# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2021 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2021/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2021
tijdvak 3
woensdag 7 juli
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlages: een bronnenboekje en een kaartenkatern.

Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0131-a-21-3-o

### Pagina 2

Wereld

Opgave 1 – Overgewicht in Afrika

Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Hieronder volgen drie uitspraken over mannen met een Body Mass Index (BMI) hoger dan 30.

Uitspraak 1: bij het percentage mannen met een BMI hoger dan 30 is een traditioneel centrum-periferiepatroon herkenbaar.
Uitspraak 2: de Verenigde Staten hebben zowel absoluut als relatief meer mannen met een BMI hoger dan 30 dan Australië.
Uitspraak 3: in Kenia en India heeft meer dan 5% van de mannen een BMI hoger dan 30.

2p 1 Geef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Indicatoren op nationale schaal, zoals het percentage mannen met een BMI hoger dan 30, zijn te gebruiken om landen met elkaar te vergelijken.

2p 2 Geef
– het verband tussen welvaart en het percentage mannen met een BMI hoger dan 30;
– een nadeel van indicatoren op nationale schaal.

Volgens Van de Vijver (bron 3) zal in Afrika het percentage mensen met een hoge BMI de komende jaren sterk toenemen. Een belangrijke oorzaak hiervan is verstedelijking.

2p 3 Geef twee redenen waarom verstedelijking in Afrika kan leiden tot een toename van het percentage mensen met een hoge BMI.

Gebruik bron 3.
Van de Vijver beschrijft in zijn boek Vet Arm dat Afrika nog altijd traditionele ontwikkelingsvraagstukken kent, maar dat ook overwicht een groeiend probleem is. Het terugdringen van overgewicht in Afrika blijkt lastig.

3p 4 Geef
– een ontwikkelingsvraagstuk dat van oudsher kenmerkend is voor Afrika;
– twee redenen vanuit de sociaal-culturele dimensie waarom het terugdringen van overgewicht in Afrika lastig blijkt.

HA-0131-a-21-3-o 2 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 3

Opave 2 - Indiase migranten in Nederland

Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.

Steeds meer Indiase migranten kiezen ervoor zich in Nederland te vestigen. Binnen Europa vestigen de meeste Indiase migranten zich echter nog altijd in het Verenigd Koninkrijk.
2p 5 Beredeneer waarom Indiase migranten zich vooral in het Verenigd Koninkrijk vestigen.

Arbeidsmigranten hebben economische motieven om naar Nederland te komen. Tussen arbeidsmigranten uit India en uit Afrika bestaan wel sociaaleconomische verschillen.
2p 6 Geef twee sociaaleconomische verschillen tussen deze twee groepen migranten.

Gebruik de bronnen 4 en 5 en het kaartenkatern.
Indiase migranten vestigen zich in Nederland vooral in vier gemeenten.
2p 7 Geef
— met bron 5 aan in welke vorm van dienstverlening de meeste Indiase migranten in Nederland werkzaam zijn;
— voor Indiase migranten een pull-factor van deze gemeenten vanuit sociaal-cultureel oogpunt.

Gebruik bron 4.
In Nederland vindt diffusie van de Indiase cultuur vooral op regionaal schaalniveau plaats.
2p 8 Beredeneer dit.

HA-0131-a-21-3-0 3/9 lees verder ►►►


### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 - Drie stroomgebieden in zuidelijk Afrika

Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 8.

Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Het afgebeelde gebied in bron 6 is tektonisch bijna niet actief en is de
laatste miljoenen jaren lager geworden.
2p 9 Geef aan waardoor dit gebied
- tektonisch bijna niet actief is;
- de laatste miljoenen jaren lager geworden is.

Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Gezien de breedteligging zou je verwachten dat het gebied waarin de drie
rivieren ontspringen een tropisch klimaat heeft met een gemiddelde
jaartemperatuur boven de 18°C. Dat is echter niet zo.
2p 10 Geef aan
- welk klimaat het gebied heeft waarin deze drie rivieren ontspringen;
- waardoor de gemiddelde jaartemperatuur in dit gebied onder de 18°C
ligt.

