# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2015 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2015/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2015
tijdvak 2
dinsdag 16 juni
13.30 - 16.30 uur
[FIGUUR: Zwart vlak met de tekst "aardrijkskunde"]
Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Dit examen bestaat uit 34 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-15-2-0

### Pagina 2

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

Wereld

Opgave 1 – Kledingindustrie in Bangladesh

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik bron 1.
In de kledingindustrie heeft global shift plaatsgevonden.
1p 1 Toon dit aan met behulp van bron 1.

In de top 10 van kledingexporterende landen staan ook Europese landen.
Dit is opvallend, omdat de lonen in de kledingindustrie in Europa hoger
liggen dan in landen als China of Bangladesh.
1p 2 Welk kenmerk van de kledingindustrie in deze Europese landen zorgt
ervoor dat deze landen toch grote kledingexporteurs kunnen zijn?

Veel westerse winkelketens laten hun kleding maken door
kledingbedrijven in Bangladesh. Deze kledingbedrijven zijn daar gevestigd
omdat de productiekosten van kleding daar laag zijn. Dat komt niet alleen
door de lage lonen in Bangladesh.
3p 3 Geef nog drie kenmerken van Bangladesh waardoor de productiekosten
van kleding daar laag zijn.

Het instorten van een kledingfabriek in Bangladesh in 2013 kreeg
wereldwijd veel media-aandacht (zie bron 2). Deze ramp kan op termijn
bijdragen aan een verbetering van de arbeidsomstandigheden, maar ook
aan economische stagnatie in Bangladesh.
2p 4 Geef aan op welke wijze de ramp kan bijdragen aan
– een verbetering van de arbeidsomstandigheden in Bangladesh;
– economische stagnatie in Bangladesh.

HA-0131-a-15-2-o 2/9 lees verder ►►►

### Pagina 3

Dit document is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 2 - Bevolkingsdichtheid'. De pagina bevat tekstuele vragen en instructies die verwijzen naar een externe bron (bron 1). De kernonderwerpen zijn demografische begrippen en de relatie tussen bevolkingsdichtheid, BNP per inwoner, en de verdeling van bevolking in stedelijke gebieden. Visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren ontbreken op deze specifieke pagina. De student wordt gevraagd om demografische begrippen te identificeren, deze te koppelen aan landen (Australië, India, Zuid-Korea), de relatie tussen BNP per inwoner en bevolkingsdichtheid te analyseren, en argumenten te formuleren over de stelling dat de bevolkingsdichtheid in semi-perifere landen zal toenemen. De opdrachten variëren in puntentoegekendheid (2p, 1p, 3p).

### Pagina 4

Dit is een examenpagina met de titel 'Opgaaf 3 – Klimaten in Zuid-Amerika' onder het algemene vak 'Aarde'. De pagina is een opgave en vereist dat de student gebruik maakt van een bronnenboekje en een atlas. De opgave stelt vragen over klimaten in Zuid-Amerika, specifiek gericht op het identificeren van steden met bepaalde klimaateigenschappen, het uitleggen van klimaattypen (tropisch regenwoudklimaat, savanneklimaat) en de relatie met de breedtegraad en de Köppen-klimaatclassificatie. Studenten moeten ook informatie uit de atlas gebruiken om gebieden te identificeren met specifieke vegetatie (grassteppe) en de redenen daarvoor te verklaren. Visuele elementen zijn niet direct aanwezig op deze pagina, maar er wordt wel verwezen naar kaarten (kaartbladen 202, 222) en diagrammen (klimaatdiagrammen) die waarschijnlijk in de bijlagen of bronnenboekje staan. De vragen testen begrip van geografische concepten zoals klimaatindeling, breedtegraad, vegetatie en de relatie tussen deze factoren.

### Pagina 5

Opgave 4 - Banff National Park

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik de atlas.
Banff National Park ligt in Canada ten westen van Calgary. Het park maakt deel uit van een groot plooiingsgebergte.

2p 13 Geef
- de naam van dit grote plooiingsgebergte;
- de naam van de plooiingsfase waarin dit grote plooiingsgebergte is gevormd.

Gebruik bron 1.
Op de steile hellingen in Banff National Park vindt mechanische verwering plaats.

2p 14 Beschrijf de wijze waarop mechanische   verwering daar plaatsvindt.

Gebruik bron 1.
De   landschapsvorm bij de letter a in de bron is ontstaan als gevolg van exogene processen.

1p 15 Met welk begrip wordt deze   landschapsvorm aangeduid?
Kies uit: delta, lawine, modderstroom, puinhelling.

Het ontstaan van Moraine Lake (zie bron 1) is ongeveer 65 miljoen jaar geleden begonnen en heeft een aantal stappen doorlopen. De volgende stappen zijn te onderscheiden:
a Er werd een morene gevormd.
b Gletsjers breidden zich uit en vormden een U-dal.
c Er vormde zich een smeltwatermeer.
d De gesteenten in Banff National Park werden geplooid.
e Erosie door stromend water vormde een V-dal.

2p 16 Noteer op je antwoordblad de letters a tot en met e in de juiste volgorde van oud naar jong.

HA-0131-a-15-2-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland – Indonesië
Opgave 5 – Economie van Indonesië

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Indonesië wordt samen met landen als Mexico en Turkije vaak
toegevoegd aan de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India, China). Deze
zeven landen hebben een aantal kenmerken gemeenschappelijk die eraan
bijdragen dat deze landen opkomende grootmachten zijn.
2p 17 Geef van deze zeven opkomende grootmachten een gemeenschappelijk
kenmerk;
– economisch kenmerk;
– demografisch kenmerk.

