# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2012 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2012/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2012
tijdvak 2
dinsdag 19 juni
13.30 - 16.00 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-0131-a-12-2-0

### Pagina 2

Aanwijzingen voor de kandidaat

Je kunt dit examen maken met de 53e druk of met de 52e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 53e of
de 52e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de
atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 53e druk. Als de
kaartnummers tussen haakjes staan, verwijzen ze naar de 52e druk van de
atlas.

HA-0131-a-12-2-o 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Wereld
Opgave 1 – India en Groot-Brittannië: migratie
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Veel Indiërs zijn de laatste vijftig jaar gemigreerd naar Groot-Brittannië. Deze migratiestroom past goed in het algemene beeld van de mondiale migratiestromen sinds de Tweede Wereldoorlog.
1p 1 Maak duidelijk dat deze migratiestroom daar goed in past.
Gebruik bron 1.
3p 2 Welk bestemmingsgebied van Indiase migranten in bron 1 past het minst goed in het algemene beeld van de mondiale migratiestromen? Beargumenteer je antwoord.
Als gevolg van migratie, zoals die tussen India en Groot-Brittannië, treedt er culturele diffusie op.
1p 3 Geef een voorbeeld waaruit blijkt dat migratie van India naar Groot-Brittannië kan leiden tot culturele diffusie.
Na de autochtone Britten zijn de Brits-Indiërs de meest welvarende etnische groep in Groot-Brittannië.
2p 4 Geef twee redenen waarom de Brits-Indiërs een relatief welvarende etnische groep zijn.
Braindrain is het verschijnsel waarbij hoogopgeleide personen na hun studie wegtrekken uit het land van herkomst om elders een baan te zoeken. Tegenwoordig wordt dit verschijnsel meestal negatief aangekeken. Maar de voormalige eerste minister van India Rajiv Gandhi had een andere opvatting. Hij verwoordde het zo: "better braindrain than brain in the drain". (Vrij vertaald: je kunt beter te maken hebben met het wegtrekken van hoog opgeleide mensen, dan met de situatie dat hoog opgeleide mensen in de goot terecht komen.)
2p 5 Geef twee redenen waarom je ook positief tegen braindrain kunt aankijken.
HA-0131-a-12-2-o
3
lees verder

### Pagina 4

Opgave 2 – Ontwikkeling in Nicaragua, Niger en Zweden

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

2p 6 Is de leeftijdsopbouw in deze bron van Nicaragua, Niger of Zweden?
Geef van één van de twee niet gekozen landen aan waarin de leeftijdsopbouw
verschilt van die van het gekozen land.

Zowel in Nicaragua als Zweden werkt een groot deel van de beroepsbevolking in
de dienstensector. De dienstensectoren in beide landen verschillen van elkaar.
2p 7 Beschrijf hoe de dienstensector in Nicaragua verschilt van die in Zweden.
Ga daarbij in op het type dienstverlening dat in Nicaragua overheerst en het
type dienstverlening dat in Zweden overheerst.

Gebruik bron 2.
Nicaragua wordt in het centrum-periferiemodel vaak als een perifeer land
beschouwd. Toch zijn er ook argumenten om het land bij de semi-perifere
landen in te delen.
2p 8 Geef op basis van de bron
– een argument om Nicaragua in te delen bij de perifere landen;
– een argument om Nicaragua in te delen bij de semi-perifere landen.

Gebruik de atlas.
Nicaragua is minder arm dan Niger.
Er zijn verschillen tussen de relatieve ligging van Nicaragua en die van Niger.
2p 9 Geef twee van die verschillen die ertoe hebben bijgedragen dat Nicaragua
minder arm is dan Niger.

HA-0131-a-12-2-o
4
lees verder

### Pagina 5

Aarde

Opgave 3 – Divergentie in Oost-Afrika

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik bron 2.
2p 10 Schrijf de letters A en B uit de bron onder elkaar op je antwoordblad.
Zet achter elke letter de naam van de juiste afgebeelde landschapsvorm.

