# Eindexamen Bedrijfseconomie HAVO 2002 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/bedrijfseconomie/2002/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Tijdvak 2
Woensdag 19 juni
9.00 – 12.00 uur
Management & Organisatie (nieuwe stijl)
[FIGUUR: een zwart rechthoek]
20 02
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te
behalen; het examen bestaat uit 32 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Bij dit examen hoort een boekje met informatie
inclusief een formuleblad.
Voor de uitwerking van de vragen 12 en 31 is een
bijlage toegevoegd.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
200028 28
Begin

### Pagina 2

Opgave 1
Supermarkt lokt vakkenvullers met gratis gsm

Een lease-auto krijgen ze nog niet, maar mensen die in een supermarkt gaan werken komen al wel in aanmerking voor een mobiele telefoon. Albert Heijn kan voor de vestigingen in Amsterdam en Amstelveen zo moeilijk aan mensen komen, dat nieuw personeel gelokt wordt met een gratis gsm en met een etentje voor twee.

In de regio rond de hoofdstad heeft Albert Heijn achthonderd parttimers nodig. Die zouden gemiddeld tien uur per week aan de slag kunnen. Het bedrijf heeft niet alleen last van de krapte op de arbeidsmarkt, maar worstelt ook nog eens met het imago van de supermarktbediende. ,,De kreet ‘Dan word je maar vakkenvuller bij Albert Heijn’ geeft een onjuist beeld,” aldus een woordvoerder. Hij wil de nieuwkomers binnen de proeftijd van twee maanden duidelijk maken dat van een monotone baan geen sprake zou zijn. ,,Winkelbedienden kunnen ook klanten adviseren.” Bovendien wijst hij de sollicitanten op de doorgroeimogelijkheden.

bron: ANP, 14 maart 2000

2p 1 □ Beschrijf twee andere wervingsmethoden die Albert Heijn kan gebruiken om aan parttimers te komen.

Door de parttimers te wijzen op de doorgroeimogelijkheden probeert Albert Heijn deze voor het bedrijf te behouden.
2p 2 □ Noem twee andere mogelijke maatregelen die Albert Heijn kan nemen om de parttimers te behouden.
1p 3 □ Moet de parttimer die zijn doorgroeimogelijkheden met zijn baas wil bespreken dit inbrengen in een functioneringsgesprek of in een beoordelingsgesprek? Motiveer het antwoord.

Opgave 2
Jan ten Hope is van plan om op 1 januari 2003 een hypothecaire lening af te sluiten. Het bedrag van de lening is € 255.000,-, de looptijd 30 jaar en de jaarlijkse interest is 7%. De rente en de aflossing moeten steeds aan het eind van ieder jaar betaald worden, voor het eerst op 31 december 2003.
Jan heeft de keuze tussen een annuïïtenlening en een lineaire lening. Bij de annuïïtenlening is de jaarlijks te betalen annuïteit € 20.550,45.
3p 4 □ Bereken hoeveel interest Jan moet betalen op 31 december 2004 bij de annuïïtenlening.
2p 5 □ Bereken hoeveel interest Jan moet betalen op 31 december 2004 bij de lineaire lening.
1p 6 □ Leg uit waarom Jan op 31 december 2004 bij de annuïïtenlening meer of minder interest betaalt dan bij de lineaire lening.

Opgave 3
Bij deze opgave horen drie informatiebronnen. Informatiebron 1 is een artikel uit de krant over de VMS-markt. In informatiebron 2 staan gegevens vermeld uit een enquête over de koopbereidheid van de klanten van drogisterij Huanbe voor VMS-producten. In informatiebron 3 staat de door het adviesbureau verstrekte informatie aan Herbert van Bommel in verband met het opnemen van VMS-producten in het assortiment van Havanbe.

