belastingtarief kunnen vinden in de tabellen.

Wat moet je kunnen: Je berekent het erfdeel per persoon. Je identificeert de juiste vrijstelling voor een kind uit de tabel 'Vrijstelling erfbelasting'. Je berekent de belastbare verkrijging door de vrijstelling van het erfdeel af te trekken. Je zoekt het juiste belastingtarief op in de tabel 'Tarieven erfbelasting' voor een kind en de berekende belastbare verkrijging. Je berekent de uiteindelijke erfbelasting.

Waar op letten: Let goed op dat je het erfdeel correct verdeelt als er meerdere erfgenamen zijn. Zorg ervoor dat je de juiste vrijstelling toepast voor de relatie met de overledene (in dit geval 'kind'). Gebruik het correcte belastingtarief uit de juiste kolom en schijf in de tabel 'Tarieven erfbelasting'.

Kernbegrippen: erfbelasting, erfenis, vrijstelling, belastbare verkrijging

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd erfdeel berekenen (niet delen door 3).
- Vrijstelling vergeten toe te passen.
- Verkeerde vrijstelling of belastingtarief gebruiken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/2

## Vraag 3 – Erfrecht en de legitieme portie (2 punten)

Trudy en Marleen hadden ruzie. Daarom overwoog Trudy om Marleen te onterven. Trudy had dat echter niet vastgelegd in een testament.

2p 3 Als Trudy dat wel had vastgelegd in een testament, betekent dit dan dat Marleen geen aanspraak kan maken op een deel van de erfenis? Motiveer het antwoord.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over erfrecht, specifiek over de gevolgen van onterven via een testament en de rechten van een kind op een deel van de erfenis.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat een kind altijd recht heeft op een deel van de erfenis, ook als het kind is onterfd in een testament. Dit deel heet de legitieme portie. Je moet weten wat een testament is en wat onterven betekent.

Wat moet je kunnen: Je kunt een situatie over erfrecht beoordelen en de juiste juridische term (legitieme portie) toepassen. Je kunt je antwoord motiveren met de juiste kennis over erfrecht.

Waar op letten: Let op dat je niet denkt dat een testament de wettelijke rechten van een kind volledig kan opheffen. Vergeet niet het concept van de 'legitieme portie'.

Kernbegrippen: Erfrecht, Testament, Onterven, Legitieme portie

Veelgemaakte fouten:
- Denken dat een testament de wettelijke rechten van een kind volledig kan opheffen.
- Het concept 'legitieme portie' niet kennen of vergeten.
- De regels voor erven zonder testament (versterferfrecht) toepassen op een situatie met een testament.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/3

## Vraag 4 – SWOT-analyse: Veranderend koopgedrag (2 punten)

Opgave 2

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

BJones bv is een modeketen met vijf fysieke winkels en een distributiecentrum. Alleen het distributiecentrum is in eigen bezit van BJones. De winkels zijn gehuurd. Bridget is per 1 januari 2018 directeur en enige aandeelhouder. Bridget stelt een SWOT-analyse van BJones op om het toekomstperspectief van het bedrijf te kunnen vergroten. In de SWOT-analyse staat onder andere:
− het veranderende koopgedrag van consumenten: consumenten doen vaker online aankopen en minder vaak aankopen in fysieke winkels
− de hoge personeelskosten van BJones: het personeelsbestand is te groot

Een SWOT-analyse bestaat uit vier onderdelen: de analyse van Strengths, Weaknesses, Opportunities en Threats.

2p 4 In welk onderdeel van de SWOT-analyse van BJones zou het veranderende koopgedrag van consumenten meegenomen moeten worden? Motiveer het antwoord.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatiebeschrijving van een bedrijf en een externe ontwikkeling. Je moet bepalen in welk onderdeel van de SWOT-analyse deze ontwikkeling thuishoort en je antwoord motiveren.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een SWOT-analyse is en welke vier onderdelen (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) deze heeft. Je moet het verschil kennen tussen interne factoren (Strengths/Weaknesses) en externe factoren (Opportunities/Threats). Je moet weten dat 'Opportunities' kansen zijn die voortkomen uit externe ontwikkelingen.

Wat moet je kunnen: Je kunt een gegeven ontwikkeling classificeren als intern of extern. Je kunt een externe ontwikkeling beoordelen als een kans of een bedreiging voor een bedrijf. Je kunt je keuze voor een onderdeel van de SWOT-analyse motiveren door uit te leggen waarom de ontwikkeling een kans is die het bedrijf kan benutten.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen interne en externe factoren. Het veranderende koopgedrag van consumenten is een externe factor. Bedenk of het bedrijf deze externe factor kan benutten (kans) of dat het vooral nadelig is (bedreiging). Zorg voor een duidelijke motivering waarom het een kans is, bijvoorbeeld door te benoemen hoe het bedrijf erop kan inspelen.

Kernbegrippen: SWOT-analyse, Opportunities (kansen), Externe analyse, Strategisch management

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen kansen (Opportunities) en bedreigingen (Threats); het veranderende koopgedrag kan ook als bedreiging voor de fysieke winkels worden gezien, maar de vraag is hoe het meegenomen moet worden in de analyse.
- Verwarring tussen interne factoren (Strengths/Weaknesses) en externe factoren (Opportunities/Threats); het koopgedrag van consumenten is een externe factor.
- Onvoldoende motivering, bijvoorbeeld alleen 'het is een kans' noemen zonder uit te leggen waarom het een externe factor is die benut kan worden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/4

## Vraag 5 – SWOT-analyse: Personeelskosten classificeren (2 punten)

Opgave 2

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

BJones bv is een modeketen met vijf fysieke winkels en een distributiecentrum. Alleen het distributiecentrum is in eigen bezit van BJones. De winkels zijn gehuurd. Bridget is per 1 januari 2018 directeur en enige aandeelhouder. Bridget stelt een SWOT-analyse van BJones op om het toekomstperspectief van het bedrijf te kunnen vergroten. In de SWOT-analyse staat onder andere:
− het veranderende koopgedrag van consumenten: consumenten doen vaker online aankopen en minder vaak aankopen in fysieke winkels
− de hoge personeelskosten van BJones: het personeelsbestand is te groot

Een SWOT-analyse bestaat uit vier onderdelen: de analyse van Strengths, Weaknesses, Opportunities en Threats.

2p 5 In welk onderdeel van de SWOT-analyse van BJones zouden de hoge personeelskosten van BJones meegenomen moeten worden? Motiveer het antwoord.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatiebeschrijving van een bedrijf en een specifieke factor. Je moet deze factor correct plaatsen binnen de onderdelen van een SWOT-analyse en je keuze motiveren.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een SWOT-analyse is en uit welke vier onderdelen (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) deze bestaat. Je moet het verschil kennen tussen interne en externe factoren en tussen positieve en negatieve factoren. Je moet weten dat personeelskosten een interne factor zijn.

Wat moet je kunnen: Je kunt een gegeven factor (zoals hoge personeelskosten) analyseren op interne/externe aard en positieve/negatieve impact. Je kunt de factor correct toewijzen aan het juiste onderdeel van de SWOT-analyse. Je kunt je keuze helder en beknopt motiveren door te verwijzen naar de aard van de factor (intern/extern) en de impact (positief/negatief).

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen interne factoren (waar het bedrijf zelf invloed op heeft) en externe factoren (waar het bedrijf geen directe invloed op heeft). Verwar een zwakte (interne negatieve factor) niet met een bedreiging (externe negatieve factor). Zorg dat je je antwoord altijd motiveert, anders mis je punten.

Kernbegrippen: SWOT-analyse, Weaknesses (Zwakten), Interne analyse, Personeelskosten

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen interne factoren (Strengths/Weaknesses) en externe factoren (Opportunities/Threats).
- Verwarring tussen een zwakte (Weakness) en een bedreiging (Threat).
- Onvoldoende motivatie geven, bijvoorbeeld alleen het onderdeel 'Weaknesses' noemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/5

## Vraag 6 – Liquiditeit en faillissementsrisico: Quick ratio versus Current ratio (2 punten)

Het veranderende koopgedrag van consumenten heeft geleid tot een daling van de omzet en de winst in de kledingbranche. Hoewel ook BJones heeft gemerkt dat de omzet en winst zijn gedaald, is er pas sinds het vierde kwartaal van 2019 sprake van een gestegen faillissementsrisico bij BJones.

In informatiebron 1 is de balans per 31 december 2019 van BJones opgenomen. Voor de inschatting van het faillissementsrisico wordt onder andere de liquiditeitspositie berekend door middel van de quick ratio. Deze is in het algemeen geschikter dan de current ratio.

6 Geef aan wat het verschil is tussen de quick ratio en current ratio en geef vervolgens aan waarom in het algemeen de quick ratio geschikter is voor het vaststellen van het faillissementsrisico dan de current ratio.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het verschil tussen de quick ratio en de current ratio. Je moet uitleggen waarom de quick ratio in het algemeen geschikter is voor het vaststellen van het faillissementsrisico dan de current ratio.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het verschil is tussen de quick ratio en de current ratio. Je moet weten dat bij de quick ratio de voorraden niet worden meegenomen in de berekening en bij de current ratio wel. Je moet weten dat voorraden over het algemeen minder liquide zijn dan andere vlottende activa.

Wat moet je kunnen: Je kunt het verschil tussen de quick ratio en de current ratio uitleggen. Je kunt beargumenteren waarom de quick ratio een betere indicator is voor het faillissementsrisico dan de current ratio, door te verwijzen naar de liquiditeit van voorraden.