Bij de breukzones in Oost-Afrika is sprake van divergentie.
2p 11 Geef twee aanwijzingen die kaart 162A (52e druk: 146A) daarvoor geeft.

In de toekomst zal de Oost-Afrikaanse Slenk uitgroeien tot een zee of oceaan.
2p 12 Zal de geologische toekomst van de Oost-Afrikaanse Slenk het meeste lijken op
die van de Rode Zee of op die van de Middellandse Zee?
Besteed in je antwoord aandacht aan:
– het type plaatbeweging bij de Rode Zee;
– het type plaatbeweging bij de Middellandse Zee.

De hoogteverschillen in Oost-Afrika zijn ontstaan als gevolg van endogene
krachten. Exogene krachten verkleinen deze hoogteverschillen.
2p 13 Beschrijf hoe de drie exogene processen samen zorgen voor een verkleining van
de hoogteverschillen in Oost-Afrika.

Opgave 4 – De Sahel, een kwetsbaar gebied

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.

Zie atlassaarten 162-163 (52e druk: 146-147).
De Sahel is een kwetsbaar gebied. Bijna alle regen valt in de periode juni tot en
met oktober. De landbouw in de Sahel is vrijwel geheel afhankelijk van dit korte
regenseizoen.

In de Sahel is het gevaar voor landdegradatie door menselijke activiteiten erg
groot. Er komen in het gebied drie vormen van landdegradatie voor:
bodemerosie, verwoestijning en verzilting.

2p 14 Zet ‘verwoestijning’ en ‘verzilting’ onder elkaar op je antwoordblad.
Zet achter elk begrip een maatregel die deze vorm van landdegradatie
tegengaat.

HA-0131-a-12-2-o 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

Dit is een examenpagina met opgaven, getiteld 'Opgave 5 - De Merapi'. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen aanwezig. De pagina behandelt geografische en geologische concepten. Opgave 15 vraagt naar de regenperiode in de Sahel en de oorzaken van bodemerosie gedurende die periode. Opgave 16, die gebruik maakt van 'Bron 1', richt zich op neerslagvariaties, verschuivingen in vegetatiezones in Afrika (met een tijdsindicatie van 1950-2000), en de impact hiervan op landbouwproductie in de Sahel. Opgave 17, die verwijst naar 'Bron 1', vraagt naar vulkaantypen en eruptietypes die van toepassing zijn op de Merapi. Opgave 18, gebaseerd op 'Bron 3', gaat over lavastromen van de Merapi, gevarenzones, en de aard van het gevaar. Opgave 19, ook refererend aan vulkaanuitbarstingen, vraagt studenten te beredeneren waarom hete en giftige aswolken van vulkaanuitbarstingen een groter gevaar vormen dan lavastromen op vulkaanhellingen.

### Pagina 7

Opgave 6 – Bali, een tropisch vakantieparadijs
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.
Jaarlijks komen ruim twee miljoen toeristen uit de hele wereld naar het
vakantieparadijs Bali. Zij komen vooral vanwege de stranden, de vele tempels
en de fraaie landschappen met vulkanen en sawa’s, of om te genieten van de
Balinese dansen en muziek.
Gebruik bron 1.
20 De landen waaruit de meeste toeristen op Bali afkomstig zijn, hebben twee
gemeenschappelijke kenmerken. Aan de hand van deze kenmerken kun je
verklaren waarom Bali juist uit deze landen de meeste toeristen aantrekt.
Welke twee kenmerken zijn dit?

Gebruik bron 1.
21 Vergelijk de gegevens voor Duitsland en Nederland met elkaar.
Wat is er opmerkelijk aan het aantal Nederlandse toeristen op Bali?
Geef hiervoor de historische reden.

Gebruik bron 2.
22 Welke periode van drie maanden is het meest geschikt voor een strandvakantie
op Bali?
Motiveer je antwoord.

