# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2009
tijdvak 1
woensdag 27 mei
13.30 - 16.30 uur
tevens oud programma
management & organisatie
management & organisatie
Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
923-0251-a-HA-1-0

### Pagina 2

Opgave 1

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Nika Osram handelt in het product Rokus. De voorraad Rokus wordt in 2009 geadministreerd tegen een vaste verrekenprijs van € 4,- per eenheid. De opslag voor overheadkosten is € 1,- per eenheid. De verkoopprijs van een eenheid Rokus wordt berekend door de kostprijs te verhogen met een winstopslag.
De voorraad Rokus bestaat op 1 januari 2009 uit 875 eenheden. Op 1 februari 2009 was deze voorraad 175 eenheden minder. In de maand januari 2009 zijn er 625 eenheden ingekocht.
2p 1 Bereken het aantal verkochte eenheden Rokus in de maand januari 2009.

Nika heeft voor januari 2009 het resultaat op overheadkosten, het resultaat op inkopen (inclusief inkoopkosten) en het verkoopresultaat in het onderstaande overzicht weergegeven:

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as euro's, lopend van -1600 tot 2400. Op de x-as staan de labels 'resultaat op overheadkosten', 'resultaat op inkopen (inclusief inkoopkosten)' en 'verkoopresultaat'. De staven vertegenwoordigen de resultaten voor deze categorieën.]

3p 2 Bereken de verkooprijs van het product Rokus in januari 2009.
2p 3 Bereken de werkelijk betaalde inkoopprijs inclusief inkoopkosten van een eenheid Rokus in januari 2009.

923-0251-a-HA-1-o 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

Opgave 2

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 4.

Kapsalon "Vink en Janssen" (V&J) is gevestigd in een pand gelegen in een
buitenwijk van Nijmegen. In het najaar van 2008 komt er in het centrum van de
stad een fraai pand beschikbaar. Kapsalon V&J overweegt een verhuizing in
2009 naar dit pand.

2p 4 Welke rechtsvorm heeft de kapsalon V&J? Motiveer het antwoord met behulp
van informatiebron 1.

1p 5 V&J is aangesloten bij de Algemene Nederlandse Kappersorganisatie (ANKO).
De ANKO is een vereniging voor de Nederlandse kappers.
Welk verschil bestaat er tussen de doelstelling van V&J en die van de ANKO,
gelet op de rechtsvorm van beide organisaties?

In verband met de mogelijke verhuizing heeft V&J advies gevraagd bij de ANKO.
Deze heeft V&J gewezen op het rapport "Structuuronderzoek Kappersbranche".
In informatiebron 2 zijn enkele passages uit dit rapport opgenomen.
In dit rapport is bij het onderwerp "Vraagontwikkeling" sprake van een
afnemende klanttrouwheid. Dit kan zowel een bedreiging zijn als een kans
bieden voor V&J als ze gaat verhuizen.

2p 6 Geef een verklaring waarom de afnemende klanttrouwheid zowel een bedreiging
kan zijn als een kans kan bieden voor V&J bij verhuizing.

V&J houdt in het geval van verhuizing rekening met een aanlooptijd van een half
jaar, waarin de klantenkring opgebouwd wordt. Daarom stelt V&J als
voorwaarde om te verhuizen dat in de zevende maand ná de verhuizing de
maandwinst hoger moet zijn dan de gemiddelde maandwinst van vóór de
verhuizing.

V&J heeft gegevens verzameld ten behoeve van de bepaling van de
opbrengsten en kosten ten gevolge van een eventuele verhuizing.

Opbrengstgegevens ten behoeve van de resultatenberekening

2p 7 Informatiebron 3 laat een door V&J uitgevoerd klantenonderzoek zien. Daarin
wordt onder andere het bestaande klantenbestand getoond vóór de verhuizing.
Toon met behulp van informatiebron 3 aan dat de gemiddelde maandopbrengst
vóór de verhuizing € 3.906,45 bedraagt.

