# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2006 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2006/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
management & organisatie Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs
Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 - 16.30uur
Vragenboekje
Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen; het examen bestaat uit 34 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Bij dit examen hoort een informatieboekje.
Voor de beantwoording van vraag 10 is een uitwerkbijlage bijgevoegd.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het aantal punten geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
600061-2-610 Begin

### Pagina 2

Opgave 1

Markt<bos>>breedbandinternet>neemt>flink>toe>in>2004

ANP
AMSTERDAM

De markt voor breedbandinternet neemt stevig toe. Op 1 oktober 2004 telde Nederland
2,85 miljoen aansluitingen. Dat is 78 procent meer dan een jaar eerder. Dat liet het
onderzoeksbureau Telecompaper vrijdag weten.
Telecomconcern KPN was nog altijd marktleider met zijn dochterondernemingen
Planet Internet, HetNet en Xs4all. Gezamenlijk tekenden die op 1 oktober 2004 voor een
marktaandeel van 26 procent.
Als de KPN-dochters op eigen kracht worden beoordeeld, zijn hun afzonderlijke
marktaandelen kleiner dan die van enkele concurrenten. Op 1 oktober 2004 was Wanadoo,
een dochter van France Télécom, het grootst met 15,1 procent. Daarna volgden de
kabelmaatschappijen Essent en UPC met respectievelijk Athome (14,4%) en Chello
(13,3%). Planet Internet volgde Chello op de voet met 13,2 procent. Vervolgens kwamen
HetNet (7,2%) en Xs4all (5,6%).

bron: de Volkskrant van 20 november 2004 (aangepast)

2p 1□ In welke fase van de productlevenscyclus bevindt breedbandinternet in Nederland zich in de
periode 1 oktober 2003 tot 1 oktober 2004? Motiveer het antwoord.
2p 2□ Bereken de toename van het aantal breedbandaansluitingen in de periode 1 oktober 2003 tot
1 oktober 2004.
1p 3□ Bereken het aantal breedbandaansluitingen van Wanadoo op 1 oktober 2004.

Opgave 2

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 4. In informatiebron 1 staan de
conclusies en adviezen van het marketingbureau Recad aan Sunnybird. Informatiebron 2 is
een overzicht van de opbrengsten en kosten die Sunnybird heeft bij verhuur en verkoop van
caravans. In informatiebron 3 staan nadere gegevens over de onderhoudskosten van
caravans en informatiebron 4 gaat over de verzekeringskosten van caravans.

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Sunnybird is een Nederlandse importeur van Engelse caravans. De directie
vindt dat de resultaten de afgelopen jaren achter zijn gebleven bij de prognose. Ze vraagt
zich af wat hiervan de oorzaak kan zijn en hoe zij het resultaat kan verbeteren. De directie
van Sunnybird heeft marketingbureau Recad ingeschakeld voor advies. De conclusies en
adviezen van het marketingbureau Recad zijn opgenomen in informatiebron 1.
1p 4□ Geef met behulp van de cirkeldiagrammen uit informatiebron 1 een mogelijke oorzaak voor
het achterblijven van de resultaten van Sunnybird in de periode 2000-2004.

Om de afzet te vergroten adviseert Recad Sunnybird om met de dealers te gaan
samenwerken door samen een landelijke reclamecampagne te gaan voeren voor de Eurolux
caravan.
2p 5□ Moet men deze reclamecampagne rekenen tot collectieve of individuele reclame? Motiveer
het antwoord.
2p 6□ Geef twee voorbeelden uit de adviezen, die betrekking hebben op het marketinginstrument
product.

600061-2-610
2
Lees verder


### Pagina 3

De directie van Sunnybird is van plan om de in het advies genoemde samenwerking met
campings, zie punt c van het Recad advies, uit te voeren als de winst bij verhuur voldoende
groot is. De directie van Sunnybird wil daarom inzage hebben in de begrote kosten en de
begrote opbrengsten van Sunnybird bij verhuur van caravans.

Voor het berekenen van de totale kosten per verhuurde caravan per jaar heeft een
medewerker van Sunnybird een kostenoverzicht (zie de uitwerkbijlage die bij deze opgave
hoort) opgesteld.
3p 7 Bereken met behulp van informatiebron 2 de jaarlijkse afschrijvingskosten van de Eurolux
caravan bij verhuur door Sunnybird.
1p 8 Bepaal met behulp van de informatiebronnen 2 en 3 de totale jaarlijkse verwachte
onderhoudskosten per caravan bij verhuur.

