# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2005 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2005/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 30 ### Vraag 31 – Opgave 31 ### Vraag 32 – Opgave 32 ### Vraag 33 – Opgave 33 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO management & organisatie Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 05 Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30 - 16.30 uur Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen; het examen bestaat uit 33 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Bij dit examen hoort een informatieboekje. Voor de uitwerking van de vragen 9 en 10 is een uitwerkbijlage bijgevoegd. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 500047-2-21o Begin ### Pagina 2 Opgave 1 Wessanen zet mes in logistieke tak AMSTERDAM (ANP) - Voedingsmiddelenproducent Wessanen reorganiseert zijn logistieke tak. Daardoor worden ongeveer veertig functies geschrapt bij het onderdeel van Wessanen dat de supermarkten bevoorraadt. Wessanen wil deze bevoorrading van supermarkten in Nederland en België uitbesteden. De ontslagronde is onderdeel van Operatie Phoenix. In 2005 moet deze bezuinigingsoperatie 100 tot 115 miljoen euro aan besparingen opleveren. bron: de Financiële Telegraaf december 2003 (aangepast) 1p 1 □ Wessanen heeft vóór Operatie Phoenix rechtstreeks aan de supermarkten geleverd. Maakte Wessanen vóór Operatie Phoenix gebruik van directe of van indirecte distributie? Motiveer het antwoord. 2p 2 □ Wessanen is van plan om de bevoorrading van de supermarkten in Nederland en België uit te besteden. Is de lengte van het distributiekanaal hierdoor veranderd? Motiveer het antwoord. 2p 3 □ Niet alle werknemers van wie de functie geschrapt wordt, zullen daadwerkelijk ontslagen worden. Noem twee redenen waardoor het aantal werknemers dat ontslag krijgt minder kan zijn dan het aantal geschrapte functies. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 3. In informatiebron 1 zijn de resultatenrekeningen van Rigter Sport van 2000 tot en met 2004 opgenomen. Algemene gegevens over sportzaken in Nederland over 2003 zijn opgenomen in informatiebron 2. In informatiebron 3 staan gegevens van Rigter Sport over december 2004. In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing. Kees Rigter heeft in 1976 Rigter Sport opgericht. De winkel is gevestigd in een gehuurd pand in het centrum van IJsseldam. Rigter Sport is een algemene sportzaak die verschillende sporten verkoopt. In de jaren 2001 en 2002 zijn in de omgeving van het centrum van IJsseldam enkele discount-sportzaken gevestigd die artikelen verkopen tegen sterk gereduceerde prijzen. In 2003 heeft Kees Rigter de eenmanszaak omgezet in een vennootschap onder firma waarin zijn dochter Anita als medevennoot deelneemt. Anita, die eerst in loondienst is geweest, ontvangt voor haar werkzaamheden een deel van de winst. Daardoor zijn in 2003 de personeelskosten sterk gedaald voor Rigter Sport. Door de toegenomen concurrentie is de omzet van Rigter Sport voortdurend gedaald. Kostenbesparing is wellicht een mogelijkheid om de nettowinst te verhogen. Anita onderzoekt of kostenbesparing bij Rigter Sport mogelijk is. Ze heeft daarvoor de resultatenrekeningen van de afgelopen jaren vergeleken met de gepubliceerde cijfers van sportzaken in Nederland. Vooral de huisvestings- en inventariskosten vindt ze hoog. 2p 4 □ Bereken met behulp van de informatiebronnen 1 en 2 of de huisvestings- en inventariskosten van Rigter Sport in 2003 als percentage van de omzet hoger zijn dan bij de gemiddelde sportzaak in Nederland. 