# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2016 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2016/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2016
tijdvak 2
donderdag 23 juni
13:30 - 16:30 uur
management & organisatie
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0251-a-16-2-o

### Pagina 2

Opgave 1
Meubelzaak De Wit heeft een tweezitsbank in de uitverkoop gezet.
Prijs:
van: € 700
nu voor: € 370
[FIGUUR: Zwart leren tweezitsbank met metalen poten]

1p 1 Bereken hoeveel procent korting De Wit op de verkoopprijs van de tweezitsbank geeft.
De Wit biedt bij aanschaf van de tweezitsbank de mogelijkheid tot koop op afbetaling aan.

1p 2 Wat is het verschil tussen huurkoop en koop op afbetaling?
De betalingsregeling van de koop op afbetaling voor deze tweezitsbank
omvat:

| aantal maandelijkse termijnen | termijnbedrag per maand | interest per jaar |
|---|---|---|
| 12 | € 35 | 15% |
| 24 | € 18 | 15% |
| 36 | € 13 | 15% |
| 48 | € 11 | 15% |

Simon koopt de tweezitsbank op afbetaling en betaalt de tweezitsbank in
twee jaar.

1p 3 Bereken welk bedrag Simon in totaal meer betaalt voor deze koop op afbetaling dan bij contante betaling.
1p 4 Leg uit of er bij deze koop op afbetaling sprake is van een krediet met aflossing met behulp van annuïteiten of van een krediet dat lineair wordt afgelost.

HA-0251-a-16-2-o 2 / 10 lees verder

### Pagina 3

In onderstaande figuur staan drie grafieken van het verloop van de
schuldrest bij de koop op afbetaling.

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as "schuldrest" en op de x-as "aantal betaalde termijnen". Er zijn drie lijnen: een gestippelde lijn, een doorgetrokken lijn en een gestreepte lijn. De lijnen dalen van links naar rechts. Een legenda geeft aan dat de gestippelde lijn "boven", de doorgetrokken lijn "midden" en de gestreepte lijn "onder" voorstelt.]

Legenda:
......... boven
------- midden
------- onder

5 Welke van de drie lijnen ('boven', 'midden' of 'onder') laat bij benadering
het verloop van de schuldrest zien bij de koop op afbetaling? Motiveer het
antwoord.

HA-0251-a-16-2-0 3 / 10 lees verder

### Pagina 4

Opave 2

In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.
Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5.

Loek Janssen is een ondernemer uit Nijmegen. Hij zoekt een
investeringsproject. Zijn oog valt op een advertentie van Nextbike (zie
informatiebron 1). Loek overweegt om het fietsverhuursysteem van
Nextbike per 1 januari 2016 te kopen en te gaan exploiteren.
Loek stelt drie voorwaarden aan de investering in het fietsverhuursysteem
van Nextbike:

a Hij wil maximaal € 50.000 aan eigen vermogen inbrengen.
b De aanwezige liquide middelen en een door de bank te verstrekken
rekening-courantkrediet van maximaal € 20.000 moeten de verwachte
maandelijkse tekorten op de liquiditeitsbegroting in 2016 (zie
informatiebron 4) kunnen opvangen.
c Over het startjaar 2016 mag een verlies worden geleden van
maximaal € 25.000.

Loek onderzoekt eerst welk bedrag geïnvesteerd moet worden in het
fietsverhuursysteem en maakt daarvoor onder andere gebruik van door
Nextbike aangeleverde gegevens.

a Bepalen van inbreng eigen vermogen

Voor het vaststellen van het benodigde aantal huurfietsen en
stallingsunits in Nijmegen (165.200 inwoners), baseert Loek zich op de
aantallen in Düsseldorf (zie informatiebron 2).

2p 6 Bereken het aantal huurfietsen en het aantal stallingsunits wanneer er
voor Nijmegen in verhouding tot het aantal inwoners net zoveel
huurfietsen en stallingsunits worden aangeschaft als in Düsseldorf.

Loek stelt vanwege de verwachte groei van het aantal toeristen in
Nijmegen het aantal aan te schaffen huurfietsen en stallingsunits iets
hoger vast op 430 huurfietsen en 32 stallingsunits.

