# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2004 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2004/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Tijdvak 1
Donderdag 27 mei
13.30-16.30 uur
management & organisatie
Vragenboekje
Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te
behalen; het examen bestaat uit 33 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Bij dit examen hoort een boekje met informatie
inclusief een formuleblad.
Voor de uitwerking van de vragen 5 en 12 is een
uitwerkbijlage toegevoegd.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden, ...) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
400015-1-210
Begin

### Pagina 2

Opgave 1
Albert Heijn komt met ‘eigen’ prepaidkaart

Van onze redactie economie
AMSTERDAM - Albert Heijn gaat onder eigen naam mobiele telefonie aanbieden voor een
prijs die onder de algemene marktprijs ligt. Vanaf volgende week kan de klant van de
supermarkt op zijn display ‘AH Mobiel’ zien verschijnen, als hij een prepaidkaart koopt in
een van de AH-filialen. AH Mobiel gaat exclusief gebruik maken van het netwerk van
KPN Mobile. KPN levert slechts de kaart aan. AH Mobiel verzorgt het contact met de klant
en alle service. In tegenstelling tot andere aanbieders zit er op de AH-prepaidkaart
standaard 10 procent meer beltegoed dan de verkoopprijs van de kaart aangeeft.
AH verkoopt sinds 1999 prepaidkaarten van alle grote telefoonaanbieders. De
supermarktketen ziet inmiddels marktleider te zijn op de markt van prepaidkaarten in
Nederland. Een woordvoerder van KPN meldt: “De deal met AH ligt in het verlengde van
de huidige activiteiten van KPN Mobile. De markt van mobiele telefonie is in Nederland
verzadigd. We zijn bezig om onze strategie aan te passen. Daarom zijn we met
verschillende initiatieven en bezig. De overeenkomst met AH is daar één van. Het biedt
geweldige nieuwe kansen om het marktaandeel van 42%, dat KPN in Nederland van de
gehele mobiele telefoonmarkt heeft, eenvoudig uit te breiden.”

bron: Trouw, oktober 2002

2p 1 ☐ Volgens KPN is de Nederlandse markt van mobiele telefonie terechtgekomen in de
verzadingsfase, ook wel stabilisatiefase genoemd.
Noem twee fases van de levenscyclus van een product die aan de verzadigingsfase
voorafgaan.

2p 2 ☐ Volgens het krantenbericht beweert Albert Heijn inmiddels marktleider te zijn op de markt
van prepaidkaarten in Nederland.
Geeft deze bewering van Albert Heijn aanleiding om met zekerheid te kunnen stellen dat
Albert Heijn in de markt van prepaidkaarten meer dan 50% is? Licht
het antwoord toe.

2p 3 ☐ Het doel van het introduceren van de AH-prepaidkaart op de verzadigde markt van mobiele
telefonie is hoogstwaarschijnlijk niet alleen het vergroten van het marktaandeel van AH op
deze markt.
Noem, naast het vergroten van het marktaandeel, een andere reden waarom Albert Heijn
met een eigen AH-prepaidkaart op de markt komt.

Opgave 2

Bij deze opgave horen drie informatiebronnen. In informatiebron 1 staan de verwachte
jaarrekening van Bril94 over 2004. In informatiebron 2 staan de verwachte omzetgegevens
over 2004 en over 2005. In informatiebron 3 staan gegevens over de autorefractometer die
Bril94 wil aanschaffen.

In deze opgave blijven belastingen buiten beschouwing.

Bril94 heeft vanaf de start in 1994 een goede ontwikkeling doorgemaakt. De onderneming
verkoopt brillen en contactlenzen en verricht ten behoeve van de verkoop oogmetingen.
Bril94 hanteert een eenvoudig concept. De prijs van alle brillen is gelijk. Hetzelfde geldt
voor de prijs van contactlenzen. De oogmeting is gratis. Bril94 verkoopt ook nog andere
artikelen zoals brillenkokers en lenzenvloeistof.

