# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2019
tijdvak 1
dinsdag 21 mei
9.00 - 12.00 uur
aardrijkskunde

Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 55e druk.

Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-19-1-o

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 - Globalisering van Inditex
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Het Spaanse modebedrijf Inditex is een mondiaal georiënteerd bedrijf.
Toch heeft het bedrijf niet in alle landen ter wereld winkels gevestigd.
2p 1 Geef hiervoor een reden
- vanuit de politieke dimensie;
- vanuit de sociaal-culturele dimensie.

Inditex richt zich voor de verkoop van hun kleding steeds meer op
gebieden buiten Europa.
2p 2 Geef
- een demografische ontwikkeling binnen Europa waarom Inditex dat
doet;
- een economische ontwikkeling buiten Europa waarom Inditex dat
doet.

Gebruik bron 1.
In 2015 kocht Inditex voor 300 miljoen dollar een gebouw in het centrum
van New York om er een Zarawinkel te openen. Ondanks de
koopkrachtige bevolking en het grote aantal toeristen in New York, is deze
winkel nauwelijks winstgevend.
2p 3 Beredeneer met bron 1 waarom Inditex toch besloot juist in het centrum
van New York deze winkel te openen.

Gebruik bron 1 en de atlas.
Je kunt stellen dat de kledingproductie van Inditex plaatsvindt in een
perifeer gebied, maar je kunt ook stellen dat dit in een centrumgebied
gebeurt.
2p 4 Beredeneer dat dit afhankelijk is van het schaalniveau waarop je kijkt.

HA-0131-a-19-1-0 2 / 9 lees verder ► ►►

### Pagina 3

Opgave 2 – Groot-Brittannië stopt ontwikkelingshulp aan India

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik bron 1 en atlasskaart 266D.
Landen die van Groot-Brittannië ontwikkelingshulp ontvangen, zijn vaak voormalige koloniën van Groot-Brittannië.
1p 5 Welk land, dat meer dan 250 miljoen pond heeft ontvangen in 2013, is geen kolonie van Groot-Brittannië geweest?

Voor Indiёrs is Groot-Brittannië al decennialang een belangrijke migratiebestemming.
2p 6 Geef
– een positief gevolg van deze migratie voor de economische ontwikkeling van India;
– een negatief gevolg van deze migratie voor de economische ontwikkeling van India.

Gebruik bron 2.
1p 7 Geef aan dat de huidige handelsrelatie tussen Groot-Brittannië en India niet meer past in de traditionele centrum-periferieverhoudingen.

In het verleden hebben veel Britse bedrijven hun callcenters en helpdesks verplaatst naar India. De laatste jaren halen zij deze werkzaamheden vaak weer terug naar Groot-Brittannië.
2p 8 Geef twee redenen waarom Britse bedrijven dit doen.

Niet iedereen in Groot-Brittannië was het eens met de beslissing om de ontwikkelingshulp aan India stop te zetten (zie bron 2).
3p 9 Geef
– een argument vóór het stopzetten van ontwikkelingshulp aan India;
– twee argumenten tegen het stopzetten van ontwikkelingshulp aan India.

HA-0131-a-19-1-o 3 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 – Hawaii en de Azoren

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik de atlas.
Het eiland Hawaii maakt deel uit van een keten van eilanden midden in de
Grote Oceaan. Deze keten van eilanden wordt de Hawaiirug genoemd.
2p 10 Beschrijf het ontstaan van deze keten van eilanden.

Gebruik bron 1.
Uit de vulkaanvorm van Mauna Kea kun je eigenschappen van het magma
afleiden en de naam van het gesteente waaruit Mauna Kea bestaat.
3p 11 Geef
– de vulkaanvorm van Mauna Kea;
– een eigenschap van het magma;
– de naam van het gesteente waaruit Mauna Kea vooral bestaat.

Gebruik de atlas.
De Azoren zijn een groep vulkanische eilanden midden in de
Atlantische Oceaan. Deze eilandengroep maakt deel uit van een
langgerekte rug op de oceaanbodem, waar vulkanisme plaatsvindt.
2p 12 Beschrijf het ontstaan van het vulkanisme op deze langgerekte rug.

