# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2014 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2014/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2014
tijdvak 2
dinsdag 17 juni
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde

Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-0131-a-14-2-0

### Pagina 2

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk gebruiken.

Wereld

Opgave 1 - Opkomende markten

Gebruik de atlas.
De vier grootste opkomende markten worden aangeduid als de
BRIC-landen. Aan de BRIC-landen worden in de atlas nog drie landen
toegevoegd. Deze landen en de BRIC-landen hebben een demografisch
kenmerk gemeenschappelijk, dat er samen met de snelle economische
groei voor zorgt dat deze landen de grote opkomende markten zijn.
2p 1 Geef aan
- welke drie landen in de atlas aan de BRIC-landen worden toegevoegd;
- welk demografisch kenmerk deze landen met de BRIC-landen
gemeenschappelijk hebben.

De BRIC-landen kennen de laatste jaren een snel groeiende economie.
De economie in veel traditionele centrumlanden groeit de laatste jaren
echter niet of nauwelijks.
Eén van de oorzaken voor die niet of nauwelijks groeiende economie is de
demografische situatie in deze landen.
2p 2 Leg uit dat de demografische situatie in veel traditionele centrumlanden
niet gunstig is voor economische groei.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

De economische groei in Rusland komt voor een groot deel op een
andere manier tot stand dan de economische groei in China en India.
1p 3 Op welke manier komt de economische groei in Rusland vooral tot stand?

Gebruik de atlas.
Naast overeenkomsten bestaan er tussen de vier BRIC-landen ook grote
verschillen, bijvoorbeeld in de levensomstandigheden.
2p 4 Geef aan
- welke indicator het meest geschikt is om de levensomstandigheden
tussen landen te vergelijken;
- in welk BRIC-land de levensomstandigheden volgens deze indicator
het best zijn;
- in welk BRIC-land de levensomstandigheden volgens deze indicator
het slechtst zijn.

HA-0131-a-14-2-0
2/9
lees verder ►►►

### Pagina 3

Het laatste decennium investeren bedrijven uit de BRIC-landen in toenemende mate in westerse landen. Dit doen ze bijvoorbeeld door westerse bedrijven over te nemen.
2p 5 Geef twee redenen waarom bedrijven uit de BRIC-landen westerse bedrijven overnemen.

Opgave 2 – Cultuurgebieden

Gebruik de atlas.
Op de atlassen 241A en 241B wordt de wereld op verschillende manieren ingedeeld in deelgebieden. Indonesië wordt op de twee kaarten tot een ander cultuurgebied gerekend.
1p 6 Welk criterium is op kaart 241B gebruikt om Indonesië in te delen?

Gebruik de atlas.
Op atalskaart 241B wordt dwars door de Filipijnen een grens getrokken.
2p 7 Geef aan
– waarom een deel van de Filipijnen tot het westers cultuurgebied gerekend wordt;
– uit welke atlasskaart je dit kunt afleiden.

Groot-Brittannië heeft in het verleden veel koloniën gehad. Enkele voormalige koloniën, zoals Australië en Canada, worden op atlasskaart 241B gerekend tot het westers cultuurgebied. Andere voormalige koloniën zoals Kenia en India worden dat niet.
2p 8 Beredeneer dat de indeling bij het westers cultuurgebied verband houdt met het type kolonie dat Australië en Canada waren.

Gebruik de atlas.
Het Caribisch gebied wordt op atalskaart 241A ingedeeld bij het cultuurgebied Latijns-Amerika. Toch wordt het Caribisch gebied soms ook als een apart cultuurgebied beschouwd.
2p 9 Beredeneer met behulp van een atlasskaart over Latijns-Amerika dat je het Caribisch gebied ook als een apart cultuurgebied kunt beschouwen.

HA-0131-a-14-2-o 3 / 9 lees verder

### Pagina 4

Aarde

Opgave 3 - Schuivende platen in Nieuw-Zeeland

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik bron 1.
Zowel het Noordereiland als het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland worden
regelmatig getroffen door aardbevingen.
2p 10 Leg uit op welk van deze twee eilanden alleen ondiepe aardbevingen
voorkomen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1.
In de vulkanische zone op het Noordereiland stijgt magma op richting het
aardoppervlak. Ten oosten van de vulkanische zone gebeurt dit niet.
2p 11 Leg uit dat ten oosten van de vulkanische zone geen magma opstijgt
richting het aardoppervlak.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 2 en kaartblad 170-171.
De foto's in bron 2 zijn, in willekeurige volgorde, van de bergen
Aoraki/Mount Cook, Ruapehu en Taranaki/Mount Egmont.
2p 12 Welke foto (a, b of c) is van de berg Aoraki/Mount Cook?
Geef een argument voor je keuze.

Gebruik kaartblad 216.
Nieuw-Zeeland maakt deel uit van de ‘ring van vuur’. Dit is een zone
rondom de Grote Oceaan waar veel subductie plaatsvindt. De kaarten
216A tot en met D geven elk een aanwijzing voor het optreden van
subductie in de ‘ring van vuur’.
3p 13 Neem de letters A tot en met D over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter een aanwijzing die de betreffende atlasskaart geeft
voor het optreden van subductie in de ‘ring van vuur’.

HA-0131-a-14-2-o 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 4 – Cappadocia
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

In het midden van Turkije ligt de regio Cappadocië. Miljoenen jaren
geleden was hier sprake van actief vulkanisme, waarbij een 150 meter
dikke laag van vulkanische gesteenten werd gevormd. In deze gesteenten
is vooral door erosie een kenmerkend landschap ontstaan van pilaren of
‘schoorstenen’ (zie bron 1). Deze schoorstenen bestaan onder andere uit
lagen van tufsteen (aan elkaar gekitte vulkanische as) en lava.

