# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2024 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2024/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 2

### Vraag 14 – Opgave 2

### Vraag 15 – Opgave 2

### Vraag 16 – Opgave 2

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2024
tijdvak 1
donderdag 23 mei
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlagen: een bronnenboekje en een kaartenkatern.
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0131-a-24-1-o

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 – De productieketen van sheaboter

Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.

Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern.
De wereld is verdeeld in zes landschapszones. In twee van deze
landschapszones groeien karitébomen.

1p 1 Geef de namen van deze twee landschapszones.

De mondiale vraag naar plantaardige vetten zoals palmolie en sheaboter
neemt toe.

2p 2 Geef een reden voor deze toenemende vraag
– vanuit de demografische dimensie;
– vanuit de economische dimensie.

Gebruik bron 2.
Traditionele centrum-periferieverhoudingen, zoals in de productieketen
van sheaboter, leiden in perifere landen vaak tot ruilvoetverslechtering.
2p 3 Geef aan
waaruit blijkt dat de productieketen van sheaboter een voorbeeld is
van een traditionele verhouding tussen centrum en periferie;
– welke maatregel Afrikaanse landen in de productketen van
sheaboter kunnen nemen om ruilvoetverslechtering tegen te gaan.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Door de toenemende aandacht voor duurzaamheid geven steeds meer
consumenten de voorkeur aan producten waarin sheaboter in plaats van
palmolie verwerkt is.

2p 4 Beredeneer waarom het onwaarschijnlijk is dat sheaboter palmolie zal
verdringen als belangrijkste plantaardige vet op de wereldmarkt.

HA-0131-a-24-1-o 2 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 3

Opgave 2 – De blokkade van het Suez­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

### Pagina 4

Aarde
Opgave 3 - De fysische geografie van Midden-Amerika
Bij deze opgave horen de bronnen 5 tot en met 8.
Gebruik de bronnen 5 en 6 en het kaartenkatern.
In bron 5 staan de klimaatgrafieken van de plaatsen Havana, Kralendijk,
Managua en Mexico-Stad.
2p 9 Noteer de namen van deze plaatsen onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke plaats de letter van de juiste klimaatgrafiek.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Het klimaat in het noorden van de Dominicaanse Republiek verschilt van
het klimaat in het zuiden.
2p 10 Leg het ontstaan van dit verschil uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.
Saba is een van de Eilanden boven de Wind. Op Saba ligt
Mount Scenery, het hoogste punt van het Koninkrijk der Nederlanden.
3p 11 Beschrijf in drie stappen het ontstaan van Mount Scenery.
Betrek in je beschrijving de namen van de twee betrokken platen.
Gebruik de bronnen 7 en 8.
De Caribische plaat wordt omringd door een aantal tektonische platen.
2p 12 Geef de letter van de dwarsdoorsnede uit bron 8 die hoort bij de
plaatgrens tussen de
Cocosplaat en de Caribische plaat;
Noord-Amerikaanse plaat en de Caribische plaat.
HA-0131-a-24-1-o 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 4 - De vorming van een atol

Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.

Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
Alle eilanden van de Genootschapseilanden hebben een vulkanische
oorsprong.
2p 13 Geef
– de oorzaak van het vulkanisme bij deze eilandengroep;
– de naam van het eiland uit bron 9 dat het meest recent ontstaan is.

Gebruik bron 10.
Gesteente a in bron 10 is op een andere manier ontstaan dan
gesteente b.
3p 14 Neem de onderstaande tabel over op je antwoordblad en vul de drie
ontbrekende onderdelen in.

naam van gesteente hoofdgroep van gesteenten
a ... ...
b koraal of kalksteen ...

Gebruik het kaartenkatern.
Gesteenten op de Genootschapseilanden worden door verwering
afgebroken.
2p 15 Leg met twee klimaatenmerken uit door welke vorm van verwering
gesteenten op de Genootschapseilanden vooral worden afgebroken.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de bronnen 10 en 11 en het kaartenkatern.
Voor de westkust van Afrika en voor de westkust van Zuid-Amerika liggen
nauwelijks koraalriffen.
2p 16 Geef twee oorzaken waardoor daar nauwelijks koraalriffen gevormd zijn.

HA-0131-a-24-1-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Brazilië

Opgave 5 – De Pantanal

Bij deze opgave hoort bron 12.

Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
De Pantanal is een moerasgebied in het zuidwesten van Brazilië.
2p 17 Leg uit dat het reliëf in dit deel van Brazilië bepalend is voor het ontstaan
van dit moerasgebied.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik het kaartenkatern.
De Pantanal heeft een periode waarin weinig neerslag valt.
2p 18 Geef aan
– in welke periode in de Pantanal weinig neerslag valt. Kies uit:
a december – februari
b maart – mei
c juni – augustus
d september – november
– waardoor in deze periode weinig neerslag valt.

Om plantages aan te leggen worden lokale boeren vaak gedwongen hun
land af te staan. Plantagelandbouw heeft ook effect op de biodiversiteit.
1p 19 Met welk begrip wordt het gedwongen afstaan van land van lokale boeren
aangeduid?
2p 20 Leg uit welk effect plantagelandbouw heeft op de biodiversiteit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 12.
Door de plantagelandbouw rondom de Pantanal komen in de Pantanal
vaker natuurrampen als overstromingen en bosbranden voor.
21 Kies ‘overstromingen’ of ‘bosbranden’.
Leg uit dat door de plantagelandbouw rondom de Pantanal jouw gekozen
natuurramp in de Pantanal vaker voorkomt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-24-1-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 – Bevolkingsgroei en verstedelijking in Brazilië

Bij deze opgave horen de bronnen 13 en 14.