Gebruik de atlas.
Hawaii, dat in de Grote Oceaan ligt, heeft vaker te maken met tsunami’s
dan de Azoren die in de Atlantische Oceaan liggen.
2p 13 Leg uit dat Hawaii vaker te maken heeft met tsunami’s dan de Azoren.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-19-1-0 4/9 lees verder

### Pagina 5

Opgave 4 - Fossielen zoeken bij de Jurassic Coast

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.

Gebruik de bronnen 1 tot en met 3.
Ongeveer 60 miljoen jaar geleden lag de Jurassic Coast bij een
convergentie plaatgrens.
1p 14 Welke aanwijzing geeft een van de bronnen hiervoor?

Gebruik de bronnen 1 tot en met 3.
Langs de Jurassic Coast worden veel fossielen gevonden. Dit heeft te
maken met de gesteenten die hier aan het aardoppervlak liggen.
2p 15 Geef
de naam van de hoofdgroep waartoe de gesteenten behoren die langs
de Jurassic Coast aan het aardoppervlak liggen;
de oorzaak waardoor in de twee andere hoofdgroepen van gesteenten
geen fossielen gevonden worden.

Gebruik de bronnen 2 en 3.
Bij Lulworth Cove en Stair Hole worden op het kiezelstrand veel fossielen
gevonden.
2p 16 Beschrijf het exogene proces dat ervoor zorgt dat de fossielen op het
strand terechtkomen.

Gebruik de kaartbladen 70 en 76.
In Frankrijk bestaat een kust die erg lijkt op de Jurassic Coast. Ook daar
worden dicht bij elkaar fossielen uit het hele Mesozoïcum gevonden.
1p 17 Welke kust is dat?
Kies uit:
de noordkust van Bretagne
de zuidkust van Bretagne
de noordkust van Normandië
de westkust van Normandië

HA-0131-a-19-1-o 5 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland - Brazilië

Opgave 5 – Klimaten en landschappen in Brazilië

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik bron 1 en de atlas.
De klimaatgrafieken a tot en met d in bron 1 horen bij de steden Brasília,
Manaus, Porto Alegre en São Paulo.
18 2p Noteer de letters van de vier klimaatgrafieken op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de juiste stad.

Gebruik de atlas.
Hieronder staan kenmerken van drie landschappen in Brazilië: caatinga,
cerrado en selva.
a Dit landschap bestaat uit een steppechtige vegetatie.
b Dit landschap bestaat uit tropisch regenwoud.
c Door de halfjaarlijkse verschuiving van de ITCZ zijn de verschillen in
neerslag tussen de seizoenen groot.
d Er is een droge periode van ongeveer negen maanden.
e Grote delen van dit gebied staan door het geringe reliëf regelmatig
onder water.
f Voor de aanleg van onder andere sojaplantages wordt de
savanneachtige vegetatie gekapt.
19 3p Noteer de namen van deze drie landschappen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk landschap de letters van de twee bijbehorende
kenmerken.

In Brazilië worden biobrandstoffen geproduceerd. Het gebruik van
biobrandstoffen heeft voordelen en nadelen voor mens en natuur.
20 3p Neem onderstaande tabel over op je antwoordblad.
Vul de tabel verder in.

| | voordeel van het gebruik van
biobrandstoffen | nadeel van het gebruik
van biobrandstoffen |
| :--- | :--- | :--- |
| mens | Het produceren van biobrandstoffen
levert Brazilië inkomsten op. | ... |
| natuur | ... | ... |

HA-0131-a-19-1-o 6/9 lees verder

### Pagina 7

Opgave 6 - Demografie en welvaart in Brazilië
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Hieronder staan drie stellingen over de bronnen 1 en 2.
Stelling a: de groene druk in Brazilië is tussen 2000 en 2015 afgenomen.
Stelling b: de natuurlijke bevolkingsgroei in Brazilië is de laatste twintig
jaar afgenomen.
Stelling c: in de bevolkingsdiagrammen van Brazilië is het proces van
vergrijzing te herkennen.