V&J verwacht dat in de eerste maand ná de verhuizing de opbrengst van de
huidige klanten met 15% daalt ten opzichte van de gemiddelde maandopbrengst
vóór de verhuizing. Verder gaat V&J ervan uit dat in de eerste maand ná de
verhuizing er 20 nieuwe klanten zullen bijkomen die in deze maand een
gemiddeld bedrag besteden van € 21,20 (inclusief 6% btw).

923-0251-a-HA-1-o 3
lees verder ►►►

### Pagina 4

2p 8 Bereken de verwachte opbrengst in de eerste maand ná de verhuizing.

Vanaf de tweede tot en met de zevende maand ná de verhuizing verwacht V&J dat de maandopbrengst telkens met 3% zal toenemen ten opzichte van de voorafgaande maand. Deze groei ontstaat doordat de toename van nieuwe klanten de afname van de huidige klanten zal overtreffen.
1p 9 Bereken de verwachte maandopbrengst in de zevende maand ná de verhuizing.

Kostengegevens ten behoeve van de resultatenberekening

In Informatiebron 4 is het investerings- en financieringsplan opgenomen voor het nieuwe pand in het centrum. V&J zal ter gedeeltelijke financiering een lening van € 15.000,- afsluiten indien er verhuisd wordt.
3p 10 Bereken, indien V&J afschrijft op basis van een vast percentage van de aanschafwaarde, de maandelijkse afschrijving op de totale investering.
1p 11 Bereken het maandelijkse interestpercentage van de lening.
2p 12 Bereken van de lening de verwachte kosten voor de zevende maand ná de verhuizing.
3p 13 Zal V&J verhuizen? Vul de uitwerkbijlage behorende bij deze vraag in.

Opgave 3

Mevrouw Pietersen heeft recht op een verzekeringsuitkering van € 4.000,- te ontvangen op 1 januari 2025. Zij wil deze uitkering echter ontvangen op 1 januari 2020. De verstrekker van de uitkering gaat hiermee akkoord en brengt haar 5% samengestelde interest per jaar in rekening.
1p 14 Bereken welk bedrag mevrouw Pietersen op 1 januari 2020 zal ontvangen (zie formuleblad).

Naast de verzekeringsuitkering van € 4.000,-, wil mevrouw Pietersen op 1 januari 2020 kunnen beschikken over een spaarsaldo van € 10.000,-. Hiertoe opent zij een spaarrekening. Zij zal op 1 januari 2010 en op 1 januari 2015 een gelijk bedrag op deze spaarrekening storten. Op deze spaarrekening wordt jaarlijks 4,5% samengestelde interest vergoed. De interest zal op 31 december van elk jaar op deze spaarrekening worden bijgeschreven.
2p 15 Bereken welk bedrag op 1 januari 2010 en op 1 januari 2015 door mevrouw Jansen op deze spaarrekening gestort zal moeten worden (zie formuleblad).

923-0251-a-HA-1-o 4 lees verder ►►►


### Pagina 5

Opgave 4

Loes Markering is penningmeester van de rijvereniging "Jolly Jumper". Aan de boekhouding van de vereniging ontleent ze de volgende gegevens (bedragen in euro's).

Balans per 1 januari 2008

| debet |  | credit |  |
|---|---|---|---|
| Te vorderen contributie | 1.800 | Eigen vermogen | 15.700 |
| Bank | 17.500 | Nog te betalen bijdrage aan LPRV* over 2007 | 3.600 |
|  | 19.300 |  | 19.300 |

Staat van baten en lasten over 2008

|  | baten |  | lasten |
|---|---|---|---|
|  | Totale baten | 21.250 | Totale lasten | 21.760 |
|  | Saldo | 510 |  |
|  |  | 21.760 |  | 21.760 |

Overzicht van inkomsten en uitgaven over 2008

| ontvangsten |  | uitgaven |  |
|---|---|---|---|
| Totale ontvangsten | 24.600 | Totale uitgaven | 23.750 |
|  | Saldo | 850 |  |
|  |  | 24.600 |  | 24.600 |

* LPRV staat voor Landelijke Pony Rij Vereniging
Daarnaast zijn er enkele andere gegevens:
- De contributie van Jolly Jumper voor 2008 bedraagt € 75,- per lid per jaar.
- De contributie van Jolly Jumper voor 2009 bedraagt € 85,- per lid per jaar.
- De totale baten bestaan voor 30% uit contributies.