Voor de berekening van de verzekeringskosten van de caravan gaat de medewerker uit van
de Caravan Standaard Verzekering van Univé, zoals die in informatiebron 4 is opgenomen.
2p 9 Bereken voor Sunnybird de jaarlijkse verzekeringskosten per caravan.
1p 10 Bereken met behulp van het kostenoverzicht de uitwerkbijlage de uurkosten per caravan
per jaar.
2p 11 Bereken met behulp van informatiebron 2 de huuropbrengst voor Sunnybird per caravan per
jaar.

De directie van Sunnybird heeft besloten dat zij met de verhuur van caravans zal starten als
de winst per caravan gedurende de drie jaar dat deze verhuurd wordt, meer is dan de winst
bij directe verkoop van de caravan.

Uit het onderzoek van de medewerker blijkt dat de verkoopkosten van één nieuwe Eurolux
caravan voor Sunnybird € 450,- bedragen. Bij verhuur worden deze kosten niet gemaakt.
3p 12 Toon door middel van een berekening aan of de directie van Sunnybird geen caravans
verhuren aan campings.

600061-2-61o 3 Lees verder

### Pagina 4

Opgaue 3

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Bloemendaal B.V. is importeur van vouwfietsen, die slechts in één uitvoering worden
geleverd. Op 30 december 2005 is onderstaande voorlopige balans opgesteld.

[FIGUUR: Tabel met de balans van Bloemendaal B.V. per 30 december 2005.]

Voorlopige Balans Bloemendaal B.V. per 30 december 2005 (bedragen in €)

Vaste activa 300.000 Geplaatst aandelenvermogen 70.000
Voorraad 127.000 Reserves 150.000
Debiteuren 85.400 Lang vreemd vermogen 142.400
Overige vlottende activa 40.000 Kort vreemd vermogen 142.400
Liquide middelen 10.000 Winst 110.000
562.400 562.400

Toelichting balans:
* De voorraad wordt volgens het fifo-systeem (first in first out) gewaardeerd.
* In 2005 zijn de inkoopprijzen voortdurend gedaald.
* De voorraad op bovenstaande balans bestaat uit:
  60 vouwfietsen met een inkoopprijs van € 610,- per fiets.
  60 vouwfietsen met een inkoopprijs van € 605,- per fiets.
  een aantal vouwfietsen met een inkoopprijs van € 600,-, volgens de voorlopige balans in
  voorraad moeten zijn.

2p 13 ☐ Bereken hoeveel fietsen met een inkoopprijs van € 600,- volgens de voorlopige balans in
voorraad moeten zijn.

De directeur heeft aan de hand van de voorlopige balans de current ratio (zie formuleblad
vraag 15) berekend. Hij heeft de administrateur gevraagd om aan te geven welke
wijzigingen nog in de voorlopige balans moeten worden aangebracht en of de wijzigingen
van invloed zijn op de door hem berekende current ratio.

Volgens de administrateur moet alleen nog onderstaande verkoop in de administratie
verwerkt worden.
* De verkoop op 31 december 2005 van 160 vouwfietsen voor € 750,- per fiets. De
verkoop is op rekening en de afnemer zal in januari 2006 de nota betalen.
3p 14 ☐ Bereken met welk bedrag de op de balans vermelde winst zal toenemen door de verkoop
van 31 december 2005.

Om de invloed op de current ratio per 31 december 2005 vast te stellen, wil de directeur
weten of door de verkoop de vlottende activa in waarde zijn veranderd.
2p 15 ☐ Is de waarde van de vlottende activa door de verkoop van 31 december 2005 toegenomen,
afgenomen of gelijk gebleven? Motiveer het antwoord zonder berekening.

600061-2-610 4 Lees verder


### Pagina 5

Opave 4
Yoni en Joep van Dongen hebben besloten om een spaarhypotheek af te sluiten voor de
financiering van het huis dat zij gekocht hebben. Van de afgesloten hypothecaire lening
hebben Yoni en Joep een financieel overzicht van de bank ontvangen.
Gedeelte van het financieel overzicht van de spaarhypotheek (bedragen afgerond op hele
euro's)

Lening € 200.000
Rentpercentage per jaar 5%
Rentvastperiode 5 jaar
Looptijd in jaren 30
Spaarpremie per jaar € 3.010

[FIGUUR: Tabel met kolommen Jaar, Schuld (€), Rente (€), Spaarpremie (€), Spaarsaldo (€).
Jaar 1: Schuld 200.000, Rente 10.000, Spaarpremie 3.010, Spaarsaldo 3.010
Jaar 2: Schuld 200.000, Rente 10.000, Spaarpremie 3.010, Spaarsaldo 6.171
Jaar 3: Schuld 200.000, Rente 10.000, Spaarpremie 3.010, Spaarsaldo 9.490
Jaar 4: Schuld 200.000, Rente 10.000, Spaarpremie 3.010, Spaarsaldo .
Jaar 5: Schuld ., Rente ., Spaarpremie ., Spaarsaldo .
...
Jaar 29: Schuld ., Rente ., Spaarpremie ., Spaarsaldo .
Jaar 30: Schuld ., Rente ., Spaarpremie ., Spaarsaldo .]

