# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2007 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2007/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2007
tijdvak 2
woensdag 20 juni
9.00 - 11.30 uur
aardrijkskunde
Bij dit examen horen bijlagen.
Dit examen bestaat uit 30 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
700047-2-050o

### Pagina 2

Dit document is een opgavenblad voor een examen over 'Politiek en ruimte', specifiek gericht op de mogelijke toetreding van Turkije tot de EU. De student wordt geïnstrueerd om een atlas (52e of 51e druk) te gebruiken en bronnen te raadplegen. De opgaven variëren van het benoemen van sociaal-culturele kenmerken en het bedenken van oplossingen voor economische problemen gerelateerd aan de toetreding, tot het analyseren van argumenten over migratie en de ligging van Turkije. De student moet een mening geven over een stelling, de geografische ligging van Turkije relateren aan de EU-toetreding, en argumenten analyseren uit bron 3 over de toetreding van Turkije en andere nieuwe lidstaten. Er worden punten toegekend per opgave (1p, 3p, 2p). Visuele elementen zoals grafieken of figuren zijn niet direct zichtbaar op dit specifieke blad, maar de verwijzing naar een atlas suggereert een visuele component die mogelijk in een bijlage of de atlas zelf aanwezig is.

### Pagina 3

Dit is een opgavepagina, getiteld 'Opgave 2 – Suikerhandel: Europa en ontwikkelingslanden'. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen. De kern van de opgave ligt bij economische concepten gerelateerd aan internationale handel, specifiek de suikerhandel. De student wordt gevraagd om de nadelige gevolgen van EU-exportsubsidies voor boeren in ontwikkelingslanden te beredeneren (vraag 6). Verder moet de student uitleggen waarom Zuid-Afrika en Guyana hun suiker wel op de EU-markt kunnen afzetten, terwijl Cuba dat bijna niet kan, en verschillen in afstand hierin in acht nemen (vraag 7). Tot slot wordt de student gevraagd om, met behulp van gegevens uit bron 5, te beredeneren hoe Belgische en Franse suikerproducenten zullen omgaan met de verdere liberalisering van de suikerhandel na 2013 (vraag 8). De opgave is verdeeld in drie genummerde vragen, met daarbij de punten die behaald kunnen worden (2p per vraag).

### Pagina 4

Dit is een opgavepagina voor een examen met de titel 'Opave 3 – De nieuwe gemeente Wijdemeren'. De tekst is verdeeld in verschillende genummerde vragen (9 t/m 13), die elk een aantal punten waard zijn (aangegeven met 'p'). De opgave vraagt studenten om bronnen te gebruiken (vermeld als bron 6 en 7), wat duidt op de analyse van geografische of historische informatie. Concepten die aan bod komen zijn gemeentefusies, politiek-geografische structuren, regionale indeling, verzorgingsgebieden, atlaskaarten, stedelijke en dorpskarakter, en ruimtelijke processen. Er worden geen specifieke grafieken, tabellen of figuren direct in deze pagina getoond, maar er wordt verwezen naar het gebruik van een atlaskaart. De student wordt gevraagd om uitleg te geven over de redenen voor gemeentefusies, de ligging van gebieden binnen verzorgingsgebieden, het formuleren van vragen voor bewoners, het verklaren van het behoud van dorpskarakter, en het analyseren van toekomstige ruimtelijke processen.

### Pagina 5

Dit is een opgavepagina voor een examen met de titel 'Opave 4 – De toekomst van woonboulevards'. De tekst is verdeeld in meerdere paragrafen die bronnen bevatten en specifieke vragen stellen aan de student. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren aanwezig. De inhoud richt zich op de ontwikkeling van woonboulevards, de redenen voor hun ontstaan, de veranderingen in consumentengedrag, en de zorgen van gemeenten en detailhandel over de toekomst hiervan. Specifieke concepten die worden aangestipt, zijn de verplaatsing van winkels naar stadsranden, groei van woonmalls, consumentengedrag, leegstand, criminaliteit, en de rol van de overheid in nieuwbouwplannen. De student wordt gevraagd om feiten uit de tekst te analyseren, redenen te geven, argumenten te onderbouwen en een begrip te identificeren dat een proces aanduidt.

