# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2018
tijdvak 2
woensdag 20 juni
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde

Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-18-2-0

### Pagina 2

Wereld
Opgave 1 – Globalisering in de staalindustrie
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik bron 1.
In de staalindustrie heeft tussen 1985 en 2015 global shift
plaatsgevonden.
2p 1 Toon dit aan met bron 1.

Gebruik bron 2.
De overname van Corus door Tata Steel in 2007 wijkt af van de
traditionele verhoudingen in het wereldsysteem.
2p 2 Geef aan
– om welke reden Tata Steel Corus heeft overgenomen;
– dat deze overname afwijkt van de traditionele verhoudingen in het
wereldsysteem.

Gebruik de atlas.
De twee belangrijkste grondstoffen voor staal zijn ijzererts en steenkool.
1p 3 Welk land zal als grondstoffexporteur het meest profiteren van de
global shift in de staalindustrie?

Gebruik bron 2 en kaartblad 103.
De regionale ongelijkheid in Groot-Brittannië is al relatief groot. Als Tata
Steel besluit de staalfabrieken in Groot-Brittannië te sluiten zal de
regionale ongelijkheid nog groter worden.
2p 4 Beredeneer dit.

HA-0131-a-18-2-0 2 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Opgave 2 - Diversiteit aan talen

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Wereldwijd worden zo'n 7.000 verschillende talen gesproken. De taal die
op mondiale schaal als lingua franca wordt gezien, is niet de taal die door
de meeste mensen als eerste taal wordt gesproken.

2p 5 Noem de taal
– die op mondiale schaal wordt gezien als lingua franca;
– die door de meeste mensen als eerste taal wordt gesproken.

Gebruik bron 1 en de atlas.
Bron 1 toont een lijst van zes landen waar de meeste talen worden
gesproken. Behalve Papoea Nieuw-Guinea hebben deze landen een
gemeenschappelijk demografisch kenmerk.

2p 6 Geef aan
– welk demografisch kenmerk dit is;
– waardoor juist in Papoea Nieuw-Guinea zo veel verschillende talen
konden ontstaan.

In Europese landen wordt vaak één gemeenschappelijke voertaal
gesproken, terwijl de diversiteit aan talen in Afrikaanse landen vaak veel
groter is (zie bron 1).

2p 7 Beredeeneer dit vanuit de politieke dimensie.

In (semi-)perifere landen neemt het aantal gesproken talen door
globalisering af, terwijl in centrumlanden juist steeds meer verschillende
talen worden gesproken.

2p 8 Geef aan dat door globalisering het aantal gesproken talen afneemt;
– in (semi-)perifere landen afneemt;
– in centrumlanden toeneemt.

HA-0131-a-18-2-0 3/9 lees verder

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 – De Zayandeh, een rivier in Iran

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik de atlas.
2p 9 De Zayandeh ontspringt in het Zagrosgebergte in het zuidwesten van Iran.
Beschrijf het ontstaan van het Zagrosgebergte.
Gebruik in je beschrijving de namen van de tektonische platen die hierbij
van belang zijn.

Gebruik de atlas.
2p 10 Beschrijf de invloed van het Zagrosgebergte op de hoeveelheid neerslag
in het oosten van Iran.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
De Zayandeh stroomde voorheen naar het zoutmeer van Gavkhuni.
Tegenwoordig is de rivier echter al opgedroogd voordat die het meer
bereikt.
2p 11 Leg uit dat dit te maken heeft met een demografische ontwikkeling in het
stroomgebied van de rivier.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1 en de kaartbladen 146 en 147.
De komende decennia zal de waterbalans in het stroomgebied van de
Zayandeh veranderen. Als gevolg hiervan kan een verandering binnen de
landbouw optreden.
2p 12 Geef
– de natuurlijke oorzaak waardoor de waterbalans de komende decennia
zal veranderen;
– de verandering die als gevolg hiervan binnen de landbouw kan
optreden.

HA-0131-a-18-2-o 4 / 9 lees verder

### Pagina 5

Dit is een opgavepagina voor een examen, getiteld 'Opgave 4 – De Popocatépetl in Mexico'. De student wordt gevraagd om de informatie uit bron 1 (uit het bronnenboekje) en een atlas te bestuderen om specifieke vragen te beantwoorden. Vraag 13 betreft de vulkanische vorm van de Popocatépetl en de intensiteit van vulkaanuitbarstingen, met de nadruk op oorzaak en gevolg. Vraag 14 vraagt om een uitleg van aardbevingen die plaatsvinden in de dagen voorafgaand aan een eruptie, waarbij een oorzaak-gevolgrelatie vereist is. Vraag 15 richt zich op de totstandkoming van lahars (modderstromen) na een eruptie van de Popocatépetl. Vraag 16 vraagt om uitleg over het verschil in bodemaantasting tussen het noorden en zuiden van Mexico, met verwijzing naar een atlaskaart. Er zijn geen grafieken of tabellen op deze pagina, wel wordt verwezen naar het gebruik van een atlas.

### Pagina 6

Ontwikkelingsland - Indonesië
Opgave 5 - Armoede in Indonesië
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik de atlas.
Volgens een schatting van de Indonesische regering leven 30 miljoen
Indonesiërs in extreme armoede. Atlaskaart 240G gaat over extreme
armoede.

2p 17 Toon met gegevens uit de atlas aan dat de extreme armoede door de
Indonesische regering te laag ingeschat is.