Gebruik bron 1.
23 Het toeristenbureau van Bali wil graag meer toeristen aantrekken uit Aziatische
landen.
Op welk Aziatisch land uit bron 1 zou het toeristenbureau van Bali zich het beste
kunnen richten als het in de nabije toekomst flink wat extra toeristen wil
aantrekken?
Beargumenteer je keuze met behulp van een combinatie van twee gegevens uit
De Grote Bosatlas Statistiek van het door jou gekozen land.
HA-0131-a-12-2-0 7 lees verder

### Pagina 8

Leefomgeving

Opgave 7 – Rivierbeleid in West-Nederland

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen en at\
laskaart 49B (52e druk: 45E).

Het debiet van zowel de Rijn als de Maas is in de maanden januari en februari
het grootst.

1p 24 Geef hiervoor de oorzaak.

2p 25 Welk waterstaatkundig/waterhuishoudkundig probleem kan ontstaan als de
Maeslantkering enkele dagen gesloten moet worden?
Op welke manier kan dit probleem (tijdelijk) worden opgelost?

2p 26 Leg uit waarom de Maeslantkering over vijftig jaar vaker gesloten zal moeten
worden dan nu het geval is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

2p 27 De Deltacommissie is door de regering gevraagd advies uit te brengen over de
bescherming van Nederland tegen de gevolgen van klimaatverandering. Deze
commissie ziet het Rijnmondgebied als één van de probleemgebieden.
Welke drie van de volgende maatregelen hebben een positief effect op de
veiligheid in het mondingsgebied van de rivier?
a verwijderen van meanders uit de rivier;
b aanleg van noodoverloopgebieden in Oost-Nederland;
c verwijderen van kribben in Oost-Nederland;
d herbebossing in het stroomgebied van de rivieren;
e plaatsen van stuwen stroomopwaarts;
f verharding van het aardoppervlak stroomopwaarts;
g verwijderen van obstakels in de uiterwaarden in Oost-Nederland.

HA-0131-a-12-2-o 8 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opave 8 - Stedelijke vernieuwing in de Bijlmermeer

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 4 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Gebruik bron 1.
Volgens de bron bleek al snel na oplevering van de eerste woningen in de
Bijlmermeer dat de belangstelling voor deze woningen tegenviel. Er was sprake
van veel leegstand. De Amsterdammers die men destijds naar de Bijlmermeer
wilde halen, bleken te kiezen voor een woning in Hoorn, Purmerend, Lelystad en
Almere.

2p 28 Geef twee woningkenmerken die veel woningen in Hoorn, Purmerend, Lelystad
en Almere toen wél hadden en de woningen in de Bijlmermeer veel minder.

Gebruik bron 1.
De gemeente Amsterdam laat in de stedelijke vernieuwing de woningvoorraad in
de Bijlmermeer flink veranderen.
2p 29 Leg uit hoe dit de leefbaarheid in de Bijlmermeer kan veranderen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

Gebruik de bronnen 1 en 2.
De gemeente Amsterdam vindt dat bewoners die vanwege de stedelijke
vernieuwing moeten verhuizen en die in de Bijlmermeer willen blijven, recht
hebben op een passende en betaalbare woning in de Bijlmermeer.
2p 30 Beredeneer met behulp van de bronnen waardoor het moeilijk zal worden deze
doelstelling te realiseren.

Gebruik de bronnen 3 en 4.
Veel van de oorspronkelijke hoogbouwflats in de Bijlmermeer zijn inmiddels
gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Met name het in 2010 opgeleverde
gebouw Fenice geldt als een zeer geslaagd bouwblok aan de Bijlmermeerdreef.
3p 31 Geef drie redenen waarom een bouwproject als Fenice voor méér sociale
veiligheid zorgt dan in de oude situatie met de hoogbouwflats het geval was.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-0131-a-12-2-0
einde