# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2003 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2003/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Tijdvak 2
Woensdag 18 juni
9.00 - 12.00 uur
Management & Organisatie (nieuwe stijl)
Vragenboekje
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te
behalen; het examen bestaat uit 33 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Bij dit examen hoort een boekje met informatie
inclusief een formuleblad.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden, ...) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
300036 27
Begin

### Pagina 2

Opgegave 1
De Doesburgse SC is een professionele volleybalvereniging die in 1998 een gediplomeerde
hoofdtrainer in vaste dienst heeft genomen. Deze trainer heeft in het seizoen 1999-2000 de
bijscholingscursus ‘krachttraining’ gevolgd waarvan de kosten door de Doesburgse SC
volledig vergoed zijn.
In het seizoen 2002-2003 dient de hoofdtrainer een verzoek in bij het bestuur om de kosten
die verbonden zijn aan de cursus ‘Docent Lichamelijke Opvoeding’ die hij gaat volgen, te
vergoeden.
Het bestuur van de Doesburgse SC wijst het verzoek af op grond van het hiernavolgende
CAO-artikel:
"De werknemer heeft recht op een redelijke onkostenvergoeding en heeft recht op betaald
scholingsverlof voor ten hoogste 8 dagen per jaar, te gebruiken voor functie- en/of
branchegerichte scholing."
1p 1
Leg op basis van bovenstaand CAO-artikel uit waarom het bestuur van de Doesburgse SC
zich kan aanzien van de onkostenvergoeding voor de cursus ‘krachttraining’ dan ten
aanzien van de onkostenvergoeding voor de cursus ‘Docent Lichamelijke
Opvoeding’
anders kan
opstellen
Motivcer het
1p 2
Mag het bestuur van de Doesburgse SC van de CAO-regeling afwijken?
antwoord.

Opgave 2
Bij deze opgave horen vijf informatiebronnen. Informatiebron 1 bevat een overzicht van een
aantal aandelenkoersen van 1 april 2001. Informatiebron 2 gaat over Free Record Shop en
de marktontwikkelingen. Informatiebron 3 bevat een krantenartikel van 11 december 2001
over Free Record Shop. In informatiebron 3 staan kerncijfers van Free Record Shop over
het boekjaar 2000/2001.
Gerard Beerepoot is al vanaf 1996 werkzaam bij een filiaal van Free Record Shop in Hoorn.
Free Record Shop is een retailhandelsonderneming die zich bezighoudt met de distributie
van (home-)entertainmentproducten zoals cd’s, dvd’s, computerspelletjes, video’s, etc.
Op 1 april 2001 kocht Gerard Beerepoot via de internet effectensite van de Postbank
3.400 aandelen Free Record Shop tegen de slotkoers van die dag.
2p 3
Bereken met behulp van informatiebron 1 het bedrag inclusief transactiekosten, dat Gerard
Beerepoot aan de Postbank moest betalen voor de op 1 april 2001 gekochte aandelen
Free Record Shop.
Vrienden van Gerard hadden hem afgeraden om deze aandelen te kopen. Zij verwachtten
dat de omzet van Free Record Shop steeds meer zou dalen als gevolg van het illegaal
downloaden van muziek en films via internet.
Het jaarverslag van Free Record Shop over 1999/2000, waarin de directie haar
marketingbeleid uiteenzette en tevens een jaarlijkse omzet- en een nettowinstgroei van
gemiddeld meer dan 10% beloofde, had Gerard echter overtuigd van de kracht van ‘zijn’
onderneming.
In informatiebron 2 staan marktontwikkelingen genoemd die van invloed zijn op het
resultaat (succes) van de onderneming.
1p 4
Welke van de genoemde marktontwikkelingen heeft gevolgen voor de bedrijfskosten van
Free Record Shop? Motiveer het antwoord.
2p 5
Door welke twee oorzaken die in informatiebron 2 genoemd worden, zal de brutowinst per
product dalen? Motiveer het antwoord.
30003

### Pagina 3

Sinds de aankoop op 1 april 2001 is de aandelenkoers van Free Record Shop flink gedaald.
Uit de krant van 11 december 2001 (zie informatiebron 3) blijkt dat de
oprichter/bestuursvoorzitter en grootaandeelhouder van Free Record Shop
- Hans Breukhoven - een bod van € 15,25 per aandeel op alle uitstaande aandelen uitbrengt.
1p 6 Geef een reden die de bestuursvoorzitter Hans Breukhoven in informatiebron 3 noemt om
Free Record Shop van de beurs te halen.
2p 7 Bereken met behulp van informatiebron 3 de slotkoers van Free Record Shop op
10 december 2001.

