# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2007 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2007/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2007
tijdvak 2
woensdag 20 juni
13.30 - 16.30 uur
management & organisatie

Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

700047-2-064o

### Pagina 2

Opgave 1

WIE WIL en DURFT
ons team te komen versterken?

Wij zijn op zoek naar een
vlotte, enthousiaste jonge man
die in onze supermarkt wil worden opgeleid.

Onze arbeidsvoorwaarden zijn conform de cao-afspraken in de Detailhandel.
Bel, schrijf of kom gewoon even langs.

Supermarkt
De Prijzenslag
Kade 23
Boornbergum

Supermarkt De Prijzenslag heeft deze advertentie geplaatst in een regionaal blad.
Volgens Ria, die graag op deze advertentie zou willen reageren, is deze advertentie in strijd met de Nederlandse wetgeving.
1p 1 Met welke Nederlandse wet is deze advertentie in strijd?

Deze advertentie heeft de supermarkt laten plaatsen vanwege het vertrek van het huidige personeelslid Kees Volders. Ondanks diverse
bijscholingscursussen bleef Kees slecht functioneren. In goed overleg is besloten om de arbeidsovereenkomst tussen Kees en de
supermarkt te ontbinden. Kees mag op kosten van de supermarkt een omscholingscursus volgen en daarnaast zal hij drie
maanden salaris ontvangen.
2p 2 Noem een bedrijfseconomische reden waarom de supermarkt Kees zo tegemoet komt. Licht het antwoord toe.

Volgens de advertentie houdt de supermarkt zich aan de cao-afspraken in de detailhandel. Een cao is een overeenkomst tussen twee partijen.
1p 3 Welke twee partijen sluiten een cao-overeenkomst?

700047-2-064o
2
lees verder ▶►►

### Pagina 3

Opgave 2

Bij deze opgave horen vijf informatiebronnen, de bronnen 1 tot en met 5.
Informatiebron 1 is een samenvatting uit het marktonderzoek van Fitnessvillage nv om een vestiging in Westergouwe te openen. In
informatiebron 2 staan gegevens over de concurrerende fitnesscentra in Westergouwe en omgeving. De promotie strategie voor de nieuwe vestiging van
Fitnessvillage nv is in informatiebron 3 opgenomen. Informatiebron 4 gaat over het lidmaatschap en de verwachte bezetting van de
vestiging Westergouwe. In
informatiebron 5 staan verwachte kosten van de vestiging Westergouwe van
Fitnessvillage nv.

Fitnessvillage nv is een landelijk groeiende organisatie op het gebied van fitness, die zich wil onderscheiden van andere fitnesscentra door een zeer breed
aanbod van activiteiten en goede voorzieningen. Voor een nieuwe vestiging
heeft de directie het oog laten vallen op de gemeente Westergouwe. Elke
nieuwe vestiging wordt ondergebracht in een aparte bv.
De afdeling marketing van het hoofdkantoor van Fitnessvillage nv heeft een
marktonderzoek uitgevoerd om te onderzoeken of in de gemeente Westergouwe
de doelgroep voldoende groot is. De doelgroep bestaat uit inwoners van 15 jaar
en ouder die fitness willen beoefenen in georganiseerd verband.
4
Bereken met behulp van informatiebron 1 hoeveel personen in de gemeente
Westergouwe tot de doelgroep behoren.

De directie van Fitnessvillage nv vindt de resultaten van het marktonderzoek
----
----------
bemoeidigend.
In de gemeente Westergouwe zal een nieuwe vestiging van Fitnessvillage nv
worden gerealiseerd als voldaan is aan de volgende voorwaarden:
a In 2008, het eerste jaar na de opening, mag het verwachte verlies maximaal
€ 200.000,- zijn.
b In 2009 moet de rentabiliteit van het totaal geïnvesteerde vermogen in de bv
minimaal 10% zijn.

