# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2021 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2021/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2021
tijdvak 1
donderdag 20 mei
9.00 - 12.00 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen twee bijlages: een bronnenboekje en een kaartenkatern.

Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-21-1-o

### Pagina 2

Wereld

Opgave 1 - Burkina Faso, Frankrijk en Vietnam

Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
In de koloniale periode is de basis gelegd van het huidige
centrum-periferiepatroon. Na de dekolonisatie behoorden Burkina Faso en
Vietnam beide tot de groep van perifere landen. Tegenwoordig neemt
Vietnam in het wereldssysteem een andere positie in.
2p 1 Geef met twee voorbeelden uit bron 2 aan waaruit deze andere positie
van Vietnam blijkt.

Gebruik bron 1.
In Burkina Faso is door de kolonisatie Frans de officiële taal geworden. In
Vietnam is de officiële taal Vietnamees gebleven.
2p 2 Beredeneer met bron 1 waarom in Burkina Faso de officiële taal Frans is
geworden, maar in Vietnam niet.

Gebruik de bronnen 2 en 3.
Neem de onderstaande tabel over op je antwoordblad.
Geef in de tabel aan welk cirkeldiagram uit bron 3 bij elk land hoort en
welk leeftijdsdiagram uit bron 3 bij elk land hoort.
[FIGUUR: Tabel met kolommen 'cirkeldiagram' en 'leeftijdsdiagram' en rijen voor Burkina Faso, Frankrijk, Vietnam. De cellen bevatten '...']
Gebruik bron 1.
2p 4 Geef twee oorzaken waardoor de ligging van Burkina Faso in de huidige
globaliserende wereld minder gunstig is dan de ligging van Vietnam.

HA-0131-a-o
2/9
lees verder ►►►

### Pagina 3

Opgave 2 – Globalisering in de bosbouw

Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.

Gebruik uit het kaartenkatern de kaart over landschapszones.
Op deze kaart staan de zes landschapszones weergegeven.
2p 5 Noteer op je antwoordblad de twee landschapszones waarin geen bos groeit.
Schrijf achter elke landschapszone waardoor daar geen bos groeit.

Gebruik de bronnen 4 en 5.
Op de kaart in bron 5 is een centrum-periferiepatroon zichtbaar. Deze kaart kan echter niet gebruikt worden om de ruimtelijke afwenteling van de centrumlanden op de perifere landen aan te tonen.
2p 6 Geef aan
– dat op de kaart in bron 5 een centrum-periferiepatroon zichtbaar is;
– dat deze kaart niet gebruikt kan worden om de ruimtelijke afwenteling van centrumlanden op perifere landen aan te tonen.

Gebruik bron 5.
In een van de BRIC-landen is de ontwikkeling in bosgebied tegengesteld aan de andere drie BRIC-landen.
1p 7 Welk BRIC-land is dit?

In Afrika is de laatste decennia veel bos gekapt.
3p 8 Geef drie redenen waarom in Afrika de laatste decennia veel bos gekapt is.
– één reden vanuit de economische dimensie;
– één reden vanuit de politieke dimensie;
– één reden vanuit de sociaal-culturele dimensie.

HA-0131-a-o 3/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 – Goudkoorts in California

Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 8.

Gebruik de bronnen 6 en 7 en het kaartenkatern.
De Sierra Nevada is miljoenen jaren geleden ontstaan door subductie.
Tegenwoordig vindt bij de Sierra Nevada geen subductie meer plaats.
Geef
- de namen van de tektonische platen die betrokken waren bij het
ontstaan van de Sierra Nevada;
- het type plaatgrens dat daar tegenwoordig voorkomt.

Gebruik de bronnen 6 en 7.
De gouddeeltjes die bij Coloma worden gevonden lagen oorspronkelijk
niet daar. Het proces waardoor bij Coloma gouddeeltjes terecht zijn
gekomen is te beschrijven in vier stappen.
Stap 1: diep in de ondergrond van de Sierra Nevada ontstaan goudaders.
3p 10 Beschrijf de volgende drie stappen in het proces waardoor bij Coloma
gouddeeltjes terecht zijn gekomen.