Gerard moet beslissen of hij op het aanbod van Hans Breukhoven moet ingaan of niet.
Gerard zal van het aanbod gebruik maken als aan tenminste drie van de onderstaande vier
voorwaarden voldaan worden.
De door Gerard opgestelde vier voorwaarden zijn:
• Het bedrag dat Gerard bij acceptatie van het aanbod ontvangt moet hoger zijn dan het
bedrag dat hij voor de aandelen op 1 april 2001 betaald heeft.
• De omzetdoelstelling van de directie voor 2000/2001, een omzetgroei van 10%, wordt niet
gehaald.
• De brutowinstmarge over het boekjaar 2000/2001 is gedaald ten opzichte van 1999/2000.
• De nettowinst per aandeel in het boekjaar 2000/2001 is lager dan in 1999/2000.
2p 8 Bereken het bedrag dat Gerard zal ontvangen als hij op het bod van Hans Breukhoven
ingaat. Houd daarbij rekening met de transactiekosten uit informatiebron 4 en 5 en de
5 procentuele groei van de omzet van Free Record Shop in het boekjaar 2000/2001 ten opzichte van het boekjaar 1999/2000.
2p 9 Bereken met behulp van informatiebron 5 de brutowinstmarge van Free Record Shop
over het boekjaar 2000/2001 (zie formuleblad).
2p 10 Bereken met behulp van informatiebron 5 de nettowinst per aandeel van Free Record Shop
over het boekjaar 2000/2001 (zie formuleblad).
4p 12 Geef aan de hand van de door Gerard opgestelde vier voorwaarden gemotiveerd aan of
Gerard akkoord gaat met het aanbod en de aandelen Free Record Shop zal verkopen voor € 15,25 per stuk.

Opgave 3

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

F. Hagel is eigenaar van een café-restaurant. Op 1 mei 2002 heeft hij in het café een
internetsuilletje laten plaatsen. Zijn klanten kunnen tegen betaling van een tarief dat net
kostendekkend is, gebruikmaken van deze internetsuilletje.
De aankoopprijs van de internetsuilletje is € 1.900,- en de bijkomende aansluitingskosten zijn
€ 380,-. Hagel verwacht dat de internetsuilletje na drie gebruiksjaren vervangen moet worden.
De restwaarde van de internetsuilletje na drie jaar is € 120,-. Hagel schrijft op de internetsuilletje af
met maandelijks gelijke bedragen.
2p 13 Noem twee mogelijke bedrijfseconomische redenen waarom F. Hagel een internetsuilletje
plaatst als voor het gebruik van de internetsuilletje een tarief berekend wordt dat net
kostendekkend is.
2p

### Pagina 4

Opgave 4

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Ladang B.V. is een handelsonderneming die het alleenverkoopprecht voor Nederland heeft van houthouten meubelen die door een Belgische meubelfabriek geproduceerd zijn. Ladang B.V. heeft zich in 2002 beperkt tot de verkoop van deze meubelen. Ladang B.V. verkoopt de meubelen via eigen showrooms en via een keten van woonwarenhuizen.

[FIGUUR: Een stroomdiagram met drie boxen. De bovenste box heet "Ladang B.V.". Hier loopt een pijl naar een middelste box met de naam "Woonwarenhuizen". Vanuit de middelste box loopt een pijl naar een onderste box met de naam "Consumenten".]

Ladang B.V. heeft voor de opstelling van de winst- en verliesrekening over 2002 de volgende gegevens verzameld:
• inkoopwaarde verkopen via eigen showrooms € 595.000,-
• inkoopwaarde verkopen via woonwarenhuizen € 1.105.000,-
• de brutowinstopslag in procenten van de inkoopwaarde:
via eigen showrooms 40%
via woonwarenhuizen 15%
• totale bedrijfskosten € 33.600,-

2p 16 Behoren alle werkzaamheden van Ladang B.V. tot die van de groothandel? Motiveer het antwoord.
2p 17 Bereken de totale brutowinst van Ladang B.V. over 2002.
1p 18 Bereken de totale nettowinst van Ladang B.V. over 2002.

