# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2013 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2013/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2013
tijdvak 2
dinsdag 18 juni
13.30 - 16.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen hoort een bijlage.
Gebruik De Grote Bosatlas, 53e druk.
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0131-a-13-2-o

### Pagina 2

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 53e druk gebruiken.

Wereld

Opgave 1 – Globalisering in de auto-industrie

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik bron 1.
1p 1 Met welk begrip wordt de mondiale ontwikkeling aangeduid die zichtbaar is in bron 1?

Gebruik bron 1.
De top tien van landen waar in 2010 de meeste personenauto's werden geproduceerd, is anders dan de top tien in 2002. Landen als Duitsland, Japan en Zuid-Korea zijn in de top tien gebleven, maar er zijn ook nieuwe landen bijgekomen.
1p 2 Welke drie landen zijn na 2002 in de top tien van landen gekomen waar de meeste personenauto's worden geproduceerd?

Gebruik bron 1.
Met uitzondering van Duitsland is de productie van personenauto's in centrumlanden in de periode tussen 2002 en 2010 afgenomen.
2p 3 Geef voor die afname twee oorzaken.

In 2010 was China het land waar de meeste personenauto's werden geproduceerd. Ondanks de enorme productie van personenauto's in China worden in de westerse landen vrijwel geen personenauto's van Chinese merken verkocht.
2p 4 Geef hiervoor twee redenen.

Niet alleen op mondiale schaal vindt verplaatsing van de productie van personenauto's plaats. Dit gebeurt ook op de schaal van Europa.
2p 5 In welk deel van Europa is de productie van personenauto's de laatste twee decennia het meeste toegenomen? Geef voor de autoproducenten een voordeel van het verplaatsen van de productie van personenauto's naar dit deel van Europa boven verplaatsing naar China.

HA-0131-a-13-2-0 2/8 lees verder ►►►

### Pagina 3

Opgave 2 - Indiase mode
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.
2p 6 De modetrends in India en Groot-Brittannië beïnvloeden elkaar.
Leg uit waarom de modetrends van juist deze twee landen elkaar
beïnvloeden.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Gebruik bron 2.
2p 7 Geef twee aanwijzingen uit de bron waaruit blijkt dat de ontwikkelingen in
de modetrends van India en Groot-Brittannië niet passen in de traditionele
centrum-periferierelaties.
Gebruik bron 2.
2p 8 Leg met behulp van bron 2 uit hoe een stijgende welvaart van Indiërs in
Groot-Brittannië kan bijdragen aan een vergroting van de regionale
ongelijkheid in India.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Gebruik de kaartbladen Zuid-Azië.
2p 9 Er is een grote diversiteit in kleding in India.
Geef hiervoor twee aanwijzingen die je afleidt van de
kaartbladen Zuid-Azië.
HA-0131-a-13-2-o 3/8 lees verder ►►►

### Pagina 4

Aarde
Opgave 3 - African Rift
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.
3p 10 Gebruik de bronnen 1 en 2 en kaartblad 162-163.
Geef van de plattektonische situatie in Oost-Afrika aan
— welk type plaatbeweging daar plaatsvindt;
— welk type gebergte door deze beweging ontstaat;
— welk begrip van toepassing is op de landschapsvorm aangeduid met de letters x en welk begrip van toepassing is op de landschapsvorm aangeduid met de letter y in bron 2.
Gebruik bron 1 en kaartblad 162-163.
In bron 1 wordt gesproken van 'een reeks van meren' die zich bevindt in de Grote Riftvallei. Het dichtbij gelegen Victoriameer ligt niet in de Grote Riftvallei en is op een andere manier ontstaan dan de meren die wel in deze Grote Riftvallei liggen.
2p 11 Geef twee verschillen tussen het Victoriameer en de meren in de Grote Riftvallei die je op kaartblad 162-163 kunt aflezen.
Er zijn veel actieve vulkanen in het gebied van de Grote Riftvallei.
2p 12 Beschrijf aan de hand van de theorie over platentektoniek hoe het vulkanisme in de Grote Riftvallei ontstaat.
Gebruik kaartblad 162-163.
Op de plek waar nu de Rode Zee en de Golf van Aden liggen, lag in het verleden ook een 'riftzone' zoals de Grote Riftvallei.
2p 13 Geef hiervoor twee aanwijzingen die je kunt afleiden uit de overzichtskaart op kaartblad 162-163.
HA-0131-a-13-2-0
4/8
lees verder ▶▶►

### Pagina 5

Opgave 4 – Antelope Canyon en de Colorado

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

De Antelope Canyon maakt deel uit van het stroomgebied van de Colorado en ligt op het Colorado Plateau in het noorden van de staat Arizona (Verenigde Staten) net ten zuidwesten van de Glen Canyon. De zeer smalle canyon is ongeveer 90 meter lang en 40 meter diep. De Antelope Canyon dankt zijn prachtige vormen aan erosie door stromend water.

Gebruik bron 1.
2p 14 De Antelope Canyon is gevormd in een bepaald gesteente.
Tot welke groep behoort dit gesteente?
Welke aanwijzing is hiervoor zichtbaar in de bron?

In het stroomgebied van de Colorado bevinden zich meer canyons, zoals de Grand Canyon en de Glen Canyon. De vorming van deze canyons kun je beschrijven aan de hand van onderstaande vier processen.
1 Het verhang van de Colorado (en zijn zijrivieren) neemt (nemen) toe.
2 De Colorado (en zijn zijrivieren) snijdt (snijden) het Colorado Plateau in.
3 Opheffing van het Colorado Plateau.
4 De stroomsnelheid van de Colorado (en zijn zijrivieren) neemt (nemen) toe.
1p 15 Zet de cijfers van de bovenstaande processen in de juiste volgorde.