Waar op letten: Let goed op dat je de formules van de quick ratio en current ratio niet verwart. Zorg ervoor dat je duidelijk uitlegt waarom voorraden minder liquide zijn en wat dit betekent voor de inschatting van het faillissementsrisico. Haal liquiditeit en solvabiliteit niet door elkaar.

Kernbegrippen: quick ratio, current ratio, liquiditeit, faillissementsrisico, voorraden

Veelgemaakte fouten:
- Formules van quick ratio en current ratio verwarren
- Niet kunnen uitleggen waarom voorraden minder liquide zijn
- Liquiditeit en solvabiliteit door elkaar halen

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/6

## Vraag 8 – Niet-balansposten en faillissementsrisico (1 punt)

BJones heeft verplichtingen met betrekking tot onroerend goed die niet uit de balans van BJones blijken, maar wel het faillissementsrisico vergroten.

1p 8 Geef een voorbeeld van zo'n niet uit de balans blijkende verplichting voor BJones die het faillissementsrisico kan vergroten.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over verplichtingen van een bedrijf die niet direct op de balans staan, maar wel invloed hebben op het faillissementsrisico. Je moet een voorbeeld geven van zo'n verplichting.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat er verplichtingen zijn die niet op de balans staan, maar wel financiële risico's met zich meebrengen. Je moet het begrip 'faillissementsrisico' kennen en begrijpen hoe bepaalde verplichtingen dit risico kunnen vergroten. Je moet weten dat een langlopende huurverplichting voor onroerend goed een voorbeeld is van zo'n niet-balanspost.

Wat moet je kunnen: Je kunt een voorbeeld geven van een verplichting die niet op de balans staat, maar wel het faillissementsrisico vergroot. Je kunt de relatie leggen tussen een huurverplichting voor onroerend goed en het faillissementsrisico.

Waar op letten: Let op dat je een verplichting noemt die: 1. niet op de balans staat, 2. langlopend kan zijn, en 3. gerelateerd is aan onroerend goed. Noem geen verplichtingen die wel op de balans staan, zoals een lening.

Kernbegrippen: niet uit de balans blijkende verplichtingen, huurverplichting, faillissementsrisico, onroerend goed

Veelgemaakte fouten:
- Een verplichting noemen die wel op de balans staat (bv. lening)
- Een verplichting noemen die niet langlopend is
- Een verplichting noemen die niet gerelateerd is aan onroerend goed

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/8

## Vraag 9 – Surseance van betaling en personeelsontslag (1 punt)

Surseance van betaling

Vanwege de hoge personeelskosten en het verhoogde faillissementsrisico wil Bridget begin december 2019 surseance van betaling aanvragen. Ze verwacht bij toekennen van surseance van betaling dat ze het overtollige personeel kan ontslaan. De accountant geeft aan dat surseance van betaling hiervoor geen geschikt middel is.

9 Leg uit dat het aanvragen van surseance van betaling geen oplossing is om overtollig personeel te kunnen ontslaan.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom surseance van betaling geen oplossing is voor het ontslaan van overtollig personeel.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat surseance van betaling inhoudt en wat het doel ervan is. Je moet het verschil kennen tussen surseance van betaling en faillissement.

Wat moet je kunnen: Je moet het doel van surseance van betaling kunnen koppelen aan de gevolgen voor personeelsbeleid. Je moet een argumentatie kunnen opbouwen waarom personeelsontslag niet past bij surseance van betaling.

Waar op letten: Let op dat je surseance van betaling niet verwart met faillissement. Bedenk goed wat het primaire doel is van surseance van betaling en of personeelsontslag daarbij past.

Kernbegrippen: Surseance van betaling, Continuïteit, Faillissement

Veelgemaakte fouten:
- Surseance van betaling verwarren met faillissement.
- Aannemen dat tijdens surseance van betaling personeel ontslagen kan worden als reorganisatiemaatregel.
- Het doel van surseance (voortbestaan van de onderneming) niet koppelen aan de reden waarom ontslag geen passende maatregel is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/9

## Vraag 10 – Kritische succesfactor of kritische prestatie-indicator? (2 punten)

In informatiebron 2 staat een plan voor deze herpositionering uitgewerkt. Daarin is een overzicht opgenomen van de verwachte omzet na de herpositionering. Bij de online verkopen moet Darcy nog beslissen over de omvang van het assortiment en de levertijd. Darcy kiest voor:
– een groot assortiment
– een levertijd van 2 dagen

10 Geef aan of er bij de grootte van het assortiment sprake is van een kritische succesfactor of van een kritische prestatie-indicator. Motiveer het antwoord.

Wat kun je verwachten: Je moet bepalen of de 'grootte van het assortiment' een kritische succesfactor of een kritische prestatie-indicator is. Je moet je keuze motiveren met de juiste definities van deze begrippen.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van een kritische succesfactor (KSF) kennen: een factor die van beslissend belang is voor het behalen van een doelstelling. Je moet de definitie van een kritische prestatie-indicator (KPI) kennen: een meetbare grootheid waarmee je resultaten afzet tegen een doelstelling.

Wat moet je kunnen: Je kunt het verschil tussen een kritische succesfactor en een kritische prestatie-indicator uitleggen. Je kunt de juiste definitie toepassen op een concrete situatie, zoals de grootte van een assortiment. Je kunt je keuze helder motiveren.

Waar op letten: Let goed op dat je KSF en KPI niet verwart. Zorg ervoor dat je de definities correct toepast op de 'grootte van het assortiment' en je antwoord goed motiveert.

Kernbegrippen: Kritische succesfactor (KSF), Kritische prestatie-indicator (KPI), Strategie, Herpositionering

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van KSF en KPI
- Onvoldoende motivering van de keuze
- De definitie van KSF/KPI niet correct toepassen op de casus

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/10

## Vraag 13 – Doorstartanalyse BJones (5 punten)

Verwacht resultaat na herpositionering

Darcy wil per 1 april 2020 met BJones een doorstart maken als het verwachte bedrijfsresultaat als percentage van de investering (€ 325.000) in het eerste jaar na de doorstart hoger zal zijn dan 30%.

13 Geef aan of Darcy per 1 april 2020 met BJones een doorstart zal maken (zie informatiebronnen 2 en 3).
Vul hiertoe de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort volledig in.

Wat kun je verwachten: Je moet bepalen of Darcy een doorstart zal maken met BJones, gebaseerd op het verwachte bedrijfsresultaat als percentage van de investering. Je vult hiervoor een resultatenrekening in en berekent een percentage, waarna je een conclusie trekt.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een resultatenrekening is en hoe je deze opstelt. Je moet de begrippen omzet, inkoopwaarde van de omzet, brutowinst, overige kosten (personeelskosten, huisvestingskosten, afschrijvingskosten, overige bedrijfskosten) en bedrijfsresultaat kennen. Je moet weten hoe je het bedrijfsresultaat berekent. Je moet weten hoe je een percentage berekent van een deel ten opzichte van een geheel (rentabiliteit).

Wat moet je kunnen: Je kunt relevante financiële gegevens uit informatiebronnen halen. Je kunt een resultatenrekening opstellen door de juiste kostenposten van de omzet af te trekken. Je kunt de inkoopwaarde van de omzet en overige bedrijfskosten berekenen als percentage van de omzet. Je kunt het bedrijfsresultaat berekenen. Je kunt het bedrijfsresultaat als percentage van de investering berekenen. Je kunt een conclusie trekken op basis van een berekend percentage en een gegeven norm.

Waar op letten: Let goed op dat je alle benodigde gegevens correct uit informatiebron 2 en 3 haalt. Controleer je berekeningen zorgvuldig, vooral bij de inkoopwaarde van de omzet, overige bedrijfskosten en het uiteindelijke bedrijfsresultaat. Zorg ervoor dat je de juiste formule gebruikt voor het berekenen van het percentage van het bedrijfsresultaat ten opzichte van de investering. Trek de juiste conclusie door het berekende percentage te vergelijken met de gestelde eis van 30%.

Kernbegrippen: Bedrijfsresultaat, Rentabiliteit, Investeringsanalyse, Doorstart

Veelgemaakte fouten:
- Onjuiste gegevens uit de informatiebronnen gebruiken
- Reken- of afrondingsfouten
- Verkeerde conclusie trekken uit de berekende rentabiliteit

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/13

## Vraag 14 – Uitleg overlopende post: Vooruitbetaalde huur (2 punten)

Op de balans van Vink staat de balanspost Vooruitbetaalde huur. Deze balanspost hoort tot de overlopende posten.

2p 14 Leg uit waarom Vooruitbetaalde huur tot de overlopende posten hoort.

Wat kun je verwachten: Je legt uit waarom 'Vooruitbetaalde huur' een overlopende post is. Je moet hierbij de relatie leggen tussen het moment van betaling en de periode waarop de kosten betrekking hebben.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat overlopende posten zijn en specifiek wat vooruitbetaalde bedragen inhouden. Je moet weten dat bij vooruitbetaalde bedragen de betaling al heeft plaatsgevonden, maar de kosten pas in een latere periode vallen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de definitie van een overlopende post toepassen op een concrete situatie zoals 'Vooruitbetaalde huur'. Je kunt uitleggen dat de betaling en de kosten in verschillende periodes vallen.

