# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2025 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2025/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2025
tijdvak 1
donderdag 22 mei
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlagen: een bronnenboekje en een kaartenkatern.
Dit examen bestaat uit 35 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0131-a-25-1-o

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 - Migratie binnen en tussen macroregio's
Bij deze opgave hoort bron 1.
Gebruik bron 1.
De meeste migranten uit de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara'
migreren naar een buurland in die macroregio. Slechts een klein deel
migreert naar een land in een andere macroregio.
2p 1 Geef aan
welk politiek motief migranten meestal hebben als zij naar een
buurland binnen de macroregio 'Afrika ten zuiden van de Sahara'
migreren;
welk ander motief migranten uit deze macroregio vaak hebben als zij
migreren.
Gebruik bron 1.
De letters A tot en met C in bron 1 zijn van de macroregio's
'Latijns-Amerika', 'Noord-Amerika' en 'Noord-Afrika & West-Azië'.
1p 2 Noteer de letters A tot en met C op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de juiste macroregio.
Grenzen tussen macroregio's zijn door culturele diffusie steeds moeilijker
te trekken. Culturele diffusie vindt onder andere plaats door migratie.
3p 3 Geef
twee andere oorzaken van culturele diffusie in de periode 1600 - 1950;
de oorzaak die de laatste twintig jaar een belangrijke rol speelt bij
culturele diffusie.
Een groot deel van de migranten in Nederland bestaat uit
arbeidsmigranten. Over de gevolgen van arbeidsmigratie voor de
Nederlandse samenleving is veel discussie.
2p 4 Beredeneer dat belangen vanuit twee verschillende dimensies met elkaar
botsen in deze discussie.
HA-0131-a-25-1-0
2/9
lees verder

### Pagina 3

Wereld en Aarde

Opgave 2 – De geografie van de druiventeelt

Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 5.

Gebruik bron 2.
In de mondiale druiventeelt speelt religie een rol.
1p 5 Toon dit aan met een voorbeeld uit bron 2.

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Wijnbgebieden liggen in het algemeen in gebieden met een warme zomer
waarin weinig neerslag valt, zoals Zuid-Europa.
2p 6 Leg met de overvloedse luchtdruk in Zuid-Europa uit waardoor daar in
de zomer weinig neerslag valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
In het westen van Europa liggen ook op hogere breedte wijnbgebieden. Dit
is mogelijk doordat het westen van Europa een mild klimaat heeft.
2p 7 Geef aan
– welk hoofdklmaat van Köppen wijnbgebieden in het algemeen hebben;
– waardoor het westen van Europa een mild klimaat heeft.

Wijnbkenners kunnen aan wijn proeven of wijndruiven zijn geteeld op een
kalkhoudende bodem of op een bodem die bestaat uit
verweringsmateriaal van graniet.
2p 8 Geef aan
– tot welke hoofdgroep van gesteenten kalksteen behoort;
– waardoor graniet ontstaat.

Gebruik bron 4 en het kaartenkatern.
In de Ningxia-vallei in China valt onvoldoende neerslag voor de teelt van
druiven, maar met irrigatie is teelt wel mogelijk. Zowel op lokale schaal als
op een hoger schaalniveau is het van belang dat in de Ningxia-vallei
druppelirrigatie toegepast wordt.
1p 9 Geef aan welke vorm van landdegradatie op lokale schaal kan
verminderen door druppelirrigatie toe te passen.
2p 10 Beredeneer waarom het ook op een hoger schaalniveau van belang is om
in de Ningxia-vallei druppelirrigatie toe te passen.

HA-0131-a-25-1-o

3 / 9


### Pagina 4

In China is de wijnconsumptie sinds 1980 gestegen. Een van de redenen
hiervoor is de toegenomen welvaart in China.
2p 11 Geef voor deze gestegen wijnconsumptie in China een reden vanuit
- de sociaal-culturele dimensie;
- de demografische dimensie.

Gebruik bron 5.
2p 12 Beredeneer met een voorbeeld uit bron 5 dat de oorspronkelijke
centrum-periferieverhoudingen in de wereld aan het veranderen zijn.

China en veel andere druiven producerende landen zijn lid van een
organisatie die toeziet op het nakomen van internationale
handelsverdragen.
2p 13 Geef
- de naam van deze organisatie;
- een reden waarom handel tussen landen kan bijdragen aan de
internationale veiligheid.

