# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2014 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2014/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2014
tijdvak 2
woensdag 18 juni
13.30 - 16.30 uur
[FIGUUR: zwarte balk met tekst "management & organisatie"]
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0251-a-14-2-o

### Pagina 2

Opgawe 1

Pieter Rienstra is de enige eigenaar van makelaarskantoor Prachthuis.
Het bedrijf is geen rechtspersoon. In 2006 maakte het makelaarskantoor
winst. Over deze winst moet Pieter Rienstra belasting betalen.

1p 1 Hoe wordt de winstbelasting genoemd die Pieter Rienstra over de winst
moet betalen?

Pieter Rienstra heeft op 1 maart 2007 een deel van de winst over 2006 op
een spaarrekening gestort tegen 0,25% samengestelde interest per
maand. Op 1 januari 2009 heeft de bank de interest veranderd in 3,00%
samengestelde interest per jaar en dit percentage blijft vanaf 1 januari
2009 onveranderd. De interest wordt aan het eind van elke periode
bijgeschreven op de spaarrekening.

1p 2 Is het interestpercentage op jaarbasis op 1 januari 2009 verhoogd,
verlaagd of gelijk gebleven? Licht je antwoord toe met een berekening
waarbij wordt afgerond op 3 decimalen.

Op 1 januari 2013 was het saldo van de spaarrekening € 47.562,57. Er
zijn tussen 1 maart 2007 en 1 januari 2013 geen tussentijdse stortingen
en opnames geweest.

2p 3 Bereken het bedrag dat Pieter Rienstra op 1 maart 2007 op de
spaarrekening heeft gestort.

Pieter Rienstra wil op 1 januari 2015 de inventaris van het
makelaarskantoor vervangen. Hij heeft daar naar verwachting € 60.000
voor nodig en daarom stort hij op 1 januari 2013 € 7.500 extra op de
spaarrekening.

2p 4 Is deze storting voldoende om op 1 januari 2015 een saldo van
€ 60.000 ter vervanging van de inventaris op de spaarrekening te
hebben? Licht je antwoord toe met een berekening.

HA-0251-a-14-2-o 2 / 12 lees verder

### Pagina 3

Opgave 2

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3.

'Vrouwe Fortuna' is een beleggingsclub van vrouwen die opgericht is op 1 januari 1998. Vanaf het begin zijn er 14 vrouwen lid. Aan het eind van elk kwartaal stort ieder lid € 75 op de beleggingsrekening van 'Vrouwe Fortuna'. 'Vrouwe Fortuna' krijgt na afloop van elk kwartaal van de bank een overzicht van haar beleggingsrekening (zie informatiebron 1).

De beleggingsrekening bestaat uit twee delen:
1 De waarde van de beleggingen (aandelen).
2 Een geldsaldo.

2p 5 Bereken het bedrag dat door de 14 vrouwen tussen 1 januari 1998 en 1 april 2012 in totaal is gestort op de beleggingsrekening.

'Vrouwe Fortuna' komt elke derde dinsdag van de maand bijeen om te bespreken of er aandelen verkocht of aangekocht moeten worden. Eén van de leden van 'Vrouwe Fortuna' stelt op de bijeenkomst in april 2012 voor om aandelen Ziggo te kopen. Ziggo is een toonaangevende aanbieder van entertainment, informatie en communicatie via televisie, breedbandinternet en telefoniediensten in Nederland.

Op 1 juli 2012 is het voor het eerst mogelijk om aandelen Ziggo te kopen. De uitgiftkoers van deze aandelen zal tussen € 16,50 en € 18,50 per aandeel bedragen.

2p 6 Bereken met behulp van informatiebron 2 of de uitgiftkoers boven de intrinsieke waarde van een aandeel Ziggo per 31 december 2011 ligt.

1p 7 Noem een reden waarom beleggers bereid zouden zijn om per aandeel meer te betalen dan de intrinsieke waarde ervan.

HA-0251-a-14-2-o 3 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 4

Margreet Riemering, penningmeester van 'Vrouwe Fortuna', heeft de
opdracht gekregen om te onderzoeken of het kopen van aandelen Ziggo
binnen de beleggingsstrategie van de beleggingsclub past.