200028 28 2 Lees verder


### Pagina 3

Herbert van Bommel is eigenaar van de zelfstandige drogisterij Havanbe. Hij is niet
aangesloten bij de\ndrogisterijen zoals Etos of DA. Herbert is al enige tijd bezig zich te
oriënteren op de markt van vitaminen, mineralen en voedingssupplementen\n(de VMS-markt). Over deze VMS-markt vond hij het in informatiebron 1 opgenomen
krantenartikel.\nDe in het krantenartikel geschetste ontwikkeling was voor Herbert van Bommel aanleiding
om te onderzoeken of ook voor drogisterij Havanbe zinvol is om vanaf 2005 VMS-\nproducten in haar assortiment op te nemen. Daartoe heeft Herbert van Bommel door middel
van een enquête onderzocht of binnen zijn klantenbestand voldoende afnemogelijkheden
voor VMS-producten zijn.\nBij het opstellen van de enquête heeft Herbert van Bommel hulp gekregen van Numico, een\nbelangrijke leverancier van VMS-producten. Numico wees Herbert van Bommel erop dat de
consumentenaankopen van VMS-producten sterk leeftijdsafliankelijk zijn. Numico\nadviseerde Herbert van Bommel om geen eigen merk voor VMS-producten te gaan voeren
maar uitsluitend A-merken in zijn assortiment op te nemen.\n2p 7\nIn welke fase van de productlevenscyclus bevinden zich de VMS-producten volgens\ninformatiebron 1? Motiveer het antwoord.\n2p 8\nNoem de andere vier fasen van de productlevenscyclus en plaats de vijf fasen in de juiste
chronologische (tijds-)volgorde.\n2p 9\nBereken met behulp van de gegevens uit informatiebron 1, de omzet in euro's van\nVMS-producten in 1999 van de grote drogisterijketens die in Nederland gevestigd zijn.\n2p 10\nBereken met behulp van de in informatiebron 1 vermelde groeicijfers de verwachte omzet in
Nederland van VMS-producten in 2002.\n1p 11\nNoem een mogelijke reden waarom Herbert van Bommel het advies van Numico, om geen
eigen merk te gaan voeren maar uitsluitend A-merken in het assortiment op te nemen, zal
opvolgen.\nUit de enquête die Herbert van Bommel gehouden heeft valt te berekenen dat Havanbe in\n2002 kan rekenen op een afzet van 5.199 VMS-producten.\n3p 12\nLaat door middel van een berekening op basis van de gegevens uit informatiebron 2 zien,\ndat het door Herbert van Bommel berekende aantal te verkopen VMS-producten van 5.199
juist is. Vul hiertoe de bijlage bij deze vraag hoort.\nen\nb\nNaar aanleiding van de uitkomsten van de enquête heeft Herbert van Bommel een gesprek\ngehad met zijn adviesbureau. In dat gesprek is naar voren gekomen dat voor het opnemen\nvan VMS-producten in het assortiment het winkelpand en de inventaris aangepast moeten
worden. Daarnaast is voor de financiering van de voorraadtoename extra vermogen nodig.\nHerbert van Bommel heeft zijn adviesbureau meegedeeld dat hij in 2002 VMS-producten in
zijn assortiment zal opnemen als aan de volgende twee eisen voldaan wordt:\na de verkoop van VMS-producten levert een redelijke bijdrage aan de verwachte nettowinst
voor 2002\nde investering voor de verkoop van VMS-producten levert geen financieringsprobleem op.\nHerbert van Bommel geeft zijn adviesbureau opdracht om hem informatie te verschaffen op\nbasis waarvan hij een gemotiveerd besluit kan nemen om wel of niet VMS-producten

### Pagina 4

Opgave 4

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Firma Derksen handelt in brandstoffen. Een klein deel van omzet en brutowinst wordt
behaald met huisbrandolie. Wekelijks wordt de voorraad huisbrandolie bijgehouden met
behulp van een voorraadkaart. Aan het begin van week 12 is de voorraad 25.300 liter
huisbrandolie. Van deze voorraad is 4.300 liter ingekocht in week 10 voor € 0,40 per liter
en het restant in week 11 voor € 0,38 per liter.
De voorraadkaart huisbrandolie week 12 van 2002 staat hieronder afgedrukt:

[FIGUUR: Tabel met voorraad huisbrandolie week 12 van 2002. Kolommen zijn: dag, ontvangen, geleverd, voorraad, prijs per liter inkoopprijs, verkoopprijs. Rijen zijn: begin week, Maandag, Dinsdag, Woensdag, Donderdag, Vrijdag, einde week. Waarden zijn: begin week: 25.300, Maandag: 2.800, 22.500, Dinsdag: 3.500, 19.000, Woensdag: 19.000, Donderdag: 6.100, 12.900, Vrijdag: 13.000, 25.900, 41, 50, 50, 50, 50, einde week: 25.900.]