Atlaskaart 154D toont de verdeling van de beroepsbevolking over de drie
economische sectoren van onder andere Indonesië. Deze verdeling is een
gemiddelde van heel Indonesië.
2p 18 Noteer de deelgebieden Papua en Bali op je antwoordblad.
Schrijf achter elk deelgebied welke economische sector daar een veel
groter aandeel heeft dan het gemiddelde van Indonesië.

Gebruik bron 1.
In bron 1 is van elk van de vijf grote Indonesische eilanden de provincie
met het hoogste en de provincie met het laagste percentage werkenden in
de formele sector weergegeven.
1p 19 Op welk eiland is het verschil tussen de provincies het grootst?

In bron 1 zijn de Molukken niet opgenomen.
2p 20 Beredeneer of het aandeel werkenden in de formele sector in de
Molukken groter, kleiner of ongeveer gelijk is aan het gemiddelde van
Indonesië.

De Indonesische regering zet steeds meer in op exportvalorisatie.
Stelling: door exportvalorisatie zal het aandeel werkenden in de informele
sector toenemen.
2p 21 Geef een argument vóór en een argument tégen deze stelling.

HA-0131-a-15-2-o 6/9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 - De Bromo op Java

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik bron 1 en de atlas.
De Bromo is een vulkaan in het oosten van Java, die deel uitmaakt van een lange keten van vulkanen.
3p 22 Geef
– een beschrijving van de wijze waarop de vulkanen in deze keten zijn ontstaan;
– de namen van de tektonische platen die hierbij betrokken zijn.

Gebruik bron 1 en kaartblad 152.
De rokende vulkaan op de achtergrond in bron 1 is de Semeru, de hoogste berg van Java.
1p 23 In welke kijkrichting is deze foto genomen?
Kies uit: noorden, oosten, zuiden, westen.

De Bromo ligt in een caldera. Deze caldera ontstond na afloop van een grote vulkaanuitbarsting.
2p 24 Beschrijf de wijze waarop deze caldera is gevormd.

Gebruik de atlas.
In een bepaalde periode van het jaar valt in de omgeving van de Bromo veel neerslag. In combinatie met een vulkaanuitbarsting kan dat leiden tot een natuurlijk gevaar.
2p 25 Geef aan
– welk natuurlijk gevaar dat is;
– in welke periode van het jaar in de omgeving van de Bromo veel neerslag valt.
Kies uit: december-maart, april-juli en augustus-november.

HA-0131-a-15-2-o 7 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 – Van kanaliserng naar Ruimte voor de Rivier

In het verleden zijn grote delen van de Rijn en de Maas gekanaliseerd en
bedijkt. Deze ingrepen hebben bijgedragen aan een afname van de
vertragings tijd.
26
2p
Geef nog twee ingrepen die in het stroomgebied van de Rijn en de Maas
werden gedaan die hebben bijgedragen aan een afname van de
vertragings tijd.
Om de Maas in Nederland het hele jaar door bevaarbaar te houden, zijn
stuwen aangelegd.
27
1p
Geef een kenmerk van de Maas waardoor de aanleg van stuwen
noodzakelijk is.

Gebruik kaartblad 43.
In de Neder-Rijn zijn ook stuwen aangelegd. De stuw bij Driel heeft naast
het bevaarbaar houden van de Neder-Rijn nog een andere functie.
Welke functie is dit?
28
1p

Sinds de aanleg van dijken langs de grote rivieren is het binnendijkse
gebied steeds lager komen te liggen. De uiterwaarden zijn juist steeds
hoger komen te liggen.
29
2p
Geef aan waardoor
— het binnendijkse gebied steeds lager is komen te liggen;
— de uiterwaarden steeds hoger zijn komen te liggen.

Het huidige beleid om overstromingen te voorkomen bestaat sinds midden
jaren negentig.
30
2p
Geef een voordeel en een nadeel van dit huidige beleid.

HA-0131-a-15-2-o
8/9
lees verder

### Pagina 9

Opgave 8 - Maastricht Céramique

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

De traditionele industrie is grotendeels uit Nederland verdwenen. Ook in
de wijk Céramique in Maastricht (zie bron 1) is dit gebeurd.
2p 31 Geef van het verdwijnen van de traditionele industrie uit Nederlandse
steden zoals Maastricht
– een oorzaak op mondiale schaal;
– een oorzaak op lokale schaal.

Gebruik bron 1.
De nieuwe inrichting van Céramique past in het compacte stadbeleid dat
als doel heeft verschillende functies een plek te geven in de stad.
2p 32 Geef aan
– op welke manier in Céramique invulling wordt gegeven aan dit beleid.
– waarom de overheid dit beleid voert.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
De ligging en het industriële verleden van Céramique maken de wijk
geschikt voor de herontwikkeling zoals die in bron 1 is beschreven.
2p 33 Geef aan waarom Céramique
– gezien de ligging geschikt is voor deze herontwikkeling;
– gezien het industriële verleden geschikt is voor deze herontwikkeling.

Gebruik atlasskaart 28B.
Maastricht is een belangrijk centrum in Zuid-Limburg. Als je uitzoomt, kun
je tot de conclusie komen dat Maastricht een ongunstige relatieve ligging
heeft, maar ook dat Maastricht een gunstige relatieve ligging heeft. Dit is
afhankelijk van het schaalniveau waarnaar je uitzoomt.
2p 34 Beredeneer dat je op verschillende schaalniveaus tot een andere
conclusie kunt komen over de relatieve ligging van Maastricht.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-15-2-o 9 / 9 einde