HA-0131-a-25-1-o 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Aarde

Opgave 3 - De Taupo Vulkanische Zone in Nieuw-Zeeland

Bij deze opgave horen de bronnen 6 en 7.

Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
1p 14 White Island maakt onderdeel uit van de Taupo Vulkanische Zone.
Geef de namen van de twee platen die betrokken zijn bij het ontstaan van de Taupo Vulkanische Zone.

2p 15 Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de vulkanische activiteit in de Taupo Vulkanische Zone.
Begin je beschrijving met de plaattektonische situatie ter plekke.

Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Normaal gesproken komen bij uitbarstingen van de Taupo vulkanische assen niet op het Zuideiland terecht. Bij de zeer grote en explosieve uitbarsting van de Taupo 1.800 jaar geleden gebeurde dat wel.
2p 16 Geef aan
– waardoor vulkanische assen bij uitbarstingen van de Taupo normaal gesproken niet op het Zuideiland terecht komen;
– dat je uit de aanwezigheid van vulkanische assen op het Zuideiland kunt afleiden dat de uitbarsting van de Taupo 1.800 jaar geleden zeer groot en explosief geweest moet zijn.

Gebruik bron 6.
Het vulkanisme op White Island heeft een explosief karakter.
2p 17 Geef
– met bron 6 een oorzaak van het explosieve karakter van het vulkanisme op White Island;
– nog een andere oorzaak van het explosieve karakter van het vulkanisme op White Island.

Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.
Sinds de uitbarsting van White Island in 1914 komt er zwavel in zee terecht. Ook het klimaat in Nieuw-Zeeland draagt eraan bij dat dat gebeurt.
2p 18 Geef aan
– waardoor sinds de uitbarsting in 1914 zwavel in zee terecht kan komen;
– op welke manier het klimaat in Nieuw-Zeeland eraan bijdraagt dat er zwavel in zee terecht komt.

HA-0131-a-25-1-0 5 / 9 lees verder

### Pagina 6

Brazilië

Opgave 4 - Porto Central, een nieuwe haven in Brazilië

Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.

Gebruik de bronnen 8 tot en met 10.
Havenbedrijf Rotterdam heeft besloten om te investeren in havens in
Brazilië en niet in een haven in Chili.
2p 19 Geef voor Havenbedrijf Rotterdam
– met bron 8 een argument om in havens in Brazilië te investeren en
niet in een haven in Chili;
– een argument waarom binnen Brazilië juist voor Porto Central gekozen
is.

Gebruik de bronnen 9 en 10.
De haven Porto Central vormt niet alleen een bedreiging voor de
biodiversiteit op lokale schaal, maar ook voor de biodiversiteit van verder
landinwaarts gelegen gebieden in Brazilië.
3p 20 Beschrijf in drie stappen dat de haven Porto Central ook een bedreiging
vormt voor de biodiversiteit van verder landinwaarts gelegen gebieden.
Begin je beschrijving met het soort goederen waarvoor deze haven vooral
aangelegd is.

Gebruik de bronnen 8 tot en met 11.
In bron 11 staan vier toekomstscenario's voor de handel van Brazilië met
andere landen. Bij de aanleg van de haven van Porto Central is rekening
gehouden met scenario 1. Dat is een gunstig scenario voor de haven van
Rotterdam. Voor Brazilië zou scenario 2 juist gunstiger zijn. Er zijn ook
ontwikkelingen die kunnen leiden tot de scenario's 3 en 4.
3p 21 Geef
– een reden waarom scenario 1 gunstig is voor de haven van
Rotterdam;
– een reden waarom scenario 2 juist gunstiger is voor Brazilië;
– een ontwikkeling die kan leiden tot de scenario's 3 en 4.

HA-0131-a-25-1-o
6/9
lees verder

### Pagina 7

Opgave 5 - Ilha de Marajó

Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.

Gebruik de bronnen 12 en 13.
Ilha de Marajó is een eiland met verschillende vegetatietypen. De drie
foto's in bron 13 zijn gemaakt op de in bron 12 aangegeven locaties.
3p 22 Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad en vul deze verder in.

| locatie in bron 12 | foto in bron 13 | bijbehorend vegetatietype |
|---|---|---|
| 1 |  |  |
| 2 |  |  |
| 3 |  | mangrove |

Mangrovebossen worden vaak gekapt om kuststroken toegankelijker te
maken. Het kappen van mangrovebossen heeft echter negatieve gevolgen
voor de biodiversiteit.
2p 23 Geef twee andere negatieve gevolgen van het kappen van
mangrovebossen.

