# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2018
tijdvak 1
dinsdag 22 mei
9.00 - 12.00 uur
[FIGUUR: Zwart rechthoek met witte tekst "aardrijkskunde"]

Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-18-1-o

### Pagina 2

Wereld

Opgave 1 - De geografie van LEGO

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik bron 1.
Behalve een fabriek in Denemarken heeft LEGO nog twee fabrieken in
Europa. Een van de redenen hiervoor is de nabijheid van het
hoofdkantoor in Denemarken.
2p 1 Geef nog twee redenen waarom LEGO gekozen heeft voor de locaties
van deze twee fabrieken.

Noordwest-Europa is voor LEGO een belangrijke afzetmarkt. De
demografische ontwikkeling in deze regio is echter ongunstig voor LEGO.
1p 2 Geef aan waarom de demografische ontwikkeling in Noordwest-Europa
voor LEGO ongunstig is.

Gebruik bron 1.
LEGO verkoopt de laatste tien jaar wereldwijd steeds meer producten.
Ook in Noordwest-Europa, waar de demografische ontwikkeling eigenlijk
ongunstig is, stijgen de verkoopaantallen.
2p 3 Geef aan op welke manier
– LEGO ook in Noordwest-Europa tot stijgende verkoopaantallen komt;
– tijd-ruimtecompressie de laatste tien jaar bijdraagt aan deze gestegen
verkoopaantallen.

Gebruik bron 1.
LEGO heeft in de steden München, Los Angeles en Tokyo luisterposten
gevestigd. Deze zijn zowel op mondiale als op continentale als op
nationale schaal gunstig gevestigd.
3p 4 Noteer deze drie schaalniveaus op je antwoordblad.
Geef voor elk schaalniveau aan waarom deze luisterposten gunstig
gevestigd zijn.

HA-0131-a-18-1-o 2 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 3

Opgave 2 - Steden in India

Gebruik de atlas.
De spreiding van steden in India verschilt van die in Brazilië en Australië
(zie kaartblad 214-215).
Geef
- dit verschil in spreiding;
- een oorzaak van dit verschil.

2p 5

Gebruik de atlas.
India heeft in het gebied direct ten zuiden van de Himalaya een zeer hoge
bevolkingsdichtheid.
Leg vanuit de dimensie natuur uit dat in dit deel van India zo'n hoge
bevolkingsdichtheid kon ontstaan.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

2p 6

Gebruik de kaartbladen 148 tot en met 151.
In India vinden veel mensen werk in de IT-sector, die vooral is gevestigd
in Chennai en in een andere grote stad in India.
Geef
- de naam van deze andere grote stad in India;
- met behulp van de atlas een manier waarop de overheid de vestiging
van IT-bedrijven in deze stad heeft gestimuleerd.

2p 7

Gebruik de atlassen 150B, 150D en 151D.
Er bestaat een verband tussen de thema's die op deze drie atlassen
worden afgebeeld.
Beredeneer dit verband in drie stappen.
Begin je eerste stap bij atla skaart 151D.

3p 8

HA-0131-a-18-1-o 3/9 lees verder ►►►

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 – De T-Rex in Leiden

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas.
2p 9 Geef
– de naam van het type vegetatie dat voorkomt bij de vindplaats van
T-Rex;
– de oorzaak waardoor daar geen bomen groeien.

Hieronder staan vier soorten gesteenten:
– basalt;
– marmer;
– graniet;
– zandsteen.
2p 10 Beredeeneer in welk van deze gesteenten het fossiel van de T-Rex is
gevonden.

Gebruik de atlas.
In de staat Montana is geen actief vulkanisme. In Yellowstone National
Park en de Cascade Range is wel actief vulkanisme.
Yellowstone National Park ligt net ten zuiden van Montana. De
Cascade Range is het kustgebergte ten westen van Montana (zie
atlaskaart 188).
2p 11 Noteer deze twee locaties waar wel actief vulkanisme voorkomt op je
antwoordblad.
Geef voor elke locatie aan op welke wijze het vulkanisme daar ontstaat.