500047-2-21o 2 Lees verder ### Pagina 3 3p 5 □ Anita vraagt zich af de procentuele verandering van de inkoopwaarde van de verkochte goederen in 2003 ten opzichte van 2002, meer is dan die van de omzet. Bereken of voor Rigter Sport de procentuele verandering van de inkoopwaarde van de verkochte goederen in 2003 ten opzichte van 2002 meer is dan die van de omzet (zie informatiebron 1). Omdat een verdere verlaging van de kosten nauwelijks tot de mogelijkheid van omzetverhoging als oplossing om de nettowinst te verbeteren, zien Kees en Anita alleen een door hen op te zetten eigen onderneming als kans. Ze willen daardoor hun marge vergroten en de kosten te verbeteren. Om te onderzoeken of specifieke sporten daarvoor geschikt zijn, hebben zij de volgende gegevens verzameld. Op dit moment zijn er geen specifieke sportzaken in de regio, wel zijn er in de wijde omgeving van IJsselham speciaalzaken voor deze sporten. Anita is een regionaal bekend schaatser die ‘s zomers de skeelersport beoefent. De gemeente IJsseldam is van plan om een kunstijsbaan met een 400-meterbaan aan te leggen. 1p 6 □ Een wijziging van de omgevingsfactoren kan de uitvoering van het ondernemingsplan van Rigter Sport bemoeilijken. Geef een voorbeeld van een wijziging van een omgevingsfactor die de uitvoering van het ondernemingsplan van Rigter Sport kan bemoeilijken. 1p 7 □ Bij het opstellen van hun ondernemingsplan hebben Kees en Anita ook ‘Cijfers en Trends’ van de Rabobank geraadpleegd (zie informatiebron 2). Uit welke zinsnede van informatiebron 2 blijkt dat het ondernemingsplan van Rigter Sport in overstemming is met de aanbevelingen zoals die zijn opgenomen in de ‘Toekomstige ontwikkelingen van de algemene sportzaken’? Als het plan doorgaat, wordt in december 2004 een uitverkoop gehouden waarbij de aanwezige (oude) voorraden volledig verkocht zullen worden. Na de kerstdagen zal de winkel worden opgeknapt en opnieuw worden ingericht, zodat deze op 2 januari 2005 kan worden geopend. Voor het vaststellen van de hoogte van het rekening-courantkrediet van de bank wordt een liquiditeitsbegroting over december 2004 en een balans per 1 januari 2005 opgesteld (zie informatiebron 3). 2p 8 □ Noem een reden waarom Rigter Sport een tekort aan liquide middelen niet volledig wil financieren met een langlopende lening. Motiveer het antwoord. 4p 9 □ Bereken met behulp van informatiebron 3 het saldo liquide middelen per 31 december 2004 zonder rekening te houden met de banklening en het rekening-courantkrediet. Maak daarbij gebruik van de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort. 4p 10 □ Bereken, door het opstellen van de balans van Rigter Sport per 1 januari 2005, het benodigde rekening-courantkrediet per 1 januari 2005. Maak daarbij gebruik van de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort. Voorwaarden die Kees en Anita stellen om hun ondernemingsplan uit te voeren, zijn: a De bank moet bereid zijn om een langlopende lening en een rekening-courantkrediet te verstrekken waarmee de investering in de activa kan worden gefinancierd (zie informatiebron 3). b De verwachte nettowinst over 2005 moet minimaal € 50.000,- zijn. Uit de opgestelde calculatoreische resultatenrekening over 2005 blijkt een nettowinst van € 53.700,- bij een omzet van € 623.900,- ### Pagina 4 Opgave 3 KPN rondt verkoop belang in Cesky af. DEN HAAG – KPN heeft zijn Zwitserse branchegenoot Swisscom de verkoop van een gezamenlijk belang in het Tsjechische Cesky Telcom afgerond. De transactie is goed voor 347 miljoen euro, waarvan KPN er 347 miljoen incasseert, zo heeft het Nederlandse telecommconcern vrijdag bekendgemaakt. (ANP) bron: De Volkskrant, 6 december 2003 (aangepast) 2p 12 ☐ Volgens het krantenartikel heeft KPN haar aandelen Cesky Telcom verkocht. Onder welke balanspost had KPN haar aandelen Cesky Telcom opgenomen? Motiveer het antwoord. Het ontvangen bedrag van 347 miljoen euro zal KPN gebruiken om langlopende schulden af te lossen. KPN berekent de solvabiliteit als de verhouding van het eigen vermogen en het vreemd vermogen. 