17 Bereken de omzet in huisbrandolie van week 12 van 2002. (2p)

Firma Derksen gebruikt de fifo-methode voor de bepaling van de inkoopwaarde van de
omzet.
18 Bereken de inkoopwaarde van de omzet van week 12 van 2002. (3p)

Stel dat firma Derksen vanaf week 12 niet meer de lifo-methode maar de lifo-methode gaat
gebruiken om de inkoopwaarde van de omzet te bepalen.
19 Zou, bij toepassing van de lifo-methode, de brutowinst op de huisbrandolie in week 12 voor
firma Derksen hoger, gelijk of lager geweest zijn dan bij toepassing van de lifo-methode?
Motiveer het antwoord zonder berekening. (2p)

Opgave 5

In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Boekhoudkantoor G. Klipper heeft op 1 juli 1999 een nieuwe computer gekocht met een
aanschafwaarde van € 3.200, -. Op de computer wordt maandelijks € 85,- afgeschreven. De
verwachte economische levensduur van deze computer is 3 jaar.
20 Bereken de verwachte restwaarde van bovengenoemde computer op 1 juli 2002. (2p)

Op 1 december 2001 wordt de computer (vervroegd) buiten gebruik gesteld en verkocht aan
één van de medewerkers voor € 100,-.
21 Bereken het verlies dat boekhoudkantoor G. Klipper lijdt door de buitengebruikstelling en
de verkoop van de computer aan de medewerker op 1 december 2001. (2p)

200028 28 4 Lees verder


### Pagina 5

Opgave 6
Bij deze opgave horen vier informatiebronnen, 4 tot en met 7. Informatiebron 4 bevat
enkele artikelen uit de Wet op de Ondernemingsraden (WOR). In informatiebron 5 staan
gegevens uit het jaarverslag van Buhrmann. Informatiebron 6 geeft enkele financiële
gegevens van Ahrend en Samas. Informatiebron 7 is een gedeelte van een krantenartikel.
Nico van Beugen en Harry Admiraal zijn lid van de ondernemingsraad van Ahrend. Dit
bedrijf houdt zich bezig met de productie en distributie van kantoorartikelen. Sinds begin
november 2000 zijn er berichten dat Buhrmann van plan is Ahrend (en branchegenoot
Samas) over te nemen.
Eind november zullen de ondernemingsraden met hun directies vergaderen over de
eventuele overname.
Ter voorbereiding op deze vergaderingen organiseren de drie ondernemingsraden in
samenwerking met de vakbond, twee gemeenschappelijke studiedagen. Op deze studiedagen
werken de deelnemers in projectgroepen een aantal vragen uit. De groep van Nico en Harry
moet de volgende vragen beantwoorden:
• Wat zijn de voordelen voor Buhrmann van een overname?
• Kan Buhrmann de overname van Ahrend en Samas financieren zonder haar solvabiliteit in
gevaar te brengen?
• Wat zijn de mogelijke gevolgen van de overname door Buhrmann voor het personeel van
Ahrend?
2p 22 ☐ Heeft een ondernemingsraad bij overnameplannen adviesrecht of instemmingsrecht?
Motiveer het antwoord door aan te geven in welk artikel en in welke regel uit
informatiebron 4 dit recht wordt verwoord.
• Wat zijn de voordelen voor Buhrmann van een overname?
Harry en Nico veronderstellen na bestudering van het jaarverslag van Buhrmann (zie
informatiebron 5 en 6) dat de overnameplannen alleen serieus zijn als deze passen binnen de
ondernemingsstrategie van deze onderneming en de overname voor Buhrmann voordelen
oplevert.
De overname levert voor Buhrmann voordelen op als:
– door de overname van Ahrend en Samas het marktleiderschap in Europa verkregen wordt;
– de rentabiliteit van het gemeenschappelijke totale vermogen van Ahrend en Samas hoger
is dan die van Buhrmann.
De totale brancheomzet in 1999 op de Europese distributiemarkt voor kantoorartikelen
bedraagt € 1,66 miljard.
2p 23 ☐ Bereken op basis van de gegevens van 1999 (zie informatiebron 5 en 6) het marktaandeel
van Buhrmann op de Europese distributiemarkt van kantoorartikelen in Europa zowel voor
als na een overname van Ahrend en Samas. Antwoord in ten minste een decimaal (zie formuleblad).
2p 24 ☐ Bereken de rentabiliteit van het gemiddeld totale vermogen (RTV) van Buhrmann over
1999. Antwoord in ten minste een decimaal (zie formuleblad).
2p 25 ☐ Geef aan of de overnameplannen voor Buhrmann de twee genoemde voordelen opleveren.
Motiveer het antwoord.
• Kan Buhrmann de overname van Ahrend en Samas financieren zonder zijn solvabiliteit in
gevaar te brengen?
Veronderstel dat de overname volledig in contanten wordt betaald. Deze contanten kunnen
door Buhrmann verkregen worden door:
a deelnemingen in andere dochterondernemingen te verkopen tegen boekwaarde;
b het uitschrijven van een (obligatie)lening.
Let op: de laatste vragen staan op de volgende pagina.
200028 28 5 Lees verder
Voor alle eindexamens, zie www.alleexam