Toelichting financieel overzicht:
* de rentevergoeding over de spaarpremie is gelijk aan het te betalen rentepercentage;
* om de vijf jaar zal het rentepercentage aangepast worden aan de markttrente;
* de spaarpremie wordt telkens aan het eind van het jaar betaald;
* wijzigingen van het rentepercentage zijn van invloed op de hoogte van de
spaarpremie.

2p 16 ☐ Bereken met behulp van het financieel overzicht het spaarsaldo aan het eind van het vierde
jaar.
1p 17 ☐ Hoe groot is het spaarsaldo aan het eind van het dertigste jaar? Licht het antwoord toe.

Bij bovenstaande lening zal als het rentepercentage na vijf jaar stijgt, de jaarlijks te betalen
spaarpremie automatisch dalen.
2p 18 ☐ Leg uit waarom een stijging van het rentepercentage na vijf jaar leidt tot een daling van de
jaarlijks te betalen spaarpremie.

600061-2-610 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 5

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 5 tot en met 9. Informatiebron 5 is een horeca
internetsite waarin café Dorus te koop wordt aangeboden. In informatiebron 6 staan
jaarcijfers van café Dorus over de jaren 2004-2006. In informatiebron 7 staan gegevens
voor de opstelling van de verwachte resultatenrekening over 2007. In informatiebron 8
staat een prijsopgave van Horecana B.V. voor de levering en installatie van een koelcel en
biertap. In informatiebron 9 staan gegevens over de overeenkomsten die de brouwerij
Bavaria N.V. met horecazaken sluit.

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Ton Zuininga is werkzaam in de horeca. Daarnaast speelt hij in de band De Begonia’s. Hij
is van plan om in 2007 de zelfstandige caféhouder een café in Amsterdam te beginnen. In
oktober 2006 ziet Ton op het internet een advertentie waarin café Dorus in de Amsterdamse
Jordaan wordt aangeboden (zie informatiebron 5). Ton vindt deze locatie erg aantrekkelijk
omdat het café geschikt is om op de zaterdagavonden met zijn band De Begonia’s op te
treden.

2p 19 ☐ Tijdens een bezoek aan Gasman Horeca Makelaardij krijgt Ton enige jaarcijfers (zie
informatiebron 6) ter inzage. Bij de overname van het café dient een bedrag voor goodwill
betaald te worden.
Bereken met behulp van informatiebron 5 het bedrag aan goodwill dat bij overname van
café Dorus gevraagd wordt.

3p 20 ☐ De in informatiebron 6 vermelde jaarcijfers zijn gebaseerd op de bedrijfsgegevens van de
oude eigenaar, waarbij het bedrijfspand in eigendom is van de onderneming.
Toon met behulp van een berekening aan dat de verwachte winst in 2006 € 48.000,- zal zijn.

Volgens een vuistregel in de horeca mag de goodwill niet meer bedragen dan 3,5 maal de te
verwachte jaarlijkse winst. Ton wil controleren of de gevraagde goodwill in
overeenstemming is met de vuistregel als hij café Dorus overneemt.
2p 21 ☐ Toon aan dat het gevraagde bedrag van de goodwill voldoet aan bovenstaande vuistregel.
1p 22 ☐ Op grond van welk(e) gegeven(s) uit informatiebron 6 zal de bedongen goodwill lager zijn
dan het bedrag volgens bovenstaande vuistregel.

Ton vraagt zich af of de geplande optredens van De Begonia’s in 2007 een positieve
invloed zullen hebben op de winst van 2007.
3p 23 ☐ Toon met behulp van een berekening aan (zie informatiebronnen 6 en 7) of de geplande
optredens van De Begonia’s in 2007 een positieve invloed zullen hebben op de verwachte
winst van 2007.

Tijdens het bezoek aan Gasman Horeca Makelaardij blijkt dat naast de aankoop van het café
nog een aantal investeringen gedaan moet worden. Een nieuwe koeling en een nieuwe
tapinstallatie zijn noodzakelijk.
1p 24 ☐ Bereken met behulp van de informatiebronnen 5 en 8 het totale bedrag dat Ton moet
investeren indien hij café Dorus koopt.