2p 21 Noteer de letters a, b en c op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter of de stelling juist of onjuist.

Gebruik bron 1.
Sinds het einde van de twintigste eeuw draagt het sociaal-economisch
beleid van Brazilië bij aan economische groei. Gezinsplanning is een
onderdeel van dit beleid.

2p 22 Beredeneer dat gezinsplanning in Brazilië heeft bijgedragen aan
economische groei.

Gebruik kaartblad 229.
De deelstaat Bahia heeft een vertrekoversschot. De sterk verstedelijkte
deelstaat Rio de Janeiro heeft een vestigingsoverschot. Toch is de
bevolkingsgroei in Bahia groter dan in de deelstaat Rio de Janeiro.

2p 23 Beredeneer waarom de bevolkingsgroei in de deelstaat Bahia groter is
dan in de sterk verstedelijkte deelstaat Rio de Janeiro.

Gebruik de kaartbladen 228 tot en met 231.
In Brazilië bestaat zowel op nationaal schaalniveau als op het
schaalniveau van de stad een verband tussen etniciteit en welvaart.

2p 24 Noteer deze twee schaalniveaus op je antwoordblad.
Schrijf achter elk schaalniveau twee atkaartkaarten waarmee je dit verband
tussen etniciteit en welvaart kunt aantonen.

HA-0131-a-19-1-o 7 / 9 lees verder ►►►


### Pagina 8

Dit document is een examenpagina, specifiek een opgave getiteld 'Opgave 7 - De Neder-Rijn bij Arnhem' onder het thema 'Leefomgeving'. De pagina bevat geen grafieken, tabellen of figuren, maar verwijst naar 'bron 1' en een 'kaartbladen 36 en 37' uit een bronnenboekje. De opgave behandelt wiskundige/wetenschappelijke concepten gerelateerd aan overstromingsrisico, bodemgebruik en klimaatverandering in het gebied van de Neder-Rijn, specifiek rond Arnhem en Meinerswijk. De student wordt gevraagd om: 1) de belangrijkste oorzaken van toegenomen overstromingsrisico te noemen (bodemgebruik, klimaat), 2) maatregelen in Meinerswijk te benoemen en te analyseren hoe deze de waterstand beïnvloeden, en 3) de relatie tussen gebiedsontwikkeling in Meinerswijk en het overstromingsrisico/aantrekkelijkheid van Arnhem te beredeneren. De punten zijn aangegeven per subvraag (2p). Er zijn geen visuele representaties op deze pagina zelf.

### Pagina 9

Opgave 8 – Aandachtswijken in Utrecht
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De wijken Kanaleneiland-Noord, Ondiep en Overvecht-Zuid zijn gebouwd
in verschillende periodes.
1p 29 Noteer de namen van deze drie wijken in de volgorde waarin ze gebouwd
zijn, van vroeger naar later.
Gebruik bron 2.
De eerste bewoners van de wijk Kanaleneiland-Noord waren vooral jonge
gezinnen. Vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw vertrokken veel
van deze eerste bewoners uit de wijk, waardoor de
bewonerssamenstelling veranderde.
2p 30 Geef
twee woningkenmerken die bijdroegen aan het vertrek van de eerste
bewoners uit Kanaleneiland-Noord;
een sociaal-economisch kenmerk van de bewoners die vanaf de jaren
zeventig in Kanaleneiland-Noord kwamen wonen.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Een van de drie aandachtswijken heeft kenmerken waardoor het proces
van gentrificatie op gang zou kunnen komen.
3p 31 Welke wijk is dit?
Geef twee kenmerken van deze wijk waardoor het proces van
gentrificatie daar op gang zou kunnen komen.
Om de leefbaarheid in aandachtswijken te verbeteren kunnen gemeentes
aanpassingen doen in de woningvoorraad en in de openbare ruimte.
2p 32 Geef voor elk van deze twee punten een aanpassing die de gemeentes
kunnen doen om de leefbaarheid in aandachtswijken te verbeteren.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-19-1-o
einde