Waar op letten: Let op dat je duidelijk maakt dat de betaling al is gedaan, maar de kosten (het 'verbruik' van de huur) pas in de nieuwe periode vallen. Verwar vooruitbetaalde bedragen niet met nog te betalen bedragen. Geef geen algemene definitie, maar pas deze toe op de huur.

Kernbegrippen: Overlopende posten, Vooruitbetaalde bedragen, Matchingprincipe, Transitorische posten

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen vooruitbetaalde bedragen (activa) en nog te betalen bedragen (passiva).
- Niet uitleggen dat de kosten betrekking hebben op een toekomstige periode.
- Een algemene definitie geven zonder deze toe te passen op de casus (huur).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/14

## Vraag 15 – Berekening afname liquide middelen (3 punten)

Vink stelt maandelijks een balans en een winst- en verliesrekening op. In december 2019 moeten de onderstaande gegevens nog in de boekhouding worden verwerkt.
a de inkoop van kantoorartikelen in december 2019 voor € 992,20 inclusief btw
b de betaling is in januari 2020.
de betaling van de annuïteit van december 2019 met betrekking tot de banklening
De maandelijkse annuïteit is € 53 en is gebaseerd op een interestvergoeding van 0,2% per maand.
c een privéopname van € 2.000 van de bank in december
d de huurkosten van december
Op 1 november is de huur voor drie maanden vooruitbetaald per bank.
e de aanschaf op 1 december van inventaris voor € 3.267 inclusief btw
De betaling is contant. Op deze inventaris wordt maandelijks in vijf jaar lineair afgeschreven tot een restwaarde van 0.

15 Bereken met welk bedrag in totaal de liquide middelen van Vink in december 2019 afnemen als gevolg van de verwerking van bovenstaande gegevens a tot en met e.
Vul hiertoe het gedeelte van de uitwerkbijlage dat bij deze vraag hoort in. Wanneer er geen verandering is, wordt 0 ingevuld.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een aantal transacties en je moet bepalen welke daarvan leiden tot een afname van de liquide middelen in een specifieke maand. Je moet de bedragen van deze transacties optellen om de totale afname te berekenen.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat liquide middelen zijn. Je moet het verschil kennen tussen kosten en uitgaven. Je moet weten dat een privéopname een afname van de liquide middelen van de onderneming is. Je moet weten dat een annuïteit een periodieke betaling is die bestaat uit aflossing en rente.

Wat moet je kunnen: Je kunt per transactie bepalen of deze leidt tot een afname van de liquide middelen in de gevraagde periode. Je kunt het bedrag van de afname van de liquide middelen per relevante transactie identificeren. Je kunt de bedragen van de relevante afnames optellen om de totale afname te berekenen.

Waar op letten: Let goed op het moment van betaling van elke transactie. Een uitgave beïnvloedt de liquide middelen pas op het moment van betaling, niet op het moment dat de kosten ontstaan. Verwar kosten niet met uitgaven. Vergeet niet dat een privéopname ook een afname van de liquide middelen van de onderneming is.

Kernbegrippen: liquide middelen, kasstroom, privéopname, annuïteit, kosten versus uitgaven

Veelgemaakte fouten:
- Kosten en uitgaven verwarren, bijvoorbeeld de huurkosten voor december zijn wel kosten in december, maar de uitgave was al in november.
- Het betalingstijdstip van een transactie negeren; de inkoop (post a) wordt pas in januari betaald en beïnvloedt de liquide middelen in december dus niet.
- De privéopname niet meerekenen als uitgave, terwijl deze wel de liquide middelen van de onderneming vermindert.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/15

## Vraag 17 – Verschil tussen ontvangsten en opbrengsten (btw) (1 punt)

(gedeeltelijk) overzicht van ontvangsten en uitgaven (getallen x € 1) over 2019
ontvangsten
uitgaven
abonnementen
217.800
inkopen cosmeticaproducten
133.100
interest 6%-Banklening
15.000
aflossing 6%-Banklening
.........

(gedeeltelijke) winst- en verliesrekening (getallen x € 1) over 2019
opbrengsten
kosten
abonnementen
180.000
inkoopwaarde van de omzet
108.000
interestkosten 6%-Banklening
.........

In het overzicht van ontvangsten en uitgaven staat bij ‘abonnementen’ een bedrag van € 217.800, terwijl dit op de winst- en verliesrekening € 180.000 is.

1p 17 Geef de verklaring voor het verschil tussen € 217.800 en € 180.000.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het verschil tussen een bedrag bij 'ontvangsten' en een bedrag bij 'opbrengsten' voor dezelfde post, en je moet dit verschil verklaren.

Wat moet je kennen: Je moet het verschil kennen tussen ontvangsten en opbrengsten. Je moet weten dat ontvangsten vaak inclusief btw zijn en opbrengsten altijd exclusief btw zijn. Je moet weten dat btw wel wordt ontvangen, maar geen opbrengst is voor het bedrijf.

Wat moet je kunnen: Je kunt het verschil tussen twee gegeven bedragen berekenen. Je kunt de rol van btw in ontvangsten en opbrengsten uitleggen. Je kunt een verklaring geven voor het verschil tussen een ontvangst en een opbrengst.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen een liquiditeitsoverzicht (ontvangsten en uitgaven) en een winst- en verliesrekening (opbrengsten en kosten). Denk aan de btw als een belangrijke factor die dit verschil kan verklaren.

Kernbegrippen: ontvangsten, opbrengsten, btw, liquiditeitsoverzicht, winst- en verliesrekening

Veelgemaakte fouten:
- Verschil tussen ontvangsten en opbrengsten niet kennen
- Rol van btw vergeten
- Verwarring tussen kasstroom en resultaat

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/17

## Vraag 18 – Berekening van de balanspost Voorraad cosmeticaproducten (2 punten)

2p 18 Bereken de waarde van de balanspost Voorraad cosmeticaproducten (a) op 31 december 2019.

Wat kun je verwachten: Je berekent de waarde van de balanspost 'Voorraad cosmeticaproducten' op een specifieke datum, namelijk 31 december 2019. Dit doe je door de beginvoorraad te combineren met de inkopen en de inkoopwaarde van de omzet.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de eindvoorraad berekend kan worden met de formule: Beginvoorraad + Inkopen - Inkoopwaarde van de omzet = Eindvoorraad. Je moet ook weten hoe je de waarde van de inkopen bepaalt, rekening houdend met de mutatie van crediteuren.

Wat moet je kunnen: Je kunt de beginvoorraad aflezen of berekenen uit de beschikbare gegevens. Je kunt de waarde van de inkopen berekenen door de uitgaven voor inkopen te corrigeren voor de verandering in de crediteurenstand. Je kunt de inkoopwaarde van de omzet identificeren. Je kunt de formule voor de eindvoorraad correct toepassen om de gevraagde balanspost te berekenen.

Waar op letten: Let op dat je de beginvoorraad correct identificeert (31 december 2018 is de beginvoorraad voor 2019). Let ook goed op het verschil tussen 'uitgaven voor inkopen' en de 'waarde van de inkopen'; je moet de crediteurenmutatie hierin meenemen. Zorg dat je de formule voor de voorraadmutatie correct toepast.

Kernbegrippen: voorraadwaardering, balans, crediteuren, inkoopwaarde van de omzet

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van uitgaven voor inkopen met de waarde van de inkopen (crediteurenmutatie vergeten).
- De beginvoorraad onjuist aflezen of berekenen.
- De voorraadmutatieformule (Beginvoorraad + Inkopen - IWO = Eindvoorraad) verkeerd toepassen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/18

## Vraag 19 – Berekening omvang banklening na aflossing (2 punten)

Elk jaar worden op 1 april de jaarlijkse lineaire aflossing en de interest van de 6%-Banklening van de voorafgaande twaalf maanden betaald.

19 Bereken de omvang van de 6%-Banklening per 31 december 2019 na de aflossing op 1 april 2019. Gebruik hiertoe de balanspost Te betalen interest 6%-Banklening.

Wat kun je verwachten: Je berekent de omvang van een lineaire banklening op een specifieke datum, na een aflossing en interestbetaling, door gebruik te maken van de balanspost 'Te betalen interest'.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat 'Te betalen interest' een transitorische post is die de opgebouwde, nog niet betaalde interest over een bepaalde periode weergeeft. Je moet het verschil kennen tussen de totale jaarlijkse interest en de te betalen interest over een deel van het jaar. Je moet weten dat de interest wordt berekend over de hoofdsom van de lening.

Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste periode voor de interestberekening identificeren. Je kunt de hoofdsom van een lening terugrekenen vanuit een gegeven interestbedrag, het rentepercentage en de periode. Je kunt een breuk gebruiken om een deel van een jaar weer te geven in een berekening.

Waar op letten: Let goed op de periode waarover de 'Te betalen interest' betrekking heeft. Gebruik niet zomaar 12 maanden als de periode korter is. Zorg ervoor dat je het rentepercentage correct toepast in de berekening (bijvoorbeeld als decimaal).

Kernbegrippen: Lening, Lineaire aflossing, Interestberekening, Transitorische posten

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde interestperiode gebruiken (bijvoorbeeld 12 maanden in plaats van 9 maanden).
- Het rentepercentage verkeerd toepassen in de berekening.
- De post 'Te betalen interest' verwarren met de totale interestkosten van het jaar.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/19

## Vraag 20 – Berekening Te vorderen btw per balansdatum (4 punten)

Half januari 2020 verrekent CosmoSub de te vorderen btw en de te betalen btw over het vierde kwartaal van 2019 met de Belastingdienst. Op de eerste dag van de maanden oktober, november en december van 2019 had CosmoSub respectievelijk 2.600, 2.700 en 2.800 betalende abonnees.
Verder is gegeven dat:
– in 2019 de inkoopwaarde van de omzet 60% van de omzet is.
– in de maanden van het vierde kwartaal van 2019 de inkopen exclusief btw gelijk zijn aan de inkoopwaarde van de omzet.