400015-1-21o 2 Lees verder


### Pagina 3

Leon, de eigenaar van Bril94, heeft in juni 2004 een plan opgesteld om in december 2004
de inventaris te moderniseren. De gehele inventaris, bestaande uit onder andere een
toonbank, vitrines en een autorefractometer (oogmeetapparaat), wordt vernieuwd. In totaal
is met het plan een investering gemoeid van € 45.000. Het totale investeringsbedrag zal op
31 december 2004 betaald moeten zijn. Tweederde van dit bedrag zal gefinancierd worden
met een lening die op 31 december 2004 wordt afgesloten tegen een rente van 6% per
jaar. Het restant dient met in de onderneming aanwezige liquide middelen gefinancierd te
worden.
Leon berekent welke invloed zijn plan heeft op de verwachte nettowinst over 2005. Als de
verwachte nettowinst over 2005 met 20% of meer stijgt ten opzichte van de verwachte
nettowinst over 2004, gaat Leon het plan uitvoeren.
Leon voert het volgende stappenplan uit:
2p 4□ a hij bepaalt de verwachte brutowinst over 2004 en over 2005;
□ b hij vergelijkt de verwachte nettowinst over 2004 met die van 2005;
□ c hij neemt de beslissing af hij de inventaris zal moderniseren of niet.
Noem, naast de winstverwachting, twee andere economische redenen die een rol kunnen
spelen bij de besluitvorming.
In informatiebron 1 staat de verwachte jaarrekening van Bril94 over 2004. In deze
jaarrekening is de verwachte balans per 31 december 2004 opgenomen, waarbij geen
rekening gehouden is met de geplande modernisering.
Als het moderniseringsplan wordt uitgevoerd, zullen de werkzaamheden in de laatste week
van december van 2004 uitgevoerd worden en op 31 december 2004 voltooid zijn. Leon
heeft ervan uit dat het bedrag van de lening op 31 december 2004 volledig wordt
opgenomen.
3p 5□ Stel de balans van Bril94 op per 31 december 2004 indien Leon de inventaris moderniseert
en het gehele bedrag van de 6%-lening op 31 december 2004 opneemt. Maak daarbij
gebruik van de uitwerkbijlage die bij deze vraag hoort.
Voor de bepaling van de verwachte brutowinst over 2005 heeft Leon de gegevens uit
informatiebron 2 verzameld.
2p 6□ Bereken de verwachte afzet van brillen en contactlenzen in 2004.
2p 7□ Bepaal de nieuwe verkoopprijzen van een bril en een set contactlenzen in 2005.
3p 8□ Bereken de verwachte omzet over 2005 gesplitst naar de drie artikelgroepen.
1p 9□ Bereken de verwachte brutowinst over 2005.
Via internet wil Leon een autorefractometer, een oogmeetapparaat, bestellen.
In informatiebron 3 zijn e-mailberichten opgenomen die betrekking hebben op dit apparaat.
De koers van de dollar is € 1,05 ($ 1,00 = € 1,05).
De nieuwe autorefractometer heeft een levensduur van 5 jaar en een restwaarde van € 500,-.
Bril94 schrijft op de vaste activa af met een vast percentage van de aanschafprijs.
2p 10□ Bereken de aanschafprijs in euro's van de nieuwe autorefractometer inclusief bijkomende kosten van

### Pagina 4

Opgaave 3
Peter Kleman stelt voor handelsonderneming Klean de resultatenbegroting en de
liquiditeitsbegroting voor de tweede helft van 2004 op. De bedragen die samenhangen met
een hypothecaire lening dienen nog op de resultatenbegroting en op de liquiditeitsbegroting
opgenomen te worden.
Ten aanzien van deze hypothecaire lening zijn de volgende gegevens bekend:
• de schuldrest op 1 januari 2004 bedraagt € 60.000,-;
• de jaarlijkse aflossing bedraagt € 4.000,-;
• de jaarlijkse aflossing dient op 30 september betaald te worden.
• het rentepercentage is 7% per jaar;
• rentebetaling vindt twee maal per jaar achteraf plaats, op 31 maart en 30 september.

2p 14 Beschereken het totale bedrag dat in verband met de hypothecaire lening op de
liquiditeitsbegroting voor de tweede helft van 2004 moet worden opgenomen.
2p 15 Bereken het totale bedrag dat in verband met de hypothecaire lening op de
resultatenbegroting voor de tweede helft van 2004 moet worden opgenomen.