Fitnessvillage nv heeft een promotie strategie voor nieuwe vestigingen
vastgelegd.
De promotieactiviteiten beginnen een half jaar voor de opening van de nieuwe
vestiging.
Leg met behulp van informatiebron 2 uit dat het uit concurrentieoverwegingen
noodzakelijk is dat de promotieactiviteiten een half jaar voor de opening van
start gaan.

5

6
Fitnessvillage nv zal advertenties plaatsen in het Nieuwsblad van Westergouwe.
Bereken met behulp van informatiebron 3 de kosten van de
advertentiecampagne in het Nieuwsblad van Westergouwe.

700047-2-0640o
3
lees verder

### Pagina 4

2p 7 De campagnieleider voor de promotie van Fitnessvillage nv spreekt van een contact als een potentiële klant een advertentie van Fitnessvillage nv leest of een medewerker van Fitnessvillage nv een potentiële klant aanspreekt. Bereken de kosten per contact bij het plaatsen van advertenties in het Nieuwsblad van Westergouwe (zie informatiebron 3).

2p 8 Volgens informatiebron 3 bedragen de kosten van de promotieactiviteiten van Fitnessvillage nv in het winkelcentrum € 2,29 per contact. Leg uit waarom Fitnessvillage nv bereid is om bij persoonlijke communicatie per contact meer uit te geven dan bij massacommunicatie.

2p 9 Onder bepaalde voorwaarden kunnen scholieren en zestigplussers een korting van 35% op de contributie krijgen. De directie van Fitnessvillage nv is van mening dat ondanks de hoge korting deze leden een bijdrage aan de winst zullen leveren. Argumenten voor deze mening zijn te vinden in informatiebron 4. Verklaar met behulp van informatiebron 4 en zonder een berekening te maken waarom scholieren en zestigplussers, ondanks de hoge korting toch een bijdrage aan de winst zullen leveren.

2p 10 Bereken met behulp van informatiebron 4 de verwachte omzet voor 2009.

1p 11 Bereken met behulp van informatiebron 5 de variabele kosten per lid per jaar.

2p 12 Bereken met behulp van informatiebron 5 de verwachte totale loonkosten van de vestiging in Westergouwe voor 2009.

Om te kunnen beoordelen of de nieuwe vestiging in Westergouwe van start kan gaan, heeft de afdeling financiën berekend dat het totaal geïnvesteerd vermogen in de vestiging Westergouwe op 1 januari 2008 € 3.625.000,- en op 1 januari 2009 € 3.200.000,- zal zijn.

5p 13 Zal de geplande vestiging in Westergouwe geopend worden? Toon dit aan door te onderzoeken of aan de voorwaarden a en b (zie tekst boven vraag 5 en formuleblad) die Fitnessvillage nv gesteld heeft, voldaan wordt. Berekeningen inleveren. (zie de informatiebronnen 4 en 5)

700047-2-064o 4 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Opave 3

Handelsonderneming Gouka is een eenmanszaak die handelt in kaze van
kunstof. Deze worden als etalagemateriaal gebruikt.
Uit de resultatenbegroting van Gouka over 2008 zijn de volgende geveens
gehaald:
- De constante bedrijfskosten zijn € 31.000,-.
- De inkoopprijs per kaas is € 10,-.
- De variabele bedrijfskosten zijn € 2,- per kaas.
- De verkoopprijs inclusief 19% btw is vastgesteld op € 23,80 per kaas.

Tot de constante bedrijfskosten behoren onder andere de intertosten van
een lening.
1p 14 Geef een ander voorbeeld van constante bedrijfskosten die Gouka kan hebben.

3p 15 Gouka verwacht in 2008 een winst van € 17.000,- te behalen.
Bereken bij welke afzet Gouka deze winst behaalt.

Gouka wil in 2008 door een gerichte promotiecampagne de afzet van kaze
stimuleren. De kosten van deze promotiecampagne zijn € 1.000,-. Gouka
verwacht dat zij door deze campagne 600 kaze extra kan verkopen tegen de in
2p 16 de begroting opgenomen verkoopprijs.
Bereken met welk percentage de verwachte winst over 2008 op de Goudse
kaze door de promotieactie zal toenemen.