20 Bereken de omvang van de balanspost Te vorderen btw (b) per 31 december 2019.

Wat kun je verwachten: Je berekent de balanspost 'Te vorderen btw' op een specifieke datum, gebaseerd op de inkopen van een periode. Je moet hiervoor de omzet en inkoopwaarde van de omzet bepalen en vervolgens de btw over de inkopen berekenen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat 'Te vorderen btw' de btw is die je hebt betaald over je inkopen en die je terugkrijgt van de Belastingdienst. Je moet het verschil kennen tussen omzet inclusief en exclusief btw. Je moet weten hoe je btw berekent over een bedrag exclusief btw (bedrag x btw-percentage). Je moet weten dat de inkoopwaarde van de omzet een percentage van de omzet kan zijn.

Wat moet je kunnen: Je kunt de totale omzet over een periode berekenen op basis van het aantal klanten en de verkoopprijs per klant. Je kunt een bedrag inclusief btw omrekenen naar een bedrag exclusief btw (bedrag / 1,21). Je kunt de inkoopwaarde van de omzet berekenen als een percentage van de omzet. Je kunt de te vorderen btw berekenen over de inkopen (inkopen exclusief btw x btw-percentage). Je kunt de balanspost 'Te vorderen btw' identificeren als de btw over de inkopen die nog niet is verrekend.

Waar op letten: Let goed op dat je de btw alleen berekent over de inkopen (te vorderen btw) en niet over de omzet (te betalen btw). Zorg ervoor dat je de btw berekent over bedragen exclusief btw. Verwar de inkoopwaarde van de omzet niet met de inkopen inclusief btw.

Kernbegrippen: Te vorderen btw, Omzetberekening, Inkoopwaarde van de omzet, BTW-berekening, Balanspost

Veelgemaakte fouten:
- Rekenen met omzet inclusief btw in plaats van exclusief btw.
- Verwarring tussen 'te vorderen btw' (op inkopen) en 'te betalen btw' (op verkopen).
- Het btw-tarief toepassen op een bedrag dat al inclusief btw is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/20

## Vraag 21 – Btw-verrekening vierde kwartaal 2019 (2 punten)

Bereken het btw-bedrag dat half januari 2020 met de Belastingdienst moet worden verrekend als gevolg van de inkopen en verkopen in het vierde kwartaal van 2019. Geef aan of CosmoSub dit bedrag moet afdragen aan de Belastingdienst of moet ontvangen van de Belastingdienst.

Wat kun je verwachten: Je berekent het btw-bedrag dat je moet verrekenen met de Belastingdienst voor het vierde kwartaal van 2019. Je geeft ook aan of je dit bedrag moet afdragen of ontvangt.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat je btw over verkopen (omzet) 'te betalen btw' is en btw over inkopen 'te vorderen btw' is. Je moet weten dat het verschil tussen deze twee bedragen het btw-bedrag is dat je moet afdragen of ontvangt van de Belastingdienst.

Wat moet je kunnen: Je kunt de omzet over een periode berekenen. Je kunt de te betalen btw over de omzet berekenen. Je kunt de te vorderen btw over de inkopen berekenen. Je kunt het verschil tussen de te betalen en te vorderen btw berekenen. Je kunt bepalen of het btw-bedrag moet worden afgedragen of ontvangen.

Waar op letten: Let op dat je de juiste btw-tarieven toepast. Let op dat je de btw over de juiste bedragen berekent (exclusief btw). Let op dat je duidelijk aangeeft of het bedrag afgedragen of ontvangen moet worden.

Kernbegrippen: te betalen btw, te vorderen btw, af te dragen btw, omzetbelasting

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen te betalen btw (over verkopen) en te vorderen btw (over inkopen).
- Incorrecte berekening van de omzet, bijvoorbeeld door de prijs inclusief btw te gebruiken.
- Vergeten aan te geven of het bedrag afgedragen of ontvangen moet worden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/21

## Vraag 22 – Afschrijvingspercentage elektrische auto (1 punt)

Opgave 5

Bij deze opgave hoort informatiebron 4.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Adviesbureau Advice4U heeft een werknemer in dienst genomen. Deze heeft voor zijn werk een auto van de zaak nodig. Advice4U wil voor deze medewerker vanwege milieuoverwegingen een elektrische auto aanschaffen, maar dit mag niet tot hogere totale jaarlijkse kosten voor Advice4U leiden dan wanneer een benzineauto zou worden aangeschaft.

Advice4U heeft twee vergelijkbare auto’s geselecteerd: één benzineauto en één elektrische auto. Omdat een elektrische auto via het elektriciteitsnet opgeladen moet worden, zal bij de keuze voor de elektrische auto ook een laadpaal worden aangeschaft die op het terrein van Advice4U zal worden geïnstalleerd.

De verzamelde informatie van de twee auto’s en de laadpaal is opgenomen in informatiebron 4.

Opvallend is dat op de elektrische auto jaarlijks met een hoger percentage wordt afgeschreven dan op de benzineauto. Een verklaring hiervoor is de verwachte ontwikkeling van technologieën voor elektrische auto’s.

1p 22 Leg uit dat de verwachte technologische ontwikkelingen op het gebied van elektrische auto’s tot een hoger afschrijvingspercentage voor de elektrische auto leiden.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de verwachte technologische ontwikkelingen op het gebied van elektrische auto’s leiden tot een hoger afschrijvingspercentage voor de elektrische auto.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat afschrijvingen zijn en dat economische veroudering een oorzaak kan zijn van waardedaling. Je moet begrijpen dat snelle technologische ontwikkelingen leiden tot snellere economische veroudering van bestaande producten.

Wat moet je kunnen: Je moet de relatie kunnen leggen tussen technologische ontwikkelingen, economische veroudering en de hoogte van het afschrijvingspercentage.

Waar op letten: Let erop dat je de link legt tussen de snelle technologische ontwikkelingen en de snellere waardedaling (economische veroudering) van de elektrische auto. Verwar dit niet met technische slijtage.

Kernbegrippen: afschrijvingen, economische veroudering, restwaarde

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van economische veroudering met technische slijtage.
- Geven van een te algemeen antwoord zonder de link met de snellere waardedaling te leggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/22

## Vraag 23 – BPM-berekening op basis van CO₂-uitstoot (1 punt)

Bij de aanschaf van de benzineauto wordt BPM (belasting op personenauto’s en motorrijwielen) geheven. De door Advice4U geselecteerde benzineauto heeft een CO₂-uitstoot van 125 gram per kilometer.

1p 23 Bereken het BPM-bedrag van de benzineauto (zie informatiebron 4).

Wat kun je verwachten: Je berekent het BPM-bedrag van een benzineauto. Je gebruikt hiervoor de CO₂-uitstoot van de auto en de formule uit de informatiebron.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat BPM (Belasting op Personenauto's en Motorrijwielen) is. Je moet de formule voor het berekenen van BPM kunnen toepassen, zoals die in de informatiebron staat.

Wat moet je kunnen: Je leest de CO₂-uitstoot af uit de vraag. Je raadpleegt informatiebron 4 om de juiste formule en de bijbehorende waarden (grenswaarde, tarief per gram, vast bedrag) voor de BPM-berekening te vinden. Je voert de berekening correct uit, inclusief de juiste rekenvolgorde.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste getallen uit informatiebron 4 gebruikt. Vergeet niet de vaste component van de BPM mee te nemen in je berekening. Pas de rekenvolgorde correct toe (eerst vermenigvuldigen, dan optellen).

Kernbegrippen: BPM, CO₂-uitstoot, belastingberekening, formuletoepassing

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde getallen uit de informatiebron gebruiken
- Rekenvolgorde fout toepassen
- De vaste component van de BPM vergeten

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/23

## Vraag 24 – Kostenberekening benzine- en elektrische auto (3 punten)

3p 24 Bereken voor de benzineauto inclusief BPM en voor de elektrische auto met laadpaal de variabele kosten per kilometer en de constante kosten per jaar.
Vul hiertoe de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort volledig in. Let op: niet alle cellen hoeven te worden ingevuld.

Wat kun je verwachten: Je berekent de variabele kosten per kilometer en de constante kosten per jaar voor zowel een benzineauto als een elektrische auto. Je vult hiervoor een uitwerkbijlage in.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat variabele kosten zijn en wat constante kosten zijn. Je moet weten dat afschrijvingskosten constante kosten zijn. Je moet de formule kennen voor het berekenen van afschrijvingskosten: (aanschafwaarde + BPM/laadpaal) * afschrijvingspercentage. Je moet weten hoe je brandstof-/energiekosten per kilometer berekent: (verbruik per kilometer) * (prijs per eenheid).

Wat moet je kunnen: Je kunt informatie uit een bron (informatiebron 4) raadplegen om de benodigde gegevens te vinden. Je kunt afschrijvingskosten berekenen. Je kunt variabele kosten per kilometer berekenen. Je kunt constante kosten per jaar berekenen door verschillende constante kostenposten op te tellen. Je kunt de berekende kosten correct invullen in een tabel.