### Pagina 6

Dit is een examenpagina met opgaven, getiteld 'Natuur en milieu - Opgave 5 – Een zandlandschap in verandering'. De student wordt gevraagd om de atlas kaarten 20A en B (51e druk: 16A en B) te raadplegen voor de vragen. De opgaven richten zich op geografische factoren (fysisch en sociaal) die landschapsveranderingen, met name ruilverkaveling, beïnvloeden. Ook wordt de rol van de Landinrichtingswet en beheersovereenkomsten in natuurvriendelijke landbouw besproken. Vragen omvatten het benoemen van factoren die bijdragen aan onregelmatige kavels, het uitleggen van veranderingen tussen 1960 en 1980, het identificeren van landschapskenmerken die gevoelig zijn voor verdroging, en het onderbouwen van het argument voor een beheersovereenkomst op specifieke locaties. De pagina bevat geen grafieken of tabellen, maar verwijst naar kaarten en het jaartal van de wetgeving (1985).

### Pagina 7

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 6 – Sojateelt, een belangrijke oorzaak van ontbossing in Brazilië'. De tekst geeft instructies om bronnen 13 en 14 te gebruiken. De opgave bestaat uit vier vragen (genummerd 26 tot en met 30) die gericht zijn op het analyseren van de gevolgen van sojateelt op milieu, bodem en economie in Brazilië en Nederland. Er wordt gevraagd naar de invloed op milieugebruiksruimte, water, bodem van Nederland, economische dimensies, en de wenselijkheid van uitbreiding van het soja-areaal, met verwijzing naar specifieke regio's in Brazilië (Rio Grande do Sul, Rondônia). De student wordt geacht redeneringen te geven en argumenten te onderbouwen met behulp van de aangeleverde bronnen en de regionale context.

### Pagina 8

Bijlage 1 HAVO
2007
tijdvak 2
aardrijkskunde
Bronnenboekje
700047-2-050b1

### Pagina 9

Politiek en ruimte

Opgave 1 – Mogelijke toetreding van Turkije tot de EU

bron 1 Tekstfragment
Op 3 oktober 2005 zijn de 25 lidstaten van de EU formeel de onderhandelingen begonnen over een mogelijke toetreding van Turkije tot de EU. In het najaar van 2002 was 32 procent van de inwoners van de toenmalige 15 EU-lidstaten vóór toetreding van Turkije tot de EU.

bron: Besturen in Europa, H. van der Wusten / V. Mamadouh, in: Geografie, november/december 2004

bron 2 Tekstfragment
In zijn artikel "Turkije is een Europees land" somt Turkijekkenner Erik-Jan Zürcher argumenten op van inwoners van de toenmalige 15 EU-landen tegen de toetreding van Turkije tot de EU.

bron: Geografie, november/december 2004

bron 3 Statistische bijlage
Voor bron 3 zie bijlage 2 met de statistische gegevens.

700047-2-050b1
2
lees verder ►►►

### Pagina 10

Opgave 2 - Suikerhandel: Europa en ontwikkelingslanden
bron 4
Export van ruwe suiker

[FIGUUR: Kaart met pijlen die de export van ruwe suiker aangeven. Er zijn pijlen vanuit Australië, de Filippijnen, Guatemala, Colombia, Cuba, Dom. Rep., Guyana, Brazilië, Zuid-Afrika, Swaziland, Mauritius en Fiji naar Europa en de V.S. Er is ook een legenda die de verschillende pijldiktes weergeeft in tonnen, en de exporterende landen in grijs.]

Legenda:
export ruwe suiker (voornamelijk suikerriet)
exporterende landen
100 000 ton
500 000 ton
1 000 000 ton
5 000 000 ton

bron: Cito

700047-2-050b1
3
lees verder ►►►

### Pagina 11

bron 5
Zelfvoorzieningsgraad van suiker in de Europese Unie
[FIGUUR: Kaart van Europa met landen ingekleurd volgens hun zelfvoorzieningsgraad van suiker.]
Legenda:
zelfvoorzieningsgraad*
als percentage (1996)
0 - 50
50 - 100
100 - 150
150 - 200
meer dan 200
EU: 128,2%
* productie van suiker
gedeeld door de
suikerconsumptie.
bron: Cito
700047-2-050b1 4 lees verder ►►►

### Pagina 12

Opgave 3 – De nieuwe gemeente Wijdemeren

bron 6 De gemeente Wijdemeren

Wijdemeren is met 7.700 hectare de grootste gemeente in Het Gooi en
Vechtstreek. Een uniek stukje Nederland met veel plassen, moerassen, bossen,
vaarten en weiden. De diverse landgoederen, vele monumenten en beschermde
dorpsgezichten zijn beeldbepalend voor Wijdemeren. De gemeente is ontstaan
op 1 januari 2002 door samenvoeging van de (voormalige) gemeenten
Loosdrecht, 's-Graveland en Nederhorst den Berg. Deze Noord-Hollandse
gemeente ligt in het Groene Hart van de Randstad. Er wonen meer dan 23.000
inwoners in de kernen Ankeveen, Boomhoek, Breukeleveen, 's-Graveland,
Kortenhoef, Muyerveld, Nieuw- en Oud Loosdrecht, Nederhorst den Berg en
Overmeer.
bron: site van de gemeente Wijdemeren, 20 september 2005

bron 7

Situatie vóór de totstandkoming van de nieuwe gemeente Wijdemeren

[FIGUUR: Kaart met de gemeenten en plaatsen in de omgeving van Wijdemeren vóór 2002. De plaatsen zijn aangeduid met zwarte stippen en de gemeentegrenzen met stippellijnen. De schaal is 0-8 km.]