400015-1-21o 4 Lees verder

### Pagina 5

Opgave 4
In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Bos B.V. is een regionale keten van doe-het-zelf-winkels. In onderstaande grafiek staan enkele financiële gegevens (in miljoenen euro's) van Bos B.V. over de jaren 2002 en 2003.

[FIGUUR: Staafdiagram met op de y-as "in miljoenen euro's" lopend van 0 tot 7, en op de x-as de jaren 2002 en 2003. De staven zijn gestapeld en geven de nettowinst (lichtgrijs), bedrijfskosten (donkergrijs) en inkoopwaarde (hallo-patroon) weer.]

Financiële gegevens Bos B.V.
in miljoenen 7
euro's 6
5
4
3
2
1
0
2002 2003
→ jaar

Legenda:
[FIGUUR: Kleurblokken met patronen en bijbehorende tekst. Lichtgrijs blokje met 'nettowinst'. Donkergrijs blokje met 'bedrijfskosten'. Hallo-patroon blokje met 'inkoopwaarde'.]
nettowinst
bedrijfskosten
inkoopwaarde

In 2004 zal de nettowinst onder druk komen te staan omdat:
• door toenemende concurrentie de brutowinst in een percentage van de omzet in 2004 zal dalen tot 32%;
• de bedrijfskosten, die uitsluitend constant zijn, niet verlaagd kunnen worden en in 2004 € 1.500.000,- zullen zijn.
Ondanks deze verwachting streeft Bos B.V. naar een nettowinst over 2004 die gelijk is aan die van 2003.

2p 16 Bereken voor 2003 de brutowinst (zie formuleblad) als een percentage van de omzet
(afronden op ten minste één decimaal).

2p 17 Leg uit waarom het voor een onderneming moeilijk is om op korte termijn de constante
bedrijfskosten te verlagen.

3p 18 Bereken de omzet die in 2004 behaald zal moeten worden om een nettowinst te behalen die
gelijk is aan die van 2003.

400015-1-21o
5
Lees verder


### Pagina 6

Opgave 5

Bij deze opgave horen vijf informatiebronnen. Informatiebron 4 is een Portret van de
onderneming Ooijevaar Invest Groep B.V. Informatiebron 5 is het krantenartikel.
Bod op Beter Bed Holding N.V. In informatiebron 6 zijn financiële gegevens uit de
jaarrekening van Beter Bed Holding N.V. van 2001 opgenomen. Informatiebron 7 geeft de
ontwikkeling van de omzet, de afschrijvingen en van de cashflow van
Beter Bed Holding N.V. weer over de jaren 1997 tot en met 2001. Informatiebron 8 gaat
over de ketens van Beter Bed Holding N.V.

Ooijevaar Investment Groep B.V. (Ooijevaar) is een Nederlandse onderneming die zich
bezighoudt met het kopen van aandelen van ondernemingen in bepaalde marktsegmenten. In
het algemeen streeft Ooijevaar naar een meerderheidsbelang in deze ondernemingen.

In februari 2002 brengt de Raad voor fondsstrategie van Ooijevaar een bod uit op de
aandelen van beddenspecialzaak Beter Bed Holding N.V. uit Uden. Als Ooijevaar de
zeggenschap over Beter Bed Holding N.V. verkrijgt, zal Ooijevaar Beter Bed Holding N.V. van
de beurs halen.

Het bod op de aandelen en het van de beurs halen van Beter Bed Holding N.V. heeft zowel
voor- als nadelen voor Beter Bed Holding N.V.
1p 19 □ Noem met behulp van informatiebron 4 één voordeel voor Beter Bed Holding N.V. van een
eventuele overname door Ooijevaar.
3p 20 □ Bereken of Ooijevaar met een bedrag van € 125 miljoen een meerderheid van de geplaatste
aandelen van Beter Bed Holding N.V. kan verwerven (zie de informatiebronnen 5 en 6).

In verband met de matige reacties op het eerste bod van de aandeelhouders van
Beter Bed Holding N.V. overweegt De Raad voor fondsstrategie van Ooijevaar een hoger
bod uit te brengen. De Raad van advies voor fondsstrategie heeft de Raad van advies gevraagd om
daarover advies uit te brengen.
De Raad van advies van Ooijevaar baseert de door haar uit te brengen adviezen op
onderstaande algemene criteria:
• de onderneming moet in het verleden bewezen resultaten hebben;
• de onderneming moet een belangrijke rol op een groeiende markt spelen;
• de onderneming moet een gezonde financiële structuur hebben;
• de onderneming moet gunstige en realistische verwachtingen voor het komend jaar hebben.