Gebruik de bronnen 6 tot en met 8 en het kaartenkatern.
In twee van de drie stroomgebieden valt in de bovenloop tijdens het
regenseizoen veel neerslag. In het andere stroomgebied valt nauwelijks
neerslag.
3p 11 In welke twee stroomgebieden valt in het regenseizoen veel neerslag?
Leg uit dat in de bovenloop van deze twee stroomgebieden veel neerslag
valt, maar in het stroomgebied van die andere rivier nauwelijks.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de bronnen 6 tot en met 8 en het kaartenkatern.
De Okavango en Cuvelai monden uit in een binnenlandse delta. Het
mondingsgebied van de Okavango bestaat uit een zoetwatermoeras. Het
mondingsgebied van de Cuvelai - de Etosha Pan - is een zoutvlakte.
2p 12 Leg uit dat het mondingsgebied van de Cuvelai zout is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-21-3-o 4 / 9 lees verder

### Pagina 5

Opgave 4 – Mount Rushmore

Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 12.

Gebruik bron 9.
Aan de voet van de uitgehakte sculpturen in Mount Rushmore is door
verwering en de werking van de zwaartekracht een landschapsvorm
ontstaan die in bron 9 met de letter X weergegeven is.
1p 13 Met welk begrip wordt deze landschapsvorm aangeduid?
Kies uit:
– delta
– morene
– puinhelling
– puinwaaier

Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
Mount Rushmore ligt in een gebied waar het D-klimaat naar het westen
toe overgaat in een ander klimaat.
2p 14 Geef
– een aanwijzing uit de bronnen waaruit blijkt dat Mount Rushmore een
D-klimaat heeft;
– de naam van het klimaat waarin het D-klimaat bij Mount Rushmore
naar het westen toe overgaat.

Gebruik de bronnen 9 en 10.
In het graniet van Mount Rushmore zijn door mechanische verwering
scheuren ontstaan.
2p 15 Beschrijf in twee stappen het ontstaan van deze scheuren.

Gebruik de bronnen 11 en 12.
Door binnendringend magma veranderde het gesteente dat al aanwezig
was in kwartsiet.
2p 16 Tot welke hoofdgroep van gesteenten behoorde het gesteente dat al
aanwezig was?
Geef hiervoor een aanwijzing uit bron 12.

HA-0131-a-21-3-0 5/9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland – Brazilië

Opgave 5 – Aanleg van de Belo Monte-stuwdamin het leefgebied van de Mebêngôkre

Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 15.

Gebruik in het kaartenkatern de overzichtskaart van Brazilië. In Brazilië wordt een groot deel van de elektriciteit opgewekt met waterkrachtcentrales.
2p 17 Geef aan
– in het stroomgebied van welke grote rivier de meeste waterkrachtcentrales aangelegd zijn;
– waarom juist in deze regio zoveel waterkrachtcentrales aangelegd zijn.

Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
De Xingu ontsspringt op het Plateau van Mato Grosso. Het Plateau van Mato Grosso maakt deel uit van een groter deelgebied in Brazilië.
1p 18 Geef de naam van dit grotere deelgebied.

Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
Het ontginnen van bos in het stroomgebied van de Xingu heeft gevolgen voor het regiem van de rivier.
2p 19 Leg uit welke invloed het ontginnen van bos heeft op het regiem van de Xingu. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik in het kaartenkatern de kaart Amazonië Bodemgebruik en economie.
Een groot deel van de opgewekte elektriciteit bij de Belo Monte-stuwdiam wordt gebruikt voor de productie van aluminium.
2p 20 Geef aan
– van welk erts aluminium gemaakt wordt;
– waarom Brazilië in toenemende mate zelf aluminium produceert.

