# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2022 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2022/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 1 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 1 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 1 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 1 ### Vraag 16 – Opgave 1 ### Vraag 17 – Opgave 1 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 1 ### Vraag 20 – Opgave 1 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 1 ### Vraag 23 – Opgave 1 ### Vraag 24 – Opgave 1 ### Vraag 25 – Opgave 1 ### Vraag 26 – Opgave 1 ### Vraag 27 – Opgave 1 ### Vraag 28 – Opgave 1 ### Vraag 29 – Opgave 1 ### Vraag 30 – Opgave 1 ### Vraag 31 – Opgave 1 ### Vraag 32 – Opgave 1 ### Vraag 33 – Opgave 1 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2022 tijdvak 2 tijdsduur: 3 uur aardrijkskunde Bij dit examen horen twee bijlagen: een bronnenboekje en een kaartenkatern. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-0131-a-22-2-0 ### Pagina 2 Wereld Opgave 1 - Streaming en de muziekindustrie Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3. Gebruik bron 1. De meeste landen met een grote muziekmarkt hebben vergelijkbare kenmerken. 1 Geef van deze landen een gemeenschappelijk demografisch kenmerk; een gemeenschappelijk economisch kenmerk. Gebruik bron 2. Leg uit dat de muziekindustrie de laatste twintig jaar door tijd-ruimtecompressie sterk veranderd is. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Gebruik de bronnen 1 en 3. In de mondiaal georiënteerde muziekindustrie bestaat een centrum-periferiepatroon. 3 Geef vanuit de sociaal-culturele dimensie aan dat in de mondiaal georiënteerde muziekindustrie een centrum-periferiepatroon bestaat; vanuit de politieke dimensie aan dat regeringen invloed kunnen hebben op dit patroon. Gebruik bron 3. Streamingsdiensten kunnen bijdragen aan globalisering, maar ze kunnen ook leiden tot herwaardering van regionale en nationale identiteiten. 4 Geef aan op welke manier streamingsdiensten kunnen bijdragen aan culturele globalisering; herwaardering van regionale en nationale identiteiten. HA-0131-a-22-2-0 2 / 9 lees verder ### Pagina 3 Deze pagina is een opgave voor een examen dat gericht is op "Verstedelijking in Afrika". De opgave maakt gebruik van bronnen 4 en 5. Bron 4 introduceert uitspraken over de mate van verstedelijking en de omvang van steden wereldwijd, met specifieke verwijzingen naar Afrika, Oceanië en Europa, en voorspellingen voor 2030 in Azië. Vraag 5 vraagt de student om de juistheid van deze uitspraken te beoordelen. Bron 5 focust op Nigeria en de hoofdstad Lagos, en introduceert het concept van verstedelijkingsgraad en -tempo. Vraag 6 vraagt de student om het verband tussen deze twee concepten te beschrijven en te specificeren waar het verstedelijkingstempo het laagst lag tussen 2018 en 2030. Vraag 7 vraagt om een redenering over de leeftijdssamenstelling van migranten in Lagos en de snelle bevolkingsgroei. Vraag 8 vraagt om twee redenen waarom vrouwen op het platteland gemiddeld meer kinderen krijgen dan vrouwen in steden. Visuele elementen zoals grafieken of tabellen zijn niet direct zichtbaar op deze pagina, maar de tekst bevat getallen en jaartallen die suggestief zijn voor data-analyse. ### Pagina 4 Aarde Opgave 3 - Marsdonderzoek in Utah, Verenigde Staten Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 8. Gebruik bron 6. Het Mars Desert Research Station ligt in een gebied met voornamelijk zandsteen, een gesteente waarin fossielen gevonden worden. 2p 9 Geef de naam van - de hoofdgroep van gesteenten waartoe zandsteen behoort; - een ander gesteente in deze hoofdgroep waarin ook fossielen gevonden worden. Gebruik bron 6 en het kaartenkatern. Utah is een van de droogste staten van de Verenigde Staten (zie bron 8). Er valt nauwelijks neerslag. 