Gebruik bron 12.
De aanleg van cacao- en sojaplantages in het stroomgebied van de
Amazone en de Tocantins leidt tot een toename van sedimentafvoer in
deze rivieren.
1p 24 Waaraan kan je in bron 12 zien dat de Amazone en de Tocantins veel
sediment afvoeren?

Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
De Pororoca is een bijzonder natuurverschijnsel in de Amazone en de
Tocantins dat wordt veroorzaakt door de vloedstroom die vanuit de
Atlantische Oceaan ver landinwaarts reikt.
3p 25 Geef drie oorzaken waardoor deze vloedstroom in de Amazone en de
Tocantins ver landinwaarts kan reiken.

HA-0131-a-25-1-o 7 / 9 lees verder ►►►


### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 6 - Droogtebestrijding in Nederland

Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.

Gebruik bron 15.
In bron 15 staan droogtebestrijding nog vijf voorbeelden van
wettelijke taken aangegeven.
2p 26 Noteer de letters a tot en met e van deze wettelijke taken onder elkaar op
je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter of dit een taak van de waterschappen of een taak
van Rijkswaterstaat is.

Gebruik de bronnen 15 en 16.
In bron 16 staan klimaatadaptieve maatregelen die genomen kunnen
worden bij de inrichting van een gebied. Een van die maatregelen is het
loskoppelen van regenpijpen van het riool.
1p 27 Bij welke twee draaiknoppen in bron 15 past het loskoppelen van
regenpijpen van het riool?

Gebruik bron 16.
Volgens de toekomstscenario's van het IPCC en het KNMI zal in
Nederland het neerslagregiem veranderen. Bij de inrichting van het
landschap worden daarom klimaatadaptieve maatregelen genomen.
2p 28 Beschrijf met een voorbeeld uit bron 16 in twee stappen dat bij de
inrichting van het landschap rekening wordt gehouden met dit
veranderende neerslagregiem.

Gebruik bron 16.
De klimaatadaptieve maatregelen in bron 16 zijn genomen in het kader
van integraal waterbeheer.
2p 29 Geef voor twee klimaatadaptieve maatregelen uit bron 16 aan waarom dit
maatregelen zijn die passen bij integraal waterbeheer.

Gebruik de bronnen 16 en 17 en het kaartenkatern.
Bron 16 is gemaakt door een van de waterschappen voor hun eigen
beheergebied.
1p 30 Welk waterschap heeft bron 16 gemaakt?
Kies uit:
A waterschap Aa en Maas (19)
B waterschap Fryslân (2)
C waterschap Schieland en Krimpenerwaard (13)
D waterschap Zuiderzeeland (21)

HA-0131-a-25-1-o
8/9
lees verder

### Pagina 9

Opgave 7 - Den Helder

Bij deze opgave horen de bronnen 18 en 19.

Gebruik de bronnen 18 en 19.
Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 18 en 19.
Uitspraak 1: tijdens de aanleg van Nieuw Den Helder werden vooral
eegezinswoningen gebouwd met voor- en achtertuinen.
Uitspraak 2: de transformatie van de Golfstroombuurt is een voorbeeld
van herstructurering.
Uitspraak 3: In Den Helder bestaat een duidelijk verband tussen
economische en demografische bewonerskenmerken.
2p 31 Geef voor elk van de uitspraken aan of deze juist of onjuist is.

Gebruik de bronnen 18 en 19.
Bij de transformatie van de Golfstroombuurt is rekening gehouden met
demografische krimp.
2p 32 Geef aan
– waaruit blijkt dat bij de transformatie van de Golfstroombuurt rekening
gehouden is met demografische krimp;
– waarom de transformatie van de Golfstroombuurt kan leiden tot
ruimtelijke en sociale segregatie.

Demografische krimp in Den Helder is een risico voor de leefbaarheid in
de stad.
2p 33 Leg dit risico uit aan de hand van het begrip drempelwaarde.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern.
De economie van Den Helder is kwetsbaar. Toerisme biedt kansen om de
economie van Den Helder te versterken.
1p 34 Geef met bron 18 aan waardoor de economie van Den Helder kwetsbaar
is.
2p 35 Geef twee kenmerken van Den Helder die kunnen bijdragen aan het
versterken van toerisme in de stad.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
HA-0131-a-25-1-o
9/9
einde