# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2023 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2023/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2023
tijdvak 2
tijdsduur: 3 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlagen: een bronnenboekje en een kaartenkatern.
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0131-a-23-2-0

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 - Mondiale handel in plastic afval
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik bron 1.
Tot 2017 groeide de wereldwijde handel in plastic afval.
2p 1 Geef een reden voor de toename in de handel in plastic afval
– vanuit de economische dimensie;
– vanuit de politieke dimensie.
Gebruik bron 1.
In de periode tussen 1980 en 2016 importeerde China bijna de helft van
het wereldwijde plastic afval. In 2017 verbood China deze import. Een
reden hiervoor was de verslechtering van de kwaliteit van het plastic
afval.
2p 2 Geef nog twee andere redenen waarom China de import van plastic afval
verbood.
Gebruik bron 1.
Hieronder staan drie uitspraken over bron 1.
Uitspraak 1: in de periode tussen 2016 en 2018 exporteerden de
Verenigde Staten het meeste plastic afval.
Uitspraak 2: de halvering van de export van plastic afval vanaf 2017
kwam door een mondiale economische crisis.
Uitspraak 3: in de mondiale handel in plastic afval is sprake van een
traditionele centrum-periferieverhouding.
2p 3 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Bij de handel in plastic afval vindt op twee schaalniveaus ruimtelijke
afwenteling plaats.
3p 4 Geef aan dat bij de handel in plastic afval
– op twee schaalniveaus ruimtelijke afwenteling plaatsvindt;
– ook sprake is van afwenteling in tijd.
HA-0131-a-23-2-o 2 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Dit is een examenpagina met opgaven, getiteld "Opave 2 – Bevolking en economische groei in India en Groot-Brittannië". De pagina vereist analyse van bronnen 3 en 4, die niet direct zichtbaar zijn, maar waarvan de inhoud wordt beschreven in de opdrachten. De opdrachten richten zich op demografische ontwikkelingen, de rol van India en Groot-Brittannië in het wereldsysteem, en economische groei. Er wordt gevraagd naar de kenmerken van de leeftijdsopbouw, de oorzaken van demografische druk, en een beoordeling van de toekomstige economische situatie en de bijdrage van de historische band tussen Groot-Brittannië en India aan mogelijke oplossingen. De student moet argumenten geven en standpunten onderbouwen met informatie uit de bronnen.

### Pagina 4

Aarde
Opgave 3 – Death Valley
Bij deze opgave horen de bronnen 5 tot en met 7.
Gebruik de bronnen 5 en 6.
3p 9 Death Valley is een van de laagstgelegen gebieden in Noord-Amerika.
Beschrijf in drie stappen het proces waardoor Death Valley zo laag is
komen te liggen.
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
In Death Valley valt weinig neerslag.
2p 10 Geef twee oorzaken waardoor in Death Valley weinig neerslag valt.
Gebruik de bronnen 5 en 7.
Op de foto's in deze bronnen is aan de kleur van het oppervlak een vorm
1p 11 van landdegradatie te herkennen.
Welke vorm van landdegradatie is dit?
Gebruik bron 7.
Aan de oostkant van Badwater Basin ligt een grote puinwaaier.
3p 12 Beschrijf aan de hand van drie exogene processen het ontstaan van deze
puinwaaier.
HA-0131-a-23-2-o 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 4 – Fukutoku, een nieuw Japans eiland

Bij deze opgave horen de bronnen 8 en 9.

Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
13 Het eiland Fukutoku is ontstaan door vulkanisme onder water.
2p Beschrijf in twee stappen het ontstaan van Fukutoku.
Gebruik in je beschrijving de namen van de betrokken platen.

Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Tijdens de vulkaanuitbarsting moest het vliegverkeer rekening houden
met de aswolk die bij de uitbarsting ontstond.
14 Welke luchthaven heeft het meeste last van deze aswolk gehad?
1p Kies uit: de luchthaven van Manila (Filipijnen), Sapporo (Japan) of
Taipei (Taiwan).

Gebruik de bronnen 8 en 9 en het kaartenkatern.
De vier klimaatdiagrammen in bron 9 zijn van de plaatsen Saporro, Taipei,
Tjitzima (op de Bonin-eilanden) en Tokyo.
15 Noteer de namen van deze plaatsen onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke naam de letter van het juiste klimaatdiagram.

Gebruik bron 8.
Net als eilanden die bij eerdere erupties ontstaan zijn, is de kans groot dat
Fukutoku weer onder de zeespiegel zal verdwijnen.
16 Geef twee factoren die bepalen of eilanden als Fukutoku weer onder de
2p zeespiegel zullen verdwijnen.

HA-0131-a-23-2-0 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Brazilië

Opgave 5 – De plaats Sinop in Mato Grosso

Bij deze opgave horen de bronnen 10 tot en met 12.

Gebruik de bronnen 10 en 11 en de kaart Amazonië Ontbossing in het kaartenkatern.
In bron 10 staan de letters a tot en met d ingetekend. Bij elke letter hoort een van de onderstaande beschrijvingen:
– als eerst ontgonnen als landbouwgebied
– economisch kerngebied van Brazilië
– gebied met recent ontwikkelde grootschalige landbouw
– relatief ontsponnen gebied

2p 17 Noteer de letters a tot en met d uit bron 10 onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de juiste beschrijving.

Gebruik bron 10 en de kaart Amazonië Ontbossing in het kaartenkatern. In Mato Grosso is het verstedelijkingstempo de laatste decennia hoog.