1p 16 Heeft Jolly Jumper het jaar 2008 met een positief of met een negatief resultaat afgesloten? Motiveer het antwoord.
2p 17 Bereken het aantal leden van Jolly Jumper in 2008.

Aanvullende gegevens van Jolly Jumper zijn:
- In 2008 is alle achterstallige contributie over eerdere jaren ontvangen.
- Per 31 december 2008 hebben 4 leden hun contributie over 2008 nog niet betaald.
- Per 31 december 2008 hebben 8 leden hun contributie over 2009 reeds betaald.
- Alle ontvangsten en uitgaven gaan via de bank.

4p 18 Stel met behulp van de verstrekte gegevens de balans van Jolly Jumper per 31 december 2008 samen. Vul de uitwerkbijlage bij deze vraag in.

923-0251-a-HA-1-o 5 lees verder ‣‣‣

### Pagina 6

Opgave 5

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 5 tot en met 7.

In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Flexia bv is een handelsonderneming in meubels die enkele verkoopvestigingen
verspreid over het gehele land heeft.
Flexia is gespecialiseerd in flexibele kastsystemen, waarvan het product
Flexikast - een eenvoudige boekenkast met verstelbare schappen - grote
populariteit geniet en de belangrijkste bijdrage aan het resultaat van de
onderneming levert.

Flexia hanteert voor de bepaling van de verkoopprijzen een nettowinstopslag
van 15% op de kostprijs. De verkoopprijs van de Flexikast is € 92,00.
1p 19
Bereken de kostprijs van de Flexikast.

Tot 1 januari 2008 maken de inkoopprijzen 40% van de kostprijs uit. Sinds het
begin van het jaar 2008 zijn deze inkoopprijzen met 30% gestegen zonder dat
Flexia de verkoopprijzen van haar Flexikasten heeft aangepast. Hierdoor is de
nettowinstmarge, als percentage van de verkoopprijs op de Flexikast, fors
gedaald. Andere kosten per product bleven onveranderd.
2p 20
Bereken voor de Flexikast de nettowinstmarge in procenten van de verkoopprijs
na de stijging van de inkoopprijzen.

2p 21
Noem twee ontwikkelingen uit informatiebron 5 die er toe geleid hebben dat
Flexia de verkoopprijs van de Flexikast in 2008 niet heeft kunnen verhogen.

3p 22
Welke balansposten aan de activakant (informatiebron 6) hebben duidelijk de
invloed ondervonden van de genoemde ontwikkelingen van vraag 21? Motiveer
het antwoord.

Flexia heeft in de laatste maanden van 2008 geen betalingen kunnen verrichten
en doet daarom een verzoek aan de bank om het rekening-courantkrediet te
verhogen. De bank zal hierbij een aantal aspecten in ogenschouw nemen:
- de ontwikkeling van de liquiditeit in 2008
- de ontwikkeling van de solvabiliteit in 2008
- rol van andere belanghebbenden.

2p 23
Is de liquiditeit, op basis van de quick ratio in 2008 verbeterd of verslechterd?
Motiveer het antwoord zonder berekening. Gebruik het formu-
leblad en

2p 24
Leg uit waarom banken bij de beoordeling van een kredietaanvraag naar de
ontwikkeling van de solvabiliteit van een onderneming kijken.