2p 18 Net als in veel andere semi-perifere landen heeft economische groei in
Indonesië tot een grotere regionale ongelijkheid geleid.
Berenedeneer dat economische groei tot een grotere regionale ongelijkheid
heeft geleid.

Gebruik bron 1.
Het eiland Java wordt vaak aangeduid als het centrum van Indonesië,
Sumatra als de semi-periferie en de andere grote eilanden als de
periferie.

2p 19 Geef met behulp van bron 1 twee argumenten tegen deze indeling.

Grote verschillen in welvaart leiden vaak tot migratiestromen. Toch is de
stroom van migranten van Papua naar Java maar klein.

2p 20 Geef hiervan een oorzaak vanuit de sociaal-culturele dimensie en een
oorzaak vanuit de politieke dimensie.

HA-0131-a-18-2-o
6/9
lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 – Bali, vakantieparadijs met natuurlijke risico’s

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Voor Australische toeristen is Indonesië, en dan met name het eiland Bali, een populaire vakantiebestemming. Dit heeft onder andere te maken met de relatieve nabijheid.
3p 21 Geef
– vanuit de dimensie natuur een reden waarom Indonesië voor Australiërs een populaire vakantiebestemming is.
– vanuit de economische dimensie een reden waarom Indonesië voor Australiërs een populaire vakantiebestemming is.
– vanuit de sociaal-culturele dimensie een reden waarom binnen Indonesië vooral Bali voor Australiërs een populaire vakantiebestemming is.

In vakantiebrochures wordt de periode mei - september beschreven als de beste periode voor strandvakanties op Bali.
2p 22 Leg uit dat deze periode het meest geschikt is voor strandvakanties. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1 en de atlas.
Borden zoals in bron 1 staan wel aan de zuidkust van Bali, maar niet aan de noordkust.
2p 23 Leg uit dat deze borden alleen aan de zuidkust van Bali nodig zijn. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de atlas.
In juli 2015 kwam het luchtverkeer van en naar Bali stil te liggen omdat op Java zo’n 40 kilometer ten westen van Banyuwangi een vulkaan uitbarstte.
2p 24 Leg uit dat een vulkaanuitbarsting op Java in deze periode van het jaar op Bali geen problemen voor het luchtverkeer zou moeten opleveren. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-18-2-o 7 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 – Dijkverlegging bij Cortenoever

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

De IJssel maakt ten zuiden van Zutphen een grote bocht (zie bron 1). In de loop van de tijd heeft deze rivierbocht zich steeds verder verplaatst.
2p 25 Leg uit dat de rivierbocht zich in de loop van de tijd steeds verder heeft verplaatst.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Om het overstromingsrisico in Nederland te verminderen zijn in het rivierengebied maatregelen genomen. Bij Cortenoever is als maatregel de dijk verlegd. Op andere plekken in Nederland zijn ook andere maatregelen genomen, zoals:
– het graven van nevengeulen;
– het verdiepen en verbreden van het zomerbed;
– het verlagen van kribben;
– het verwijderen van obstakels.

2p 26 Geef aan
– door welke twee van de bovenstaande maatregelen rivierwater sneller wordt afgevoerd;
– waarom door het verleggen van de dijk bij Cortenoever het overstromingsrisico is verminderd.

Gebruik bron 1.
Bij de besluitvorming over de dijkverlegging bij Cortenoever zijn verschillende partijen, zoals de bewoners van Zutphen, Rijkswaterstaat, de provincie Gelderland, het Waterschap en lokale boeren betrokken geweest.

2p 27 Beredeneer bij welke van deze vijf partijen de meeste weerstand bestond tegen de dijkverlegging bij Cortenoever.

Gebruik de atlas.
Om het noorden van Nederland juist in droge periodes van zoet water te voorzien, wordt de stuw bij Driel in de Neder-Rijn gesloten gehouden.

2p 28 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-18-2-o 8 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 8 – Stadswerf en Dordrecht
Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
Gebruik de bronnen 1 tot en met 3.
Het terrein waarop het project Stadswerf gerealiseerd wordt, is
geschikt voor de herstructurering zoals die in bron 1 wordt beschreven.
2p 29 Geef twee kenmerken die dit terrein geschikt maken voor deze
herstructurering.
Gebruik de kaartbladen 44 en 45 van de atlas.
Dordrecht ligt in het deel van het rivierengebied dat extra kwetsbaar is
voor overstromingen. Door Noordwaard te ontpolderen (zie at
45B1 en 45B2) is het overstromingsrisico bij Dordrecht verminderd.
2p 30 Geef aan
– waardoor het deel van het rivierengebied waarin Dordrecht ligt extra
kwetsbaar is voor overstromingen;
– dat het ontpolderen van Noordwaard bijdraagt aan het verminderde
overstromingsrisico in Dordrecht.
Gebruik de bronnen 1 tot en met 3.
Met het project Stadswerfen worden de volgende doelen nagestreefd:
a een aantrekkelijke stedelijke omgeving met een goede leefbaarheid;
b een goede aansluiting op de binnenstad van Dordrecht;
c overstromingsbewust bouwen.
3p 31 Geef bij elk van deze doelen een maatregel uit het project die bijdraagt
aan het halen van dat doel.
2p 32 Beredeneer dat Dordrecht enerzijds zou kunnen profiteren van de
nabijheid van Rotterdam, maar dat deze nabijheid anderzijds ook nadelig
kan zijn.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-18-2-0
einde