# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2

## Vraag 1 – Ontslagrecht en ontslagredenen (3 punten)

Opgave 1

Bij het ontslagrecht wordt onderscheid gemaakt tussen:
I ontslag om bedrijfseconomische redenen
II ontslag wegens niet goed functioneren
III ontslag op staande voet wegens dringende redenen.

Een ondernemer kan een werknemer ontslaan om verschillende redenen, zoals:
a werkvermindering
b bedrijfsverhuizing
c de werknemer komt vaak te laat
d de werkrelatie met collega’s is slecht
e de werknemer verschijnt dronken op de werkvloer
f de onderneming ontvangt geen loonkostensubsidie meer.

3p 1 Geef bij elk type ontslag (I, II of III) aan welke reden/redenen (a tot en met f) daarbij hoort/horen.
Noteer het antwoord als volgt:
I : ......
II: ......
III: ......

Wat kun je verwachten: Je krijgt een lijst met drie typen ontslag en een lijst met zes mogelijke ontslagredenen. Je moet elke reden toewijzen aan het juiste type ontslag.

Wat moet je kennen: Je moet de drie hoofdtypen ontslag kennen: ontslag om bedrijfseconomische redenen, ontslag wegens niet goed functioneren en ontslag op staande voet wegens dringende redenen. Je moet ook weten welke specifieke redenen bij welk type ontslag horen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de gegeven ontslagredenen correct classificeren onder de juiste typen ontslag.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen redenen die te maken hebben met de bedrijfsvoering (bedrijfseconomisch), redenen die te maken hebben met het gedrag of de prestaties van de werknemer (niet goed functioneren), en zeer ernstige misdragingen die direct ontslag rechtvaardigen (dringende redenen).

Kernbegrippen: Ontslagrecht, Bedrijfseconomische redenen, Disfunctioneren, Dringende redenen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van bedrijfseconomische redenen met redenen die te maken hebben met het functioneren van de werknemer.
- Het onjuist inschatten van de zwaarte van een overtreding (bijvoorbeeld disfunctioneren versus een dringende reden).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 3 – Gevolgen van wetswijziging op personeelsbeleid (1 punt)

Ontslagen werknemers hebben recht op een financiële vergoeding bij ontslag: een transitievergoeding van de werkgever. De overheid heeft de transitievergoeding verlaagd: de berekeningswijze van de transitievergoeding is voor werknemers vanaf 1 januari 2020 ongunstiger dan vóór 1 januari 2020.

1p 3 Welk gevolg kan de verlaging van de transitievergoeding hebben voor het personeelsbeleid van een werkgever in het algemeen na 1 januari 2020 vergeleken met dat van vóór 1 januari 2020?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de gevolgen van een wetswijziging (verlaging transitievergoeding) voor het personeelsbeleid van een werkgever.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een transitievergoeding is en dat deze een financiële vergoeding is bij ontslag. Je moet weten dat een verlaging van deze vergoeding de kosten voor de werkgever bij ontslag verlaagt. Je moet de relatie tussen kosten en beslissingen in het personeelsbeleid begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de impact van een wetswijziging op de kosten van een werkgever analyseren. Je kunt een logisch gevolg van deze kostenverandering voor het personeelsbeleid van een werkgever formuleren.

Waar op letten: Let erop dat je alleen het gevolg benoemt en niet de reden voor het gevolg. Formuleer je antwoord vanuit het perspectief van de werkgever. Zorg dat je de link legt tussen lagere kosten en een lagere drempel voor ontslag of het eerder aanbieden van vaste contracten.

Kernbegrippen: transitievergoeding, personeelsbeleid, ontslagrecht, arbeidsovereenkomst

Veelgemaakte fouten:
- De reden voor het gevolg geven in plaats van alleen het gevolg.
- Antwoorden vanuit het perspectief van de werknemer in plaats van de werkgever.
- De link tussen lagere kosten en een lagere drempel voor ontslag niet leggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/3

## Vraag 5 – Berekening gezamenlijk toetsinkomen (5 punten)

Toetsinkomen en maximale hypothecaire lening

Het inkomen van Robin bestaat uit loon en alimentatie uit een vorige relatie. Haar arbeidscontract is opgenomen in informatiebron 2. De partneralimentatie bedraagt jaarlijks € 11.400. Robin staat op haar rekening-courantkrediet € 1.000 rood. Robin heeft geen andere schulden. Floor is zelfstandig ondernemer. Floor heeft geen privéschulden. De inkomensgegevens van Floor als zelfstandig ondernemer staan in informatiebron 3.

5p 5 Bereken het gezamenlijke toetsinkomen van Robin en Floor over het jaar 2020.
Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in.

Wat kun je verwachten: Je berekent het gezamenlijke toetsinkomen van twee personen, waarbij je rekening houdt met verschillende inkomenscomponenten zoals loon, alimentatie en winst uit onderneming. Je gebruikt hiervoor informatie uit de bijlagen.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat het toetsinkomen bestaat uit verschillende inkomenscomponenten. Je moet weten dat je een maandsalaris moet omrekenen naar een jaarsalaris. Je moet weten dat vakantietoeslag en een eindejaarsuitkering over het bruto jaarsalaris worden berekend. Je moet weten dat partneralimentatie meetelt voor het toetsinkomen. Je moet weten dat winst uit onderneming meetelt voor het toetsinkomen.

Wat moet je kunnen: Je kunt relevante informatie uit informatiebronnen halen. Je kunt een maandsalaris omrekenen naar een jaarsalaris. Je kunt percentages toepassen om vakantietoeslag en eindejaarsuitkering te berekenen. Je kunt verschillende inkomenscomponenten optellen om het totale toetsinkomen per persoon te bepalen. Je kunt de individuele toetsinkomens optellen om het gezamenlijke toetsinkomen te berekenen.

Waar op letten: Let op dat je het maandsalaris van Robin omrekent naar een jaarsalaris voordat je de vakantietoeslag en eindejaarsuitkering berekent. Zorg ervoor dat je de partneralimentatie van Robin meeneemt in haar toetsinkomen. Controleer of je alle relevante inkomenscomponenten uit de informatiebronnen hebt gebruikt.

Kernbegrippen: toetsinkomen, bruto jaarsalaris, vakantietoeslag, winst uit onderneming, partneralimentatie

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten het maandsalaris om te rekenen naar een jaarsalaris.
- Vakantietoeslag en eindejaarsuitkering over het maandsalaris berekenen in plaats van het jaarsalaris.
- Partneralimentatie niet meenemen in het toetsinkomen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/5

## Vraag 6 – Hypothecaire lening en financieringsruimte (2 punten)

Na onderhandeling komen Robin en Floor met de verkoper een aankoopprijs van € 350.000 exclusief kosten koper overeen. Ze kopen de woning onder voorbehoud van financiering.

2p 6 Toon aan dat € 350.000 door Robin en Floor hypothecair geleend kan worden (zie informatiebron 1).

Wat kun je verwachten: Je moet aantonen dat een specifiek bedrag hypothecair geleend kan worden, gebaseerd op de aankoopprijs van een woning en de maximale financieringsregel.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de maximale hypothecaire lening 100% van de aankoopprijs van de woning mag zijn. Je moet het begrip 'aankoopprijs' kunnen onderscheiden van 'kosten koper'.

Wat moet je kunnen: Je moet de relevante informatie (aankoopprijs) uit de vraagtekst en informatiebron 1 kunnen halen. Je moet een eenvoudige berekening uitvoeren om de maximale lening te bepalen. Je moet je antwoord duidelijk formuleren en aantonen dat het bedrag geleend kan worden.

Waar op letten: Let goed op dat je alleen de aankoopprijs gebruikt en niet de totale kosten inclusief kosten koper. Zorg ervoor dat je de 100% financieringsregel correct toepast. Controleer je berekening op fouten.

