# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2021
tijdvak 2
donderdag 17 juni
9.00 - 12.00 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlages: een bronnenboekje en een kaartenkatern.

Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-21-2-o

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 - Globalisering van Nike

Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.

Gebruik bron 1.
In bron 1 staat aangegeven in welke tien landen de meeste arbeiders voor
Nike werken.
2p 1 Geef aan
- welke positie in het wereldssysteem het merendeel van deze tien
landen inneemt;
- waarom juist in deze landen veel arbeiders voor Nike werken.

Gebruik bron 1.
Nike laat zijn schoenen tegenwoordig in grote fabrieken maken, omdat er
kritiek kwam op het uitbesteden van de productie aan onderaannemers.
2p 2 Onderbouw deze kritiek met twee argumenten.

Gebruik bron 2.
Technologische innovatie en vrijhandel zijn de motoren van het
globaliseringsproces. Dit blijkt ook uit de groeidoelstellingen die Nike in
2015 voor 2020 formuleerde.
2p 3 Geef een voorbeeld uit bron 2 waaruit blijkt dat Nike in 2015
- inspeselde op technologische innovatie;
- uitging van een toenemende vrijhandel.

Gebruik bron 3.
Op de website van Nike en in Nike-winkels met een ontwerpstudio is het
mogelijk om vanuit een basisontwerp je eigen sportschoenen te
ontwerpen.
2p 4 Beredeneer dat deze manier van schoenen ontwerpen een vorm van
culturele globalisering is, maar ook een vorm van individualisering.

HA-0131-a-o 2/9 lees verder

### Pagina 3

2 – Botswana in trek: migratie

Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.

2p 5 De migratie van uit en naar Botswana groeit de laatste decennia (zie
bron 5). Ook wereldwijd neemt het aantal migranten toe.
Geef twee oorzaken waardoor het aantal migranten wereldwijd toeneemt.

Gebruik het kaartenkatern.
Dankzij de politieke stabiliteit en de aanwezigheid van diamanten gaat het
economisch gezien goed in Botswana (zie bron 4). Maar eigenlijk is de
uitgangspositie van Botswana om zich economisch te ontwikkelen
ongunstig.
2p 6 Geef vanuit twee verschillende dimensies een reden waarom de
uitgangspositie van Botswana om zich economisch te ontwikkelen
eigenlijk ongunstig is.

Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
In het algemeen migreren mensen vanuit economisch zwakke landen naar
economisch sterke landen. Bij de keuze voor een vestigingsland spelen
niet alleen economische redenen een rol.
2p 7 Noteer op je antwoordblad twee andere redenen die een rol spelen bij de
keuze voor een vestigingsland.
Schrijf achter elke reden een land uit bron 5 waarvoor die reden een rol
speelt in de migratie met Botswana.

Gebruik de bronnen 5 en 6.
Het totale migratiesaldo van Botswana is positief, maar met één land
heeft Botswana een negatief migratiesaldo.
3p 8 Noem eerst het enige land waarmee Botswana een negatief migratiesaldo
heeft.
 ：：：
Beredereen vervolgens waarom Botswana met dit land een negatief
migratiesaldo heeft en met de andere landen een positief migratiesaldo
heeft.

HA-0131-a-o 3/9 lees verder ►►►

### Pagina 4

Aarde
Opgave 3 - Hawaii, eilandenketen in het midden van de Grote Oceaan
Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 10.
Gebruik de bronnen 7, 8 en 9.
Hieronder staan zeven begrippen die te maken hebben met vulkanisme
a basalt
b effusieve eruptie
c explosieve eruptie
d graniet
e schildvulkaan
f stratovulkaan
g subductie
2p 9 Noteer op je antwoordblad de letters van de drie begrippen die van toepassing zijn op het vulkanisme op Hawaii.
Gebruik de bronnen 7 en 8.
Het is te verwachten dat de actieve vulkanen Mauna Loa en Kilauea
uiteindelijk slapende vulkanen zullen worden.
2p 10 Beschrijf het proces waardoor Mauna Loa en Kilauea uiteindelijk slapende vulkanen zullen worden.
Gebruik de bronnen 7 en 10 en het kaartenkatern.
2p 11 Beschrijf in twee stappen het ontstaan van het spreidingspatroon van de neerslag op de eilanden van Hawaii.
Gebruik de bronnen 7, 9 en 10.
Onder invloed van verwering worden gesteenten op Hawaii afgebroken.
Op de lager gelegen hellingen overheerst een andere vorm van verwering
dan op de toppen van de vulkanen.
2p 12 Geef aan
- welke vorm van verwering op de lager gelegen hellingen overheerst;
- waardoor de vorm van verwering op de lager gelegen hellingen
verschilt van die op de toppen van de vulkanen.
HA-0131-a-o 4/9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 4 - Sarek National Park in Zweden

Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 13.

Gebruik de bronnen 11 en 12 en het kaartenkatern.
Sarek National Park ligt in het noorden van Zweden, ten noorden van de
poolcirkel.
2p 13 Geef aan
- welke twee klimaten vóórkomen in het noorden van Zweden;
- door welke geofactor het verschil tussen deze twee klimaten ontstaat;
- welk van deze twee klimaten Sarek National Park heeft.

Gebruik de bronnen 11 en 13 en het kaartenkatern.
In Sarek National Park in het noorden van Zweden valt weinig neerslag.
2p 14 Geef twee oorzaken waardoor in het noorden van Zweden weinig
neerslag valt.

Gebruik bron 11.
De Rapavallei is ontstaan door verschillende vormen van erosie.
1p 15 Geef aan welke vorm van erosie het dal zo breed heeft gemaakt.

Gebruik de bronnen 11, 12 en 13.
De Rapa voert jaarlijks 180.000 ton sediment af, maar de hoeveelheid
sediment varieert per seizoen.
2p 16 Leg uit in welk seizoen het meeste sediment wordt afgevoerd.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland – Brazilië

Opgave 5 – Brazilië als BRIC-land

Bij deze opgave horen de bronnen 14 en 15.

De vier BRIC-landen hebben een aantal kenmerken gemeenschappelijk.
Een van deze kenmerken is de aanwezigheid van grondstoffen zoals
mineralen, aardolie en steenkool.

2p 17 Geef
– een economisch kenmerk dat de BRIC-landen gemeenschappelijk
hebben;
– een demografisch kenmerk dat de BRIC-landen gemeenschappelijk
hebben.

Gebruik bron 14.
In bron 14 zijn de twee belangrijkste exportlanden van Brazilië
weggelaten. Land X is net als Brazilië een BRIC-land en land Y is een
centrumland.

2p 18 Noteer op je antwoordblad de letters X en Y.
Schrijf achter elke letter de naam van het juiste land.

Gebruik bron 14.
Brazilië heeft kenmerken die typerend zijn voor perifere landen, maar ook
kenmerken die typerend zijn voor centrumlanden.
2p 19 Geef met bron 14 een kenmerk van Brazilië dat
– typerend is voor een perifeer land;
– typerend is voor een centrumland.

Gebruik bron 15.
Stelling: Brazilië zal in 2040 gestegen zijn naar de top vijf van landen met
het hoogste bnp ter wereld.
3p 20 Beargumenteer deze stelling in twee stappen.
Geef ook een argument tegen deze stelling.

HA-0131-a-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 – Het wereldkampioenschap voetbal in Brazilië

Bij deze opgave horen de bronnen 16 tot en met 18.

In 2014 werd in Brazilië het wereldkampioenschap voetbal gehouden.
Hiermee werd vanuit de culturele dimensie een stereotype van Brazilië als
voetbalminnend land bevestigd.

2p 21 Geef
– vanuit de culturele dimensie nog een ander stereotype van Brazilië;
– vanuit de dimensie natuur een stereotype van Brazilië.