Waar op letten: Let goed op dat je variabele en constante kosten niet door elkaar haalt. Vergeet niet de 'overige kosten' uit de informatiebron mee te nemen bij de constante kosten. Controleer je berekeningen om rekenfouten te voorkomen.

Kernbegrippen: constante kosten, variabele kosten, afschrijvingskosten, kosten per kilometer, BPM

Veelgemaakte fouten:
- Constante en variabele kosten door elkaar halen.
- De 'overige kosten' vergeten op te tellen bij de constante kosten.
- Reken- of afrondingsfouten maken bij het bepalen van de kosten per kilometer.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/24

## Vraag 25 – Kostenvergelijking elektrische auto versus benzineauto (2 punten)

Advice4U verwacht dat de auto 50.000 kilometer per jaar zal rijden.

25 Toon met een berekening aan dat de kosten per jaar van de elektrische auto inclusief laadpaal lager zijn dan de kosten per jaar van de benzineauto.

Advice4U kiest dus voor de elektrische auto.

Wat kun je verwachten: Je vergelijkt de totale jaarkosten van een elektrische auto met die van een benzineauto. Je toont met een berekening aan welke auto per jaar goedkoper is, inclusief de kosten van een laadpaal voor de elektrische auto.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat totale kosten bestaan uit variabele kosten en constante kosten. Je moet de formule voor totale kosten kennen: Totale kosten = (variabele kosten per eenheid * aantal eenheden) + constante kosten.

Wat moet je kunnen: Je kunt de variabele kosten per kilometer en de constante jaarkosten voor zowel de elektrische auto als de benzineauto identificeren. Je kunt deze kosten gebruiken om de totale jaarkosten voor beide auto's te berekenen, uitgaande van 50.000 kilometer per jaar. Je kunt de berekende totale jaarkosten van beide auto's met elkaar vergelijken en een conclusie trekken.

Waar op letten: Let op dat je de juiste variabele kosten per kilometer en constante jaarkosten voor elke auto gebruikt. Zorg ervoor dat je het verwachte aantal kilometers per jaar (50.000) correct toepast in je berekening. Controleer of je de kosten van de benzineauto en de elektrische auto niet verwisselt in je berekening of conclusie.

Kernbegrippen: variabele kosten, constante kosten, totale kosten, kostenvergelijking

Veelgemaakte fouten:
- Doorrekenfout uit de vorige vraag (vraag 24) overnemen.
- Het verwachte aantal kilometers per jaar (50.000) onjuist gebruiken of vergeten.
- De kosten van de benzineauto en de elektrische auto verwisselen in de berekening of conclusie.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/25

## Vraag 26 – Kostenvergelijking lease versus aanschaf elektrische auto (2 punten)

Advice4U kiest dus voor de elektrische auto.
Een financieel medewerker van Advice4U geeft echter aan dat er niet is gekeken naar de optie om de elektrische auto met laadpaal te leasen in plaats van aan te schaffen. Aan de leasemaatschappij zal Advice4U een maandelijks leasebedrag moeten betalen. In dit leasebedrag zitten de afschrijvingskosten en de overige kosten voor onderhoud, wegenbelasting, verzekering en financiering.

Uit informatie van de leasemaatschappij blijkt dat het leasebedrag van de elektrische auto met laadpaal € 12.000 per jaar is. De financieel medewerker van Advice4U stelt dat, ongeacht het aantal kilometers, het leasen van de elektrische auto met laadpaal tot minder jaarlijkse kosten leidt dan wanneer deze wordt aangeschaft.

In de uitwerkbijlage bij vraag 26 is het verloop van de jaarlijkse kosten bij het aanschaffen van de elektrische auto met laadpaal weergegeven.

26 Toon aan dat de financieel medewerker gelijk heeft. Teken hiertoe de lijn die het verloop van de jaarlijkse kosten van de elektrische auto met laadpaal bij lease aangeeft.
Gebruik hiertoe de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het vergelijken van jaarlijkse kosten voor een elektrische auto met laadpaal, waarbij je de optie van leasen moet afzetten tegen aanschaf. Je moet een grafiek in een uitwerkbijlage aanvullen om aan te tonen dat leasen voordeliger is.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat vaste kosten onafhankelijk zijn van het aantal gereden kilometers. Je moet begrijpen dat variabele kosten (zoals energiekosten) wel afhankelijk zijn van het aantal gereden kilometers. Je moet weten dat een vast jaarlijks leasebedrag de vaste kosten vertegenwoordigt en dat eventuele variabele kosten (zoals energiekosten) daar nog bovenop komen.

Wat moet je kunnen: Je kunt informatie uit de vraagtekst interpreteren om het vaste jaarlijkse leasebedrag te bepalen. Je kunt een lijn tekenen in een grafiek die de jaarlijkse kosten bij lease weergeeft. Je kunt de lijn correct laten beginnen op de y-as bij het vaste leasebedrag. Je kunt de lijn parallel tekenen aan de bestaande lijn voor aanschaf, omdat de variabele kosten (energiekosten) in beide situaties gelijk zijn. Je kunt de getekende lijn doortrekken tot het einde van de x-as (100.000 km). Je kunt op basis van de grafiek aantonen dat de financieel medewerker gelijk heeft door te laten zien dat de leasekostenlijn altijd onder de aanschafkostenlijn ligt.

Waar op letten: Let erop dat je de lijn voor leasekosten precies op € 12.000 op de y-as laat beginnen. Zorg ervoor dat de lijn die je tekent exact parallel loopt aan de reeds getekende lijn voor aanschafkosten. Trek de lijn volledig door tot 100.000 km op de x-as.

Kernbegrippen: Leasekosten, Vaste en variabele kosten, Grafische weergave van kosten, Kostenvergelijking

Veelgemaakte fouten:
- Incorrect startpunt van de lease-lijn (niet op € 12.000).
- Incorrecte helling van de lijn (niet parallel aan de aanschaf-lijn).
- De lijn niet volledig doortrekken tot het einde van de x-as (100.000 km).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/26

## Vraag 27 – Risicoverschil aandelen en obligaties (2 punten)

Door het beleggen in aandelen en obligaties loopt Erkun risico.

2p 27 Geef twee redenen waarom beleggen in aandelen meer risico geeft dan beleggen in obligaties. Betrek in het antwoord zowel aandelen als obligaties.

Wat kun je verwachten: Je moet twee redenen geven waarom beleggen in aandelen meer risico met zich meebrengt dan beleggen in obligaties. Je moet hierbij zowel aandelen als obligaties in je antwoord betrekken.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat aandelen en obligaties zijn en wat de belangrijkste verschillen zijn tussen deze beleggingsvormen. Je moet weten dat dividend de vergoeding is voor aandelen en dat deze afhankelijk is van de winst. Je moet weten dat rente de vergoeding is voor obligaties en dat deze vaak vaststaat. Je moet weten wat de rangorde is bij een faillissement voor aandeelhouders en obligatiehouders.

Wat moet je kunnen: Je kunt de risico's van verschillende beleggingsvormen vergelijken. Je kunt de kenmerken van aandelen en obligaties correct benoemen en tegenover elkaar zetten.

Waar op letten: Let erop dat je twee duidelijke redenen geeft. Zorg ervoor dat je in je antwoord zowel aandelen als obligaties noemt en de verschillen in risico tussen beide benadrukt. Verwar dividend niet met rente.

Kernbegrippen: aandelen, obligaties, beleggingsrisico, dividend, rente

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één reden geven in plaats van de gevraagde twee.
- De kenmerken van aandelen en obligaties niet duidelijk tegenover elkaar zetten in het antwoord.
- Verwarring tussen dividend (winstafhankelijk) en rente (vast).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/27

## Vraag 28 – Berekening totale vergoeding uit beleggingen en spaargeld (3 punten)

3p 28 Bereken de totale vergoeding van Erkun over 2019 uit zijn beleggingen en over zijn spaarrekening.

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale vergoeding die Erkun in 2019 heeft ontvangen uit zijn beleggingen (aandelen en obligaties) en zijn spaarrekening.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat dividend is en hoe je dit berekent. Je moet weten wat interest op obligaties is en hoe je dit berekent. Je moet weten hoe je de interest op een spaarrekening berekent als het eindbedrag inclusief rente is gegeven.

Wat moet je kunnen: Je kunt de dividendopbrengst berekenen. Je kunt de interestopbrengst van obligaties berekenen. Je kunt de interestopbrengst van een spaarrekening berekenen, ook als je terug moet rekenen naar het beginbedrag. Je kunt de verschillende opbrengsten bij elkaar optellen om tot een totaalbedrag te komen.

Waar op letten: Let op dat je de rente op de spaarrekening berekent over het beginbedrag van het jaar, niet over het eindbedrag. Zorg dat je de interest op obligaties berekent over de nominale waarde en niet over de beurskoers. Vergeet geen van de drie vergoedingscomponenten (dividend, obligatierente, spaarrente) mee te nemen in je berekening.

Kernbegrippen: dividend, interest, obligatie, aandeel, samengestelde interest

Veelgemaakte fouten:
- Rente berekenen over het eindbedrag van de spaarrekening in plaats van het beginbedrag.
- Interest op obligaties berekenen over de beurskoers in plaats van de nominale waarde.
- Een van de drie vergoedingscomponenten vergeten (dividend, obligatierente, spaarrente).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/28

## Vraag 29 – Berekening totale waarde beleggingen en spaarrekening (2 punten)

2p 29 Bereken de totale waarde op 31 december 2019 van zijn beleggingen en spaarrekening.

