# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2006 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2006/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

aards kunde
Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 06
Tijd vak 2
Woensdag 21 juni
9.00 – 11.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen; het examen bestaat uit 28 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer dan twee antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
600061-2-470
Begin

### Pagina 2

Dit is een opgavepagina uit een examen, getiteld 'Politiek en ruimte'. De specifieke opgave, 'Opgave 1 - Factory Outlet Centers en winkelgedrag', focust op de gemeente Roosendaal en de ontwikkeling van een Factory Outlet Center (FOC). De tekst beschrijft de voorbereidingen, de opening en de impact van het FOC op de binnenstad. Een voetnoot definieert een FOC als een concentratie van winkels die goederen rechtstreeks verkopen, wat klanten trekt vanuit een regio van 60 kilometer. De pagina bevat een kaart (figuur) die de locatie van het Factory Outlet Center Rosada in Roosendaal toont, inclusief snelwegen (A17, A58/E312) en het stedelijke gebied. Er wordt verwezen naar een atlas (52e of 51e druk) en een Michelin routeplanner. De student wordt gevraagd de informatie te analyseren in de context van ruimtelijke planning en economische impact.

### Pagina 3

bron 3

Factory Outlet Center Rosada in Roosendaal

[FIGUUR: Luchtfoto van een outlet center complex met veel parkeerplaatsen en omringd door wegen en groen.]

bron: Van Luyken Communicatie Adviseurs, Haarlem

Er zijn in Nederland al twee FOC's gerealiseerd, één in Lelystad en één in Roermond.
Voor de bouw van een derde FOC stelden onder andere de gemeenten Etten-Leur en
Roosendaal zich kandidaat. Na een lange politieke strijd tussen beide gemeenten heeft de
provincie Noord-Brabant de knoop doorgehakt. Roosendaal wordt de derde plaats met een
Factory Outlet Center.

2p 1□ Leg uit dat op nationale schaal gezien de keuze voor een plaats in Zuidwest-Nederland voor
de hand ligt.

Voor een rendabele bedrijfsvoering moeten er binnen het verzorgingsgebied van een Outlet
Center voldoende potentiële klanten wonen.
1p 2□ Welk begrip gebruikt men in de aardrijkskunde om het minimum aantal klanten aan te
duiden dat een bedrijf nodig heeft om te kunnen bestaan?

De gemeente Etten-Leur heeft de vestiging van een FOC erg gepromoot, terwijl op de
regionale schaal van West- en Midden-Noord-Brabant geen draagvlak bestond voor de
komst van een FOC in Etten-Leur.
2p 3□ Geef een argument vóór vestiging van een FOC in Etten-Leur en geef een argument ertegen.

De gemeente Roosendaal is van plan een FOC op haar grondgebied te vestigen. Naast
positieve gevolgen heeft de gemeente Roosendaal geen extra maatregelen
neemt, op verschillende ruimtelijke schalen ook negatieve gevolgen voor de leefbaarheid.
3p 4□ Neem de nummers 1, 2 en 3 van schema 1 over op je antwoordblad en zet er de juiste
invulling achter.

schema 1
ruimtelijke schaal
negatief gevolg voor de leefbaarheid van het betrokken gebied

1.....................................................
2..................................................... 3* ernstige verkeersoverlast
*Bij 3 moet een ander ruimtelijke gevolg worden ingevuld dan bij 4 is ingevuld.

In het promotiemateriaal over het Factory Outlet Center van de gemeente Roosendaal staat
dat Roosendaal een goede centrale ligging heeft. De plaats ligt op de as
Rotterdam-Antwerpen en ook op de as Duitsland-Zeeland.
1p 5□ Geef een reden waarom de gemeente Etten-Leur dit geen sterk argument voor Roosendaal
zal hebben gevonden.

Gezien de goede centrale ligging kan het Factory Outlet Center Rosada een rol als
tussenliggende mogelijkheid (intervening opportunity) vervullen.
2p 6□ Waar komen in het algemeen de klanten vandaan die het FOC als tussenliggende
mogelijkheid zullen gebruiken en wat zou hun reisdoel zijn geweest zonder de
aanwezigheid van een FOC in Roosendaal?

600061-2-47o
3
Lees verder


### Pagina 4

Opgave 2 – Gemeentelijke herindeling in het gebied van de Utrechtse Heuvelrug

Sinds 1848 is ons land verdeeld in provincies en gemeenten. Sinds die tijd is het aantal
gemeenten sterk afgenomen. Er zijn nu nog ruim 500 gemeenten over. Op de Utrechtse
Heuvelrug heeft er kort geleden een gemeentelijke herindeling plaatsgevonden.
Suburbanisatie heeft er mede toe geleid dat de gedragsruimte van bewoners van de
Utrechtse Heuvelrug sterk is veranderd en niet meer samenvalt met politiek-ruimtelijke
grenzen. Wonen, werken en dienstverlening lopen dwars door gemeentegrenzen heen, nu
nog sterker dan vroeger.
Vaak bleken gemeenten te klein om zich aan te kunnen passen aan deze nieuwe
ontwikkelingen. Gemeentelijke herindeling zou deze aanpassing kunnen vergemakkelijken.