Gebruik bron 8.
De goudzoekers passeerden op hun reis richting de goudvelden
Lake Tahoe in de Sierra Nevada. Dit meer ligt in een afgevlakt landschap
met brede dalen.
1p 11 Geef aan door welke vorm van erosie dit afgevlakte landschap met brede
dalen is ontstaan.

Gebruik het kaartenkatern.
Het gebied ten westen van de Sierra Nevada heeft een ander klimaat dan
het gebied ten oosten van de Sierra Nevada.
2p 12 Geef aan
- welk klimaat het gebied ten westen van de Sierra Nevada heeft en
welk klimaat het gebied ten oosten van de Sierra Nevada heeft;
- waardoor dit verschil in klimaat ontstaat.

HA-0131-a-o 4 / 9 lees verder

### Pagina 5

Opgave 4 - De langste zeilwedstrijd ter wereld
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 12.

Om de juiste koers te varen maken zeilers gebruik van de overheersende zee- en luchtstromen.
Stelling 1: zee- en luchtstromen verdelen warmte en koude over het aardoppervlak.
Stelling 2: zeestromen worden onder andere aangedreven door de wind.
Stelling 3: zeestromen draaien op het noordelijk halfrond tegen de wijzers van de klok in.

2p 13 Geef voor elke stelling aan of die juist of onjuist is.

Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
De kortste route tijdens de tweede etappe, van Lissabon naar Kaapstad, gaat langs de zuidwestkust van Afrika. Toch kiezen de zeilers voor de langere, maar snellere route langs de kust van Zuid-Amerika.

1p 14 Geef de oorzaak waardoor de route langs de kust van Zuid-Amerika sneller is dan de route langs de zuidwestkust van Afrika.

De tweede etappe eindigde bij de Tafelberg in Kaapstad (zie bron 11). De basis van deze berg bestaat uit graniet. Daarop ligt een laag zandsteen.

2p 15 Geef aan tot welke hoofdgroep van gesteenten — graniet behoort; — zandsteen behoort.

Gebruik de bronnen 9 en 12 en het kaartenkatern.
De zeilers begonnen hun race in Alicante en kwamen achtereenvolgens langs de steden Hongkong, Auckland en Göteborg. In bron 12 staan de klimaatgrafieken van deze vier steden.

2p 16 Noteer onder elkaar op je antwoordblad de steden Alicante, Hongkong, Auckland en Göteborg.
Schrijf achter elke stad de letter van de bijbehorende klimaatgrafiek.

HA-0131-a-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland – Brazilië

Opgave 5 – Soja en vlees uit Brazilië

Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 15.

In het tijdschrift De Groene Amsterdammer stond over de uitbreiding van
de teelt van sojabonen (zie bron 13) de volgende uitspraak:
"De Amazone is het Wilde Westen van Brazilië. Machtige heren
beschermen hun belangen met hulp van *pistoleiros* (gewapende
bandieten)."
Met een dergelijke karakterisering wordt een bepaald beeld van het
Amazonegebied opgeroepen.

2p 17 Geef aan
– met welk begrip een dergelijk beeld wordt aangeduid;
– wie in deze uitspraak bedoeld worden met de 'machtige heren'.

Gebruik de bronnen 13 tot en met 15 en het kaartenkatern.
Door de lage prijs van het vee*voer* zijn de productiekosten van
varkensvlees in de – in Brazilië centraal gelegen – deelstaat Mato Grosso
laag.
2p 18 Geef twee oorzaken van de lage prijs van het vee*voer* in de deelstaat
Mato Grosso.

Gebruik de bronnen 13 en 15.
Mondiaal neemt de vleesconsumptie toe. Deze toename kan leiden tot
een afname van de biodiversiteit in Brazilië.
3p 19 Geef eerst een reden waarom de vleesconsumptie mondiaal toeneemt.
Benedeneer vervolgens dat een toename van de mondiale
vleesconsumptie kan leiden tot een afname van de biodiversiteit in
Brazilië.