Gebruik bron 14 en het kaartenkatern.
De Belo Monte-stuwdamin heeft invloed op de hoeveelheid sediment bij de monding van de Amazone.
2p 21 Leg dit uit. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-21-3-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Gebruik bron 15.
De Belo Monte-stuwdam is aangelegd in het leefgebied van de
Mebêngôkre. Deze indianenstam heeft door protesten invloed uitgeoefend
op de oorspronkelijke plannen.
Stelling: de foto in bron 15 laat een stereotype van Amazone-indianen
zien.
2p 22 Geef
een argument voor deze stelling;
een argument tegen deze stelling.
Gebruik de bronnen 14 en 15.
Door de aanleg van de Belo Monte-stuwdam is het inwoneraantal van
Altamira gestegen. Een deel van de nieuwe inwoners komt van de
gebieden A en B op de kaart in bron 14.
2p 23 Geef de reden waarom mensen
uit gebied A vertrokken zijn.
uit gebied B vertrokken zijn.
Gebruik de bronnen 14 en 15.
3p 24 Beredeneer in drie stappen dat met de aanleg en aanwezigheid van de
Belo Monte-stuwdam belangen vanuit drie verschillende dimensies met
elkaar botsen.
HA-0131-a-21-3-o
7/9
lees verder

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 6 – Dreigend water in Nederland

Bij deze opgave hoort bron 16.

Stormvloeden zijn in het verleden aanleiding geweest voor de aanleg van de Afsluitdijk en de Deltawerken. Het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier had een andere aanleiding.

1p 25 Geef de aanleiding voor het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier.

Gebruik bron 16 en in het kaartenkatern het kaartblad Nederland Dreigend water.
Het dynamische kustbeheer en het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier zijn bedoeld om Nederland te beschermen tegen dreigend water.
1p 26 Geef vanuit de dimensie natuur nog een andere overeenkomst tussen dynamisch kustbeheer en het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier.

Het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta vervullen bij het integraal waterbeleid een steeds belangrijkere functie.
2p 27 Geef de functie die het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta steeds vaker zullen vervullen
– in de wintermaanden;
– in de zomermaanden.

Gebruik in het kaartenkatern het kaartblad Nederland Dreigend water.
De jaarlijkse overstromingskans waarop de rivierdijken ontworpen zijn is niet in alle dijkringgebieden even groot.
2p 28 Geef voor dijkringgebieden het verband tussen
– de overstromingskans en een demografisch kenmerk;
– de overstromingskans en een economisch kenmerk.

Gebruik in het kaartenkatern de kaarten J1 tot en met J5 op kaartblad Nederland Dreigend water.
Bij een doorbraak van de rivierdijk bij Rotterdam-Alexanderpolder zal het mogelijke aantal dodelijke slachtoffers in Zoetermeer, ondanks het grote inwoneraantal, relatief laag zijn.
2p 29 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-21-3-o 8/9 lees verder ► ► ►


### Pagina 9

Opgave 7 - Leefbaarheid in 's-Hertogenbosch

Bij deze opgave horen de bronnen 17 tot en met 19.

Gebruik de bronnen 17 en 18.
Hieronder staan drie uitspraken over de leefbaarheid in De Groote Wielen en de binnenstad van 's-Hertogenbosch.
Uitspraak 1: De Groote Wielen scoort op het gebied van leefbaarheid hoger dan de binnenstad.
Uitspraak 2: De zorg in De Groote Wielen wordt lager gewaardeerd dan de zorg in de binnenstad.
Uitspraak 3: de voorzieningen in De Groote Wielen en de binnenstad worden hoger dan gemiddeld gewaardeerd.

2p 30 Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Gebruik bron 19.
Een van de aspecten van het thema samenleven is binding (zie bron 18). Dit gaat over de verbondenheid van de bewoners in de wijk.
2p 31 Geef
het begrip dat wordt gebruikt om deze binding aan te geven;
de twee gegevens uit bron 19 die je kunt gebruiken om deze binding te meten.

Gebruik de bronnen 17 en 18.
De Groote Wielen is een nieuwbouwwijk.
2p 32 Geef een aanwijzing uit bron 17 en een aanwijzing uit bron 18 waaruit je kunt afleiden dat De Groote Wielen een nieuwbouwwijk is.

Gebruik bron 18.
2p 33 Beredeneer waarom de woonomgeving van De Groote Wielen beter wordt gewaardeerd dan die van de binnenstad.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-21-3-0 einde ■