# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2015 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2015/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2015
tijdvak 1
dinsdag 26 mei
9.00 - 12.00 uur
a a r d r i j k s k u n d e

Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Dit examen bestaat uit 34 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-15-1-o

### Pagina 2

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

Wereld

Opgave 1 - Top 8 economische grootmachten

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
De analist David Sterman heeft een ranglijst gemaakt van de
economische grootmachten tussen 2015 en 2040 (bron 1). Dit heeft hij
gedaan op basis van de volgende criteria:
- het bnp;
- de koopkracht van de bevolking;
- de omvang van de middenklasse;
- de leeftijdsopbouw van de bevolking;
- de omvang van de natuurlijke hulpbronnen.

Gebruik bron 1.
De landen Brazilië, Rusland, India en China worden samen aangeduid als
de BRIC-landen.
Welk BRIC-land zal volgens deze bron een ontwikkeling doormaken die
afwijkt van die van de andere BRIC-landen?

Gebruik bron 1.
Japan en Brazilië zullen tussen 2015 en 2040 volgens bron 1 elk een
andere ontwikkeling doormaken. Dit wordt onder andere veroorzaakt door
het verschil in leeftijdsopbouw tussen deze twee landen.
Berédeneer dat dit verschil bijdraagt aan de andere ontwikkeling die voor
deze landen in bron 1 wordt voorspeld.

Australië zal volgens David Sterman in 2040 tot de top 8 van de
economische grootmachten behoren. Australië dankt deze hoge notering
vooral aan de grote omvang van de natuurlijke hulpbronnen.
Berédeneer dat dit criterium de komende decennia steeds belangrijker
wordt om een economische grootmacht te zijn.

1p 1

2p 2

2p 3

HA-0131-a-15-1-o
2 / 8
lees verder

### Pagina 3

4 (2p)
Gebruik bron 1.
Landen met een groot aantal inwoners scoren relatief hoog op de lijst van
David Sterman. Toch staan in de top 8 van 2020 vier landen die in dat
jaar niet tot de acht landen met het grootste aantal inwoners behoren.
Welke vier landen zijn dit?

Opgave 2 – Globalisering van de filmindustrie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

In vergelijking met de traditionele industrieën heeft bij de filmindustrie
minder uitschuiving plaatsgevonden.
5 Geef aan
- welk onderdeel van de productiekete bij de traditionele industrieën
vaak werd uitgeschoven en bij de filmindustrie minder;
- waarom dit onderdeel bij de filmindustrie minder werd uitgeschoven.

Hollywoodfilms zijn een belangrijk Amerikaans exportproduct. De export
van Hollywoodfilms heeft niet alleen betrekking op de economische
dimensie.
6 Geef aan
- op welke dimensie de export van Hollywoodfilms nog meer betrekking
heeft;
- met welk begrip de wereldwijde invloed van Hollywoodfilms vanuit
deze dimensie wordt aangeduid.

India heeft een grote filmindustrie in Bollywood. Deze filmindustrie is veel
groter dan die in China en ook veel eerder tot bloei gekomen.
7 Geef hiervoor een politieke reden.

Bollywoodfilms worden niet alleen in bioscopen in Azië gedraaid, maar
ook in bioscopen in een aantal westerse landen (zie bron 2).
8 Geef aan
- in welke twee westerse landen de meeste Bollywoodfilms worden
gedraaid;
- waarom juist in die landen veel Bollywoodfilms worden gedraaid.

Gebruik kaartblad 218 uit de atlas.
Bollywoodfilms zijn ook populair in landen aan de oostkust van Afrika (zie
bron 2). In de middeleeuwen vond er al culturele uitwisseling plaats
tussen India en de oostkust van Afrika.
9 Beredeneer met behulp van kaartblad 218 dat de culturele uitwisseling
tussen India en Oost-Afrika toen al makkelijk tot stand kon komen.