Kernbegrippen: hypothecaire lening, financiering, aankoopprijs, loan-to-value

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van aankoopprijs met de totale kosten (inclusief kosten koper)
- Niet weten van de 100% financieringsregel
- Reken- of typefouten maken bij het overnemen van de bedragen

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/6

## Vraag 9 – Continuïteit van het inkomen (2 punten)

Continuïteit van het inkomen

De bank wil van Robin en Floor graag zekerheden hebben alvorens zij een hypothecaire lening verstrekt. Zo wordt er gevraagd naar het type van de arbeidsovereenkomst van Robin en de rechtsvorm van Floors onderneming.

9 Leg uit dat de arbeidsovereenkomst van Robin vergeleken met de rechtsvorm van Floor, de bank een grotere financiële zekerheid geeft met betrekking tot het ontvangen van de betalingsverplichtingen. Betrek zowel Robin als Floor in het antwoord.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd meer financiële zekerheid biedt aan een bank dan de rechtsvorm van een zelfstandig ondernemer, met betrekking tot het nakomen van betalingsverplichtingen. Je moet zowel de situatie van Robin als Floor in je antwoord betrekken en deze vergelijken.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd duidt op een vast en stabiel inkomen. Je moet weten dat een zelfstandig ondernemer een variabel en minder zeker inkomen heeft.

Wat moet je kunnen: Je moet de financiële zekerheid van verschillende inkomensbronnen kunnen beoordelen vanuit het perspectief van een bank. Je moet de verschillen in inkomenszekerheid tussen een werknemer met een vast contract en een zelfstandig ondernemer kunnen uitleggen. Je moet een vergelijking kunnen maken tussen twee situaties en je uitleg onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je zowel Robin als Floor in je antwoord betrekt en de situaties vergelijkt. Zorg ervoor dat je uitlegt waarom een vast contract meer zekerheid biedt en waarom het inkomen van een zelfstandig ondernemer minder zeker is. Verwar de hoogte van het inkomen niet met de zekerheid van het inkomen.

Kernbegrippen: Zekerheid van inkomen, Arbeidsovereenkomst, Rechtsvorm onderneming, Kredietwaardigheid

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de situatie van Robin of Floor beschrijven in plaats van vergelijken
- Niet uitleggen waarom een vast contract meer zekerheid biedt
- Verwarren van inkomenhoogte met inkomenszekerheid

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/9

## Vraag 11 – Doel van surseance van betaling (1 punt)

Opgave 3

In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Harry Griffioen is de enige aandeelhouder van reisbureau De Zonnige Kant bv. De Zonnige Kant heeft gedurende de laatste jaren een dalende omzet en toenemende financiële verplichtingen.
De Zonnige Kant kan de openstaande rekeningen niet meer betalen. Harry vraagt zich af of hij het faillissement van De Zonnige Kant moet aanvragen. Zijn accountant wijst hem erop dat hij eerst surseance van betaling kan aanvragen.

1p 11 Wat is in het algemeen het doel van surseance van betaling?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over de betekenis en het doel van surseance van betaling in de context van een onderneming met financiële problemen.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat surseance van betaling is en wat het algemene doel ervan is. Je moet weten dat het een maatregel is om een faillissement te voorkomen en de onderneming de kans te geven de financiën te herstructureren.

Wat moet je kunnen: Je moet de definitie en het doel van surseance van betaling correct kunnen benoemen.

Waar op letten: Let op dat je surseance van betaling niet verwart met een faillissement. Surseance is een tijdelijke bescherming, geen definitieve beëindiging van de onderneming.

Kernbegrippen: surseance van betaling, faillissement, financiële continuïteit

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van surseance van betaling met faillissement.
- Denken dat surseance een definitieve oplossing is in plaats van een tijdelijke maatregel.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 12 – Gevolgen faillissement voor schuldeiser (1 punt)

De surseance van betaling wordt verleend, maar er blijven betalingsproblemen. Een van de schuldeisers van De Zonnige Kant is een hotel op een Grieks eiland. Het Griekse hotel krijgt alleen via De Zonnige Kant gasten. Aangezien De Zonnige Kant nog steeds het Griekse hotel niet heeft kunnen betalen, zou het hotel (samen met andere schuldeisers) zelf kunnen vragen om het faillissement van De Zonnige Kant.

12 Leg uit dat een faillissement van De Zonnige Kant nadelig kan zijn voor de omzet van het Griekse hotel.

Wat kun je verwachten: Je legt uit waarom een faillissement van een bedrijf nadelig kan zijn voor de toekomstige omzet van een schuldeiser, zelfs als die schuldeiser zelf het faillissement aanvraagt.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een faillissement inhoudt en wat de directe gevolgen zijn voor de bedrijfsvoering van het failliete bedrijf. Je moet begrijpen dat een faillissement de activiteiten van een bedrijf stopt of sterk beperkt.

Wat moet je kunnen: Je kunt de relatie tussen twee bedrijven analyseren, waarbij het ene bedrijf een belangrijke bron van omzet is voor het andere. Je kunt de impact van een faillissement van het ene bedrijf op de omzet van het andere bedrijf logisch beredeneren.

Waar op letten: Let op dat je niet alleen focust op de openstaande schuld die het hotel niet krijgt, maar vooral op de toekomstige omzet die het hotel misloopt. Verwar de gevolgen voor de schuldeiser niet met de gevolgen voor de schuldenaar.

Kernbegrippen: faillissement, omzet, schuldeiser, afhankelijkheidsrelatie, keteneffect, bedrijfscontinuïteit

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de openstaande schuld die het hotel heeft op het reisbureau met de toekomstige omzet die het hotel misloopt.
- Niet inzien van de exclusieve relatie tussen het reisbureau en het hotel, zoals beschreven in de casus.
- Een te algemeen antwoord geven zonder de link te leggen naar het wegvallen van de enige bron van gasten.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/12

## Vraag 13 – Faillissement en rangorde van schuldeisers (2 punten)

Op 2 maart 2021 is De Zonnige Kant alsnog failliet gegaan. Er is een curator benoemd die verantwoordelijk is voor het verdelen van de boedel na het faillissement. Hij gaat uit van een bepaalde volgorde waarin de schuldeisers worden betaald. Hierbij komt de verstrekker van de hypothecaire lening eerder aan bod dan het Griekse hotel.

13 Leg uit op grond waarvan de verstrekker van de hypothecaire lening eerder aan bod komt dan het Griekse hotel.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de verstrekker van een hypothecaire lening bij een faillissement eerder wordt betaald dan andere schuldeisers, zoals een hotel.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een faillissement inhoudt. Je moet het begrip 'separatist' kennen en begrijpen wat het 'recht van hypotheek' betekent. Je moet de algemene rangorde van schuldeisers bij een faillissement kennen, in het bijzonder de positie van separatisten.

Wat moet je kunnen: Je moet de positie van verschillende schuldeisers kunnen onderscheiden in het geval van een faillissement. Je moet het verschil tussen een hypothecaire lening en een gewone schuld (zoals aan een hotel) kunnen benoemen in de context van faillissementsrecht. Je moet een uitleg kunnen formuleren waarom de ene schuldeiser voor de andere gaat.

Waar op letten: Let op het specifieke recht dat verbonden is aan een hypothecaire lening. Verwar dit niet met preferente of concurrente schuldeisers. De Belastingdienst is wel preferent, maar een separatist gaat zelfs voor de Belastingdienst met betrekking tot het onderpand.