2p 10 Leg uit dat in Utah nauwelijks neerslag valt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. Gebruik bron 7. Hoewel Utah een van de droogste staten van de Verenigde Staten is, geeft het satellietbeeld een aanwijzing voor de aanwezigheid van stromend water. 1p 11 Geef deze aanwijzing uit bron 7. Gebruik de bronnen 7 en 8. Mars wordt de Rode Planeet genoemd. Op het satellietbeeld van bron 7 is te zien dat ook het aardopperlak in de omgeving van het Mars Desert Research Station een rode kleur heeft. 3p 12 Geef aan - welke verweringsvorm gezorgd heeft voor de rode kleur van het aardopperlak bij het Mars Desert Research Station; - welke verweringsvorm tegenwoordig in dit gebied overheerst; - welke klimatologische verandering ervoor gezorgd heeft dat de overheersende verweringsvorm veranderd is. HA-0131-a-22-2-o 4 / 9 lees verder ### Pagina 5 Opgave 4 – Vulkanisme in Oceanië Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11. Gebruik bron 9 en het kaartenkatern. Tofua is een van de eilanden van Tonga, een eilandengroep in de Grote Oceaan. Het eiland Tofua bestaat uit een vulkaan waarin een caldera gevormd is. 3p 13 Geef aan – welke twee tektonische platen betrokken zijn bij de vorming van de eilandengroep Tonga; – op welke wijze een caldera ontstaat; – waaruit blijkt dat de vulkaan op Tofua nog steeds actief is. Gebruik bron 10. Het puimsteen in de Stille Oceaan bevat veel kleine holtes en gaatjes waardoor het blijft drijven op het water. 2p 14 Beschrijf in twee stappen het ontstaan van de kleine holtes en gaatjes in het puimsteen. Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Het puimsteen in de Stille Oceaan drijft met een zeestroom richting het koraalrif Great Barrier Reef bij Australië. 1p 15 Geef de naam van deze zeestroom. Gebruik de bronnen 10 en 11. Wetenschappers doen onderzoek naar de invloed van het drijvende puimsteen op de biodiversiteit in het Great Barrier Reef. 2p 16 Geef – een mogelijk negatief effect van het drijvende puimsteen op de biodiversiteit in het Great Barrier Reef; – een mogelijk positief effect van het drijvende puimsteen op de biodiversiteit in het Great Barrier Reef. HA-0131-a-22-2-o 5 / 9 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 6 Dit document is een opgavenpagina van een examen over 'Waterschaarste in de caatinga' in Brazilië. Het bevat opgaven 5 tot en met 20, die verwijzen naar bronnen 12 tot en met 14, waaronder klimaatgrafieken en het kaartenkatern. De opgaven behandelen de kenmerken van de caatinga, de relatie tussen neerslag en luchtdruk, en de sociaal-geografische oorzaken van waterschaarste. Ook wordt de impact van houtkap op het stroomgebied van de São Francisco en het Sobradinho-stuwmeer onderzocht, met aandacht voor korte- en langetermijneffecten op de watercapaciteit. Visuele elementen zoals grafieken en tabellen (expliciet genoemd als bronnen 12-14) zijn essentieel voor het beantwoorden van de vragen. De student wordt gevraagd om informatie uit de bronnen te analyseren, te noteren en uit te leggen, waarbij een oorzaak-gevolg relatie moet worden aangetoond. Er is geen sprake van een uitwerkblad of theoriepagina; het betreft een reeks examenvragen. ### Pagina 7 Opgave 6 - Ongelijkheid in Brazilië door de tijd heen Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17. Gebruik bron 15. In de periode van de zestiende eeuw tot het begin van de negentiende eeuw (1500 - 1800) werd de basis gelegd voor de huidige multiculturele samenleving in Brazilië. 2p 21 Beredeneer dat de basis voor de huidige multiculturele samenleving in Brazilië toen werd gelegd. Rond 1900 groeide de export van onder andere suiker, koffie en rubber in Brazilië. 