HA-0131-a-15-1-o 3 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 – Het eiland Réunion

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik bron 1.
10 Geef van het gesteente bij de letter a in deze bron
- de specifieke naam;
- de naam van de hoofdgroep waartoe dit gesteente behoort.

Gebruik de atlassen 213, 216B en 217A.
Réunion maakt deel uit van de Maskarenen- of Mascarenenrug, een keten
van eilanden, waartoe bijvoorbeeld ook Mauritius behoort. Alle eilanden in
de keten zijn van vulkanische oorsprong, maar tegenwoordig komt alleen
op Réunion actief vulkanisme voor.
11 Geef aan
- op welke wijze de Maskarenenrug is ontstaan;
- waardoor op Réunion wel actief vulkanisme voorkomt en op Mauritius
niet meer.

Gebruik bron 2.
Sinds de laatste uitbarsting zo’n twaalfduizend jaar geleden is de vulkaan
Piton de Neiges op Réunion niet meer actief geweest. De hoogte van de
vulkaan is sindsdien afgenomen door afbraak van gesteenten.
12 Beschrijf op welke wijze het klimaat op Réunion de afbraak van
   gesteenten beïnvloedt.

Gebruik bron 2.
13 Geef aan
- wat de overheersende windrichting is op Réunion;
- welke twee gegevens uit bron 2 je moet combineren om af te leiden
  dat deze windrichting op Réunion overheerst.

HA-0131-a-15-1-o 4/8 lees verder ►►►

### Pagina 5

Dit is een opgavenpagina voor een examen met als titel 'Opgave 4 - De trek van de gnoes in Oost-Afrika'. De pagina vraagt de student om bronnen 1 en 2 uit een bronnenboekje te bestuderen. Vervolgens wordt gebruik van de atlas gevraagd om de hoofdklimate van Oost-Afrika te identificeren volgens het Köppen-systeem en kenmerken te benoemen die bijdragen aan dit klimaat. Verder wordt de student gevraagd om, aan de hand van bron 2 en atlas, de natuurlijke plantengroei te koppelen aan de gnoestrek in het gebied. Tot slot wordt een specifieke periode van droogte in de Serengeti geanalyseerd, met de bijbehorende trek van de gnoes, waarbij gevraagd wordt naar de maand waarin dit plaatsvindt en de redenen voor de oversteek van de Mararivier, inclusief de neerslagpatronen.

### Pagina 6

Ontwikkelingsland - Indonesië

Opgave 5 – Tsunami's

Gebruik de atlas.
Tweede kerstdag 2004 vond voor de kust van Sumatra een zware aardbeving plaats. De tsunami die daarop volgde, kostte ongeveer 290.000 mensen het leven.
17 Geef aan
– welk type plaatbeweging deze aardbeving veroorzaakte;
– waardoor bij dit type plaatbeweging zulke zware aardbevingen ontstaan.

De golf die ontstond na de aardbeving was op volle zee nauwelijks merkbaar. Aan de kust veranderde deze echter in een alles verwoestende tsunami.
18 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de atlas.
De meeste slachtoffers van de tsunami vielen in Indonesië. Vooral Aceh werd zwaar getroffen. Op Kalimantan en Sulawesi was de tsunami echter nauwelijks merkbaar.
19 Wat is daarvan de oorzaak?

Gebruik de atlas.
Atlantkaart 156E toont een tsunami die op een andere wijze is ontstaan dan de tsunami van tweede kerstdag 2004.
20 Beschrijf de wijze waarop deze andere tsunami is ontstaan.

Opgave 6 – Van palmolie naar algenteelt?

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

De vraag naar palmolie neemt al jaren toe.
21 Geef twee mondiale ontwikkelingen die leiden tot een grotere vraag naar palmolie.

Op eilanden als Sumatra, Kalimantan en Sulawesi bevinden zich uitgestrekte oliepalmplantages. Op Java zijn deze plantages vrijwel niet aangelegd.
22 Geef aan waarom deze plantages op Java niet zijn aangelegd.