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale waarde van beleggingen en een spaarrekening op een specifieke datum.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je de waarde van aandelen, obligaties en een spaarrekening bepaalt op een bepaalde datum. Je moet weten dat de beurskoers van een obligatie vaak als percentage van de nominale waarde wordt uitgedrukt.

Wat moet je kunnen: Je kunt de waarde van aandelen berekenen door het aantal aandelen te vermenigvuldigen met de beurskoers. Je kunt de waarde van obligaties berekenen door het aantal obligaties te vermenigvuldigen met de nominale waarde en dit vervolgens te vermenigvuldigen met de beurskoers als percentage. Je kunt de waarde van een spaarrekening direct overnemen. Je kunt deze individuele waarden optellen om de totale waarde te bepalen.

Waar op letten: Let goed op de datum waarop de waarde berekend moet worden en gebruik de juiste beurskoersen voor die datum. Zorg ervoor dat je alle vermogensbestanddelen (aandelen, obligaties, spaarrekening) meeneemt in je berekening. Vergeet niet dat de beurskoers van een obligatie een percentage van de nominale waarde is.

Kernbegrippen: Waardering van beleggingen, Beurskoers, Nominale waarde, Vermogensbestanddelen

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde datum voor beurskoers gebruiken (1 jan i.p.v. 31 dec)
- Vergeten de beurskoers van de obligatie als percentage van de nominale waarde te berekenen
- Eén van de drie vermogensbestanddelen (aandelen, obligaties, spaarrekening) vergeten.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/29

## Vraag 30 – Beleggingsrisico verlagen met een beleggingsfonds (1 punt)

Erkun wil het risico op zijn beleggingen verlagen door in 2020 zijn aandelen te verkopen en het vrijgekomen geld te beleggen in een beleggingsfonds in plaats van zelf te beleggen.

1p 30 Leg uit dat zijn beleggingsrisico lager kan worden, wanneer Erkun besluit te gaan beleggen in een beleggingsfonds.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het verlagen van beleggingsrisico door te beleggen in een beleggingsfonds. Je moet uitleggen waarom dit risico lager kan worden.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een beleggingsfonds is en hoe het werkt. Je moet weten dat spreiding (diversificatie) een manier is om beleggingsrisico te verlagen. Je moet weten dat een beleggingsfonds de ingelegde gelden spreidt over verschillende beleggingen.

Wat moet je kunnen: Je moet het verband kunnen leggen tussen beleggen in een beleggingsfonds en het verlagen van beleggingsrisico. Je moet kunnen uitleggen dat spreiding door een beleggingsfonds het risico verlaagt.

Waar op letten: Let erop dat je uitlegt WAAROM het risico lager wordt. Noem specifiek het mechanisme van spreiding of de expertise van een beleggingsfonds. Een algemeen antwoord zonder deze link is onvoldoende.

Kernbegrippen: beleggingsrisico, spreiding, beleggingsfonds, diversificatie

Veelgemaakte fouten:
- Niet uitleggen waarom een fonds risico verlaagt (het mechanisme van spreiding missen).
- Een te algemeen antwoord geven zonder de link met kennis of spreiding te leggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-3/vraag/30

## Vragen in dit examen

### Vraag 7 – Faillissementsrisico en Quick Ratio

Wat kun je verwachten: Je moet het faillissementsrisico van een bedrijf beoordelen door de quick ratio te berekenen en te vergelijken met een eerder gegeven quick ratio. Je moet een conclusie trekken over de toe- of afname van het risico.

Wat moet je kennen: Je moet de formule van de quick ratio kennen. Je moet weten dat een lagere quick ratio duidt op een toename van het faillissementsrisico (verminderde liquiditeit).

Wat moet je kunnen: Je kunt de juiste formule voor de quick ratio opzoeken op het formuleblad. Je kunt de benodigde gegevens voor de quick ratio (vlottende activa exclusief voorraden en kortlopende schulden) identificeren en aflezen uit informatiebron 1. Je kunt de quick ratio berekenen. Je kunt de berekende quick ratio vergelijken met een gegeven quick ratio. Je kunt een conclusie trekken over de toe- of afname van het faillissementsrisico.

Waar op letten: Let op dat je de juiste formule gebruikt (quick ratio, niet current ratio). Zorg ervoor dat je de voorraden aftrekt van de vlottende activa bij de berekening van de teller van de quick ratio. Vergeet niet om je berekende quick ratio te vergelijken met de quick ratio van 0,64 om een conclusie te trekken over de verandering in het faillissementsrisico.

Kernbegrippen: quick ratio, faillissementsrisico, liquiditeit, vlottende activa, kortlopende schulden

### Vraag 11 – Omzet bepalen bij doorstartkeuzes

Wat kun je verwachten: Je krijgt een casus over een faillissement en een mogelijke doorstart. Je moet informatie uit een bron combineren met de keuzes die in de casus worden gemaakt om de verwachte omzet te bepalen.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat omzet is en hoe keuzes in assortiment en levertijd de verwachte omzet kunnen beïnvloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een informatiebron (tabel/overzicht) kunnen aflezen. Je moet de juiste gegevens selecteren op basis van de gegeven keuzes (groot assortiment en 2 dagen levertijd). Je moet de correcte omzetwaarde kunnen identificeren.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste combinatie van 'groot assortiment' en '2 dagen levertijd' zoekt in de informatiebron. Controleer of je de correcte omzetwaarde afleest die bij deze specifieke combinatie hoort.

Kernbegrippen: omzetprognose, assortimentsbeleid, marketingmix, doorstart

### Vraag 12 – Interestkosten berekenen na doorstart

Wat kun je verwachten: Je moet de interestkosten berekenen voor een specifieke periode na een doorstart, waarbij je informatie uit verschillende bronnen combineert.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat interestkosten de vergoeding zijn voor geleend geld (vreemd vermogen). Je moet weten dat interestkosten berekend worden over de hoofdsom van de lening met een bepaald interestpercentage voor een specifieke periode.

Wat moet je kunnen: Je moet relevante informatie over leningen, hoofdsommen en interestpercentages uit informatiebronnen kunnen halen. Je moet de juiste periode voor de berekening kunnen identificeren. Je moet de interestkosten per lening kunnen berekenen en deze vervolgens kunnen optellen om tot de totale interestkosten te komen.

Waar op letten: Let goed op de juiste periode waarover je de interestkosten moet berekenen (1 april 2020 t/m 31 maart 2021). Controleer of je de juiste hoofdsom en het juiste interestpercentage bij de juiste lening pakt. Vergeet niet alle relevante interestkosten op te tellen als er meerdere leningen zijn.

Kernbegrippen: interestkosten, vreemd vermogen, lening, interestpercentage

### Vraag 16 – Gevolgen voor de totale kosten van Vink over december 2019

Wat kun je verwachten: Je berekent de gevolgen voor de totale kosten van Vink over december 2019 als gevolg van de verwerking van vijf verschillende transacties. Je vult de berekende veranderingen in kosten in een tabel in. Als er geen verandering is, vul je 0 in.

Wat moet je kennen: Je moet weten welke transacties leiden tot kosten en welke niet. Je moet weten hoe je btw uit een bedrag haalt. Je moet weten dat bij een annuïteit alleen het interestdeel kosten zijn. Je moet weten hoe je lineaire afschrijvingen berekent. Je moet weten dat een privéopname geen bedrijfskosten zijn. Je moet weten dat vooruitbetaalde kosten periodiek als kosten worden geboekt.

Wat moet je kunnen: Je kunt de btw uit een inclusief btw-bedrag berekenen. Je kunt het interestdeel van een annuïteit berekenen. Je kunt de maandelijkse afschrijving van inventaris berekenen bij lineaire afschrijving tot een restwaarde van 0. Je kunt de maandelijkse huurkosten bepalen uit een vooruitbetaald bedrag. Je kunt de totale kostenverandering per transactie bepalen en deze optellen voor het totaal.

Waar op letten: Let op dat je de btw uit de inkoop van kantoorartikelen en de aanschaf van inventaris haalt, want btw is geen kostenpost voor de onderneming. Let op dat je bij de annuïteit alleen de interest als kosten meeneemt, niet de aflossing. Let op dat je bij de inventaris de maandelijkse afschrijving als kosten meeneemt, niet de volledige aanschafwaarde. Let op dat een privéopname geen bedrijfskosten zijn en dus geen invloed heeft op de totale kosten.