2p 18 Beredeneer waarom het verstedelijkingstempo juist in Mato Grosso de laatste decennia zo hoog is.

Gebruik de bronnen 11 en 12.
De economische groei in Mato Grosso is een gevolg van de wereldwijd groeiende vleesconsumptie. Sinop vervult tegenwoordig een belangrijke functie in de economische ontwikkeling van Mato Grosso.

2p 19 Geef aan
– dat de economische groei in Mato Grosso een gevolg is van de wereldwijd groeiende vleesconsumptie;
– welke functie Sinop vervult in de economische ontwikkeling van Mato Grosso.

Gebruik de bronnen 11 en 12.
De laatste twintig jaar is de economie van Sinop sterk gegroeid.

2p 20 Beredeneer dat deze economische groei leidde tot een toename van de ruimtelijke segregatie in Sinop.

HA-0131-a-23-2-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 - Landschappen langs de kust van Brazilië

Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 18.

Gebruik de bronnen 13 en 14 en het kaartern.
In bron 13 staan vier foto's van landschappen in Brazilië. Deze foto's
horen bij de locaties aangegeven locaties in bron 14.
2p 21 Noteer de letters a tot en met d van de foto's op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het cijfer van de juiste locatie.

Gebruik de bronnen 14 tot en met 17.
Het klimaatdiagram in bron 15 hoort bij een van de vier aangegeven
locaties in bron 14.
2p 22 Bij welke locatie hoort het klimaatdiagram in bron 15?
Geef voor twee van de overgebleven locaties aan waarom die niet bij dit
klimaatdiagram horen.

Gebruik het kaartern.
Een van de foto's in bron 13 is genomen in het natuurgebied
Chapada Diamantina (Diamantenplateau). Dit gebied dankt zijn naam aan
de diamanten die er gevonden zijn.
1p 23 Geef aan van welk groter fysisch-geografisch deelgebied in Brazilië
Chapada Diamantina deel uitmaakt.

Gebruik bron 18.
Bron 18 laat een vegetatietype zien dat voorkomt langs delen van de
Braziliaanse kust.
2p 24 Geef
– de naam van dit type vegetatie;
– een voordeel van dit type vegetatie voor het kustbeheer in Brazilië.

HA-0131-a-23-2-o 7 / 9 lees verder ▶▶▶

### Pagina 8

Leefomgeving
Opgave 7 - De Gelderse Poort
Bij deze opgave horen de bronnen 19 en 20.
Gebruik bron 19.
Hieronder staan drie uitspraken over bron 19.
Uitspraak 1: de Gelderse Poort vormt de waterscheiding tussen de
stuwvallen bij het Montferland en Nijmegen.
Uitspraak 2: de drooggevallen meanders zijn een aanwijzing dat de
Gelderse Poort in de benedenloop van de Rijn ligt.
Uitspraak 3: het verval tussen de Pannerdense Kop en de IJsselkop is
meer dan acht meter.
2p 25 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Het regiem van de Rijn is de laatste decennia steeds onregelmatiger
geworden. Dit wordt mede veroorzaakt door klimaatverandering.
2p 26 Leg uit dat klimaatverandering tot een onregelmatiger regiem van de Rijn
leidt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 19 en 20.
Om wateroverlast tegen te gaan, is bij de Rijnwaardense uiterwaarden
vooral gekozen voor uiterwaardvergraving.
2p 27 Geef
nog twee andere vormen van rivierbedverruiming die mogelijk zijn;
een reden waarom de uiterwaardvergraving hier juist aan de
noordkant van de Rijn plaatsgevonden heeft.
Gebruik het kaartenkatern.
Nieuwsbericht van de NOS op 6 februari 2021: 'Dit weekend staan de
rivieren uitzonderlijk hoog. De hoogste stand in vijf jaar wordt verwacht.
Om klaar te zijn voor al dat water zet Rijkswaterstaat de stuwen in de
Neder-Rijn en de Lek open.'
2p 28 Geef aan waarom
deze stuwen bij zo'n situatie opengezet worden;
deze stuwen bij een normale situatie dicht zijn.
HA-0131-a-23-2-o 8/9
lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Opgave 8 – De Enka in Ede
Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.
Gebruik bron 21 en het kaartenkatern.
De Enka in Ede is vanwege de relatief gunstige huizenprijzen een aantrekkelijke wijk om in te wonen.
2p 29 Geef een andere reden
– op nationaal schaalniveau waarom Ede een aantrekkelijke plaats is om te wonen;
– op lokaal schaalniveau waarom De Enka een aantrekkelijke wijk is om te wonen.
Vanuit de Randstad verhuizen steeds meer mensen naar Ede. In tegenstelling tot veel inwoners van Ede vinden ondernemers dit vaak een positieve ontwikkeling.
2p 30 Geef een argument dat
ondernemers hebben die dit als positieve ontwikkeling zien;
– de inwoners van Ede hebben die dit als negatieve ontwikkeling zien.
Gebruik de bronnen 21 en 22.
De demografische opbouw van de wijk De Enka verschilt van de demografische opbouw van de gemeente Ede.
3p 31 Beschrijf in drie stappen het ontstaan van dit verschil. Begin je beschrijving met een woningkenmerk.
Gebruik bron 23.
Gemeenten, bedrijven en kennisinstellingen werken samen om
Food Valley tot een succes te maken.
2p 32 Geef
– het begrip waarmee een dergelijke samenwerking wordt aangeduid;
– een voordeel van deze samenwerking voor bedrijven.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
HA-0131-a-23-2-o
9/9
einde ■