HA-0131-a-15-1-o 6 / 8 lees verder

### Pagina 7

Gebruik bron 1.
Indonesië is zeer geschikt voor de teelt van algen.
2p 23 Geef twee fysisch-geografische kenmerken die Indonesië geschikt maken
voor de teelt van algen.
De aanleg van oliepalmplantages heeft enkele nadelen. Bij algenteelt
spelen deze nadelen niet.
2p 24 Geef twee van deze nadelen.
Deskundigen op het gebied van biobrandstoffen verwachten dat over
enkele tientallen jaren de prijs van biobrandstof gemaakt uit algen kan
concurreren met de prijs van fossiele brandstoffen (zie bron 1).
2p 25 Geef twee argumenten die deskundigen hiervoor kunnen aandragen.
Leefomgeving
Opgave 7 - Ruimte voor de Rivier in de IJsseldelta
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik de atlas Nederland Reliëf.
In de tijd dat er nog geen dijken waren, beschermden de bewoners van de
IJsseldelta hun huizen al tegen overstromingen.
1p 26 Op welke manier beschermden de inwoners zich toen tegen
overstromingen?
Gebruik de atlas.
Een hoge piekafvoer in de Rijn leidt tot een overstromingsrisico in de
IJsseldelta. Dit overstromingsrisico wordt nog hoger als er tegelijkertijd
een (noord)westerstorm is op het IJsselmeer.
2p 27 Leg uit dat door een (noord)westerstorm op het IJsselmeer het
overstromingsrisico in de IJsseldelta nog hoger wordt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
In het kader van Ruimte voor de Rivier wordt ten zuiden van Kampen een
hoogwatergeul aangelegd (zie bron 1). Eén van de functies van deze
hoogwatergeul is het vergroten van de veiligheid in de IJsseldelta.
2p 28 Geef aan
– welke functie de hoogwatergeul nog meer kan vervullen;
– bij welk onderdeel van de drietrapsstrategie de aanleg van de
hoogwatergeul past.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende
pagina.
HA-0131-a-15-1-o
7/8
lees verder

### Pagina 8

Gebruik bron 1 en de overzichtskaart van Midden-Nederland in de atlas.
Stelling: het gebied ten zuiden van Kampen is vanuit sociaalgeografisch
oogpunt geschikt voor de aanleg van een hoogwatergeul.
1p 29 Geef hiervoor een argument.

Opgave 8 – Herstructurering Den Haag Escamp

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 4 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.

Gebruik de atlas
Den Haag Zuidwest is een deelgebied binnen Den Haag Escamp. Den
Haag Zuidwest is een prioriteitswijk.
1p 30 Op welke atijskaart kun je dit aflezen?

Na 1965 ging de leefbaarheid in Den Haag Zuidwest snel achteruit (zie
bron 3).
2p 31 Beredeneer waarom de leefbaarheid juist toen snel achteruit ging.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
Stel je wilt een inschatting maken van de leefbaarheid. Het maakt dan een
groot verschil of je dat doet op het schaalniveau van Den Haag Escamp of
op het schaalniveau van Den Haag Zuidwest.
2p 32 Beredeneer dit.

Gebruik bron 4.
In Den Haag Escamp heeft herstructurering plaatsgevonden. Dit had te
maken met woningkenmerken en de daarmee samenhangende
bewonerskenmerken in dit stadsdeel.
3p 33 Geef met behulp van bron 4
– twee woningkenmerken van dit stadsdeel en;
– twee bewonerskenmerken van dit stadsdeel.

De herstructurering in Den Haag Escamp vond plaats tussen 2000 en
2013 (zie bron 3). Tegenstanders van deze herstructurering zijn van
mening dat de sociale problemen in Den Haag hierdoor niet zullen
afnemen.
2p 34 Geef twee argumenten waarmee zij hun standpunt kunnen onderbouwen.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-15-1-0
8/8
Beschikbaar gesteld door Stichting Studieveleiding Leiden (SSL).