Gebruik de bronnen 16 en 17 en het kaartenkatern.
Het wereldkampioenschap voetbal in Brazilië werd gehouden in de
maanden juni en juli. Deze maanden vallen in de droge periode.
2p 22 Leg het ontstaan van de droge periode in Brazilië uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de bronnen 16 en 17 en het kaartenkatern.
Voor de voetballers was het gunstig dat het wereldkampioenschap in
Brazilië in de droge periode werd gehouden.
2p 23 Geef
– het andere klimaatkenmerk van Brazilië waardoor het voor de
voetballers gunstig was dat het wereldkampioenschap in deze periode
werd gehouden;
– de naam van de speelstad waar de klimaatomstandigheden voor de
voetballers in deze periode het minst gunstig waren.

Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
De mascotte van het wereldkampioenschap voetbal was het met
uitsterven bedreigde driebandgordeldier. In het landschap waar dit dier
leeft, worden meerdere zeldzame diersoorten met uitsterven bedreigd.
2p 24 Leg uit dat in dit landschap diersoorten met uitsterven worden bedreigd.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-0 7 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 - De Zuidwestelijke Delta

Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 21.

Gebruik bron 19.
De omschrijvingen a, b en c in bron 19 horen bij de overheidsinstanties:
- Rijkswaterstaat
- Tweede Deltacommissie
- waterschap

2p 25 Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de juiste overheidsinstantie en het hoogste
schaalniveau waarop deze overheidsinstantie functioneert.

omschrijving
(zie bron 19)
overheids-
instantie
hoogste schaalniveau waarop deze
overheidsinstantie functioneert

a

b

c

Gebruik bron 20.
Bij langdurige, zware noordwesterstormen stijgt de waterstand in het
Haringvliet, de Grevelingen en het Volkerak.
2p 26 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 20.
In de Zuidwestelijke Delta zijn in het kader van integraal
watermanagement verschillende projecten noodzakelijk, vooral langs de
Westerschelde.
1p 27 Geef aan waarom juist langs de Westerschelde veel projecten
noodzakelijk zijn.

Gebruik de bronnen 20 en 21.
De Zuidwestelijke Delta heeft een hogere overstromingskans dan het
dijkringgebied waarin de Randstad ligt.
Stelling: het verschil in overstromingskans tussen de Zuidwestelijke Delta
en het dijkringgebied waarin de Randstad ligt, is terecht.

3p 28 Geef
- de overstromingskans voor zowel de Zuidwestelijke Delta, als de
overstromingskans van het dijkringgebied waarin de Randstad ligt;
- een argument vóór de stelling;
- een argument tegen de stelling.

HA-0131-a-o 8 / 9 lees verder
Voor alle eindexamens, zie www.allexama.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl.nl. Pagina: 557

### Pagina 9

Opgave 8 - Transities in de gemeente Groningen

Bij deze opgave horen de bronnen 22 en 23.

Gebruik de bronnen 22 en 23.
De gemeente Groningen heeft de eerste stappen gezet om een smart city en een sustainable city te worden.
2p 29 Geef met de bronnen 22 en 23 een voorbeeld waaruit blijkt dat
– Groningen een smart city wil worden;
– Groningen een sustainable city wil worden.

Op het Zernike Science Park zijn verschillende bedrijven, onderwijsinstanties en onderzoeksinstellingen geclusterd om samen vorm te geven aan de energietransitie.
1p 30 Geef aan waarom deze clustering gunstig is.

Gebruik bron 23.
De gemeente Groningen profileert zich als fietsgemeente.
2p 31 Beredeneer dat de verzorgingsgebieden van voorzieningen in Groningen door de doorfietsroutes groter kunnen worden.

Gebruik bron 23 en het kaartenkatern.
Een van de onderdelen van het doorfietsroutenetwerk is een fietsnelweg tussen de gemeente Groningen en Assen (zie bron 23). De eerste plannen voor deze fietsnelweg zijn in 2015 gemaakt. Op dit moment zijn er slechts enkele delen van de fietsnelweg klaar. De verwachting is dat deze fietsnelweg pas in 2023 helemaal klaar is.
2p 32 Geef
– vanuit de politieke dimensie een reden waarom de aanleg van deze fietsnelweg veel tijd kost;
– een reden waarom de aanleg van de hele fietsnelweg minder prioriteit lijkt te hebben dan de overige fietspaden in het doorfietsroutenetwerk.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-o 9/9 einde