2p 7 Bereken het bedrag dat Loek in huurfietsen en stallingsunits zal moeten
investeren.

Bovenop dit benodigde investeringsbedrag in het fietsverhuursysteem
is een bedrag van € 30.000 aan liquide middelen nodig.

In informatiebron 3 is opgenomen op welke wijze de investering in het
fietsverhuursysteem en de liquide middelen zal worden gefinancierd.

HA-0251-a-16-2-0
4 / 10
lees verder

### Pagina 5

3p 8 Stel de openingsbalans van de onderneming van Loek op per 1 januari
2016. Vul hiervoor de uitwerkbijlage horende bij deze vraag in.
b Bepalen van mogelijke liquiditeitsproblemen in 2016
In informatiebron 4 is een overzicht opgenomen van de maandelijkse
veranderingen van liquide middelen in 2016 bij uitvoering van het
investeringproject. Indien de aanwezige liquide middelen onvoldoende
zijn om deze maandelijkse schommelingen op te vangen, zal gebruik
worden gemaakt van het rekening-courantkrediet van de bank.
2p 9 Bereken het maximaal benodigde bedrag in 2016 aan rekeningcourantkrediet dat Loek zal opnemen.
c Berekenen van het winst/verlies saldo over 2016
In informatiebron 5 is informatie opgenomen betreffende de verwachte
ontvangsten en opbrengsten uit de verhuur van fietsen in 2016.
1p 10 Leg uit waarom Loek de verwachte ontvangsten uit de af te sluiten jaar-
en weekabonnementen in 2016 niet voor 100% tot de verwachte
opbrengsten over 2016 mag rekenen.
3p 11 Bereken voor Loek de verwachte totale opbrengsten uit de verhuur van
fietsen over 2016.
2p 12 Bereken voor Loek de verwachte totale afschrijvingskosten op het
fietsverhuursysteem over 2016 (zie informatiebron 2).
De lening van Nextbike van € 950.000 is een annuïïtenlening met een
looptijd van 120 maanden. De annuïteit van € 9.984 moet maandelijks
achteraf worden betaald, voor het eerst op 31 januari 2016. De schuldrest
op 31 december 2016 bedraagt € 874.142.
2p 13 Bereken voor Loek de financieringskosten over 2016 van de door
Nextbike aangeboden lening.
1p 14 Bereken voor Loek het verwachte winst/verlies saldo over 2016. Vul
hiervoor de uitwerkbijlage horende bij deze vraag volledig in.
2p 15 Leg uit of Loek het fietsverhuursysteem zal gaan exploiteren. Betrek in
het antwoord de drie voorwaarden.
HA-0251-a-16-2-0
5/10
lees verder ►►►

### Pagina 6

Opgave 3

"De aandeelhouders van het post- en pakkettenbedrijf PostNL nv zullen
waarschijnlijk nog lang geduld moeten hebben voordat ze weer dividend
krijgen" (Volkskrant, december 2014).

PostNL is een beursgenoteerde onderneming. Hieronder staan enkele
gegevens van PostNL.

Op 31 december 2014 (getallen x € 1)
Maatschappelijk aandelenkapitaal 120.000.000
Geplaatst aandelenkapitaal 35.200.000
Nominale waarde per aandeel 0,08
Beurskoers per aandeel 3,00
Eigen vermogen per aandeel 1,53 (negatief)

2p 16 Bereken de hoogte van het eigen vermogen op 31 december 2014.

De verschaffers van vreemd vermogen beoordelen de solvabiliteit van
PostNL als zwak. De solvabiliteitsratio, gemeten als vreemd vermogen in
procenten van het totaal vermogen, is zelfs hoger dan 100%.

2p 17 Leg uit waarom de verschaffers van vreemd vermogen bij een solvabiliteit,
zoals hierboven berekend, van meer dan 100% een groot risico lopen.

Het beleid van PostNL is er op gericht om de solvabiliteit te verbeteren.
Binnen dat beleid past het voornemen om in januari 2015 aandelen te
emitteren.