Legenda:
--- provinciegrens

bron: De Grote Bosatlas, 51e druk

900047-2-050b1 5 lees verder ‣‣‣

### Pagina 13

Opgave 4 – De toekomst van woonboulevards

bron 8 De woonboulevard

De woonboulevard is populair vanaf het moment dat het fenomeen begin jaren tachtig werd geïntroduceerd. Alles voor de woning bij elkaar of soms zelfs onder één dak: (...) wat wil je als consument nog meer? Toch is er reden tot bezorgdheid, ondanks of misschien wel juist dankzij het succes. Als gevolg van de gestage groei en onder dreiging van ongecoördineerde plannen voor nog veel meer vierkante meters ‘wonenaanbod’, zou de woonboulevard wel eens aan zijn eigen succes ten onder kunnen gaan. De Nota Ruimte vormt de directe aanleiding voor het onderzoek dat het Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD), de Centrale Branchevereniging Wonen (CBW) en de Vereniging Meubelboulevards Nederland (MBN) recent hebben uitgevoerd. Hieruit blijkt dat het hoog tijd is voor vernieuwing en voor een stevige regie binnen de regio.

bron: Hoofdbedrijfschap Detailhandel, november 2004

bron 9

Een voorbeeld van een Woonmall: het Alexandrium in Rotterdam

[FIGUUR: Kaart van het Alexandrium in Rotterdam, met de omliggende straten en gebouwen. De schaal is aangegeven in meters.]

Legenda:
Alexandrium

bron: Kaart 37FZ, Topografische Dienst, Emmen

700047-2-050b1
6
lees verder ► ► ►

### Pagina 14

bron 10
Woonmall Alexandrium Rotterdam
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een winkelcentrum met parkeerplaatsen en een snelweg. Er is ook bouwwerk te zien.]
bron: www.wpmgroep.nl
bron 11
Ontwikkeling van de omvang en het aantal woonboulevards ten opzichte
van de bestedingen 1996-2010 (1996=100)
[FIGUUR: Een lijnengrafiek met op de x-as de jaren 1996, 2001, 2003 en 2010. Op de y-as staan waarden van 0 tot 300. Drie lijnen tonen de ontwikkeling van de omvang m² wonen op woonboulevards, het aantal woonboulevards en bestedingen per hoofd van de bevolking.]
Legenda:
— omvang m² wonen op
woonboulevards
— aantal woonboulevards
— - bestedingen per hoofd
van de bevolking
bron: Woonboulevards: huidige positie en toekomstperspectief,
Hoofdbedrijfschap Detailhandel, november 2004
700047-2-050b1
7
lees verder

### Pagina 15

bron 12
Nog meer vierkante meters
Behalve met marktontwikkelingen heeft de branche ook te maken met het beleid
van de overheid. Dezelfde overheid die vanaf de jaren tachtig de vestiging van
woonboulevards aan de randen van de steden mogelijk maakte (...), zint nu op
maatregelen om meer ruimte te scheppen voor marktwerking. Het rijk wenst
minder te regelen en te reguleren. In de onlangs verschenen Nota Ruimte
worden verantwoordelijkheden op het gebied van de ruimtelijke ordening
verschoven naar provincies en gemeenten. Het probleem is echter dat de lagere
overheden geen mensen en middelen hebben om die verantwoordelijkheden
waar te kunnen maken, met als gevolg een totaal gebrek aan coördinatie en
regie. Gemeenten ontwikkelen, geheel los van elkaar en zonder provinciale
regie, nieuwbouwplannen voor woonboulevards. Ze houden daarbij niet of
nauwlijks rekening met soortgelijke en dus concurrerende plannen in de directe
omgeving.