700047-2-0640 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

Opave 4

De financieel medewerker van handelsonderneming Stolwijk moet de
liquiditeitsbegroting voor het tweede kwartaal van 2007 en de verwachte balans
per 30 juni 2007 opstellen. Daarvoor heeft hij de volgende gegevens verzameld.

Verwachte balans per 31 maart 2007 (bedragen x € 1.000)

vaste activa 700 eigen vermogen 300
voorraden 100 lang vreemd vermogen 490
debiteuren 120 crediteuren 180
liquide middelen 50
970 970

[FIGUUR: Tabel met verwachte verkopen en verwachte inkopen per maand voor april, mei, juni en juli 2007]

- Alle inkopen en verkopen zijn op rekening.
- Elke goederenontvangst en elke goederenafgifte vindt in dezelfde maand
plaats als de maand van inkoop of verkoop.
- De krediettermijn die aan afnemers wordt verleend, is één maand.
- De krediettermijn die van de leveranciers ontvangen wordt, is twee
maanden.
- De brutowinstmarge voor alle producten is 30% van de omzet.
- De ontvangsten van Stolwijk bestaan uitsluitend uit ontvangsten van
afnemers.
- De totale uitgaven inclusief de betaling aan leveranciers worden voor het
tweede kwartaal van 2007 begroot op € 410.000,-.

2p 17 Bereken de verwachte ontvangsten in het tweede kwartaal van 2007.

2p 18 Bereken met welk bedrag de liquide middelen op de verwachte balans van
30 juni 2007 zullen voorkomen.

3p 19 Bereken de waarde van de verwachte voorraad op 30 juni 2007.

700047-2-0640
6
lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Opave 5

Bij deze opgave horen vier informatiebronnen, de bronnen 6 tot en met 9.
Informatiebron 6 bevat gegevens over locatie Rondstad en locatie Waailand. In
informatiebron 7 is informatie opgenomen over windsnelheden op verschillende
locaties. Informatiebron 8 legt een verband tussen windsnelheid en
energieopbrengst. Informatiebron 9 gaat over het verkrijgen van subsidie voor
de opwekking van groene energie.

[FIGUUR: Twee windturbines in een weiland onder een bewolkte lucht.]

Energieleverancier Freon heeft enige jaren geleden enkele windmolens laten
bouwen op het industrieterrein "Rondstad". Gezien het gunstige
exploitatieresultaat wil Freon nog een windmolen bouwen. Freon heeft voor de
plaatsing van de windmolen de keuze uit twee locaties:
- uitbreiding op het industrieterrein Rondstad;
- de nieuwe locatie "Waailand", een locatie in het open polderlandschap waar
nog geen windmolen geplaatst is.
Freon zal de windmolen laten bouwen op de locatie met het gunstigste
exploitatieresultaat.

Voor de berekening van het exploitatieresultaat van locatie Waailand heeft
Freon een aantal berekeningen gemaakt. Deze zijn opgenomen in het overzicht
van de uitwerkbijlage die bij deze opgave hoort.

Omdat op locatie Waailand nog geen windmolen aanwezig is, dient er een kabel
aangelegd te worden die de windmolen met het elektriciteitsnet verbindt.

2p 20 Bereken mede met behulp van informatiebron 6 het totale bedrag dat
geïnvesteerd moet worden in de kabel en de aanleg daarvan op locatie
Waailand.