'Vrouwe Fortuna' hanteert in 2012 bij het aankopen van aandelen Ziggo
de volgende eisen:
a Het aandeel Ziggo past in het streven om het beleggingsrisico van
'Vrouwe Fortuna' zo veel mogelijk te beperken door de beleggingen te
spreiden.
b Het totaal rentedragend vreemd vermogen van Ziggo mag op
31 december 2011 maximaal 70% van het totaal vermogen van Ziggo
zijn.
c De rentabiliteit van het eigen vermogen van Ziggo is over 2011
tenminste 10%.

Bij het beoordelen van Ziggo heeft Margreet Riemering de beschikking
over informatiebron 1 tot en met 3.

Eis a
1p 8 Leg uit op welke wijze het beleggingsrisico voor 'Vrouwe Fortuna' door het
kopen van aandelen Ziggo kan worden beperkt.

Eis b
Ziggo heeft veel rentedragend vreemd vermogen.
2p 9 Bereken het totaal rentedragend vreemd vermogen van Ziggo in
procenten van het totaal vermogen van Ziggo per 31 december 2011.

Eis c
2p 10 Geef in het algemeen een financiële reden waarom bij het beleggen in
aandelen de rentabiliteit van het eigen vermogen eerder wordt gekozen
als beleggingscriterium dan de rentabiliteit van het totaal vermogen.

1p 11 Bereken de rentabiliteit van het eigen vermogen van Ziggo over 2011
(zie formuleblad en informatiebronnen 2 en 3).

Conclusie
1p 12 Toon aan dat 'Vrouwe Fortuna' inschrijft op de aandelen Ziggo. Ga hierbij
na of aan elk van de eisen a, b en c wordt voldaan.

HA-0251-a-14-2-0
4/12
lees verder ►►►

### Pagina 5

'Vrouwe Fortuna' besluit aandelen Ziggo te kopen, maar moet daarvoor eerst geld vrijmaken door andere aandelen te verkopen. Volgens de afspraken van 'Vrouwe Fortuna' mogen aandelen worden verkocht als de beurskoers minstens 20% is gestegen ten opzichte van de aankoopprijs.
2p 13 Toon door middel van een berekening aan dat alle aandelen ASML Holding na het eerste kwartaal 2012 verkocht mogen worden, op basis van de gegevens van 31 maart 2012.
Op de bijeenkomst in april besluit 'Vrouwe Fortuna' de aandelen ASML Holding op 30 april te verkopen tegen de op dat moment geldende beurskoers. Behalve deze verkoop zijn er in het tweede kwartaal van 2012 geen andere ontvangsten of uitgaven op de beleggingsrekening als gevolg van het verkopen of aankopen van aandelen.
4p 14 Op 30 april is de beurskoers van ASML Holding € 40,53.
Bereken het gelsaldo van de beleggingsrekening op 1 juli 2012, na bijschrijving van rente en stortingen.
HA-0251-a-14-2-o 5 / 12 lees verder ‣‣‣

### Pagina 6

Opave 3

Bij deze opgave blifit de btw buiten beschouwing.

Onderneming Lado bv heeft op 1 januari 2011 een nieuwe
appelsorteermachine aangeschaft. Het betreft de appelsorteermachine
AV500.

[FIGUUR: Een foto van een appelsorteermachine met een computer ernaast.]

De aanschafwaarde van de AV500 is voor 20% gefinancierd met eigen
vermogen. Het resterende deel van de aanschafwaarde wordt
gefinancierd met een banklening.

Deze banklening heeft de volgende kenmerken:
- looptijd 5 jaren
- aflossing vindt lineair plaats
- rentepercentage is variabel
- het rentepercentage per 1 januari 2011 was 5%; het rentepercentage
kan jaarlijks op 1 januari worden aangepast
- aflossing en rente worden aan het einde van het jaar betaald.

2p 15 Noem een reden waarom in het algemeen de aanschaf van vaste activa
wordt gefinancierd met lang vreemd vermogen en niet met kort vreemd
vermogen.