Voor de aankoop van het bedrijfspand wil de bank een hypothecaire lening verstrekken van
maximaal 75% van de taxatiewaarde van het pand. Ton kan een bedrag van € 75.000,-
inbrengen als eigen vermogen.
2

### Pagina 7

Ton wil onderzoeken of het mogelijk is om met hulp van Bavaria N.V. café Dorus te kopen.
Ton sluit dan als café-eigenaar met Bavaria N.V. een tweetal overeenkomsten af:
* een drankenafname-overeenkomst (overeenkomst A) en
* een overeenkomst (B) tot geldlening (zie informatiebron 9).
Naast de in de overeenkomsten vermelde toezeggingen wil Bavaria N.V. Ton maximaal 85% van het totaal nog te verstrekken bedrag aan leningen verstrekken.

1p 26 $\Box$ Welk direct financieel voordeel heeft Ton als hij overeenkomst A met Bavaria N.V. afsluit?
1p 27 $\Box$ Noem een nadeel voor Ton van het afsluiten van drankenafname-overeenkomst A.
1p 28 $\Box$ Noem een reden waarom Bavaria N.V. minder risico zal lopen dan de bank bij het
verstrekken van de lening aan Ton.
2p 29 $\Box$ Kan Ton café Dorus aankopen als hij de overeenkomsten met Bavaria N.V. sluit? Motiveer
het antwoord met behulp van een berekening.

Opgave 6

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Does B.V. is een groothandel in honden kussens en levert verschillende modellen
honden kussens aan dierenspeciaalzaken in de gehele Benelux.
Van model Prairie is voor 2006 de volgende opbouw van de verkoopprijs bekend.

| Verkoopprijs Prairie | |
|---|---|
| vaste verreken prijs (v.v.p.)¹⁾ | € 21,- |
| opslag overige kosten | € 3,- |
| opslag netto winst | € 6,- |
| verkoopprijs | € 30,- |

¹⁾De v.v.p. van € 21,- bestaat uit de geschatte gemiddelde inkoopprijs (€ 19,-)
en de geschatte inkoopposten per stuk (€ 2,-).

In onderstaande tabel staan de werkelijke kosten van het model Prairie over het eerste
kwaartaal van 2006. In het eerste kwartaal 2006 zijn 380 stuks Prairie ingekocht en verkocht.

| Kosten Prairie eerste kwartaal 2006 | |
|---|---|
| inkopen | € 7.255,- |
| inkoopkosten | € 684,- |
| overige kosten | € 2.160,- |
| totaal | €10.099,- |

1p 30 $\Box$ Geef een voorbeeld van variabele inkoopposten.
2p 31 $\Box$ Bereken het totale budgetresultaat. Geef aan of dit resultaat voordelig of
naderig is.

2p 32 $\Box$ De werkelijke verkoopprijs van Prairie was in het eerste kwartaal 2006 € 30,- per stuk.
Bereken met behulp van het budgetresultaat de gerealiseerde winst op Prairie over het
eerste kwartaal van 2006.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

600061-2-610
7
Lees verder


### Pagina 8

Opgawe 7

Albert Heijn versus Unilever
De rechtbank in Arnhem wees donderdag vonnis in een kort geding dat Unilever had aangespannen. Het concern beticht Albert Heijn van merkinbreuk: de huismer-
ken nauwelijks te onderscheiden zijn van Unilevers eigen producten.
De rechter gaf de fabrikant van A-merken op twee punten gelijk: zowel de verpakking van Albert Heijns pindakaas (met blauwe deksel) als die van de margarine 'Voor op brood' lijken teveel op de verpakkingen van Unilevers producten.

bron: de Volkskrant van 29 april 2005 (aangepast)

Unilever heeft veel verschillende merknamen. Voor margarine voert ze onder andere de merken Blue Band, Bona en Zeeuws Meisje.
1p 33 [] Noem met betrekking tot het marketinginstrument promotie een nadeel van het voeren van veel merk-namen in plaats van het voeren van één merk voor alle producten. Licht het antwoord toe.

De verkoopprijzen van de huismerken zijn in de supermarkt lager dan die van de A-merken. De brutowinstmarge van supermarkten op de huismerken is echter lager dan die op de
2p 34 [] A-merken. Is voor de supermarkten de inkoopprijs van de huismerken lager of hoger dan die van de A-merken? Motiveer het antwoord.

Einde

600061-2-61o
8