700047-2-064o
7 lees verder

### Pagina 8

1p 21 Leg met behulp van informatiebron 6 uit waarom het jaarlijkse huurbedrag van
locatie Waailand lager zal zijn dan van de locatie Rondstad.
De nieuwe windmolen heeft een hoogte van 80 meter.
2p 22 Bereken met behulp van de informatiebronnen 7 en 8 de jaarlijkse opbrengst
van de verkochte elektriciteit aan een elektriciteitsbedrijf bij locatie Waailand.
1p 23 Bereken mede met behulp van informatiebron 9 de opbrengsten van de subsidie
van de overheid bij locatie Waailand.
1p 24 Bepaal het bedrag van de totale investering in de nieuwe windmolen op locatie
Waailand. Gebruik hiervoor de uitwerkbijlage.
3p 25 Bereken voor locatie Waailand het jaarlijkse exploitatie resultaat voor de nieuwe
windmolen. Maak daarbij gebruik van de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort.
1p 26 Voor welke locatie zal Freon kiezen om de nieuwe windmolen te laten bouwen?
Motiveer het antwoord.
Opgave 6
Handelsonderneming Offinga heeft zich gespecialiseerd in één soort product. Zij
stelt op het eind van elk kwartaal de nieuwe verkoopprijs voor het komende
kwaartaal vast. Op het eind van elk kwartaal wordt ook het budgetresultaat
berekend.
Van Offinga zijn over het eerste kwartaal van 2007 de volgende gegevens
bekend:
Schotting Gerealiseerd
brutowinst
algemene kosten
verkoopkosten
afzet
€
€
€
120.000
9.000
81.000
15.000 stuks
€
€
€
117.000
9.030
82.290
15.200 stuks
Bij het bepalen van de verkoopprijs van het eerste kwartaal van 2007 is Offinga
uitgegaan van een nettowinstopslag van 10% van de inkoopprijs.
3p 27 Toon met behulp van een berekening aan dat voor het eerste kwartaal van 2007
de geschatte inkoopprijs € 20,- per product is.
1p 28 Bereken de verkoopprijs per product voor het eerste kwartaal van 2007.
2p 29 Bereken het budgetresultaat op de algemene kosten over het eerste kwartaal
van 2007. Geef aan of het resultaat voordelig of nadelig is.
700047-2-0640

### Pagina 9

Opgave 7

Van TELCO nv is per 1 januari 2007 de volgende balans bekend.

[FIGUUR: Een tabel met de volgende kolommen: Balans per 01-01-2007 van TELCO nv (€ 1.000); Vaste activa; Vlottende activa; Liquide middelen; aandeienvermogen; aandelen in portefeuille; geplaatst aandelenvermogen; reserves; lang vreemd vermogen; kort vreemd vermogen.]

| Vaste activa | 113.000 | aandeienvermogen | 60.000 | |
| Vlottende activa | 30.000 | aandelen in portefeuille | 10.000 | |
| Liquide middelen | 25.000 | geplaatst aandelenvermogen |  | 50.000 |
| |  | reserves |  | 34.500 |
| |  | lang vreemd vermogen |  | 55.000 |
| |  | kort vreemd vermogen |  | 28.500 |
| | 168.000 | |  | 168.000 |

1p 30 De nominale waarde per aandeel is € 125,-.
Bereken het aantal aandelen dat TELCO nv per 1 januari 2007 in portefeuille heeft.

In de eerste week van januari 2007 worden alle aandelen in portefeuille geplaatst tegen een koers van € 140,-. Volgens afspraak met de bank, die deze plaatsing voor TELCO nv regelt, krijgt TELCO nv de opbrengst van de emissie direct op haar bankrekening bijgeschreven.
TELCO nv beoordeelt haar solvabiliteit volgens de formule zoals die in het formuleblad is weergegeven.

2p 31 Bereken de solvabiliteit (zie formuleblad) van TELCO nv na plaatsing van deze aandelen.

TELCO nv beoordeelt haar liquiditeit onder andere met de current ratio.

2p 32 Leg met behulp van de current ratio (zie formuleblad) uit of de liquiditeit van TELCO nv zal verbeteren, verslechteren of gelijk zal blijven door de plaatsing en de betaling van deze aandelen.

700047-2-0640* 9 einde ■