Volgens een beursanalist is de ontwikkeling van de beurskoers van
PostNL eind 2014/begin 2015 ongunstig. De analist verwacht dat de
aandelenemissie in januari 2015 alleen zal slagen als de emissiekoers
lager wordt gesteld dan de beurskoers van dat moment.

1p 18 Noem een nadeel voor de huidige aandeelhouders van PostNL, wanneer
PostNL de emissiekoers in januari 2015 lager vaststelt dan de beurskoers
van dat moment.

HA-0251-a-16-2-o 6 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Opgave 4

De DFG-bank biedt haar spaarders twee soorten spaarrekeningen aan: de
Flexibele spaarrekening en de Reposito-spaarrekening.

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen 'Flexibele spaarrekening' en 'Reposito-spaarrekening' en rijen voor 'minimale inleg', 'geld storten', 'geld opnemen', 'boete bij geld opnemen', en 'samengestelde interest per jaar'.]

minimale inleg
€ 500
€ 500

geld storten
vrij geld bij te storten
vrij geld bij te storten; de looptijd van
een nieuwe storting heeft hetzelfde
samengestelde interestpercentage en
de zelfde looptijd als die van de
eerste storting.

geld opnemen
vrij geld op te nemen
gedurende de afgesproken looptijd
kan er geen geld boetevrij worden
opgenomen.

boete bij geld
opnemen
niet van toepassing
boetebedrag = 0,015 x O x A
O = opgenomen bedrag
A = resterende looptijd in jaren
Het boetebedrag wordt ingehouden
op het openstaande spaarsaldo op
het moment van opname.

samengestelde
interest per jaar
(interest wordt aan
het einde van het
jaar ontvangen)
variabel
(op 1 januari 2014: 1,2%)
5 jaar vast: 1,8%
10 jaar vast: 2,0%
15 jaar vast: 2,5%

Bij de Flexibele spaarrekening kan op 1 januari 2016 gekozen worden om
de samengestelde interest per maand tegen 0,1% te ontvangen in plaats
van 1,2% per jaar.

2p 19 Leg uit wat een spaarder op jaarbasis meer oplevert: 0,1% per maand of
1,2% per jaar.

Sietze is een nieuwe spaarder bij de DFG-bank en hij opent op 1 januari
2016 een Reposito-spaarrekening tegen 2% samengestelde interest voor
10 jaar vast. Hij rekent uit wat zijn verwachte spaarsaldo is na 10 jaar.
Sietze verwacht:
• een eerste inleg van € 5.000 op 1 januari 2016.
• een bijstorting van € 2.000 op 1 januari 2020.
• een opname van € 3.000 op 31 december 2023.

4p 20 Bereken het verwachte spaarsaldo op de Reposito-spaarrekening op
31 december 2025.

HA-0251-a-16-2-0
7 / 10
lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Opgave 5
In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.
Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 8.

Kees en Anja Middelkoop zijn eigenaar van de biologische veehouderij
Blaarkop. De opbrengst van Blaarkop bestaat op dit moment uitsluitend
uit de opbrengst van de jaarlijkse verkoop van 120 stieren aan een
slachterij (zie informatiebron 6). Eind 2015 bekijken ze de verwachte
opbrengsten en kosten over 2016.

2p 21 Bereken de verwachte omzet van Blaarkop over 2016.

Kees en Anja willen een bedrijfsresultaat van tenminste € 30.000 behalen.

2p 22 Bereken de verwachte dekkingsbijdrage per stier voor Blaarkop in 2016.

1p 23 Toon aan met behulp van de dekkingsbijdrage per stier, dat het aantal te
slachten en te verkopen stieren 132 moet zijn om een bedrijfsresultaat
over 2016 van € 30.000 te behalen.

Omdat er geen ruimte voor uitbreiding is, is dit aantal stieren niet
haalbaar. Kees en Anja willen daarom het verwachte bedrijfsresultaat
over 2016 verbeteren door de opbrengst per stier te verhogen.