Kernbegrippen: kostensoorten, btw, annuïteit, lineaire afschrijving, privéopname

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2021
tijdvak 3
donderdag 8 juli
13.30 - 16.30 uur
bedrijfeconomie
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 30 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redeneren, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0400-a-21-3-o

### Pagina 2

```json
{
  "description": "Deze pagina is een opgavepagina van een examen, get

### Pagina 3

Over het erfdeel moet erfbelasting worden afgedragen. Dat gebeurt op basis van onderstaande tabellen.
Vrijstelling erfbelasting
[FIGUUR: Tabel met relatie met overledene en bedrag vrijstelling.]
relatie met de overledene
partner
kind of kleinkind
ouder
overige erfgenamen
bedrag vrijstelling
€ 650.912
€ 20.615
€ 48.965
€ 2.173
Tarieven erfbelasting
[FIGUUR: Tabel met waarde erfenis (na vrijstelling), partner en kind, kleinkinderen en achterkleinkinderen, en overige erfgenamen zoals broer en zus.]
waarde erfenis
(na vrijstelling)
partner en
kind
kleinkinderen en
achterkleinkinderen
overige
erfgenamen
zoals broer en
zus
over de eerste
€ 124.727
10%
18%
30%
over het
meerdere
20%
36%
40%
2p 2 Bereken de te betalen erfbelasting over het erfdeel van Marleen.
Trudy en Marleen hadden ruzie. Daarom overwoog Trudy om Marleen te
onterven. Trudy had dat echter niet vastgelegd in een testament.
2p 3 Als Trudy dat wel had vastgelegd in een testament, betekent dit dan dat
Marleen geen aanspraak kan maken op een deel van de erfenis? Motiveer
het antwoord.
HA-0400-a-o
3 / 15
lees verder

### Pagina 4

Opgave 2

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.
In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

[FIGUUR: Een foto van een kledingwinkel, met rekken vol kleding, mannequins en een toonbank in het midden.]

BJones bv is een modeketen met vijf fysieke winkels en een
distributiecentrum. Alleen het distributiecentrum is in eigen bezit van
BJones. De winkels zijn gehuurd. Bridget is per 1 januari 2018 directeur
en enige aandeelhouder. Bridget stelt een SWOT-analyse van BJones op
om het toekomstperspectief van het bedrijf te kunnen vergroten. In de
SWOT-analyse staat onder andere:
– het veranderende koopgedrag van consumenten: consumenten doen
vaker online aankopen en minder vaak aankopen in fysieke winkels
– de hoge personeelskosten van BJones: het personeelsbestand is te
groot

Een SWOT-analyse bestaat uit vier onderdelen: de analyse van
Strengths, Weaknesses, Opportunities en Threats.

2p 4 In welk onderdeel van de SWOT-analyse van BJones zou het
veranderende koopgedrag van consumenten meegenomen moeten
worden? Motiveer het antwoord.

2p 5 In welk onderdeel van de SWOT-analyse van BJones zouden de hoge
personeelskosten van BJones meegenomen moeten worden? Motiveer
het antwoord.

HA-0400-a-o 4 / 15 lees verder ►►►


### Pagina 5

Het veranderende koopgedrag van consumenten heeft geleid tot een daling van de omzet en de winst in de kledingbranche. Hoewel ook BJones heeft gemerkt dat de omzet en winst zijn gedaald, is er pas sinds het vierde kwartaal van 2019 sprake van een gestegen faillissementsrisico bij BJones.

In informatiebron 1 is de balans per 31 december 2019 van BJones opgenomen. Voor de inschatting van het faillissementsrisico wordt onder andere de liquiditeitspositie berekend door middel van de quick ratio. Deze is in het algemeen geschikter dan de current ratio.

Op 1 oktober 2019 was de quick ratio 0,64.

2p 7 Toon aan of het faillissementsrisico van BJones in het vierde kwartaal van 2019 is toegenomen. Bereken hiertoe de quick ratio per 31 december 2019 (zie formuleblad en informatiebron 1).

BJones heeft verplichtingen met betrekking tot onroerend goed die niet uit de balans van BJones blijken, maar wel het faillissementsrisico vergroten.

1p 8 Geef een voorbeeld van zo'n niet uit de balans blijkende verplichting voor BJones die het faillissementsrisico kan vergroten.

HA-0400-a-o 5 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 6

Surseance van betaling?

Vanwege de hoge personeelskosten en het verhoogde faillismentsrisico wil Bridget begin december 2019 surseance van betaling aanvragen. Ze verwacht bij toekennen van surseance van betaling dat ze het overtollige personeel kan ontslaan. De accountant geeft aan dat surseance van betaling hiervoor geen geschikt middel is.

1p 9 Leg uit dat het aanvragen van surseance van betaling geen oplossing is om overtollig personeel te kunnen ontslaan.

Faillissement en doorstart

Aangezien Bridget geen toekomst ziet voor het bedrijf zoals het nu is, vraagt zij eind december 2019 faillissement aan. Per 1 januari 2020 is BJones failliet verklaard. Vanaf dat moment wordt er door de curator gekeken of BJones overgenomen kan worden en vervolgens een doorstart kan maken.

Investeringsbedrijf Darcy nv overweegt BJones over te nemen voor € 325.000 en een doorstart te maken. De doorstart omvat:
- het sluiten van de huidige winkels
- het handhaven van de merknaam BJones
- een herpositionering: online verkoop

In informatiebron 2 staat een plan voor deze herpositionering uitgewerkt. Daarin is een overzicht opgenomen van de verwachte omzet na de herpositionering. Bij de online verkopen moet Darcy nog beslissen over de omvang van het assortiment en de levertijd. Darcy kiest voor:
- een groot assortiment
- een levertijd van 2 dagen

2p 10 Geef aan of er bij de grootte van het assortiment sprake is van een kritische succesfactor of van een kritische prestatie-indicator. Motiveer het antwoord.

1p 11 Bepaal de omzet die bij deze keuze van Darcy hoort.
Vul deze berekende omzet in op de uitwerkbijlage die bij deze vraag en vraag 13 hoort.

HA-0400-a-o 6/15 lees verder ►►►

### Pagina 7

Verwacht resultaat na herpositionering

In informatiebron 3 staat een overzicht van te verwachten kosten voor
BJones in het eerste jaar (1 april 2020 tot en met 31 maart 2021) na de
doorstart.

3p 12 Bereken de
interestkosten van Darcy in het eerste jaar na de doorstart,
dus vanaf 1 april 2020 tot en met 31 maart 2021 (zie informatiebronnen 1
en 3).

Darcy wil per 1 april 2020 met BJones een doorstart maken als het
verwachte bedrijfsresultaat als percentage van de investering
(€ 325.000) in het eerste jaar na de doorstart hoger zal zijn dan 30%.

5p 13 Geef aan of Darcy per 1 april 2020 met BJones een doorstart zal maken
(zie informatiebronnen 2 en 3).
Vul hiertoe de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort volledig in.

HA-0400-a-o 7 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 8

Opgave 3

In deze opgave is het btw-tarief 21%.

[FIGUUR: Een zwarte bureau organizer met pennen, een notitieboek en een rekenmachine.]

Vink is een webshop in kantoorartikelen en heeft als rechtsvorm de eenmanszaak.
Van Vink is de onderstaande balans per 1 december 2019 gegeven.

| debet                | (getallen x € 1) | credit |
| -------------------- | -------------- | ------ |
| Vaste activa         |                | 3.866  |
| Inventaris           | 3.250          |        |
|                      |                |        |
| Vlottende activa     |                |        |
| Voorraad             | 500            |        |
| Vooruitbetaalde huur | 1.200          |        |
| Debiteuren           | 137            |        |
| Te vorderen btw      | 126            |        |
| Liquide middelen     | 2.600          |        |
|                      | 7.813          | 7.813  |
|                      |                |        |
|                      |                | Lang vreemd vermogen |
|                      |                | Banklening | 2.500 |
|                      |                | Kort vreemd vermogen |
|                      |                | Crediteuren | 847 |
|                      |                | Te betalen btw | 600 |
|                      |                | ------- |
|                      |                | 7.813 |

HA-0400-a-o 8 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Op de balans van Vink staat de balanspost Vooruitbetaalde huur. Deze balanspost hoort tot de overlopende posten.
2p 14 Leg uit waarom Vooruitbetaalde huur tot de overlopende posten hoort.
Vink stelt maandelijks een balans en een winst- en verliesrekening op. In december 2019 moeten de onderstaande gegevens nog in de boekhouding worden verwerkt.
a de inkoop van kantoorartikelen in december 2019 voor € 992,20 inclusief btw.
De betaling is in januari 2020.
b de betaling van de annuïteit van december 2019 met betrekking tot de banklening.
De maandelijkse annuïteit is € 53 en is gebaseerd op een interestvergoeding van 0,2% per maand.
c een privéprijs van € 2.000 van de bank in december
d de huurkosten van december
Op 1 november is de huur voor drie maanden vooruitbetaald per bank.
e de aanschaf op 1 december van inventaris voor € 3.267 inclusief btw.
De betaling is contant. Op deze inventaris wordt maandelijks in vijf jaar lineair afgeschreven tot een restwaarde van 0.
3p 15 Bereken met welk bedrag in totaal de liquide middelen van Vink in december 2019 afnemen als gevolg van de verwerking van bovenstaande gegevens a tot en met e.
Vul hiertoe het gedeelte van de uitwerkbijlage dat bij deze vraag hoort in.
Wanneer er geen verandering is, wordt 0 ingevuld.