HA-0251-a-14-2-0 6/12 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Op de AV500 wordt jaarlijks met een vast percentage van de
aanschafwaarde afgeschreven. De verwachte levensduur van de AV500 is
5 jaar. De verwachte restwaarde van de AV500 is € 10.000,-.
In onderstaande figuur zijn de cumulatieve gegevens van de aflossing,
afschrijving en rente gegeven voor Lado met betrekking tot de AV500 voor
de jaren 2011 - 2013.
[FIGUUR: Een staafdiagram met de jaren 2011, 2012 en 2013 op de x-as.
Elk jaar bevat drie staven: aflossing cumulatief (grijs), afschrijvingen
cumulatief (ruitjespatroon) en rente cumulatief (zwart). De y-as is niet
expliciet gelabeld maar toont waarden in euro's. In 2011 zijn er staven
voor € 10.000 (aflossing), € 10.500 (afschrijvingen), en € 2.500 (rente).
In 2012 zijn er staven voor € 20.000 (aflossing), € 21.000 (afschrijvingen),
en € 4.100 (rente). In 2013 zijn er staven voor € 30.000 (aflossing),
€ 31.500 (afschrijvingen), en € 5.300 (rente).]
Lado bv
Legenda:
aflossing cumulatief
afschrijvingen cumulatief
rente cumulatief

1p 16 Bereken de omvang van de banklening op 1 januari 2011.
2p 17 Bereken voor welk bedrag de aanschaf van de AV500 is gefinancierd met
eigen vermogen.
Op 1 januari 2012 heeft de geldgever het rentepercentage aangepast.
2p 18 Bereken het nieuwe rentepercentage in 2012.
Lado stelt jaarlijks de balans op.
2p 19 Bereken de boekwaarde van de AV500 op 31 december 2014 (na de
afschrijving).
HA-0251-a-14-2-o 7 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 8

Opgave 4

Bij deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Van handelsonderneming Lieko bv zijn de onderstaande financiële overzichten (getallen in euro's) gegeven:

[FIGUUR: Tabel met activa, ontvangsten en uitgaven van Lieko bv per 31-1-2013 en 1-1-2013. Activa: Inventaris, Transportmiddelen, Voorraden, Effecten, Debiteuren, Bank. Ontvangsten januari 2013: Verkoop goederen, Verkoop effecten. Uitgaven januari 2013: Betaling leveranciers, Aflossing en rente, Gas, water en licht, Verzekeringen, Huur, Overig. Mutatie liquide middelen.]

noot 1 -/- betekent een afname

In januari 2013 heeft Lieko een omzet behaald van € 9.750,-. Lieko verkoopt haar goederen op rekening. De brutowinstmarge is 40% van de omzet.

2p 20 Bereken de omvang van debiteuren op 31 januari 2013.

2p 21 Bereken voor welk bedrag in januari 2013 goederen zijn ingekocht.

HA-0251-a-14-2-0 8 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Lieko wil haar liquiditeitspositie, gemeten via de current ratio, verbeteren.
Daarom overweegt zij de goederen voortaan alleen nog tegen contante
betaling te leveren.

22 Leg zonder berekening uit of deze verandering van betaalwijze een
verbetering van de current ratio tot gevolg heeft. Betrek in het antwoord
zowel het tellereffect als het noemereffect op de current ratio.

HA-0251-a-14-2-o 9 / 12 lees verder ►►►

### Pagina 10

Opgave 5
Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6.
Bij deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Jan Somers staat met een attractie op
de kermis: de Tropical Trip. De Tropical
Trip is een lange bank die ongeveer 20
(zijwaartse) rondjes per minuut maakt,
waardoor het voor de passagiers lijkt
alsof ze zweven.
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van de ingang van een attractie genaamd 'Tropical trip' met een surfer die op een golf staat.]

Jan wil op 31 december 2013 met
pensioen. Hij wil graag dat zijn zoon
Luuk de Tropical Trip overneemt. Luuk
stelt als voorwaarde voor de overname
van de Tropical Trip dat de totale nettowinst van de Tropical Trip per
kermis in 2013 tenminste € 1.000 is. Hiertoe gaat Luuk de kosten en de
opbrengsten vergelijken.