Kernbegrippen: faillissement, separatist, recht van hypotheek, rangorde van schuldeisers

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van preferente en concurrente schuldeisers
- Niet begrijpen van het concept 'separatist'
- Denken dat de Belastingdienst altijd voorgaat

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/13

## Vraag 14 – Aansprakelijkheid bij een Besloten Vennootschap (bv) (1 punt)

Harry maakt zich zorgen over zijn eigen financiële situatie. Hij denkt dat hij het overblijvende deel van de schulden van De Zonnige Kant aan de schuldeisers moet betalen met zijn privégeld.

14 Leg uit of Harry gelijk heeft.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie voorgelegd waarin de eigenaar van een onderneming zich zorgen maakt over zijn privéaansprakelijkheid voor bedrijfsschulden. Je moet uitleggen of deze zorg terecht is.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een Besloten Vennootschap (bv) is en wat de kenmerken zijn met betrekking tot aansprakelijkheid. Je moet weten dat een bv een rechtspersoon is en dat er een scheiding is tussen het vermogen van de onderneming en het privévermogen van de eigenaar/aandeelhouder. Je moet weten dat de eigenaar van een bv in principe niet hoofdelijk aansprakelijk is voor de schulden van de onderneming.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste rechtsvorm (bv) herkennen en de bijbehorende juridische kenmerken over aansprakelijkheid toepassen op een concrete situatie. Je moet een heldere uitleg geven waarom de eigenaar wel of geen gelijk heeft.

Waar op letten: Let goed op de rechtsvorm die in de casus wordt genoemd (bv). Verwar de aansprakelijkheid van een bv niet met die van een eenmanszaak of vof. De financiële details uit een eventuele balans zijn niet relevant voor de vraag over juridische aansprakelijkheid.

Kernbegrippen: Rechtsvorm, Besloten Vennootschap (bv), Aansprakelijkheid, Rechtspersoonlijkheid

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen aansprakelijkheid bij een bv en een eenmanszaak/vof.
- Aannemen dat 'enige aandeelhouder' leidt tot privéaansprakelijkheid.
- De financiële details van de balans gebruiken terwijl de vraag over de juridische structuur gaat.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/14

## Vraag 15 – Berekening ontvangsten uit verkopen in een kwartaal (3 punten)

Opgave 4

In deze opgave is het btw-tarief 21%.

Strota is een onderneming die consumenten en bedrijven adviseert op het gebied van websiteontwikkeling. Zij heeft een afdeling GAME die games inkoopt en verkoopt en een eigen financiële administratie heeft. De games zijn online te koop en via verkooppunten. Van GAME is gegeven:

| | verkopen exclusief btw (getallen x € 1) | inkopen exclusief btw (getallen x € 1) |
| :--- | :--- | :--- |
| november 2020 | 15.000 | 6.000 |
| december 2020 | 25.000 | 10.000 |
| januari 2021 | 20.000 | 8.000 |
| februari 2021 | 30.000 | 11.000 |
| maart 2021 | 25.000 | 9.000 |

Overige gegevens
– 90% van de verkopen is contant (per kas en via de bank). De rest van de verkopen is op rekening, met een krediettermijn van twee maanden.
– Alle inkopen zijn op rekening met een krediettermijn van één maand. Van de krediettermijnen wordt volledig gebruik gemaakt.
– GAME verrekent op de tweede dag van het nieuwe kwartaal de te betalen btw met de te vorderen btw. GAME draagt het saldo dan af aan de Belastingdienst.
– Op 2 januari 2021 draagt GAME € 6.930 aan btw-aangifte over het laatste kwartaal van 2020 af per bank.
– GAME betaalt de verzekeringspremie ieder jaar op 1 februari voor een heel jaar vooruit. Over januari 2021 waren de verzekeringskosten € 250. Met ingang van februari 2021 waren de verzekeringskosten € 275 per maand. De btw hierover blijft buiten beschouwing.
– De overige uitgaven zijn € 4.000 per maand. De btw hierover blijft buiten beschouwing.

Bereken de ontvangsten in het eerste kwartaal van 2021 uit verkopen.

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale ontvangsten uit verkopen voor een specifiek kwartaal, rekening houdend met contante verkopen, verkopen op rekening en de bijbehorende krediettermijnen.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het verschil is tussen verkopen en ontvangsten. Je moet weten dat ontvangsten de daadwerkelijke geldstromen zijn die een bedrijf binnenkrijgt. Je moet weten dat je bij ontvangsten uit verkopen de btw moet meerekenen. Je moet weten hoe een krediettermijn de timing van ontvangsten beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je kunt de relevante verkoopbedragen uit de gegeven tabel identificeren. Je kunt het btw-tarief correct toepassen om de verkoopbedragen inclusief btw te berekenen. Je kunt de contante ontvangsten en de ontvangsten van verkopen op rekening met een krediettermijn van twee maanden correct toewijzen aan de juiste maanden. Je kunt de totale ontvangsten voor het gevraagde kwartaal berekenen door de ontvangsten van de verschillende maanden op te tellen.

Waar op letten: Let goed op het verschil tussen verkopen (omzet) en ontvangsten (geld dat binnenkomt). Vergeet niet de btw toe te voegen aan de verkoopbedragen om de ontvangsten te berekenen. Pas de krediettermijn van twee maanden voor verkopen op rekening correct toe; dit betekent dat de betaling van een verkoop in bijvoorbeeld november pas in januari binnenkomt. Houd rekening met de 90% contante verkopen en 10% verkopen op rekening.

Kernbegrippen: ontvangsten, contante verkoop, verkoop op rekening, krediettermijn, btw, verkopen op rekening, liquiditeit

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van omzet met ontvangsten.
- Verkeerde periode gebruiken voor de berekening van de ontvangsten uit debiteuren.
- BTW vergeten of onjuist berekenen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/15

## Vraag 16 – Berekening Vooruitbetaalde Verzekeringspremie (1 punt)

1p 16 Bereken het bedrag op de balanspost Vooruitbetaalde verzekeringspremie per 31 maart 2021.

Wat kun je verwachten: Je berekent het bedrag van de balanspost 'Vooruitbetaalde verzekeringspremie' op een specifieke datum.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een vooruitbetaalde verzekeringspremie is en hoe deze als transitorische post op de balans wordt opgenomen. Je moet weten dat dit een bezit is voor de onderneming.

Wat moet je kunnen: Je kunt de relevante informatie over de verzekeringspremie en de betaaldata uit de tekst halen. Je kunt het aantal maanden bepalen waarvoor de premie vooruitbetaald is op de balansdatum. Je kunt het vooruitbetaalde bedrag berekenen door het maandbedrag te vermenigvuldigen met het aantal resterende maanden.

Waar op letten: Let goed op de ingangsdatum van de verzekering en de datum waarop de premie vooruitbetaald is. Let ook op de balansdatum en bepaal nauwkeurig hoeveel maanden er nog over zijn in de betaalperiode. Zorg dat je het juiste maandbedrag gebruikt en geen btw meerekent als dit niet van toepassing is.

Kernbegrippen: Vooruitbetaalde bedragen, Transitorische posten, Balansposten, Verzekeringskosten

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd aantal maanden vooruitbetaald berekenen (bijv. 11 of 12 maanden)
- Het oude maandbedrag van € 250 gebruiken
- BTW onterecht meerekenen

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/16

## Vraag 17 – Berekening balanspost Bank en positie op de balans (4 punten)

Op 1 januari 2021 zat er € 350 in kas en stond er € 250 op de bankrekening. Op 31 maart 2021 zit er € 500 in kas.

4p 17 Bereken het bedrag van de balanspost Bank per 31 maart 2021. Geef aan of de balanspost Bank aan de debetzijde of aan de creditzijde staat.

Wat kun je verwachten: Je berekent de eindstand van de balanspost Bank per een specifieke datum. Daarna geef je aan of deze balanspost aan de debetzijde of creditzijde van de balans staat.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat liquide middelen bestaan uit kas en bank. Je moet weten dat een positief banksaldo een bezitting is en aan de debetzijde van de balans staat. Je moet het verschil kennen tussen ontvangsten en uitgaven, en tussen kosten en uitgaven. Je moet weten hoe btw de kasstromen beïnvloedt.