Gebruik de kaartbladen 31 en 216.
Van de T-Rex, die leefde in het Krijt (zie bron 1), worden alleen in de
Verenigde Staten fossielen gevonden. In Nederland worden vlak bij een
provinciehoofdstad wel andere grote fossielen uit het Krijt gevonden.
2p 12 Geef
– de naam van deze Nederlandse provinciehoofdstad;
– de oorzaak waardoor deze fossielen alleen daar in Nederland
gevonden worden.

HA-0131-a-18-1-o 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 4 - Het Eyremeer in Australië

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas.
De klimaatgrafieken a tot en met d in bron 1 horen bij de steden
Alice Springs, Brisbane, Darwin en Melbourne.
Noteer de letters a tot en met d op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de juiste stad.

2p 13 Gebruik bron 2 en de atlas.
Het Eyremeer wordt ongeveer eens in de tien jaar gevuld met water.
Wanneer dat gebeurt, dan komt dat water vooral uit een van de rivieren
die zijn weergegeven in bron 2.
Geef de naam van deze rivier.

1p 14 Gebruik de atlas.
De oostkust van Australië staat voor een deel van het jaar onder invloed
van de zuidoostpassaat. Het Eyremeer wordt alleen gevuld in jaren waarin
deze passaatwind extra krachtig is.
Leg uit dat het Eyremeer alleen bij een extra krachtige passaatwind
gevuld wordt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

2p 15 Gebruik kaartblad 170-171.
In de omgeving van het Eyremeer valt, net als in grote delen van het
westen van Australië, te weinig neerslag voor landbouw. In de omgeving
van het Eyremeer kunnen boeren echter grondwater gebruiken om aan
landbouw te doen. In grote delen van het westen van Australië is dit niet
mogelijk.

2p 16 Geef aan
– voor welke vorm van landbouw het grondwater in de omgeving van het
Eyremeer gebruikt wordt;
– waardoor in de omgeving van het Eyremeer wel grondwater gebruikt
kan worden en in grote delen van het westen van Australië niet.

HA-0131-a-18-1-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland - Indonesië

Opgave 5 – Goudwinning op Lombok

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Door de ontwikkeling die wordt getoond in bron 2 is de werkgelegenheid op Lombok binnen de primaire sector de laatste jaren veranderd.
2p 17 Beredeneer welke verandering op Lombok binnen de primaire sector heeft plaatsgevonden.

In bron 2 is de hoeveelheid kwik weergegeven die Indonesië legaal invoert. Door illegale handel wordt in Indonesië echter nog veel meer kwik ingevoerd.
2p 18 Geef een natuurlijk kenmerk en een politiek kenmerk van Indonesië die eraan bijdragen dat er relatief veel illegale handel plaatsvindt.

Gebruik bron 1.
Bij de goudwinning is zowel op het schaalniveau van Lombok als op mondiale schaal sprake van een centrum-periferieverhouding.
2p 19 Noteer deze twee schaalniveaus op je antwoordblad.
Geef voor elk schaalniveau aan op welke manier sprake is van een centrum-periferieverhouding.

Gebruik bron 1.
De Indonesische overheid overweegt vergunningen te verlenen aan een aantal grote buitenlandse mijnbouwbedrijven om goud te winnen op Lombok. Dit kan voor de bevolking van Lombok zowel positieve als negatieve gevolgen hebben.
3p 20 Geef voor de bevolking van Lombok
– twee mogelijke positieve gevolgen;
– één mogelijk negatief gevolg.

HA-0131-a-18-1-o 6 / 9 lees verder

### Pagina 7

Opgave 6 – Thee in Indonesië

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik bron 1 en de atlas.
21 In het noorden van Sumatra wordt veel thee geproduceerd.
Geef twee fysisch-geografische kenmerken van het noorden van Sumatra waardoor dit een gunstig gebied is voor de productie van thee.