923-0251-a-HA-1-o
6

### Pagina 7

2p 25 Op 31 december 2007 bedroeg de solvabiliteit (zie formuleblad) van Flexia 1,10.
Is de solvabiliteit van Flexia in 2008 verbeterd of verslechterd?
Bereken hiertoe de solvabiliteit op 31 december 2008.
2p 26 In informatiebron 7 staat informatie over de wijze van beoordeling door de bank
van de kredietaanvraag van Flexia.
Welke beoordeling zal de bank geven ten aanzien van de kredietaanvraag van
Flexia? Motiveer het antwoord met behulp van informatiebron 7.
2p 27 Noem naast de bank nog twee andere groepen belanghebbenden van Flexia en
leg uit hoe zij een bijdrage kunnen leveren ter voorkoming van een faillissement
van Flexia.
923-0251-a-HA-1-o 7 lees verder ►►►

### Pagina 8

Opave 6

NEWBRAINS nv is een onderneming die zich bezighoudt met innovatie.
Gegeven is:

Balans van NEWBRAINS nv per 31-12-2008 (in euro's)

|           | debet     | credit    |
| --------- | --------- | --------- |
| Vaste activa | 2.393.000 | Eigen Vermogen |
| Immateriële vaste activa | 86.000  | Aandelenkapitaal | 6.150.000 |
| Materiële vaste activa | 657.000 | Agioreserve | 1.550.000 |
| Leningen u.g. | 6.860.000 | Algemene reserve | 3.500.000 |
| Deelnemingen |           | Herwaarderingsreserve | 335.000 |
| Vlottende activa |           | Lang Vreemd Vermogen |           |
| Effecten | 429.000 | Voorzieningen | 1.000.000 |
| Vorderingen | 249.000 |           |           |
| Liquide middelen | 3.749.000 | Kort Vreemd Vermogen |           |
|           | \(\overline{429.000}\) | Kortlopende schulden | 1.888.000 |
|           | 14.423.000 |           | 14.423.000 |

1p 28 NEWBRAINS heeft van een andere onderneming, Inventive nv, aandelen gekocht met als doel zeggenschap in deze onderneming te verkrijgen. Onder welke balanspost zijn deze aandelen opgenomen op de balans van NEWBRAINS?

2p 29 De post ‘Materiële vaste activa’ komt op de balans van NEWBRAINS op 31 december 2007 voor met een waarde van € 108.000,-. In 2008 is er niet in materiële vaste activa geïnvesteerd en zijn er materiële vaste activa met een boekwaarde van € 5.000,- verkocht voor € 7.500,-. Er zijn geen herwaarderingen van de materiële vaste activa geweest. Bereken met welk bedrag de post ‘Afschrijvingskosten materiële vaste activa’ voorkomt op de resultatenrekening over 2008.

1p 30 Geef een voorbeeld van een immaterieel vast actief.

923-0251-a-HA-1-o 8 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 7

Van onderneming Obligaan nv is de onderstaande balans gegeven.

[FIGUUR: Balans van Obligaan nv per 1-12-2009 (in miljoenen euro's) met debetzijde: Vaste activa (812), Vlottende activa (307), Liquide middelen (1) en creditzijde: Aandelenvermogen (320), Reserves (150), 5,2% Obligatielening (250), Overige passiva (400). Totale debetzijde is 1.120 en totale creditzijde is 1.120.]

Overige gegevens:
- De nominale waarde van een aandeel bedraagt € 5,-.
- De nominale waarde van een obligatie bedraagt € 1.000,-.
- In de prospectus van de obligatielening is opgenomen dat er vervroegd mag worden afgelost op de obligatielening.
- De beurskoers van het aandeel Obligaan bedraagt op 28 november 2009 € 20,10.

Obligaan zal in december 2009 zeven miljoen nieuwe aandelen plaatsen tegen een koers die € 2,- onder de beurskoers van 28 november 2009 ligt. De gehele opbrengst van deze plaatsing zal worden gebruikt om een deel van de obligatielening vervroegd af te lossen op 31 december 2009.

2p 31 Leg uit waarom Obligaan de uitgiftekoers van de aandelenemissie onder de beurskoers vaststelt.
Het vervroegd aflossen op de obligatielening levert een besparing op de interestkosten van de obligatielening op.

2p 32 Bereken het bedrag waarmee over 2010 de interestkosten op de obligatielening verlaagd worden als gevolg van de vervroegde aflossing.

923-0251-a-HA-1-o* 9 einde ■