2p 13 ☐ Zal de solvabiliteit van KPN verbeteren of verslechteren door het ontvangen bedrag aan te wenden voor aflossing van langlopende schulden? Motiveer het antwoord. 2p 14 ☐ Noem naast de beïnvloeding van de solvabiliteit twee andere economische redenen waarom KPN de aandelen Cesky Telcom heeft verkocht. Opgave 4 Desiree de Jong overweegt een auto te kopen. In een reclamefolder van Daewoo staat de volgende aanbieding voor een koop op afbetaling. U rijdt al een Daewoo Kalos Sport vanaf € 49,- per maand [FIGUUR: Tabel met autogegevens. Kolommen: Type, Contante prijs vanaf, Aantal betaling, Kredietbedrag, Schulddest na 12 maanden, Maand-bedrag eerste 12 maanden, Maand-bedrag 13e t/m 72e maand, Totale looptijd. Rijen: Kalos Sport. Data: 11.125,00, 3.065,79, 8.059,21, 8.059,21, 49,00, 160,71, 72 maanden.] 1p 15 ☐ Uit welke gegevens blijkt dat in de eerste 12 maanden alleen rente wordt betaald en niet wordt afgelost? 2p 16 ☐ Bepaal het totale bedrag aan rente dat Desiree bij koop op afbetaling moet betalen indien ze ingaat op bovenstaande advertentie. Na bestudering van bovenstaande advertentie stelt Desiree dat uit de advertentie blijkt dat zij, ook als zij benzinekosten, wegenbelasting en overige kosten buiten beschouwing laat, niet voor € 49,- per maand een Daewoo Kalos Sport kan rijden. 2p 17 ☐ Uit welke gegevens van de advertentie blijkt dat Desiree gelijk heeft met de opmerking dat zij, ook als ze benzinekosten, wegenbelasting en overige kosten buiten beschouwing laat, niet voor € 49,- per maand een Daewoo Kalos Sport kan rijden. 500047-2-21o 4 Lees verder ### Pagina 5 Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 7. Informatiebron 4 is een brief van Coffee-Mat aan de heer Buist. Informatiebron 5 is een voorlichtingspagina van Fair Trade, de organisatie voor onder andere Max-Havelaar koffie. In informatiebron 6 zijn gegevens opgenomen over de opbouw van de winkelprijs van Max-Havelaar koffie en van gewone koffie. Informatiebron 7 gaat over de hoogte van het koffiegeld zonder invoering van Max-Havelaar koffie bij Liudger. Op Scholengemeenschap Liudger in Burgum is het de gewoonte dat het personeel een bijdrage levert aan de kosten van de koffievoorziening. Voor de koffievoorziening van het personeel wordt al jaren gebruik gemaakt van een koffiezetapparaat van Coffee-Mat. In de kerstvakantie van 2005 wordt het in gebruik zijnde koffiezetapparaat vervangen. De heer Buist, hoofd facilitaire dienst van de school, heeft in verband met de slepende discussie over invoering van Max-Havelaar koffie een ‘koffiecommissie’ gevormd. Namens het personeel hebben Teo en Tea zitting in deze commissie. De eerste taak van deze commissie is om een nieuw koffiezetapparaat uit te zoeken uit het assortiment van Coffee-Mat. Na bestudering van een aantal folders van Coffee-Mat is de keuze gevallen op de Vesilla-A met een onderkast. 3p 18 Toon aan dat de in informatiebron 4 opgenomen betalingswijze A goedkoper is dan betalingswijze B, indien rekening gehouden wordt met een interestpercentage van 5% per jaar op basis van samengestelde interest. De tweede taak van de koffiecommissie is om vast te stellen of Liudger per 1 januari 2006 overstapt op het gebruik van Max-Havelaar koffie. De heer Buist heeft tijdens de eerste vergadering van de koffiecommissie duidelijk gemaakt dat de directie bereid is om Max-Havelaar koffie te gaan gebruiken als: a kan worden aangetoond dat door Max-Havelaar de koffieboeren in de derde wereldlanden per kilogram koffie een hogere vergoeding ontvangen; b het personeel bereid is om de extra kosten die uitstijgen boven de schoolbijdrage, door middel van een verhoging van de koffiebijdrage (zie informatiebron 7), te betalen. De schoolbijdrage is extra kosten voor het gebruik van Max-Havelaar koffie is vastgesteld op maximaal € 250,- per jaar. 1p 19 Teo en Tea zijn van mening dat uit informatiebron 5 en 6 duidelijk blijkt dat de koffieboeren door de verkoop van Max-Havelaar