# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2009
tijd vak 1
dinsdag 26 mei
9.00 - 11.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
923-0131-a-HA-1-0

### Pagina 2

Aanwijzingen voor de kandidaat

Bij een aantal vragen in dit examen is een cursieve regel achter de eigenlijke
vraagzin opgenomen. In deze cursieve regel staat precies vermeld welke
antwoordelementen in het antwoord aanwezig moeten zijn om de maximale score
te behalen.

LET OP:
De cursieve regel achter de vraagzin kan - afhankelijk van de feitelijke vraag -
bijvoorbeeld vermelden:
- dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel
(= verklarend principe) moet bevatten.
- dat een uitleg bij een 'Leg uit waarom vraag' of 'Leg uit waardoor vraag' een
oorzaak en een gevolg moet bevatten.
- enzovoorts

Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 53e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of
de 53e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de
atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen
haakjes staan, naar de 53e druk van de atlas.

923-0131-a-HA-1-o 2 lees verder >>>


### Pagina 3

Aarde

Opgave 1 - Gletsjers

Gebruik de bronnen 1 en 2 van het bronnenboekje.

De pijlen in bron 1 geven de zijmorenen van de Morteratschgletsjer aan.
Behalve transport/erosie zijn er nog twee exogene processen die samen voor het ontstaan van morenen zorgen.
2p 1 Geef de namen van deze twee exogene processen.

De ligging van de zijmorenen (in bron 1) geeft informatie over de omvang van de gletsjer in het verleden.
2p 2 Beredeeneer welke conclusie je kunt trekken over de omvang van de gletsjer door te kijken naar de ligging van de zijmorenen.

De zwarte lijn in bron 1 is de zogenaamde evenwichtslijn. Op deze lijn zijn het aangroeien en afsmelten van de gletsjer met elkaar in evenwicht.
2p 3 Beredeeneer in welke richting de evenwichtslijn in de nabije toekomst zal verschuiven, gelet op de huidige mondiale klimaatverandering.

De Antisarana is één van de vele werkende vulkanen in het Andesgebergte van Ecuador. In de Alpen komen geen actieve vulkanen voor.
Zie de kaartbladen 'DE AARDE Geologie'.
2p 4 Leg met behulp van de platentektoniek uit waardoor er in het Andesgebergte wel actieve vulkanen voorkomen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

2p 5 Leg met behulp van de platentektoniek uit waardoor in de Alpen geen actieve vulkanen voorkomen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

De ijskap op de Antisana is aan de oostzijde veel omvangrijker dan aan de westzijde (bron 2). Dit heeft voornamelijk te maken met de ligging van het Andesgebergte en de overheersende windrichting.
4p 6 Beredeeneer waardoor een ijskap in het Andesgebergte aan de oostzijde meestal groter is dan aan de westzijde van deze bergketen.

923-0131-a-HA-1-o 3 lees verder ►►►


### Pagina 4

Wereld
Opgave 2 - Buitenlandse investeringen in China en India

Gebruik de bronnen 3 tot en met 6 van het bronnenboekje.

2p 7 De spreiding van de fabrieken en verkooppunten van de meeste multinationale
ondernemingen (MNO's) past binnen het mondiale centrum-periferiemodel.
Beargumenteer dat het spreidingspatroon van de verschillende soorten
Nike-vestigingen in het centrum-periferiemodel past.

De Chinese overheid stimuleert en reguleert de komst van MNO's naar China.
Bij de keuze van de plaats waar Nike zijn fabrieken kan laten bouwen, spelen
veel verschillende factoren een rol. Eén van die factoren is het Chinese
overheidsbeleid.

2p 8 Maak met behulp van een kaart uit de atlas aannemelijk dat het Chinese
overheidsbeleid van invloed is op het spreidingspatroon van fabrieken waar Nike
zijn producten laat fabriceren. Geef in je antwoord ook de atlastkaart.

Los van het overheidsbeleid zou Nike waarschijnlijk in dezelfde provincies
geïnvesteerd hebben.
2p 9 Welke twee geografische kenmerken maken die provincies zo geschikt voor de
vestiging van MNO's?

Gebruik kaartblad 138 (53e druk: 155).
2p 10 Geef twee effecten van de komst van MNO's in China waardoor de regionale
ongelijkheid in dat land groter wordt.

Gebruik de bronnen 7 tot en met 9 van het bronnenboekje.

2p 11 Beredeneer waarom de software-industrie eerder in India dan in bijvoorbeeld
China of Brazilië tot ontwikkeling is gekomen.

De Indiase regering heeft de Software Technology Parks (STP's) uitgeroepen tot
speerpunten van de ontwikkeling van de Indiase economie.
2p 12 Geef aan de hand van de bronnen twee kenmerken van het spreidingspatroon
van deze parken.