Gebruik de bronnen 13 en 14.
Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 13 en 14.
Uispraak 1: de verstedelijkingsgraad van Brazilië nam tussen 1940 en 1990 toe.
Uispraak 2: de deelstaten in het westen van Brazilië hadden in 2020 in het algemeen een grotere relatieve bevolkingsgroei dan de deelstaten in het oosten.
Uispraak 3: steden in het economisch kerngebied van Brazilië groeiden in 2020 harder dan steden in het Amazonegebied.
2p 22 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
De deelstaat Roraima heeft de grootste relatieve bevolkingsgroei in Brazilië.
3p 23 Geef drie oorzaken waardoor de relatieve bevolkingsgroei in Roraima zo groot is.

Migranten die naar steden trekken, hebben overeenkomstige demografische en economische kenmerken. Voor deze groep migranten zijn in de stad specifieke voorzieningen nodig.
3p 24 Beredeneer met een demografisch en een economisch kenmerk van deze groep migranten welke voorzieningen in de stad nodig zijn.

Gebruik bron 14.
1p 25 Toon met bron 14 aan dat de meeste kuststeden in Brazilië tegenwoordig niet meer met urbanisatie, maar met suburbanisatie te maken hebben.

HA-0131-a-24-1-o 7 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 – Komt de Lelylijn naar Emmeloord?

Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 18.

Gebruik de bronnen 15 en 16.
Het kaartje van Emmeloord in bron 16 komt van een website waarop de
bouwjaren van de bebouwing van alle Nederlandse steden te zien zijn.
Deze website gebruikt voor alle steden dezelfde standaard legenda.
Geef aan waarom deze standaard legenda voor Emmeloord minder
geschikt is.

Gebruik de overzichtskaart van Midden-Nederland in het kaartenkatern.
Na de inpoldering van de Noordoostpolder werd aansluiting op het
spoornet, vanwege het landgebruik, niet als noodzakelijk gezien.
* Beredeneer waarom de aansluiting op het spoornet vanwege het
landgebruik in de Noordoostpolder toen niet als noodzakelijk werd gezien.

Gebruik de bronnen 16 en 17.
In bron 16 staan de letters a tot en met d vier wijken in Emmeloord
aangegeven. In bron 17 staan foto's uit deze vier wijken.
* Noteer de letters a tot en met d uit bron 16 op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het cijfer van de bijbehorende foto uit bron 17.

Gebruik bron 18.
Het ontbreken van een goede aansluiting op het spoornet heeft op
verschillende schaalniveaus invloed op de leefbaarheid. In de
Noordoostpolder kan de Lelylijn bijdragen aan het oplossen van een
demografisch vraagstuk. Op hogere schaalniveaus kan de Lelylijn
bijdragen aan het oplossen van andere vraagstukken.
Neem de letters a tot en met d uit onderstaande tabel over op je
antwoordblad en schrijf achter elke letter een juist antwoord.

[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: "vraagstuk en schaalniveau", "Wat is de omschrijving van het vraagstuk?", "Op welke manier kan de Lelylijn bijdragen aan het oplossen van dit vraagstuk?". Eerste rij bevat de kopteksten. Tweede rij: "demografisch vraagstuk in de Noordoostpolder", "a", "Jongeren kunnen makkelijker pendelen naar hun werk of studie elders in het land.". Derde rij: "economisch vraagstuk op nationaal schaalniveau", "b", "c". Vierde rij: "duurzaamheidsvraagstuk op Europees schaalniveau", "uitstoot van broeikasgassen", "d".]

HA-0131-a-24-1-o

8 / 9
lees verder ►►►

### Pagina 9

Opave 8 – Waterveiligheid in Nederland

Bij deze opgave horen de bronnen 19 en 20.

De Watersnoodramp in 1953 (zie bron 19) ontstond door een combinatie
van springtij en een zware noordwesterstorm. Deze natuurlijke
omstandigheden leiden ook tegenwoordig nog tot een grote
overstromingsdreiging in Nederland, vooral als de rivieren tegelijkertijd
een hoge piekafvoer hebben.

30 Beschrijf waardoor de combinatie van deze drie natuurlijke
omstandigheden tot een grote overstromingsdreiging in Nederland leidt.
Ga in je beschrijving in op elk van de drie natuurlijke omstandigheden.

Gebruik de bronnen 19 en 20 en het kaartenkatern.
Bij de Watersnoodramp in 1953 kwamen 1.836 mensen om het leven. Een
dijkdoorbraak bij Nieuwerkerk aan den IJssel zou tot veel meer
slachtoffers geleid hebben.

31 Geef aan waardoor een dijkdoorbraak bij Nieuwerkerk aan den IJssel tot
veel meer slachtoffers geleid zou hebben.

De Watersnoodramp in 1953 veranderde het denken over waterveiligheid
in Nederland en leidde tot de aanleg van de Deltawerken. Ook na 1995
veranderde het denken over waterveiligheid.

32 Geef aan
– waardoor in 1995 het denken over waterveiligheid veranderde;
– wat er toen veranderde in het denken over waterveiligheid.

Een overstroming in de bovenloop van een rivier verkleint de kans op een
overstroming in de benedenloop.

33 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende voorschrift.
HA-0131-a-24-1-o
9/9
einde