2p 22 Beredeneer dat door de groei van deze export de sociale ongelijkheid in Brazilië toenam. Door industrialisering in de eerste helft van de twintigste eeuw (1900 - 1950) werden de sociaal-economische verschillen tussen stad en platteland groter. Ook binnen de stad groeide de ongelijkheid. 1p 23 Geef aan op welke manier deze ongelijkheid zichtbaar werd in de ruimtelijke opbouw van de stad. Gebruik de bronnen 15 tot en met 17. Hieronder staan twee uitspraken over de sociale ongelijkheid in Brazilië. Uitspraak 1: In de meest gemestiseerde regio's is de sociaal-economische ongelijkheid in het algemeen het grootst. Uitspraak 2: in de centrumgebieden van Brazilië wonen in het algemeen de meeste blanken en is de HDI het hoogst. 1p 24 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is. Stelling: de economie van Brazilië is gebaat bij een toename van de mondiale vraag naar grondstoffen. 2p 25 Geef een argument; - voor deze stelling; - tegen deze stelling. HA-0131-a-22-2-0 7 / 9 lees verder ►►► ### Pagina 8 Leefomgeving Opgave 7 - Het Honigcomplex in Nijmegen Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 21. Gebruik de bronnen 18 en 19. Het Honigcomplex in Nijmegen werd in 1914 geopend op een gunstige locatie aan het water en in de nabijheid van het centrum van de stad. 26 Geef - twee redenen waarom deze locatie gunstig was voor de bouw van deze Honigfabriek; - een risico van deze locatie. Gebruik de bronnen 18 en 19. Hieronder staan drie uitspraken. Uitspraak 1: het ontwikkelingsplan Waalfront is tot stand gekomen door publiek-private samenwerking. Uitspraak 2: het ontwikkelingsplan Waalfront is een typerend voorbeeld van herstructurering. Uitspraak 3: het ontwikkelingsplan Waalfront is een typerend voorbeeld van het concept smart city. 27 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is. 2p 28 Na de sluiting van de fabriek is het Honigcomplex door de gemeente Nijmegen tijdelijk beschikbaar gesteld aan kleine bedrijven in de creatieve sector (zie bron 18). Geef twee redenen waarom bij de herontwikkeling van fabrieks- en bedrijventerreinen vaak gekozen wordt voor de creatieve sector. 3p 29 Gebruik de bronnen 18 tot en met 21. Door het ontwikkelingsplan Waalfront zou in de wijk de Biezen gentrification kunnen optreden. 1p Beredeneer in drie stappen waarom de bewoners van de wijk de Biezen de nadelige gevolgen van gentrification vrezen. Begin je redenering met woningenkenmerken van deze wijk. HA-0131-a-22-2-0 8/9 ### Pagina 9 Opgave 8 – Ruimte voor de Rivier, 25 jaar later Bij deze opgave hoort bron 22. De laatste jaren zijn de werkzaamheden die hoorden bij het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier afgerond. 1p 30 Wat was de aanleiding voor het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier? Menselijk handelen in het stroomgebied en klimaatverandering dragen bij aan het onregelmatiger worden van het regiem van rivieren. 3p 31 Geef – eerst een oorzaak waardoor klimaatverandering bijdraagt aan het onregelmatiger worden van het regiem van rivieren. – vervolgens een uitleg waaruit blijkt dat het regiem onregelmatiger wordt door menselijk handelen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. In 2008 heeft de Tweede Deltacommissie adviezen uitgebracht over de bescherming van Nederland tegen toekomstige waterproblemen. 2p 32 Geef twee adviezen van de Tweede Deltacommissie die behoren tot het integraal waterbeleid van Nederland. Gebruik bron 22. In 2020 raasde storm Ciara over Nederland. Pas nadat de wind naar het noordwesten gedraaid was, werd besloten om de stormvloedkeringen te sluiten. Stormvloedkeringen kunnen niet dagenlang achter elkaar dicht blijven. 2p 33 Geef aan waardoor de stormvloedkeringen – pas gesloten hoefden te worden nadat de wind naar het noordwesten gedraaid was; – niet dagenlang achter elkaar dicht kunnen blijven. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. HA-0131-a-22-2-o einde Pagina: 4/4