Wat moet je kunnen: Je kunt de totale ontvangsten en uitgaven over een periode berekenen. Je kunt de beginstand van liquide middelen gebruiken om de eindstand te bepalen. Je kunt de eindstand van de bank berekenen als de eindstand van de kas bekend is. Je kunt de juiste positie (debet of credit) van een balanspost bepalen.

Waar op letten: Let op dat je geen kosten en uitgaven door elkaar haalt, vooral bij vooruitbetaalde posten zoals verzekeringspremies. Vergeet niet de btw mee te nemen bij het berekenen van ontvangsten en uitgaven. Zorg dat je de juiste bedragen en periodes gebruikt voor de berekening van ontvangsten van debiteuren en betalingen aan crediteuren.

Kernbegrippen: liquiditeitsbegroting, ontvangsten en uitgaven, balanspost, debet en credit

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van kosten en uitgaven, met name bij de vooruitbetaalde verzekeringspremie.
- Vergeten btw toe te voegen aan verkopen en inkopen bij het bepalen van de kasstromen.
- Onjuist toepassen van de krediettermijnen, bijvoorbeeld de verkeerde maanden meenemen voor debiteuren- en crediteurenbetalingen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/17

## Vraag 18 – BTW-saldo berekenen en duiden (2 punten)

2p 18 Bereken het saldo van Te betalen btw en Te vorderen btw voor het eerste kwartaal van 2021. Geef bij het saldo aan of het een te ontvangen bedrag van of een te betalen bedrag is aan de Belastingdienst.

Wat kun je verwachten: Je berekent het saldo van de Te betalen btw en de Te vorderen btw voor een specifiek kwartaal. Daarna geef je aan of dit saldo een te ontvangen of te betalen bedrag is aan de Belastingdienst.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat Te betalen btw berekend wordt over de omzet (verkopen) en Te vorderen btw over de inkopen. Je moet de juiste btw-percentages kennen en weten dat het btw-saldo het verschil is tussen deze twee bedragen. Je moet ook weten wanneer het saldo een te betalen of te ontvangen bedrag is.

Wat moet je kunnen: Je kunt de relevante omzet- en inkoopbedragen voor het juiste kwartaal identificeren. Je kunt de Te betalen btw en Te vorderen btw berekenen. Je kunt het saldo bepalen en correct aangeven of het een te betalen of te ontvangen bedrag is aan de Belastingdienst.

Waar op letten: Let goed op dat je alleen de bedragen van het gevraagde kwartaal gebruikt. Zorg ervoor dat je de verkopen en inkopen niet verwisselt bij het berekenen van de Te betalen en Te vorderen btw. Vergeet niet te vermelden of het uiteindelijke saldo een te betalen of te ontvangen bedrag is.

Kernbegrippen: Te betalen btw, Te vorderen btw, btw-aangifte, omzetbelasting

Veelgemaakte fouten:
- De verkeerde periode gebruiken voor de berekening (bijvoorbeeld inclusief maanden uit 2020).
- Verkopen en inkopen door elkaar halen bij het bepalen van te betalen en te vorderen btw.
- Vergeten te vermelden of het eindsaldo een te betalen of te ontvangen bedrag is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/18

## Vraag 19 – Erfenis aanvaarden: beneficiair versus zuiver (2 punten)

Opgave 5

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 5 en 6.

De zussen Eva (43) en Sanne (45) zijn de enige wettelijke erfgenamen van hun op 1 april 2021 overleden tante Door. Tante Door had geen partner en geen kinderen.

Eva en Sanne besluiten de erfenis beneficiair te aanvaarden in plaats van zuiver te aanvaarden.

2p 19 Noem een reden waarom Eva en Sanne besluiten de erfenis beneficiair te aanvaarden in plaats van zuiver te aanvaarden. Betrek beide vormen van aanvaarden in het antwoord.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie voorgelegd waarin erfgenamen een keuze moeten maken over het aanvaarden van een erfenis. Je moet uitleggen waarom een bepaalde keuze, in dit geval beneficiair aanvaarden, de voorkeur heeft boven een andere, zuiver aanvaarden, door de gevolgen van beide opties te vergelijken.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het verschil is tussen beneficiair aanvaarden en zuiver aanvaarden van een erfenis. Je moet de gevolgen van beide vormen kennen, met name in situaties waarin de schulden van de erflater groter zijn dan de bezittingen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de begrippen 'beneficiair aanvaarden' en 'zuiver aanvaarden' correct toepassen in een gegeven situatie. Je kunt een reden formuleren voor de keuze voor beneficiair aanvaarden door de risico's van zuiver aanvaarden te benoemen en te vergelijken.

Waar op letten: Let erop dat je beide vormen van aanvaarden (beneficiair en zuiver) in je antwoord betrekt en het cruciale verschil uitlegt. Zorg ervoor dat je duidelijk maakt wat het voordeel is van beneficiair aanvaarden als de schulden groter zijn dan de bezittingen, en wat het risico is bij zuiver aanvaarden in diezelfde situatie.

Kernbegrippen: beneficiair aanvaarden, zuiver aanvaarden, erfenis, schulden en bezittingen

Veelgemaakte fouten:
- De begrippen 'beneficiair aanvaarden' en 'zuiver aanvaarden' door elkaar halen.
- Niet uitleggen wat de consequentie is van de schulden die de bezittingen overtreffen.
- Het antwoord niet relateren aan de keuze van Eva en Sanne.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/19

## Vraag 20 – Erfgenaam aanwijzen via testament (1 punt)

Wat had Tante Door moeten doen om de stichting Hulphond Nederland als erfgenaam aan te wijzen?

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over hoe je een specifieke partij als erfgenaam kunt aanwijzen, afwijkend van de wettelijke regels.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat je een testament moet laten opstellen om een stichting of andere partij als erfgenaam aan te wijzen. Je moet weten dat dit testament door een notaris moet worden opgesteld om rechtsgeldig te zijn.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste juridische procedure kunnen benoemen voor het aanwijzen van een erfgenaam die afwijkt van de wettelijke erfopvolging.

Waar op letten: Let op dat je niet alleen een wens uitspreekt, maar de juridisch bindende manier benoemt. Je moet weten dat een notarieel testament nodig is om af te wijken van de wettelijke erfopvolging.

Kernbegrippen: erfrecht, testament, erfgenaam, notaris

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van een wens met een juridisch bindende laatste wil.
- Niet weten dat voor het afwijken van de wettelijke erfopvolging een notarieel testament vereist is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/20

## Vraag 21 – Financieel voordeel ANBI-status bij erfenis (1 punt)

Eva en Sanne besluiten dat zij, wanneer ze de erfenis aanvaarden:
– de inboedel van de woning van tante Door onderling verdelen.
– het bedrag op de spaarrekening van tante Door, na betaling van de schulden en de erfbelasting, zullen schenken aan de stichting Hulphond Nederland.

1p 21 Noem een financieel voordeel dat de stichting Hulphond Nederland zou hebben gehad van het direct ontvangen van de erfenis ten opzichte van het ontvangen van de schenking van Eva en Sanne.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een situatie voorgelegd over een erfenis en een schenking aan een stichting. Je moet een financieel voordeel benoemen voor de stichting als zij direct de erfenis zou ontvangen, in plaats van een schenking van de erfgenamen.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat erfbelasting en schenkbelasting zijn. Je moet weten dat een stichting met een ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) is vrijgesteld van erf- en schenkbelasting. Je moet begrijpen dat als erfgenamen eerst erven, zij erfbelasting moeten betalen over de erfenis, waardoor het bedrag dat zij daarna kunnen schenken lager uitvalt.