Voor Beter Bed Holding N.V. heeft de Raad van advies van Ooijevaar deze criteria vertaald
naar onderstaande vijf specifieke voorwaarden. Voor een positief advies door de
Raad van advies moet Beter Bed Holding N.V. aan alle vijf onderstaande voorwaarden, a
tot en met e, voldoen:

• voorwaarde a
De nettowinst van Beter Bed Holding N.V. moet in de periode 1997-2001 met 50%
gestegen zijn.
2p 21 □ Bereken met behulp van informatiebron 6 en 7 zowel de cashflow (zie formuleblad) als de
afschrijvingen van Beter Bed Holding N.V. in 1997.
3p 22 □ Bereken met behulp van informatiebron 6 en 7 met hoeveel procent de nettowinst van 2001
gestegen is ten opzichte van die van 1997.

• voorwaarde b
Het marktaandeel van Beter

### Pagina 7

Dit is een examenpagina (Opgave 6) die een casus presenteert over Bomers N.V., een bedrijf in tuinaanleg en tuinonderhoud. De casus behandelt financiële structuur, verwachte bedrijfsresultaten, brutowinstmarges en winstdelingsregelingen. Specifieke concepten die aan bod komen zijn solvabiliteit, netto-omzet, brutowinstmarge, en de rol van de ondernemingsraad en directie bij winstverdeling. De student wordt gevraagd om berekeningen uit te voeren met betrekking tot de financiële situatie, zoals het verwachte bedrijfsresultaat en de brutowinstmarge. Daarnaast moeten studenten de rechten van de ondernemingsraad en directie op het gebied van winstdeling uitleggen en potentiële bezwaren tegen een voorstel identificeren. Er zijn geen grafieken of tabellen op deze pagina, maar wel specifieke opgaven met puntenindicatie (bijv. 1p, 2p, 3p).

### Pagina 8

Opgave 7
Doorlopend Krediet (3,9% per jaar*)

Altijd geld achter de hand, geen financiële zorgen.
Het Doorlopend Krediet van Frisia Financieringen stelt u in staat te genieten van blijvende
financiële ruimte, zonder dat u hier veel voor hoeft te betalen. Aflossen en opnemen van het
Doorlopend Krediet kan onbegrensd en geheel kosteloos. U kunt het Doorlopend Krediet
gebruiken voor de aanschaf van bijvoorbeeld een auto of caravan, maar u kunt het ook
gebruiken als een extra financiële zekerheid. Zo bent u bij Frisia Financieringen altijd
verzekerd van het meeste voordeel en het grootste gemak.

* Dit is het effectieve kredietervergoedingspercentage op jaarbasis, op basis van hypothecaire
zekerheid. Vraag naar de voorwaarden bij onze adviseur.

[FIGUUR: Tabel met informatie over Doorlopend Krediet met kolommen: Kredietsoom, Te betalen per maand, Minimale effectieve rente op jaarbasis, Rente per maand %, Maximale effectieve rente op jaarbasis, Rente per maand %, Theoretische looptijd bij minimale rente, Theoretische looptijd bij maximale rente.]

Voor de aanschaf van een caravan leent Gijs bij Frisia € 21.250,- tegen 12,9% effectieve
rente op jaarbasis.

31 2p $\sq$ Noem twee andere bestaansvormen van consumptief krediet waarvan Gijs gebruik had
kunnen maken.

De effectieve rente is, volgens de advertentie, minimaal 6,9% en maximaal 15,2% op
jaarbasis.

32 2p $\sq$ Noem twee factoren die van belang zouden kunnen zijn bij de vaststelling (door Frisia) van
de door een klant te betalen effectieve rente.

Gijs betaalt volgens afspraak de maandelijkse termijnen. Gijs maakt geen gebruik van de
mogelijkheid om opnieuw krediet op te nemen.

33 2p $\sq$ Welk bedrag aan rente betaalt Gijs gedurende de gehele looptijd van het krediet?

Einde
400015-1-21o 8