Gebruik bron 1.
14 1p Welk van de gesteenten a, b of c is het zachtst?
Cappadocië kent een steppeklimaat en is één van de droogste delen van
Turkije. Toch vindt er veel erosie door stromend water plaats. Dit wordt
onder andere veroorzaakt door het zachte gesteente en het aanwezige
reliëf.
15 2p Geef nog twee oorzaken die bijdragen aan de erosie door stromend water
in Cappadocië.

Gebruik kaartblad 222.
In het binnenland van Turkije komt naast het BS-klimaat nog een ander
klimaat uit de indeling van Köppen voor. Het gebied waar dit klimaat
voorkomt, ontvangt meer neerslag dan Cappadocië.
16 2p Geef aan
– welk klimaat uit de indeling van Köppen nog meer in het binnenland
van Turkije voorkomt;
– waardoor in het gebied waar dit klimaat voorkomt meer neerslag valt
dan in Cappadocië.

Gebruik de atlas.
Hieronder staan twee stellingen die betrekking hebben op Cappadocië.
stelling 1: Cappadocië is binnen Turkije één van de meest kwetsbare
gebieden voor verwoestijning.
stelling 2: In Cappadocië is het in januari zo koud dat er sneeuw kan
blijven liggen.
17 2p Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad.
Geef achter elk cijfer aan
– of de stelling juist of onjuist is;
– welke atlatkasrt het meest geschikt is om dit aan te tonen.

HA-0131-a-14-2-o 5 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland – Indonesië

Opgave 5 – Klimaatverschillen

Gebruik de atlas.
Behalve het tropisch regenwoudklimaat (Af) komen in Indonesië nog twee
klimaten voor.
Geef aan
– welke twee klimaten dat zijn;
– wat voor elk van deze twee klimaten de oorzaak is van de
aanwezigheid van dat klimaat in Indonesië.

Gebruik atluskaart 218D.
Welk deel van Indonesië (kies uit: Kalimantan, Sumatra of Timor)
ontvangt in de maand juli de meeste uren zon?
Leg met behulp van het begrip luchtdruk uit dat dit deel van Indonesië in
juli de meeste uren zon ontvangt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik atluskaart 156A.
Op het eiland Sumatra valt in de maand juli in Medan gemiddeld veel
minder neerslag dan in Padang. Dit verschil ontstaat door een combinatie
van twee oorzaken.
Welke twee oorzaken zijn dit?

Gebruik atluskaart 156A.
Het spreidingspatroon van de neerslag op Kalimantan verschilt met dat op
Sumatra.
Beschrijf dit verschil in het spreidingspatroon.
Geef de oorzaak voor dit verschil.

HA-0131-a-14-2-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 6 – Migranten in Zuid-Sumatra

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.

Gebruik de atlas.
Het grootste deel van de migranten die naar Lampung kwamen, is
afkomstig van Java.

2p 22 Geef aan
– met welk begrip de toenemende invloed van de Javaanse cultuur in de
buitengewesten wordt aangeduid;
– welk percentage van de bevolking van Lampung in 2006 volgens de
atlas bestond uit transmigranten.

Gebruik bron 1.
Er zijn vier vormen van migratie mogelijk:
– ruraal -> ruraal
– ruraal -> urbaan
– urbaan -> ruraal
– urbaan -> urbaan

2p 23 Neem de letters a en b van onderstaande zinnen over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de juiste vorm van migratie.
a de binnenlandse migratie die in Indonesië het meest voorkomt;
b de binnenlandse migratie van de Balinezen naar Lampung.

Gebruik de atlas.
Steeds meer migranten in het deelgebied Lampung vinden werk bij
commerciële agrarische bedrijven die produceren voor de binnenlandse
markt.

1p 24 Geef de reden waarom op Sumatra juist het deelgebied Lampung geschikt
is voor commerciële agrarische bedrijven die produceren voor de
binnenlandse markt.

2p 25 Gebruik bron 2 en de atlas.
Geef aan
– om welke reden de onvrede van de oorspronkelijke bewoners van
Lampung zich vooral op één groep transmigranten richt;
– vanuit welke twee geografische dimensies er vooral sprake is van
spanningen tussen de oorspronkelijke bewoners en deze groep
transmigranten.

HA-0131-a-14-2-o 7 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Leefomgeving
Opgave 7 - Water in Rotterdam
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Klimaatverandering leidt in Nederland de komende eeuw tot
veranderingen in de neerslag. Deze veranderingen zijn in de winter
anders dan in de zomer.
2p 26 Welk effect heeft klimaatverandering in Nederland de komende eeuw op
– de neerslaghoeveelheid in de winter?
– de aard van de neerslag in de zomer?

Gebruik kaartblad 26-27.
Rotterdam ligt in de benedenloop van de grote rivieren. Zonder
maatregelen kan een zware storm op de Noordzee tot overstromingen
leiden in de benedenloop van de grote rivieren.
2p 27 Beschrijf hoe (zonder maatregelen) een zware storm op de Noordzee tot
overstromingen kan leiden in de benedenloop van de grote rivieren.

De uitbreiding van steden als Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen en de
aanleg van het kassencomplex in het Westland hebben bijgedragen aan
een hogere kans op wateroverlast na hevige regenval.
2p 28 Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik bron 1.
De gemeente Rotterdam wil meer groene daken aanbrengen onder
andere om het overstromingsrisico in de stad te verminderen.
2p 29 Leg uit dat groene daken bijdragen aan het verminderen van het
overstromingsrisico in de stad.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

HA-0131-a-14-2-o 8 / 9 lees verder ►►►