Wat moet je kunnen: Je moet de financiële gevolgen van erfbelasting en schenkbelasting kunnen analyseren in een gegeven situatie. Je moet het verschil kunnen uitleggen tussen direct erven door een ANBI-stichting en het ontvangen van een schenking van erfgenamen die eerst zelf erfbelasting hebben betaald.

Waar op letten: Let goed op de rol van de ANBI-status van de stichting. Verwar niet de belastingplicht van de erfgenamen met die van de stichting. Bedenk dat de erfbelasting die Eva en Sanne betalen, de uiteindelijke schenking aan de stichting beïnvloedt.

Kernbegrippen: Erfbelasting, Schenkbelasting, ANBI-status, Erfenis

Veelgemaakte fouten:
- Niet weten dat een ANBI-stichting is vrijgesteld van erf- en schenkbelasting.
- Verwarring tussen de belastingplicht van de erfgenamen en die van de stichting.
- Het effect van de erfbelasting op de omvang van de uiteindelijke schenking over het hoofd zien.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/21

## Vraag 22 – Berekening openstaande schulden na contractbeëindiging (2 punten)

Onderzoek naar de schulden en bezittingen per 1 april 2021

Het contract met de energiemaatschappij en de zorgverzekeraar is per 1 april 2021 beëindigd. Er moeten nog enkele openstaande schulden worden betaald.

22 Bereken per 1 april 2021 het totaal van de openstaande schulden van tante Door bij de energiemaatschappij en bij de zorgverzekeraar (zie informatiebron 5).

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale openstaande schulden van tante Door bij de energiemaatschappij en de zorgverzekeraar per 1 april 2021.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat een schuld een bedrag is dat je nog moet betalen. Je moet begrijpen hoe je een eindafrekening interpreteert om de openstaande schuld te bepalen.

Wat moet je kunnen: Je kunt relevante financiële informatie uit een informatiebron halen. Je kunt een berekening uitvoeren om een openstaand bedrag te bepalen. Je kunt verschillende schulden bij elkaar optellen om een totaalbedrag te vinden.

Waar op letten: Let goed op dat je alle relevante schulden meeneemt in je berekening en dat je geen rekenfouten maakt. Controleer of je de juiste bedragen uit de informatiebron haalt en deze correct interpreteert als schulden.

Kernbegrippen: Schulden, Eindafrekening, Contractbeëindiging, Totaalbedrag

Veelgemaakte fouten:
- De twee schulden niet bij elkaar optellen
- Reken- of leesfout met de gegevens uit de informatiebron
- Verwarring tussen een schuld en een vordering/teruggave

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/22

## Vraag 23 – Berekening van de totale waarde van een erfenis (3 punten)

Eva en Sanne besluiten medio april 2021 de erfenis te aanvaarden.

3p 23 Bereken de totale waarde van de erfenis per 1 april 2021 door de bezittingen te verminderen met de schulden.

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale waarde van een erfenis door de bezittingen te verminderen met de schulden op een specifieke datum.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de waarde van een erfenis wordt bepaald door de totale waarde van de bezittingen te verminderen met de totale waarde van de schulden. Je moet het verschil tussen bezittingen en schulden kennen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de verschillende bezittingen en schulden identificeren. Je kunt de totale waarde van de bezittingen berekenen. Je kunt de totale waarde van de schulden berekenen. Je kunt de totale waarde van de erfenis berekenen door de schulden van de bezittingen af te trekken.

Waar op letten: Let goed op dat je alle bezittingen en schulden meeneemt in je berekening. Controleer of je geen bezittingen als schulden of andersom interpreteert. Voorkom rekenfouten bij het optellen en aftrekken.

Kernbegrippen: Erfenis, Bezittingen, Schulden, Netto vermogen

Veelgemaakte fouten:
- Reken- of telfouten
- Items van bezittingen en schulden door elkaar halen
- Niet alle posten meenemen uit de informatiebronnen

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/23

## Vraag 24 – Berekening schenking na erfbelasting en schulden (3 punten)

Ze berichten de stichting Hulphond Nederland dat ze namens hun tante Door een schenking zullen gaan doen. Ze schenken dan het bedrag dat van de spaarrekening van tante Door overblijft nadat alle schulden per 1 april en de te betalen erfbelasting (zie informatiebron 6) zijn verrekend.

3p 24 Bereken het bedrag dat de stichting Hulphond Nederland van Sanne en Eva zal ontvangen.

Wat kun je verwachten: Je berekent een schenkingsbedrag aan een stichting. Dit bedrag is wat overblijft van een spaarrekening nadat alle schulden en de erfbelasting zijn betaald.

Wat moet je kennen: Je moet weten hoe je erfbelasting berekent. Je moet weten dat je de vrijstelling voor erfbelasting per erfgenaam toepast. Je moet weten dat de erfbelasting over de netto erfenis wordt berekend. Je moet weten dat een schenking het bedrag is dat overblijft na aftrek van schulden en erfbelasting.

Wat moet je kunnen: Je kunt informatiebron 6 raadplegen voor de tarieven en vrijstellingen van erfbelasting. Je kunt de totale schulden identificeren en optellen. Je kunt de erfbelasting berekenen door de vrijstelling per erfgenaam van de netto erfenis af te trekken en daarover het juiste percentage toe te passen. Je kunt het uiteindelijke schenkingsbedrag berekenen door de schulden en de berekende erfbelasting van het spaartegoed af te trekken.

Waar op letten: Let op dat je de vrijstelling voor erfbelasting voor *beide* erfgenamen toepast. Zorg ervoor dat je de erfbelasting berekent over de netto erfenis min de vrijstellingen, niet over de bruto erfenis. Controleer goed welk deel van de nalatenschap aan de stichting wordt geschonken.

Kernbegrippen: Erfbelasting, Netto erfenis, Vrijstelling erfbelasting, Schenking

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten de vrijstelling voor beide erfgenamen toe te passen.
- De erfbelasting berekenen over de bruto erfenis in plaats van de netto erfenis.
- Onjuist interpreteren welk deel van de nalatenschap wordt geschonken aan de stichting.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/24

## Vraag 25 – Marketingmix bij samenwerking Jumbo en Hema (2 punten)

Opgave 6

In het najaar van 2019 stond het volgende in de krant:

Samenwerking Hema en Jumbo: straks Hema-artikelen te koop in de
supermarkt Jumbo

Supermarktketen Jumbo en warenhuis Hema gaan samenwerken in
Nederland en België. Beide bedrijven willen zo hun marktpositie
verbeteren. Het is de bedoeling dat artikelen van Hema in de
650 supermarkten van Jumbo worden verkocht.

“De samenwerking komt voort uit de gedachte dat het aanbod van beide
bedrijven elkaar goed aanvult. Ook een mogelijk co-sponsorschap door
Hema van de schaats- en wielerploeg Team Jumbo-Visma is onderwerp
van de lopende gesprekken”, aldus beide bedrijven in een verklaring.

Jumbo en Hema werken de plannen verder uit. Het is niet de eerste keer
dat Hema een samenwerking aangaat met een andere supermarkt. Zo
worden inmiddels Hema artikelen verkocht in Franse supermarkten.

2p 25 Geef voor twee P’s van de marketingmix aan op welke wijze deze worden ingezet in de samenwerking tussen Jumbo en Hema. Gebruik hiervoor het bovenstaande krantenbericht.

Wat kun je verwachten: Je krijgt een krantenbericht over de samenwerking tussen Jumbo en Hema. Je moet twee P's van de marketingmix identificeren en uitleggen hoe deze worden ingezet in de beschreven samenwerking.