Het plan

Kees en Anja hebben in december 2015 een plan bedacht.
Kees en Anja gaan in dit plan niet meer alle stieren aan de slachterij
verkopen. Een deel van de stieren wordt door de lokale slager geslacht.
Het beste vlees van deze stieren wordt door Kees en Anja verkocht in
vlees­pakketten aan consumenten via een eigen website.
Het restvlees van deze stieren dat niet wordt verwerkt in de
vlees­pakketten wordt door Kees en Anja verkocht voor € 5 per kilo aan de
lokale slagerij.
De overige stieren worden door Kees en Anja verkocht aan de slachterij.

[FIGUUR: Een schematische weergave waarin 120 stieren worden gesplitst. Een pijl gaat naar 'stieren' en verder naar 'verwerkt als vleespakket en verkocht aan consumenten via een website'. Een andere pijl gaat naar 'restvlees verkocht aan lokale slager'. Verder is er een aparte lijn die begint met '.... stieren' en eindigt met 'verkocht aan slachterij'.]

HA-0251-a-16-2-o 8 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 9

De verwachte opbrengsten van Blaarkop over 2016 bij uitvoering van het plan

1p 24 Welke overlopende (transitorische) post ontstaat er op de balans van Blaarkop op het moment van betalen van een vleespakket door een consument (zie informatiebron 7)?

Kees en Anja verwachten in 2016 een afzet van 15 vleespakketten per week, gedurende 52 weken per jaar.

1p 25 Toon met een berekening aan dat er 26 stieren in 2016 geslacht zullen worden om aan deze afzetverwachting te kunnen voldoen (zie informatiebron 7).

De lokale slager zal voor het restvlees van de stieren, dat voor de vleespakketten wordt gebruikt, € 5 per kg betalen.

4p 26 Bereken de verwachte totale opbrengsten van Blaarkop over 2016 bij uitvoering van het plan. Vul hiervoor de uitwerkbijlage horende bij deze vraag volledig in.

De verwachte kosten voor Blaarkop over 2016 bij uitvoering van het plan

De kosten van het plan bestaan uit de kosten van de vleesverwerking, de kosten van de website en de kosten van verpakking en bezorging van de vleespakketten (zie informatiebron 8).

4p 27 Bereken de verwachte totale kosten van Blaarkop over 2016 bij uitvoering van het plan. Vul hiervoor de uitwerkbijlage horende bij deze vraag volledig in.

Conclusie

Het plan zal worden uitgevoerd als het verwachte bedrijfsresultaat van Blaarkop over 2016 ten minste € 30.000 is.

2p 28 Zal het plan worden uitgevoerd? Motiveer het antwoord door een berekening van het verwachte bedrijfsresultaat van Blaarkop over 2016.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

HA-0251-a-16-2-o 9 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Opgave 6

In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Uit een krantenartikel:

Winst Dingo hoger dan verwacht

Gisteren heeft Dingo haar jaarcijfers over 2015 bekend gemaakt. De sinds 2012 beursgenoteerde onderneming, maakte bekend dat de gerealiseerde nettowinst over 2015 € 27 miljoen euro is. Dit is 20% hoger dan verwacht.

Een belangrijke oorzaak hiervan is de rentedaling op de vermogensmarkt. De rentabiliteit van het gemiddeld eigen vermogen (REV) van Dingo is hierdoor gestegen.

2p 29 Welke rechtsvorm heeft Dingo? Motiveer het antwoord.

2p 30 Bereken hoeveel euro de gerealiseerde nettowinst van Dingo over 2015
hoger was dan de verwachte nettowinst over 2015.

Bij een gemiddeld totaal vermogen van € 260 miljoen in 2015 is de
rentabiliteit over het gemiddeld geïnvesteerd totale vermogen (RTV) van
Dingo 12,5%. Het vreemd vermogen van Dingo is gemiddeld € 110
miljoen in 2015.

1p 31 Bereken de gerealiseerde rentabiliteit van het gemiddeld eigen vermogen
van Dingo over 2015 (zie formuleblad).

1p 32 Leg uit of er in 2015 bij Dingo sprake was van een positief hefboomeffect
of van een negatief hefboomeffect.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

HA-0251-a-16-2-o

10 / 10

einde