bron: Hoofdbedrijfschap Detailhandel, november 2004

700047-2-050b1
8
lees verder ►►►

### Pagina 16

Natuur en milieu
Opgave 6 – Sojateelt, een belangrijke oorzaak van ontbossing in Brazilië
bron 13 Ontbossing in het Amazonegebied en de sojateelt
De ontbossing in het Amazonegebied in Brazilië is in de periode 2003-2004 fors gestegen. Volgens het Braziliaanse ministerie van Milieu is ruim 24.000 vierkante kilometer tropisch regenwoud (iets meer dan de helft van Nederland) in deze periode veranderd in landbouwgrond. Veel van de grond wordt gebruikt voor het verbouwen van soja. De afgelopen tien jaar is het soja-areaal in Zuid-Amerika van 18 miljoen hectare uitgebreid naar 38 miljoen hectare (11x Nederland). Jaarlijks groeit dit areaal met 10 procent.
Het afgelopen seizoen produceerde Brazilië 51 miljoen ton sojabonen, en buurland Argentinië 39 miljoen ton, samen net iets meer dan de VS, de wereldwijde koploper. In Zuid-Amerika heerst sojagoudkoorts. Europa en vooral China nemen er steeds meer van af, vooral als veevoer.
vrij naar: NRC, 19 mei 2005 en 23 augustus 2005
Sojateelt is door vergaande mechanisatie zeer arbeidsextensief (1 baan per 166 hectare, vergeleken met 1 baan per 20 hectare in de gezinslandbouw) en leidt tot werkloosheid onder lokale boeren. De lokale voedselvoorziening neemt daarnaast af, omdat er geen ruimte meer is voor traditionele landbouw en bosproducten niet meer voorhanden zijn. Het gevolg is een uittocht naar de stad, waar de voormalige boeren veelal in krottenwijken terechtkomen.
vrij naar: NRC, 5 september 2005
Nederland importeert sojabonen hoofdzakelijk uit Brazilië en de VS. Ter illustratie: in 2004 werd 2,5 miljoen ton soja uit Brazilië gehaald en 1,27 miljoen ton uit de VS. In 2004 werd ook nog 4,5 miljoen ton sojaschroot geïmporteerd, voornamelijk uit Brazilië en Argentinië. Sojaschroot is een restproduct dat overblijft na bewerking van de sojabonen. Het wordt gebruikt als veevoer in de intensieve veehouderij.
vrij naar: Productschap voor Margarine, Vetten en Oliën, 2005
700047-2-050b1
9
lees verder

### Pagina 17

bron 14
Het soja-areaal in Brazilië

[FIGUUR: Kaart van Brazilië met de verdeling van sojaproductie 2000-2002. Delen van staten zijn ingekleurd met verschillende grijstinten.]

Legenda:
productie van sojabonen
gemiddelde 2000-2002
weinig
veel
zeer veel

vrij naar: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)

0 150 300 km

700047-2-050b1*
10
einde ■


### Pagina 18

bron 3
Enkele statistische gegevens van de 25 EU-lidstaten en Turkije
bijlage 2
aandrijkskunde HAVO
2007-2
Land
Europa van de 15
in €
Oppervlakte
in km 2
inwoners
x 1.000
% mensen
< 15 jaar
% mensen
15-64
jaar
% mensen
> 64 jaar
% mensen
werkzaam
in de
landbouw
% mensen
werkzaam
in de industrie
% mensen
werkzaam
in de
diensten
% mensen
werkzaam in de
bouw
% mensen
werkzaam in de
bouw
% protestanten
katholieken
% moslims
België
20.515
18,5
65,6
15,8
5,4
14,9
88,2
1,3
Denemarken
30.519
5.336
18,9
65,7
15,7
4,0
16,2
33,7
0,6
2,7
Duitsland
42.984
52.797
17,5
66,0
16,5
5,1
13,3
34,1
2,7
2,5
Finland
32.165
5.242
19,3
65,1
15,6
7,5
11,5
28,5
9,8
3,4
5,5
Frankrijk
31.700
10.797
18,2
67,0
14,9
5,5
11,5
28,5
9,4
0,1
1,3
Griekenland
13.190
10.040
17,5
65,2
17,3
11,5
20,5
28,4
51,1
0,4
3,2
Ierland
31.565
4.187
15,2
67,5
17,3
13,5
23,9
25,9
64,5
9,6
1,1
Italië
22.598
57.634
14,2
67,1
18,1
7,0
23,0
30,0
3,0
Luxemburg
25.268
2.586
14,2
67,7
18,1
3,0
8,5
31,0
3,5
23,0
2,0
Nederland
29.984
15.851
13,6
67,9
18,5
5,6
14,6
30,8
1,0
83,1
0,1
2,0
Oostenrijk
31.565
8.196
14,0
67,9
18,1
6,8
15,4
30,8
5,6
74,0
2,0
Portugal
19.905
9.682
16,7
67,5
15,8
10,0
21,0
30,1
3,0
51,0
0,8
Spanje
20.315
50.592
17,1
67,3
15,6
9,5
23,7
26,0
9,4
64