Gebruik de atlas.
2p 16 Leg uit hoe het klimaat op het Colorado Plateau de erosie in de Antelope Canyon versterkt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

De naam Colorado betekent letterlijk ‘gekleurde’ rivier.
Het meegevoerde sediment zorgde ervoor dat het water van de rivier rood kleurde. Na de aanleg van een aantal stuwdammen is de rode kleur van het water benedenstrooms van de stuwdammen verdwenen.
2p 17 Leg uit waardoor de rode kleur van het rivierwater is verdwenen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

HA-0131-a-13-2-o 5/8 lees verder ►►►

### Pagina 6

Ontwikkelingsland – Indonesië

Opgave 5 – Waterproblemen in Semarang

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik de atlas.
De overstromingen in Semarang vinden met name in de maanden
december tot en met februari plaats als er erg veel neerslag valt.
3p 18 Beschrijf aan de hand van de jaarlijkse verschuiving van de hoge- en
lageluchtdrukgebieden hoe deze overvloedige neerslag bij Semarang in
deze maanden ontstaat.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
De overstromingen zijn in Semarang in de loop der jaren steeds ernstiger
geworden. De bewoners van Semarang en omgeving hebben dit zelf
mede veroorzaakt onder andere door de bossen op de hellingen te
kappen.
2p 19 Geef twee manieren waarop de bewoners van Semarang en
omgeving de omvang van de overstromingen hebben vergroot.

Door sawa's aan te leggen in de hogere delen in de omgeving van
Semarang kan de wateroverlast in de stad verminderen.
2p 20 Leg uit hoe het aanleggen van sawa's de wateroverlast in Semarang kan
verminderen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

Opgave 6 – Handel in Indonesië

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Indonesië was vanwege de ligging in de tropische landschapszone voor
Nederlandse handelaren een zeer interessant gebied om te koloniseren.
2p 21 Beredeneer waardoor de ligging in de tropische landschapszone
Indonesië zo interessant maakte voor kolonisatie.

Japan is de belangrijkste handelspartner van Indonesië.
2p 22 Beschrijf de handelsrelatie tussen Japan en Indonesië aan de hand van
de samenstelling van de import en de export van Indonesië.

HA-0131-a-13-2-o
6 / 8

### Pagina 7

Gebruik bron 1.
In bron 1 zijn de zeven belangrijkste exportpartners van Indonesië
weergegeven.
3p 23 Naar welke drie van deze exportpartners zal de Indonesische export de
komende jaren relatief het meeste toenemen?
Berdedeneer waarom de export naar deze landen relatief snel toeneemt.

Gebruik bron 1.
Eén van de landen uit bron 1 waarnaar Indonesië veel exporteert vormt
wat betreft de ligging ten opzichte van Indonesië een uitzondering.
2p 24 Welk land is dit?
Waarom exporteert Indonesië zo veel naar dit land?

Leefomgeving

Opgave 7 - De Maas in stukjes

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Gebruik bron 1 en de overzichtskaart van Zuid-Nederland.
In de bron staan vier blokdiagrammen.
Deze horen bij de plaatsen 1 tot en met 4 op de kaart ernaast.
Neem de cijfers 1 tot en met 4 over op je antwoordblad en schrijf achter
2p 25 elk cijfer de letter van het bijbehorende blokdiagram.

Stellingen:
1 Het verhang van de Maas in de Ardennen is groter dan in Limburg.
2 De stroomsnelheid van de Maas in de Ardennen is groter dan in
Limburg.
3 Het debiet van de Maas in de Ardennen is groter dan in Limburg.
2p 26 Neem de cijfers 1 tot en met 3 over op je antwoordblad.
Zet achter elke stelling of deze juist of onjuist is.

Gebruik de overzichtskaart van Zuid-Nederland.
Ten noorden van Maastricht vormt de Maas de grens tussen Nederland
en België. Dit gedeelte van de Maas wordt de Grensmaas genoemd. In dit
deel van de Maas worden verschillende ingrepen gedaan zodat de rivier
weer vrij kan meanderen.
1p 27 Waarom is het vanuit een economische invalshoek geen bezwaar dat dit
deel van de Maas vrij meandert?

2p 28 Gebruik atlaskaart 51C.
Berdedeneer welk effect de op deze kaart getoonde ingrepen bij de
Grensmaas bij hoogwater hebben op het regiem van de Maas
stroomafwaarts.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

HA-0131-a-13-2-0 7/8 lees verder

### Pagina 8

Opgave 8 - De wijk Heechterp-Schieringen

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Om de leefbaarheid in een wijk te verbeteren wordt vaak herstructurering toegepast.
29 Beredeneer hoe door herstructurering de leefbaarheid in een wijk kan verbeteren.

In plaats van herstructurering kan ook gekozen worden om te investeren in de bewoners. Mensen worden dan geschoold of aan een baan geholpen.
30 Beredeneer dat dergelijke investeringen in mensen de leefbaarheid in een wijk toch niet hoeven te verbeteren.

Gebruik bron 1.
In de wijk Heechterp-Schieringen worden verschillende maatregelen genomen waarmee men de leefbaarheid hoopt te verbeteren.
31 Geef bij elk van onderstaande maatregelen een redenering hoe men met deze maatregel de leefbaarheid in de wijk kan verbeteren:
– de aanleg van een Cruyff-Court;
– het organiseren van buurtactiviteiten.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-13-2-0 8 / 8 einde