Kosten

De kosten van de Tropical Trip gedurende een kermis bestaan uit (zie
informatiebronnen 4 en 5):
a constante attractiekosten van de Tropical Trip, bijvoorbeeld
afschrijvings- en interestkosten;
b constante gemeentekosten, zoals bijvoorbeeld de aan de gemeente
verschuldigde pacht en andere kosten die de gemeente aan
kermisexploitanten doorberekent;
c variabele attractiekosten van de Tropical Trip, zoals het
elektriciteitsverbruik.

a Constante attractiekosten van de Tropical Trip

De constante attractiekosten van de Tropical Trip in 2013 worden
uitgedrukt in een tarief per kermisdag.

2p 23 Bereken de afschrijvingskosten van de Tropical Trip over 2013.

3p 24 Bereken de interestkosten over 2013 met betrekking tot de financiering
van de Tropical Trip.

2p 25 Bereken het tarief voor de constante attractiekosten van de Tropical Trip
per kermisdag in 2013.

HA-0251-a-14-2-o 10 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

De totale constante kosten van een kermis bedragen
€ 8.000,- en bestaan uit de constante attractiekosten en de constante
gemeentekosten.

b Constante gemeentekosten
Om op een kermis te mogen staan met een attractie, brengt de gemeente
onder andere pacht in rekening.

2p 26 Bereken hoeveel pacht in 2013 gedurende een kermis betaald moet
worden voor de Tropical Trip (zie informatiebron 5 en 6).

c Variabele attractiekosten van de Tropical Trip
De variabele attractiekosten van de Tropical Trip bestaan uitsluitend uit
het elektriciteitsverbruik van de attractie.

Opbrengsten
Per rit van de Tropical Trip zijn er gemiddeld 9 stoelen bezet door
betalende bezoekers.

2p 27 Teken in de grafiek op de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort de lijn
van de totale dekkingsbijdrage behaald op een kermis
(zie informatiebron 4 en 6).

Nettowinst gedurende een kermis in 2013
Gedurende een kermis in 2013 werden er 5.850 kaartjes verkocht voor de
Tropical Trip.

2p 28 Geef op de verticale as in de grafiek op de uitwerkbijlage die bij deze
vraag hoort aan hoe groot de nettowinst is als er 5.850 kaartjes worden
verkocht.

2p 29 Toon met behulp van de grafiek aan of Luuk de Tropical Trip van zijn
vader overneemt.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

HA-0251-a-14-2-0
11/12
lees verder

### Pagina 12

Opgave 6

De penningmeester van kegelvereniging "De blauwe knoop" beschikt over
de volgende financiële gegevens met betrekking tot het jaar 2012. Het
verenigingsjaar loopt van 1 januari tot en met 31 december.

[FIGUUR: Tabel met de volgende rijen: Liquide middelen (€), Kassaldo, Banksaldo, kolommen 1-1-2012 en 31-12-2012. Waarden: Kassaldo 28 en ......, Banksaldo 87 en -/- 22¹).]

noot 1 -/- betekent een negatief saldo

|       | 2012 (€) |
|-------|---------|
| Contributiebaten | 1.300 |
| Contributieontvangsten | 1.200 |
| Huurlasten | 1.200 |
| Huuruitgaven | 1.260 |

Er zijn geen andere ontvangsten, uitgaven, baten en lasten dan die in de
tabel hierboven zijn genoemd.

1p 30 Aan welk orgaan binnen de vereniging moet de penningmeester
verantwoording afleggen?

1p 31 Leg zonder een berekening uit waarom het bedrag van de huurlasten niet
gelijk is aan het bedrag van de huuruitgaven.

2p 32 Bereken het kassaldo op 31 december 2012.
Van de contributieontvangsten in 2012 heeft € 100 betrekking op
contributie over 2011. Aan het eind van 2012 zijn er 7 leden die de
contributie over 2012 niet hebben betaald. De contributie bedraagt in
2012 € 50 per lid. Op 31 december 2011 is er geen vooruitontvangen
contributie.

2p 33 Bereken welk bedrag op 31 december 2012 voorkomt op de balans onder
de post "Vooruitontvangen contributie".

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

HA-0251-a-14-2-o 12 / 12 einde ■