### Pagina 6

2p 26 Toon cijfermatig aan of Buhrmann voor de overname op 31 december 1999 aan de genoemde solvabiliteitsnorm voldoet.
2p 27 Geef, zonder berekening, aan wat de gevolgen voor de solvabiliteit van Buhrmann zullen zijn bij elk van de twee bovengenoemde financieringswijzen.
• Wat zijn de gevolgen van de overname voor het personeel van Ahrend?
In het krantenartikel (zie informatiebron 7) stelt bestuursvoorzitter Koffrie dat de overname niet tot gedwongen ontslagen zal leiden.
1p 28 Verklaar met behulp van informatiebron 7 waarom de overname eventueel wel verlies van werkgelegenheid bij Ahrend kan opleveren.
2p 29 Noem, afgezien van ontslagen, twee mogelijke gevolgen van de overname door Buhrmann voor het personeel van Ahrend.

Opgave 7

In deze opgave blijft de BTW buiten beschouwing.

Handelsonderneming Xtra koopt en verkoopt uitsluitend flessen mineraalwater. De verkoopprijs is € 0,50 per fles. De verwachte afzet voor het tweede kwartaal van 2002 is 1.500.000 flessen.
Voor het tweede kwartaal van 2002 is de verwachte inkoopprijs van één fles mineraalwater € 0,25.
De verwachte bedrijfskosten voor het tweede kwartaal van 2002 zijn:
• variabele inkoopkosten € 0,01 per fles;
• variabele verkoopkosten € 0,025 per fles;
• variabele algemene kosten € 0,015 per fles;
• constante (of vaste) kosten € 200.000,-.
3p 30 Bereken de verwachte nettowinst voor het tweede kwartaal van 2002.

Onderneming Xtra wil bepalen hoeveel de afzet in het tweede kwartaal kan dalen voordat de break-evenafzet van dat kwartaal bereikt wordt.
3p 31 Teken op de bijlage die bij deze vraag hoort, voor het tweede kwartaal van 2002, de lijn van de totale kosten en de lijn van de totale opbrengsten. Zet bij de lijn van de totale kosten TK en bij de lijn van de totale opbrengsten TO.
2p 32 Bepaal met behulp van de grafiek met hoeveel flessen de verwachte afzet voor het tweede kwartaal van 2002 kan dalen voordat de break-evenafzet bereikt wordt.

Einde

200028 28 6