Ladang B.V. en de keten van woonwarenhuizen hebben afgesproken dat men gelijke consumentenprijzen voor de ‘Ladangmeubels' zal hanteren.
2p 19 Bereken de brutowinstmarge in een percentage van de verkoopprijs die de keten van woonwarenhuizen op de ‘Ladangmeubels' maakt. Antwoord afronden op één decimaal.

300036 27 4 Lees verder


### Pagina 5

Opgave 5
Bij deze opgave horen vijf informatiabronnen, de informatiabronnen 6 tot en met 10.
Informatiebron 6 bevat het resultaat van een onderzoek naar de relatie tussen de hoogte van de schoolbijdrage van TIO en het verwachte aantal studenten bij TIO.
In informatiebron 7 is een deel van de door TIO uit te brengen folder opgenomen.
Informatiebron 8 bevat de loontabellen onderwijs. Informatiebron 9 bevat offertes betreffende het aan te kopen studiemateriaal. In informatiebron 10 staan gegevens over de opzet van het profielwerkstuk binnen TIO.
In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.
Uit een onderzoek is gebleken dat in de gemeente Smallingerland belangstelling is voor een onderwijsinstelling voor havo, waarbij de laatste twee schooljaren in één jaar gedaan kunnen worden. De heer Pranger is van plan om een dergelijke onderwijsinstelling, met als naam TIO (Two-In-One), op te zetten. Het moet een particuliere onderwijsinstelling worden, die geen subsidie van de overheid krijgt. Dit houdt onder andere in dat de schoolbijdrage die studenten moeten betalen aanzienlijk hoger is dan de schoolbijdrage voor het reguliere voortgezet onderwijs.
Daar de studie in één jaar volbracht moet worden zal de student, in verhouding tot de studie in het reguliere voortgezet onderwijs, veel meer werkzaamheden thuis moeten doen. Daarvoor wordt speciaal studiemateriaal ontwikkeld dat in plaats van schoolboeken gebruikt gaat worden. De studenten kunnen voor hun vragen/opmerkingen onder andere via internet contact opnemen met speciaal opgeleide docenten. In het schoolgebouw van TIO zullen behalve practicumlessen geen ‘klassikale’ lessen verzorgd worden. Wel zijn er op vaste tijden docenten aanwezig om studenten te ondersteunen.
2p 20 □ Om een idee te krijgen van de jaarlijkse schoolbijdrage die TIO zou kunnen vragen, laat TIO onderzoeken hoe groot de aantallen te verwachten studenten zijn bij verschillende hoogtes van de schoolbijdrage. Het resultaat is te vinden in informatiebron 6. Bereken met behulp van informatiebron 6 de hoogte van de jaarlijkse schoolbijdrage die TIO zal kiezen als hij streeft naar een maximale omzet per schooljaar (met tussenliggende waarden uit het onderzoek hoeft geen rekening te worden gehouden).
De uitslag van dit onderzoek is voor de heer Pranger aanleiding om zijn plannen in 2002 verder te gaan uitwerken. Hij is van mening dat de gewenste nettowinst in TIO in het eerste schooljaar minstens € 35.000,- dient te zijn.
2p 21 □ In informatiebron 7 een deel van de folder die TIO gaat verspreiden. Tot welk marketinginstrument moet men datgene wat in informatiebron 7 beschreven is, rekenen? Motiveer het antwoord.
2p 22 □ Past TIO op de onderwijsniveau een gedifferentieerde of geconcentreerde marketingstrategie toe? Motiveer het antwoord.
Op advies van de onderzoeker zal TIO de schoolbijdrage voor het eerste jaar vaststellen op € 9.900,-. Voor het schooljaar 2002-2003 zullen naar verwachting 105 studenten zich inschrijven, waarvan 45 studenten voor het profiel EM en het restand voor het profiel NT.
Voor de ondersteuning van de studenten stelt TIO voor elk vak dat wordt aangeboden, een docent aan voor drie lesuren per week. Daarnaast worden overeenkomstig informatiebron 7, enkele docenten aangesteld voor het begeleiden van de practicumlessen voor de vakken Natuurkunde, Scheikunde en Biologie uit het profiel NT.
2p 23 □ Bereken het totaal aantal benodigde lesuren per week waarvoor

### Pagina 6

worden.
3p 24 Bereken de totale loonkosten van de docenten voor het schooljaar 2002-2003 voor TIO. De
uitkomst afronden op gehele euro's.