Gebruik bron 1 en de atlas.
22 Thee die op Java wordt geproduceerd is vaak van betere kwaliteit dan thee uit het noorden van Sumatra.
Leg dit uit aan de hand van de jaarlijkse verschuiving van luchtdrukgebieden.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 2.
23 Voor de aanleg van (thee)plantages wordt vaak tropisch regenwoud gekapt. Dit vergroot het risico op een bepaalde vorm van landdegradatie.
Geef aan
– welke vorm van landdegradatie dit is;
– op welke manier bij de aanleg van de theeplantage in bron 1 rekening is gehouden met het beperken van deze vorm van landdegradatie.

Gebruik bron 3.
24 In Indonesië werd in 2014 een wet aangenomen die bedrijven verplicht aan exportvalorisatie te doen.
Ber
redeneer welke invloed deze wet heeft gehad op de samenstelling van de export van thee.

HA-0131-a-18-1-0 7 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 – Het project Grensmaas

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

2p 25
Tijdens ijstijden is het Pleistoceen werd bij de Grensmaas grind afgezet. Tegenwoordig is dat niet meer het geval. Leg uit dat bij de Grensmaas tegenwoordig geen grind meer wordt afgezet. Je uitleg moet ook een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1.
Met het project Grensmaas wordt onder andere het doel nagestreefd om de veiligheid voor de bewoners in het gebied te vergroten. Geef nog twee doelen van dit project, elk vanuit een andere dimensie.

2p 26

Gebruik bron 1 en de atlas.
Bij de Grensmaas was het mogelijk om over een lang traject allerlei verschillende maatregelen te nemen om meer ruimte voor de rivier te maken en de rivier vrij te laten meanderen. Op andere plekken was het langs de grote rivieren niet mogelijk om zulke grootschalige maatregelen te nemen. Geef de reden waarom het mogelijk was om de Grensmaas over een lang traject vrij te laten meanderen.

1p 27

2p 28
Leg uit dat door de maatregelen van het project Grensmaas het overstromingsrisico verder stroomafwaarts afneemt. Je uitleg moet ook een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1 en de atlas.
In het Consortium Grensmaas werken verschillende partijen samen. Om het volledige gebied van de Grensmaas opnieuw in te richten werkt het Consortium samen met nog een andere partij. Geef aan:
– welk begrip van toepassing is op de samenwerking van de verschillende partijen in het Consortium Grensmaas;
– met welke partij het Consortium Grensmaas samenwerkt om het volledige gebied van de Grensmaas opnieuw in te richten.

2p 29

HA-0131-a-18-1-o 8/9 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 8 – De nieuwe spoorzone in Breda

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
In de wijk aan de noordzijde van het station in Breda vindt momenteel een transformatie plaats. De nabijheid van het station is niet het enige kenmerk van deze wijk waarom juist daar een transformatie plaatsvindt.
2p 30 Geef nog twee kenmerken van deze wijk waarom deze transformatie juist daar plaatsvindt.

Gebruik bron 1.
Bij de transformatie van de spoorzone is bewust gekozen voor een mix van verschillende functies.
2p 31 Beredeneer dat de mix van verschillende functies moet bijdragen aan een grotere subjectieve veiligheid van mensen in de openbare ruimte.

Gebruik bron 1.
De transformatie van de spoorzone kan zowel positieve als negatieve effecten hebben.
2p 32 Geef als gevolg van de transformatie van de spoorzone
– een mogelijk positief effect voor de binnenstad van Breda;
– een mogelijk negatief effect voor de huidige bewoners van de spoorzone.

Gebruik de atlas.
Breda maakt op nationaal schaalniveau deel uit van een stedelijk netwerk. Ten opzichte van de andere steden in dit stedelijk netwerk heeft Breda op een ander schaalniveau de meest gunstige ligging.
2p 33 Geef aan
– van welk nationaal stedelijk netwerk Breda deel uitmaakt;
– waarom Breda op een ander schaalniveau zo’n gunstige ligging heeft.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-18-1-o 9 / 9 einde ■