4p 16 Bereken de gevolgen voor de totale kosten van Vink over december 2019 als gevolg van de verwerking van bovenstaande gegevens a tot en met e.
Vul hiertoe het gedeelte van de uitwerkbijlage dat bij deze vraag hoort in.
Wanneer er geen gevolg is, wordt 0 ingevuld.
HA-0400-a-o 9/15 lees verder

### Pagina 10

Opgave 4

In deze opgave is het btw-tarief 21%.

CosmoSub bv is een organisatie die abonnementen op cosmeticaproducten aan consumenten verkoopt. De abonnementhouders krijgen elke maand een cosmeticaproduct naar keuze. De afnemers betalen voor het abonnement aan CosmoSub € 12,10 inclusief btw op elke eerste dag van de maand en krijgen het cosmeticaproduct vervolgens één week later thuisbezorgd.

Hieronder zijn de gedeeltelijk ingevulde balansen, het overzicht van ontvangsten en uitgaven en de winst- en verliesrekening van CosmoSub gegeven.

Balansen (getallen x € 1) CosmoSub

| debet | 31 december 2019 | 31 december 2018 | credit | 31 december 2019 | 31 december 2018 |
|---|---|---|---|---|---|
| Gebouwen | 330.000 | 300.000 | Aandelenkapitaal | 100.000 | 100.000 |
| Voorraad cosmetica- producten | ... (a)... | 50.000 | Reserves | 35.000 | 30.000 |
| Te vorderen btw | ... (b)... | 5.000 | 6%-Banklening | ......... | 250.000 |
| Liquide middelen | 80.000 | 66.450 | Crediteuren | 36.300 | 24.200 |
|  |  |  | Nog te betalen interest 6%- Banklening | 9.000 | 11.250 |
|  | .................. | .................. | Te betalen btw | 17.010 | 6.000 |
|  | .................. | .................. | .................. | .................. | .................. |
|  | .................. | .................. | .................. | .................. | .................. |

HA-0400-a-o
10 / 15 lees verder ► ► ►
leiden.nl.

### Pagina 11

(gedeeltelijke) overzicht van ontvangsten en uitgaven (getallen x € 1) over 2019
ontvangsten uitgaven
abonnementen 217.800 inkopen cosmeticaproducten 133.100
interest 6%-Banklening 15.000
aflossing 6%-Banklening .....

(gedeeltelijke) winst- en verliesrekening (getallen x € 1) over 2019
opbrengsten kosten
abonnementen 180.000 inkoopwaarde van de omzet 108.000
interestkosten 6%-Banklening .....

In het overzicht van ontvangsten en uitgaven staat bij 'abonnementen'
een bedrag van € 217.800, terwijl dit op de winst- en verliesrekening
€ 180.000 is.

1p 17 Geef de verklaring voor het verschil tussen € 217.800 en € 180.000.

2p 18 Bereken de waarde van de balanspost Voorraad cosmeticaproducten (a)
op 31 december 2019.

Elk jaar worden op 1 april de jaarlijkse lineaire aflossing en de interest
van de 6%-Banklening van de voorafgaande twaalf maanden betaald.

2p 19 Bereken de omvang van de 6%-Banklening per 31 december 2019 na de
aflossing op 1 april 2019. Gebruik hiertoe de balanspost Te betalen
interest 6%-Banklening.

Half januari 2020 verrekent CosmoSub de te vorderen btw en de te
betalen btw over het vierde kwartaal van 2019 met de Belastingdienst. Op
de eerste dag van de maanden oktober, november en december van 2019
had CosmoSub respectievelijk 2.600, 2.700 en 2.800 betalende
abonnees.
Verder is gegeven dat:
- in 2019 de inkoopwaarde van de omzet 60% van de omzet is.
- in de maanden van het vierde kwartaal van 2019 de inkopen exclusief
btw gelijk zijn aan de inkoopwaarde van de omzet.

2p 20 Bereken de omvang van de balanspost Te vorderen btw (b) per
31 december 2019.

2p 21 Bereken het btw-bedrag dat half januari 2020 met de Belastingdienst moet
worden verrekend als gevolg van de inkopen en verkopen in het vierde
		kwartaal van 2019. Geef aan of CosmoSub dit bedrag moet afdragen aan
		de Belastingdienst of moet ontvangen van de Belastingdienst.

HA-0400-a-o 11 / 15 lees verder

### Pagina 12

Opgave 5
Bij deze opgave hoort informatiebron 4.
In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.
[FIGUUR: Een witte elektrische auto, waarschijnlijk een Toyota Prius Plug-in Hybrid, die aan een laadpaal staat.]
Adviesbureau Advice4U heeft een werknemer in dienst genomen. Deze
heeft voor zijn werk een auto van de zaak nodig. Advice4U wil voor deze
medewerker vanwege milieuoverwegingen een elektrische auto
aanschaffen, maar dit mag niet tot hogere totale jaarlijkse kosten voor
Advice4U leiden dan wanneer een benzineauto zou worden aangeschaft.
Advice4U heeft twee vergelijkbare auto's geselecteerd: één benzineauto
en één elektrische auto. Omdat een elektrische auto via het
elektriciteitsnet opgeladen moet worden, zal bij de keuze voor de
elektrische auto ook een laadpaal worden aangeschaft die op het terrein
van Advice4U zal worden geïnstalleerd.
De verzamelde informatie van de twee auto's en de laadpaal is
opgenomen in informatiebron 4.
Opvallend is dat op de elektrische auto jaarlijks met een hoger percentage
wordt afgeschreven dan op de benzineauto. Een verklaring hiervoor is de
verwachte ontwikkeling van technologieën voor elektrische auto's.
1p 22 Leg uit dat de verwachte technologische ontwikkelingen op het gebied van
elektrische auto's tot een hoger afschrijvingspercentage voor de
elektrische auto leiden.
HA-0400-a-o
12 / 15
lees verder

### Pagina 13

Bij de aanschaf van de benzineauto wordt BPM (belasting op personenauto's en motorrijwielen) geheven. De door Advice4U geselecteerde benzineauto heeft een CO$_{2}$-uitstoot van 125 gram per kilometer.
1p 23 Bereken het BPM-bedrag van de benzineauto (zie informatiebron 4).
3p 24 Bereken voor de benzineauto inclusief BPM en voor de elektrische auto met laadpaal de variabele kosten per kilometer en de constante kosten per jaar.
Vul hiertoe de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort volledig in. Let op: niet alle cellen hoeven te worden ingevuld.
Advice4U verwacht dat de auto 50.000 kilometer per jaar zal rijden.
2p 25 Toon met een berekening aan dat de kosten per jaar van de elektrische auto inclusief laadpaal lager zijn dan de kosten per jaar van de benzineauto.
Advice4U kiest dus voor de elektrische auto.
Een financieel medewerker van Advice4U geeft echter aan dat er niet is gekeken naar de optie om de elektrische auto met laadpaal te leasen in plaats van aan te schaffen. Aan de leasemaatschappij zal Advice4U een maandelijks leasebedrag moeten betalen. In dit leasebedrag zitten de afschrijvingskosten en de overige kosten voor onderhoud, wegenbelasting, verzekering en financiering.
Uit informatie van de leasemaatschappij blijkt dat het leasebedrag van de elektrische auto met laadpaal € 12.000 per jaar is. De financieel medewerker van Advice4U stelt dat, ongeacht het aantal kilometers, het leasen van de elektrische auto met laadpaal tot minder jaarlijkse kosten leidt dan wanneer deze wordt aangeschaft.
In de uitwerkbijlage bij vraag 26 is het verloop van de jaarlijkse kosten bij het aanschaffen van de elektrische auto met laadpaal weergegeven.
2p 26 Toon aan dat de financieel medewerker gelijk heeft. Teken hiertoe de lijn die het verloop van de jaarlijkse kosten van de elektrische auto met laadpaal bij lease aangeeft.
Gebruik hiertoe de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort.
HA-0400-a-o 13 / 15 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 447

### Pagina 14

Opave 6

In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Erkun is een zelfstandig ondernemer zonder personeel (zzp'er) in de zorg. Omdat hij als zzp'er geen verplicht pensioen opbouwt, is Erkun in 2012 zelf begonnen met beleggen en sparen voor zijn 'oude dag'.

Beleggingen in aandelen en obligaties

Het onderstaande overzicht geeft informatie over zijn beleggingen.

| | nominale waarde per aandeel en per obligatie | beurskoers per aandeel en obligatie op 1 januari 2019 | vergoeding over 2019 per aandeel en per obligatie | beurskoers per aandeel en obligatie op 31 december 2019 | aantal op 1 januari 2019 en op 31 december 2019 | totale waarde op 31 december 2019 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| aandelen | € 0,10 | € 20 | € 0,50 | € 22 | 500 | ......... |
| obligaties | € 500 | 101% van de nominale waarde | 4% | 103% van de nominale waarde | 10 | ......... |

De vergoedingen over 2019 uit deze vermogenstitels zijn uitgekeerd op 31 december 2019.

Door het beleggen in aandelen en obligaties loopt Erkun risico.

2p 27 Geef twee redenen waarom beleggen in aandelen meer risico geeft dan beleggen in obligaties. Betrek in het antwoord zowel aandelen als obligaties.

Spaarrekening

Bij het openen van de spaarrekening op 1 januari 2012 heeft Erkun eenmalig een bedrag gestort. Op 31 december wordt jaarlijks de samengestelde interest van 2% bijgeschreven. Er zijn door Erkun geen opnames en stortingen gedaan. Het bedrag op zijn spaarrekening op 31 december 2019 na bijschrijving van de interest is € 22.440.

HA-0400-a-o 14 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

3p 28 Bereken de totale vergoeding van Erkun over 2019 uit zijn beleggingen en over zijn spaarrekening.
2p 29 Bereken de totale waarde op 31 december 2019 van zijn beleggingen en spaarrekening.
Erkun wil het risico op zijn beleggingen verlagen door in 2020 zijn aandelen te verkopen en het vrijgekomen geld te beleggen in een beleggingsfonds in plaats van zelf te beleggen.
1p 30 Leg uit dat zijn beleggingsrisico lager kan worden, wanneer Erkun besluit te gaan beleggen in een beleggingsfonds.
HA-0400-a-o 15 / 15 einde ■