In een land als India is veel sprake van fragmentarische modernisering.
2p 13 Geef een voorbeeld van fragmentarische modernisering in de dienstensector in
India.

923-0131-a-HA-1-o 4 lees verder ► ►►

### Pagina 5

Ontwikkelingsland – Indonesië

Opgave 3 – Natuur en landbouw in Indonesië

Gebruik bron 10 van het bronnenboekje.

De vulkanen op Java en Sumatra, zoals weergegeven op kaart 174D
(53e druk: 192D), zijn onder andere het gevolg van subductie.
2p 14 Leg uit op welke manier subductie leidt tot de aanwezigheid van vulkanen op
Java en Sumatra.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

Het eiland Java kent zowel een natte als een relatief droge periode.
2p 15 Geef de verklaring voor de relatief droge periode op Java. Gebruik daarbij
kaartblad 180 (53e druk: 194) en bron 10.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.

Er komen op Java tegenwoordig meer overstromingen van rivieren voor dan
veertig jaar geleden. Een oorzaak hiervan is de ontbossing.
2p 16 Leg uit waardoor ontbossing tot meer overstromingen van rivieren kan leiden.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

Het hoogland van West-Java is het belangrijkste tuinbouwgebied van Indonesië.
Het klimaat en de vruchtbare bodems bieden goede mogelijkheden voor deze
vorm van landbouw.
1p 17 Wat is de oorzaak van de natuurlijke vruchtbaarheid van de bodem op Java?

1p 18 Wat is de belangrijkste sociaal-geografische reden voor de aanwezigheid van
zoveel tuinbouw in West-Java?

923-0131-q-HA-1-o 5 lees verder ► ► ►

Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 1263

### Pagina 6

Dit is een opgavepagina van een examen met als titel 'Opave 4 – Natuurlijke bevolkingsgroei in Indonesië'. De pagina bevat tekstuele informatie over de demografische transitie en bevolkingsgroei in Indonesië, verwijzend naar bronnen 11 en 12 van een bronnenboekje (niet bijgevoegd). Er worden diverse vragen gesteld die de student moet beantwoorden op het antwoordblad. De concepten die aan bod komen zijn demografische transitie, geboortecijfer, sterftecijfer, vruchtbaarheidscijfer (gemiddeld aantal kinderen per vrouw), gezinsplanning, anticonceptiemiddelen en de sociaal-culturele dimensie van vruchtbaarheid. Er worden geen grafieken, tabellen of figuren getoond op deze pagina, maar de student wordt gevraagd om deze te raadplegen in het bronnenboekje. De opdrachten variëren van het noteren van jaartallen en fases in een bevolkingsdiagram tot het beredeneren van de bevolkingsgroei en het benoemen van economische problemen.

### Pagina 7

Dit is een opgavepagina, getiteld 'Leefomgeving', die deel uitmaakt van een examen. De pagina bevat de titel 'Opgave 5 – Leefbaarheid en stedelijk beleid op wijk- en buurtniveau in Utrecht'. Er worden bronnen 13 tot en met 16 van een bronnenboekje gebruikt. De tekst behandelt de herinrichting van het voormalige AZU-terrein in Utrecht, waarbij de focus ligt op de redenen voor vertrek van het AZU, de keuze voor woningbouw, en het meenemen van de leefbaarheid van de wijk. Er worden specifieke vragen gesteld aan de student, genummerd 24 tot en met 28, met bijbehorende punten (2p of 1p). De vragen vereisen analyse van de bronteksten en het geven van onderbouwde antwoorden over de redenen voor de herinrichting, de gemaakte keuzes, en de kenmerken van de bewoners (inkomen, leeftijd). De pagina bevat geen grafieken, tabellen of figuren. De vragen vereisen het toepassen van concepten rond stedelijke ontwikkeling, beleidsvorming en sociaal-economische analyse van wijken.

### Pagina 8

Opave 6 - Millingerwaard

Gebruik de bronnen 17 en 18 van het bronnenboekje.

In het Nederlandse rivierengebied is het meestal moeilijk om ruimte voor
overloopgebieden te realiseren.
Geef hiervoor twee redenen.

2p 29

Om het hoogwater de baas te blijven, kunnen er verschillende maatregelen
genomen worden.
Voor welke ingreep/ingrepen men zal kiezen, is onder andere afhankelijk van
specifieke lokale omstandigheden.
Stel dat de landen in het stroomgebied van de Rijn vooral kiezen voor
dijkversteviging en dijkverhoging. Moet Nederland dan meer of minder
maatregelen nemen tegen wateroverlast?
Leg je keuze uit.
*Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.*

2p 30

3p 31 Stel dat men in de Millingerwaard ervoor kiest om de uiterwaarden te verlagen.
Berdeneer welk gevolg dit dan zal hebben voor het regiom stroomafwaarts.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

923-0131-a-HA-1-o* 8 einde ■