Wat moet je kennen: Je moet de vier P's van de marketingmix kennen (Product, Prijs, Plaats, Promotie) en weten wat elke P inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan de juiste P van de marketingmix. Je moet voor twee P's een concrete toepassing uit de tekst kunnen benoemen.

Waar op letten: Let goed op de specifieke details in het krantenbericht die direct verwijzen naar een aspect van de marketingmix. Zorg ervoor dat je uitleg concreet is en direct voortkomt uit de tekst.

Kernbegrippen: Marketingmix, Product, Plaats, Promotie

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/25

## Vraag 26 – Voordeel co-sponsoring Jumbo-Hema (1 punt)

Een voorbeeld van de samenwerking tussen Hema en Jumbo is onder andere de mogelijkheid dat Hema co-sponsor wordt van de schaats- en wielerploeg Team Jumbo-Visma. Op het shirt van een schaatser en wielrenner van die ploeg komt dan ook de naam Hema te staan.

1p 26 Geef een voordeel voor Jumbo van deze co-sponsoring door Hema. Motiveer het antwoord.

Wat kun je verwachten: Je moet een voordeel voor Jumbo kunnen benoemen van de co-sponsoring door Hema van Team Jumbo-Visma en dit voordeel motiveren.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat sponsoring is en welke voordelen dit kan opleveren voor een bedrijf. Je moet ook kunnen bedenken hoe een samenwerking tussen twee bedrijven, zoals Jumbo en Hema, voordelen kan opleveren voor één van de partijen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de vraag analyseren en een relevant voordeel voor Jumbo identificeren. Je kunt dit voordeel vervolgens logisch en beknopt motiveren.

Waar op letten: Let erop dat je het voordeel specifiek voor JUMBO benoemt en niet voor Hema. Je motivatie moet direct aansluiten bij het benoemde voordeel.

Kernbegrippen: Sponsoring, Co-sponsoring, Naamsbekendheid, Promotiekosten, Afzet

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/26

## Vraag 27 – Marketingstrategieën: Push- en Pullstrategie bij Hema en Jumbo (2 punten)

Een ander voorbeeld van de samenwerking tussen Hema en Jumbo is dat per 1 januari 2021 de beroemde Hema tompouce ook door Jumbo verkocht zal worden. In de reclamefolder van Hema staat dat de tompouce in alle Hema- en Jumbovestigingen in de aanbieding is. Hema zal de winkelinrichting van Jumbo met betrekking tot de Hema tompouce verzorgen.

Voor de tompouce maakt Hema zowel gebruik van een pushstrategie als van een pullstrategie.

2p 27 Waaruit blijkt dat Hema voor de tompouce gebruik maakt van zowel een push- als een pullstrategie?

Wat kun je verwachten: Je analyseert een praktijksituatie van Hema en Jumbo en identificeert daarin de toepassing van zowel een push- als een pullstrategie voor de verkoop van de Hema tompouce.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een pushstrategie is en wat een pullstrategie is. Je moet weten dat een pushstrategie gericht is op het 'duwen' van een product door het distributiekanaal (bijvoorbeeld door de winkelier te stimuleren het product te verkopen). Je moet weten dat een pullstrategie gericht is op het 'trekken' van de vraag bij de consument (bijvoorbeeld door reclame te maken, zodat consumenten erom vragen bij de winkelier).

Wat moet je kunnen: Je kunt de kenmerken van een pushstrategie en een pullstrategie herkennen in een gegeven tekst. Je kunt concrete voorbeelden uit de tekst koppelen aan de juiste marketingstrategie.

Waar op letten: Let goed op de acties die Hema onderneemt richting de consument (reclamefolder) en de acties die Hema onderneemt richting de retailer Jumbo (winkelinrichting).

Kernbegrippen: Pushstrategie, Pullstrategie, Marketingstrategie, Distributiekanaal, Consumentengedrag

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2021/tijdvak-2/vraag/27

## Vragen in dit examen

### Vraag 2 – Voordeel afspiegelingsbeginsel

Wat kun je verwachten: Je moet een voordeel van het afspiegelingsbeginsel voor een onderneming noemen en dit voordeel toelichten.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat het afspiegelingsbeginsel inhoudt, zoals beschreven in de vraagtekst. Je moet de algemene voordelen van het volgen van wettelijke regels bij ontslag kennen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de informatie uit de vraagtekst over het afspiegelingsbeginsel interpreteren. Je kunt een relevant voordeel voor een onderneming benoemen en dit voordeel kort en bondig toelichten.

Waar op letten: Let erop dat je een voordeel noemt dat specifiek voor de onderneming is en dat je dit voordeel duidelijk toelicht. Zorg dat je toelichting direct verband houdt met het afspiegelingsbeginsel.

Kernbegrippen: afspiegelingsbeginsel, ontslag, arbeidsrecht, onderneming

### Vraag 4 – Voordelen van kopen versus huren van een woning

Wat kun je verwachten: Je moet twee voordelen voor de consument van het kopen van een woning ten opzichte van het huren van een woning benoemen. Je antwoord moet zowel het kopen als het huren van een woning betrekken.

Wat moet je kennen: Je moet de financiële en niet-financiële aspecten van het kopen en huren van een woning kennen. Je moet weten dat bij kopen sprake kan zijn van vermogensopbouw en dat je mogelijk recht hebt op hypotheekrenteaftrek. Je moet weten dat bij huren je geen vermogen opbouwt en geen recht hebt op hypotheekrenteaftrek, maar wel flexibeler bent en minder verantwoordelijkheid hebt voor onderhoud.

Wat moet je kunnen: Je kunt de voor- en nadelen van kopen en huren van een woning voor een consument vergelijken. Je kunt twee concrete voordelen van kopen ten opzichte van huren formuleren, waarbij je de vergelijking duidelijk maakt.

Waar op letten: Let erop dat je twee concrete voordelen noemt en dat je in je antwoord zowel het kopen als het huren van een woning betrekt. Voorkom vage antwoorden en richt je op de voordelen voor de consument/koper.

Kernbegrippen: kopen versus huren, vermogensopbouw, woonlasten, hypotheekrenteaftrek

### Vraag 7 – Kosten koper en aankoopkosten woning

Wat kun je verwachten: Je berekent de totale kosten koper en andere aankoopkosten voor een woning op basis van gegeven informatie.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat kosten koper en andere aankoopkosten bestaan uit verschillende posten, zoals overdrachtsbelasting, notariskosten en advieskosten. Je moet weten hoe je percentages toepast op bedragen.

Wat moet je kunnen: Je kunt informatie aflezen uit een informatiebron. Je kunt de relevante kostenposten identificeren. Je kunt percentages berekenen en optellen om tot een totaalbedrag te komen.

Waar op letten: Let goed op dat je alle relevante kostenposten uit de informatiebron meeneemt. Controleer je berekeningen, vooral bij percentages, en zorg dat je het juiste basisbedrag gebruikt.

Kernbegrippen: kosten koper, aankoopkosten woning, financieringskosten

### Vraag 8 – Kosten koper en aankoopkosten met eigen middelen betalen

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het berekenen of twee personen (Robin en Floor) de kosten koper en andere aankoopkosten kunnen betalen met hun eigen liquide middelen. Je moet een berekening uitvoeren en aantonen of dit mogelijk is.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat 'kosten koper' en 'andere aankoopkosten' inhouden. Je moet weten dat 'liquide middelen' eigen geld zijn dat direct beschikbaar is voor betalingen.

Wat moet je kunnen: Je kunt de totale kosten koper en andere aankoopkosten berekenen. Je kunt de totale beschikbare liquide middelen van Robin en Floor bij elkaar optellen. Je kunt de totale kosten vergelijken met de totale beschikbare liquide middelen om te bepalen of de kosten betaald kunnen worden. Je leest relevante bedragen af uit informatiebron 3.