Een boycot van Braziliaans vlees kan de vleessector in Brazilië in gevaar
brengen (zie bron 13). Good *governance* zou een boycot van Braziliaans
vlees kunnen tegen*gaan*, maar het is moeilijk om in Brazilië tot
*good governance* te komen.
2p 20 Geef twee redenen waarom het in Brazilië moeilijk is om tot
*good governance* te komen.

HA-0131-a-o 6/9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 – Het stroomgebied van de Amazone
Bij deze opgave horen de bronnen 16 tot en met 18.
Gebruik het kaartenkatern.
De Amazone heeft bij de monding het grootste debiet van alle rivieren op aarde. Dit komt door een combinatie van twee factoren.
2p 21 Geef deze twee factoren.
1p 22 Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
Geef aan in welke richting de foto in bron 16 is gemaakt.
Kies uit noord, oost, zuid of west.
Gebruik het kaartenkatern.
De Rio Negro voert in de periode juni-augustus het meeste water af.
2p 23 Leg dit uit aan de hand van de ligging van luchtdrukgebieden.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 17.
Langs de Juruá, een zijrivier van de Amazone in het westen van Brazilië, liggen meren met de vorm van een hoefijzer. Deze hoefijzervormige meren zijn oude meanders van de rivier. De vier meren die in bron 17 zijn
2p 24 aangegeven, zijn niet even oud.
Noteer de letters van deze vier hoefijzervormige meren van oud naar jong
op je antwoordblad.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
In Brazilië liggen stuwdammen niet in de Amazone zelf, maar in zijrivieren
van de Amazone.
2p 25 Geef twee fysisch-geografische oorzaken waardoor in de Amazone zelf
geen stuwdammen zijn aangelegd.
HA-0131-a-0 7/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Leefomgeving
Opgave 7 - De Noord/Zuidlijn
Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 21.
Gebruik bron 19.
2p 26 De Noord/Zuidlijn heeft de bereikbaarheid van het noorden van
Amsterdam ten opzichte van de rest van Amsterdam verbeterd.
Geef hiervan twee oorzaken met behulp van de kaart in bron 19.
Stelling: de Noord/Zuidlijn heeft de woonomgeving voor de bewoners van
het centrum van Amsterdam verbeterd.
2p 27 Geef
– een argument voor deze stelling;
– een argument tegen deze stelling.
Gebruik de bronnen 19 tot en met 21.
De Noord/Zuidlijn kan het proces van gentrification rond station
Amsterdam-Noord versterken.
2p 28 Geef aan
– waarom de Noord/Zuidlijn het proces van gentrification rond station
Amsterdam-Noord kan versterken;
– waarom het proces van gentrification voor de huidige bewoners rond
Amsterdam-Noord ongunstig kan zijn.
Gebruik de bronnen 19 en 20.
Een van de stations aan de Noord/Zuidlijn kan zich ontwikkelen tot een
van de grootste stations van Nederland.
3p 29 Geef
– de naam van dit station;
– twee redenen waarom dit station zich kan ontwikkelen tot een van de
grootste stations van Nederland.
HA-0131-a-o 8/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Dit is een examenpagina van het type opgave, met de titel 'Opgave 8 – Ruimte voor de Rivier'. De opgave vraagt de student om, met behulp van kaarten uit het 'kaartenkatern' over bodemgebruik in 1900 en de huidige situatie, veranderingen in bodemgebruik en dijkverzwaringen te analyseren. Specifieke vragen betreffen de oorzaak-gevolgrelatie van veranderingen, de redenen voor dijkverzwaringen, en waarom kribben zijn aangelegd of verwijderd in relatie tot het programma 'Ruimte voor de Rivier'. Ook wordt gevraagd naar de voorkeur voor dijkverzwaringen boven uiterwaardvergraving en de rol van Natuurmonumenten daarin. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, maar verwijst expliciet naar een bijgeleverd 'kaartenkatern'.