koffie een hogere vergoeding ontvangen. Uit welke voorwaarde van Max-Havelaar, zie informatiebron 5, blijkt dat de koffieboeren via Max-Havelaar altijd een hogere vergoeding krijgen voor hun koffie dan bij de tussenhandelaren? Volgens informatiebron 5 heeft Max-Havelaar een nieuw logo. 1p 20 Noem één voordeel voor Max-Havelaar van het gebruik van het nieuwe logo. 2p 21 Bereken het bedrag dat de koffieboeren volgens informatiebron 6, per pak koffie van 250 gram meer ontvangen als ze de koffie leveren aan de Max-Havelaar organisatie in plaats van aan tussenhandelaren van gewone koffie. 1p 22 Bereken met behulp van informatiebron 4 hoeveel procent de winkelprijs per kilogram koffie van Max-Havelaar hoger is dan die van de CM-koffie. 3p 23 Bereken met behulp van de informatiebronnen 4 en 7 hoeveel ### Pagina 6 Opgave 6 Sanitel B.V. heeft in 2003 voedingssupplementen voor 55-plussers op de markt gebracht. Bij het op de markt brengen is Sanitel B.V. ervan uitgegaan dat in 2003 en 2004 verlies gemaakt zou worden op deze voedingssupplementen en dat ze in 2005 winstgevend zouden worden. In juni 2005 heeft de directie vastgesteld dat bij een verwachte omzet van € 950.000,- in 2005 het verlies over 2005 geschat moet worden op € 250.000,-. De directie van Sanitel B.V. besluit dat wanneer uit berekeningen blijkt dat in 2008 deze voedingssupplementen niet winstgevend zullen zijn, zij deze voedingssupplementen per 1 januari 2006 uit de markt zal nemen. Sanitel verwacht dat de procentuele omzetstijging in 2008 ten opzichte van 2005 gelijk zal zijn aan de procentuele toename van het aantal 55-plussers in 2008 ten opzichte van 2005. Bevolkingstoename De Nederlandse bevolking omvatte in 2005 16,4 miljoen mensen. De verwachting is dat de Nederlandse bevolking de komende vijf jaar jaarlijks met 0,4 % zal toenemen. Vergrijzing In 2005 was van de Nederlandse bevolking 3,7 miljoen 55-plusser. De Nederlandse bevolking zal de komende jaren verder vergrijzen. In 2008 zal naar verwachting 24% van de bevolking 55-plusser zijn. 2p 27 Bereken het verwachte aantal Nederlandse 55-plussers in 2008. 2p 28 Bereken de verwachte procentuele toename van het aantal 55-plussers in 2008 ten opzichte van 2005. De totale kosten voor bovengenoemde voedingssupplementen zullen in 2008 naar verwachting € 50.000,- lager zijn dan in 2005. 2p 29 Bereken de verwachte kosten van deze voedingssupplementen van Sanitel in 2008. “De directie van Sanitel B.V. besluit dat wanneer uit berekeningen blijkt dat in 2008 deze voedingssupplementen niet winstgevend zullen zijn, zij deze voedingssupplementen per 2p 30 1 januari 2006 uit de markt zal nemen. Toon door middel van een berekening aan dat Sanitel B.V. de voedingssupplementen per 1 januari 2006 uit de markt zal nemen. 500047-2-21o 6 Lees verder ### Pagina 7 Opgave 7 In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing. Polderman is een leverancier van Duitse keukenapparatuur. Polderman verkoopt zowel aan particulieren als aan bedrijven. Hieronder is de verkorte resultatenrekening over 2004 weergegeven. omzet € 717.100,- inkoopwaarde € 505.000,- € 212.100,- bedrijfskosten € 142.500,- € 69.600,- Bij de vaststelling van de verkoopprijzen van alle artikelen verhoogt Polderman de inkoopprijs met een vast percentage. Naast de gecalculeerde winst dient deze opslag ook als dekking van de bedrijfskosten. 2p 31 $\Box$ Bereken de brutowinst van Polderman over 2004 in een percentage van de inkoopprijs. 1p 32 $\Box$ Bereken voor 2004 de verkoopprijs van een Bauknecht magnetron met een inkoopprijs van € 170,-. Polderman handhaaft in 2005 hetzelfde brutowinstpercentage als in 2004. Polderman verwacht in 2005 de volgende wijzigingen ten opzichte van 2004: * een omzetdaling van 20%; * een stijging van de bedrijfskosten met € 15.000,-. 2p 33 $\Box$ Bereken de verwachte nettowinst van Polderman over 2005. Einde 500047-2-21o 7