Waar op letten: Let erop dat je de liquide middelen van zowel Robin als Floor bij elkaar optelt. Zorg ervoor dat je alle 'kosten koper en andere aankoopkosten' meeneemt in je berekening. Neem de bedragen correct over uit informatiebron 3.

Kernbegrippen: kosten koper, eigen middelen, financiering, liquide middelen

### Vraag 10 – Keuze van de aflossingsvorm

Wat kun je verwachten: Je moet aantonen of Robin en Floor in de eerste twee jaren (2021 en 2022) voldoen aan de Nibud-norm van maximaal 23% hypotheekuitgaven na belastingvoordeel, zowel bij een annuïteitenlening als bij een lineaire lening van € 350.000. Je vult hiervoor de uitwerkbijlage volledig in.

Wat moet je kennen: Je moet weten dat de brutowoonlasten bestaan uit aflossing en interest. Je moet weten dat het belastingvoordeel alleen geldt voor de betaalde hypotheekrente. Je moet weten dat de nettowoonlasten de brutowoonlasten min het belastingvoordeel zijn. Je moet weten dat de Nibud-norm van 23% van het toetsinkomen geldt voor de nettowoonlasten. Je moet weten dat bij een annuïteitenlening de annuïteit (aflossing + rente) elk jaar gelijk is, maar het aandeel aflossing toeneemt en het aandeel rente afneemt. Je moet weten dat bij een lineaire lening de aflossing elk jaar gelijk is, en de rente afneemt omdat de restschuld daalt.

Wat moet je kunnen: Je kunt de jaarlijkse interest berekenen over de resterende hypotheekschuld. Je kunt het belastingvoordeel op de hypotheekrente berekenen. Je kunt de nettowoonlasten voor zowel een annuïteitenlening als een lineaire lening berekenen voor de jaren 2021 en 2022. Je kunt de berekende nettowoonlasten vergelijken met de Nibud-norm van 23% van het toetsinkomen. Je kunt informatie aflezen uit de 'Tabel aflossingsvormen'.

Waar op letten: Let op dat je het belastingvoordeel correct aftrekt van de brutolasten. Let op dat je de interest voor het tweede jaar berekent over de restschuld, niet over de oorspronkelijke schuld. Let op dat je de toetsingsnorm van 23% toepast op de nettowoonlasten na belastingvoordeel, niet op de brutolasten.

Kernbegrippen: annuïteitenlening, lineaire lening, hypotheekrenteaftrek, netto woonlasten, toetsingsnorm

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2021
tijdvak 2
dinsdag 15 juni
13.30 - 16.30 uur
bedrijfseconomie
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 59 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0400-a-21-2-0

### Pagina 2

```json
{
  "description": "De pagina betreft een opgaveblad van een examen, get

### Pagina 3

```json
{
  "description": "Deze pagina is een opgavepagina van een examen, te

### Pagina 4

Opgaue 2
Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 4.
In deze opgave blift de btw buiten beschouwing.
[FIGUUR: Een hand houdt een modelhuisje en huissleutels vast.]
Robin Vermeer wil een woning kopen.
2p 4 Geef twee voordelen voor de consument van het kopen van een woning ten opzichte van het huren van een woning. Betrek in het antwoord zowel het kopen als het huren.
De huizenprijzen zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Om meer kans te maken op de koopwoningmarkt, wil ze samen met haar beste vriendin Floor Oosterwind per 1 januari 2021 een woning kopen.
Robin en Floor hebben een woning te koop zien staan met een vraagprijs van € 359.500 inclusief kosten koper. Ze gaan in overleg met een bank onderzoek en of ze de aankoop ervan kunnen financieren. De bank financiert maximaal 100% van de aankoopprijs. Floor en Robin moeten de kosten koper en andere aankoopkosten uit eigen middelen financieren.
Om het maximaal te lenen hypotheekbedrag vast te kunnen stellen, bepaalt de bank eerst het toetsinkomen op basis van de inkomensgegevens die Robin en Floor hebben aangeleverd. Daarna moeten Robin en Floor de volgende stappen zetten:
1 onderzoeken of ze voldoende eigen middelen hebben om de extra kosten te financieren
2 besluiten tot aankoop van de woning
3 de hypothecaire lening aanvragen bij een bank
4 de bank aantonen dat de continuïteit van het inkomen voldoende zeker is
5 de gewenste aflossingsvorm van de hypothecaire lening kiezen.
HA-0400-a-21-2-o 4/15 lees verder

### Pagina 5

Toetsinkomen en maximale hypothecaire lening

Het inkomen van Robin bestaat uit loon en alimentatie uit een vorige relatie. Haar arbeidscontract is opgenomen in informatiebron 2. De partneralimentatie bedraagt jaarlijks € 11.400. Robin staat op haar rekening-courantkrediet € 1.000 rood. Robin heeft geen andere schulden. Floor is zelfstandig ondernemer. Floor heeft geen privéschulden. De inkomensgegevens van Floor als zelfstandig ondernemer staan in informatiebron 3.

5p 5 Bereken het gezamenlijke toetsinkomen van Robin en Floor over het jaar 2020.
Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag in.

Na onderhandeling komen Robin en Floor met de verkoper een aankoopprijs van € 350.000 exclusief kosten koper overeen. Ze kopen de woning onder voorbehoud van financiering.

2p 6 Toon aan dat € 350.000 door Robin en Floor hypothecair geleend kan worden (zie informatiebron 1).

Eigen middelen

De eigen middelen die moeten worden ingebracht, zijn nodig om de kosten koper en andere aankoopkosten te betalen (zie informatiebron 4).

3p 7 Bereken de kosten koper en andere aankoopkosten voor de woning die Robin en Floor willen kopen.

Robin heeft € 10.000 aan liquide middelen beschikbaar. Floor kan ook over eigen liquide middelen beschikken (zie informatiebron 3).

2p 8 Toon aan met een berekening of Robin en Floor de kosten koper en andere aankoopkosten met eigen geld kunnen betalen.

Robin en Floor besluiten tot de aankoop van de woning en de aanvraag van de hypothecaire lening.

HA-0400-a-21-2-0
5 / 15
lees verder

### Pagina 6

Continuïteit van het inkomen
De bank wil van Robin en Floor graag zekerheden hebben alvorens zij een hypothecaire lening verstrekt. Zo wordt er gevraagd naar het type van de arbeidsovereenkomst van Robin en de rechtsvorm van Floors onderneming.
2p 9 Leg uit dat de arbeidsovereenkomst van Robin vergeleken met de rechtsvorm van Floor, de bank een grotere financiële zekerheid geeft met betrekking tot het ontvangen van de betalingsverplichtingen. Betrek zowel Robin als Floor in het antwoord.

Keuze van de aflossingsvorm
Voor de verstrekking van een hypothecaire lening kijkt de bank ook naar richtlijnen van het Nibud. Daaruit blijkt dat de hypotheekuitgaven na belastingvoordeel voor de woning maximaal 23% van het toetsinkomen van Robin en Floor mogen zijn. Hierbij houden Robin en Floor nog voldoende geld over voor andere uitgaven. De bank kijkt samen met Robin en Floor bij een hypothecaire lening van € 350.000 bij welke aflossingsvorm wordt voldaan aan de richtlijnen van het Nibud.

De bank biedt keuze uit twee aflossingsvormen: aflossing met behulp van annuïteiten en lineaire aflossing.

[FIGUUR: Tabel met de volgende rijen en kolommen:
Rij 1: interest, annuïteiten, lineair
Rij 2: looptijd, 3,2% per jaar, 3,2% per jaar
Rij 3: percentage belastingvoordeel op hypothecaire interest in 2021 en 2022, 40%, 40%
Rij 4: annuïteit per 31 december, € 18.321 per jaar, (lege cel)]

HA-0400-a-21-2-o 6/15 lees verder ►►►

### Pagina 7

Robin en Floor kiezen voor de hypothecaire lening met aflossing met
behulp van annuïteiten.