Het studiemateriaal en het toetsmateriaal kan TIO inkopen bij ondernemingen die
gespecialiseerd zijn in e-learning. TIO heeft per brief bij ALE&MEE en bij SJE & Partners
een offerte aangevraagd. In informatiebron 9 staan een samenvatting van de brieven die TIO
verzonden heeft aan beide ondernemingen en samenvattingen van de twee offertes die TIO
naar aanleiding van de brief ontvangen heeft.
Als TIO zelf zijn eigenToetsmateriaal zou ontwikkelen en zelf voor de correctie zou
2p 25 bijdragen, denkt TIO daarvoor een bedrag kwijt te zijn van € 48.000,- per jaar.
Laat met een berekening zien dat TIO moet kiezen voor onderneming ALE&MEE als de
keuze uitsluitend gebaseerd wordt op financiële gronden.

In informatiebron 10 staan gegevens over de opzet van het profielwerkstuk binnen TIO.
2p 26 Leg uit waarom de samenwerking tussen TIO en de lerarenopleiding enerzijds en
BICHEMIE anderzijds voor alle drie de partijen gezien kan worden als Public Relations.

TIO gaat ervan uit dat alle leerlingen het profielwerkstuk in één keer goed afsluiten.
4p 27 Bereken de kosten en de opbrengsten van TIO van de profielwerkstukken in het schooljaar
2002-2003, door de samenwerking met de lerarenopleiding en BICHEMIE.

Alle overige kosten (directie, administratie etc.) voor TIO zijn voor het schooljaar
3p 28 2002-2003 berekend op € 654.300,-.
Toon door middel van een berekening aan dat de verwachte nettowinst in het
schooljaar 2002-2003 meer is dan de door TIO minimaal gewenste nettowinst van
€ 35.000,-.

Opgave 6

Ger van Hoorn wil over een aantal jaren de dierenwinkel van zijn vader overnemen. Om die
reden stort hij op 1 februari 2002 een bedrag van € 43.800,- op een spaarrekening. Op deze
2p 29 spaarrekening vergoedt de bank een rente van 0,6% per maand, op basis van samengestelde
interest.
Bereken het bedrag dat op 31 december 2002 op deze spaarrekening staat na de
bijschrijving van de interest op die datum.

De overnameprijs die Ger van Hoorn op 1 januari 2005 voor de dierenwinkel moet betalen,
1p 30 zal inclusief de goodwill € 115.000,- bedragen.
Noem een reden waarom bij overname van een onderneming meestal een bedrag aan
goodwill betaald moet worden.

3p 31 Bereken het bedrag dat Ger van Hoorn op 1 januari 2003 op zijn spaarrekening moet
bijstorten om op 1 januari 2005 op deze spaarrekening een spaarsaldo te hebben van
€ 115.000,-.

300036 27 6 Lees verder


### Pagina 7

Op<bos> Opave 7

In de Drachter Courant stond een advertentie van de TROEFMARKT.
Opvallend in deze advertentie is de aanbieding "3 HALEN = 2 BETALEN".

[FIGUUR: Advertentie van TROEFMARKT met aanbiedingen van Blue Band Margarine, Goudappeltje en Deelblokjes Rode Kool, en Groente.]

Een pakje Blue Band van 250 gram wordt normaal verkocht voor € 0,62.

1p 32 Bereken ten opzichte van de normale verkoopprijs, hoeveel procent korting de consument
krijgt die gebruik maakt van deze aanbieding.
2p 33 Is hier sprake van actie- of themareclame? Motiveer het antwoord.

Einde

300036 27 7