5p 10 Toon aan of Robin en Floor in de eerste twee jaren (2021 en 2022) wel
aan de norm van het Nibud voldoen bij een hypothecaire lening van
€ 350.000 met aflossingen door middel van annuïteiten, maar niet bij een
hypothecaire lening van € 350.000 met lineaire aflossingen.
Vul hiervoor de uitwerkbijlage bij deze vraag volledig in.

HA-0400-a-21-2-0 7 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 8

Opgave 3

In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

[FIGUUR: Een foto van een kantoorruimte met een lange tafel, stoelen en een kast vol met tijdschriften of boeken.]

Harry Griffioen is de enige aandeelhouder van reisbureau De Zonnige Kant bv. De Zonnige Kant heeft gedurende de laatste jaren een dalende omzet en toenemende financiële verplichtingen.

De Zonnige Kant kan de openstaande rekeningen niet meer betalen. Harry vraagt zich af of hij het faillissement van De Zonnige Kant moet aanvragen. Zijn accountant wijst hem erop dat hij eerst surseance van betaling kan aanvragen.

1p 11 Wat is in het algemeen het doel van surseance van betaling?

HA-0400-a-21-2-o 8 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 9

De surseance van betaling wordt verleend, maar er blijven
betalingsproblemen. Een van de schuldeisers van De Zonnige Kant is een
hotel op een Grieks eiland. Het Griekse hotel krijgt alleen via
De Zonnige Kant gasten. Aangezien De Zonnige Kant nog steeds het
Griekse hotel niet heeft kunnen betalen, zou het hotel (samen met andere
schuldeisers) zelf kunnen vragen om het faillissement van De Zonnige
Kant.

1p 12 Leg uit dat een faillissement van De Zonnige Kant nadelig kan zijn voor de
omzet van het Griekse hotel.

de balans van De Zonnige Kant per 1 maart 2021:

debet	Balans De Zonnige Kant bv
per 1 maart 2021 (getallen x € 1)	credit
Vaste activa	210.000 Eigen vermogen	1.000
Vlottende activa	65.000 Hypothecaire lening	200.000
— Kortlopende
verplichtingen:
— Grieks hotel	6.000
— Belastingdienst	10.000
— Overige verplichtingen	58.000
	275.000	275.000

Op 2 maart 2021 is De Zonnige Kant alsnog failliet gegaan. Er is een
curator benoemd die verantwoordelijk is voor het verdelen van de boedel
na het faillissement. Hij gaat uit van een bepaalde volgorde waarin de
schuldeisers worden betaald. Hierbij komt de verstrekker van de
hypothecaire lening eerder aan bod dan het Griekse hotel.

2p 13 Leg uit op grond waarvan de verstrekker van de hypothecaire lening
eerder aan bod komt dan het Griekse hotel.

Harry maakt zich zorgen over zijn eigen financiële situatie. Hij denkt dat
hij het overblijvende deel van de schulden van De Zonnige Kant aan de
schuldeisers moet betalen met zijnprivégeld.

1p 14 Leg uit of Harry gelijk heeft.

HA-0400-a-21-2-o	9 / 15	lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Opave 4

In deze opgave is het btw-tarief 21%.

Strota is een onderneming die consumenten en bedrijven adviseert op het
gebied van websiteontwikkeling. Zij heeft een afdeling GAME die games
inkooopt en verkoopt en een eigen financiële administratie heeft.
De games zijn online te koop en via verkooppunten.
Van GAME is gegeven:

| | verkopen exclusief btw (getallen x € 1) | inkopen exclusief btw (getallen x € 1) |
|---|---|---|
| november 2020 | 15.000 | 6.000 |
| december 2020 | 25.000 | 10.000 |
| januari 2021 | 20.000 | 8.000 |
| februari 2021 | 30.000 | 11.000 |
| maart 2021 | 25.000 | 9.000 |

Overige gegevens:
- 90% van de verkopen is contant (per kas en via de bank). De rest van
de verkopen is op rekening, met een krediettermijn van twee
maanden.
- Alle inkopen zijn op rekening met een krediettermijn van één maand.
Van de krediettermijnen wordt volledig gebruik gemaakt.
- GAME verrekent op de tweede dag van het nieuwe kwartaal de te
betalen btw met de te vorderen btw. GAME draagt het saldo dan af
aan de Belastingdienst.
- Op 2 januari 2021 draagt GAME € 6.930 aan btw-aangifte over het
laatste kwartaal van 2020 af per bank.
- GAME betaalt de verzekeringspremie ieder jaar op 1 februari voor een
heel jaar vooruit. Over januari 2021 waren de verzekeringskosten
€ 250. Met ingang van februari 2021 waren de verzekeringskosten
€ 275 per maand. De btw hierover blijft buiten beschouwing.
- De overige uitgaven zijn € 4.000 per maand. De btw hierover blijft
buiten beschouwing.

HA-0400-a-21-2-0 10/15 lees verder

### Pagina 11

3p 15 Bereken de ontvangsten in het eerste kwartaal van 2021 uit verkopen.
1p 16 Bereken het bedrag op de balanspost Vooruitbetaalde verzekeringspremie per 31 maart 2021.
Op 1 januari 2021 zat er € 350 in kas en stond er € 250 op de bankrekening. Op 31 maart 2021 zit er € 500 in kas.
4p 17 Bereken het bedrag van de balanspost Bank per 31 maart 2021. Geef aan of de balanspost Bank aan de debetzijde of aan de creditzijde staat.
2p 18 Bereken het saldo van Te betalen btw en Te vorderen btw voor het eerste kwartaal van 2021. Geef bij het saldo aan of het een te ontvangen bedrag van of een te betalen bedrag is aan de Belastingdienst.
HA-0400-a-21-2-o
11 / 15
lees verder ►►►

### Pagina 12

```json
{
  "description": "Deze pagina betreft Opgave 5 van een examen en

### Pagina 13

Eva en Sanne besluiten medio april 2021 de erfenis te aanvaarden.

3p 23 Bereken de totale waarde van de erfenis per 1 april 2021 door de bezittingen te verminderen met de schulden.

Ze berichten de stichting Hulphond Nederland dat ze namens hun tante Door een schenking zullen gaan doen. Ze schenken dan het bedrag dat van de spaarrekening van tante Door overblijft nadat alle schulden per 1 april en de te betalen erfbelasting (zie informatiebron 6) zijn verrekend.

3p 24 Bereken het bedrag dat de stichting Hulphond Nederland van Sanne en Eva zal ontvangen.

HA-0400-a-21-2-o 13 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

```json
{
  "description": "Deze examenpagina is een opgavepagina, aangeduid als 'Opgave 6', en maakt deel uit van een examen, getuige de paginanummering '14 / 15'. Visueel gezien bestaat de pagina uitsluitend uit tekst; er zijn

### Pagina 15

Een ander voorbeeld van de samenwerking tussen Hema en Jumbo is dat
per 1 januari 2021 de beroemde Hema tompouce ook door Jumbo
verkocht zal worden. In de reclamefolder van Hema staat dat de
tompouce in alle Hema- en Jumbovestigingen in de aanbieding is. Hema
zal de winkelinrichting van Jumbo met betrekking tot de Hema tompouce
verzorgen.
[FIGUUR: Een tompouce op een witte schotel met een vork ernaast.]
Voor de tompouce maakt Hema zowel gebruik van een pushstrategie als
van een pullstrategie.
2p 27 Waaruit blijkt dat Hema voor de tompouce gebruik maakt van zowel een
push- als een pullstrategie?
HA-0400-a-21-2-o 15 / 15 einde