bron 4
Statistische gegevens van de zes bij de herindeling betrokken gemeenten:
Amerongen, Doorn, Driebergen-Rijsenburg, Leersum, Maarn en Zeist (in 2000)

|       | 1           | 2        | 3         | 4   | 5    | 6    | 7    | 8   | 9   | 10  | 11    | 12    | 13     | 14  |
|-------|-------------|----------|-----------|-----|------|------|------|-----|-----|-----|-------|-------|--------|-----|
|       | Amerongen   | 7.294    | 3.059     | 4,2 | -3,9 | 22,9 | 89,7 | 5,5 | 4,9 | 0   | 22.100 | 4.000 | 1.815  | 25  |
|       | Doorn       | 9.988    | 2.245     | 2,5 | 1,7  | 3,5  | 71,6 | 16  | 12,3| 0   | 20.400 | 4.700 | 3.471  | 35  |
|       | Driebergen- | 18.333   | 2.644     | -2,8| -2,5 | 2,4  | 76,2 | 16,6| 7,2 | 0   | 24.200 | 6.900 | 9.138  | 50  |
|       | Rijsenburg  |          |           |     |      |      |      |     |     |     |       |       |        |     |
|       | Leersum     | 7.328    | 3.022     | -0,3| -0,6 | 14,5 | 91,3 | 5,1 | 3,6 | 0   | 23.100 | 3.200 | 1.669  | 23  |
|       | Maarn       | 5.848    | 7.892     | -2,1| -2   | 15,1 | 85,3 | 2,6 | 3,2 | 0   | 27.200 | 3.000 | 2.217  | 38  |
|       | Zeist       | 60.020   | 4.864     | -4,2| -5,4 | 0,6  | 56   | 34,4| 9,7

### Pagina 5

Gemeentelijk herindelingsvoorstel Heuvelrug, De MALDD-variant, optie 2

[FIGUUR: Kaart van gemeenten in de regio Utrecht met markeringen voor steden en gemeentegrenzen.]

vrij naar: WAL in zicht. Alternatieven voor gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Utrecht, Groenendijk, J.G. en G.H. Hagelstein, 20 april 2004

Gemeentelijk herindelingsvoorstel Heuvelrug, De DrieMADO-variant, optie 3

[FIGUUR: Kaart van gemeenten in de regio Utrecht, vergelijkbaar met de vorige figuur, maar met aangepaste gemeentegrenzen.]

vrij naar: WAL in zicht. Alternatieven voor gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Utrecht, Groenendijk, J.G. en G.H. Hagelstein, 20 april 2004

7 3p
□ Welk demografisch gegeven kan door suburbanisatie worden aangewezen? Dit is bijvoorbeeld het geval bij Amerongen, Leersum en Maarn. Welk demografisch gegeven uit bron 4 geeft een aanwijzing dat er in het verleden veel mensen zijn gesuburbaniseerd naar de drie genoemde gemeenten? Motiveer je keuze.

Welke gemeenten op de Utrechtse Heuvelrug zelfstandig blijven, is nog onderwerp van gesprek, maar dat er een gemeentelijke herindeling komt, is zeker.
De provincie Utrecht streeft naar een herindeling op 1 januari 2006. Bron 5 geeft drie mogelijke herindelingen van gemeenten, de opties 1, 2 en 3. Deze drie indelingsopties zijn getoetst aan een aantal criteria. Twee daarvan zijn: bestuurskracht en planologische ruimtebehoefte.

8 2p
□ Geef van elk van beide criteria aan waarom dit een belangrijk toetsingscriterium is bij gemeentelijke herindelingen.

600061-2-47o 5 Lees verder


### Pagina 6

2p 9 Welk gegeven uit de Bas statitistiek 'Nederland, Algemeen/Bevolking' kan de provincie
Utrecht als een argument gebruiken om Wijk bij Duurstede niet bij de herindeling
Heuvelrug te betrekken, zoals in optie 3 is weergegeven? Motiveer je keuze.

Jij krijgt de opdracht om een onderzoek te doen naar het woon-werkverkeer (forensisme)
tussen de zes gemeenten die bij optie 1 samengaan.
2p 10 Welke twee kolommen gegevens uit bron 4 heb je daarvoor nodig?

Eén van de motieven voor gemeentelijke herindeling is steden extra ruimte te geven voor de
aanleg van woongebieden en bedrijventerreinen. Uit bron 4 blijkt dat bij een fusie de
overige vijf gemeenten aan Zeist geen extra ruimte kunnen bieden voor bijvoorbeeld de
aanleg van bedrijventerreinen.
Dit komt vooral door functies die de Utrechtse Heuvelrug op nationale schaal vervult.
2p 11 Noem twee van deze functies.

bron 6
Grondgebruik in zes gemeenten die betrokken zijn bij de herindeling Heuvelrug:
Amerongen, Doorn, Driebergen, Leersum, Maarn en Wijk bij Duurstede

[FIGUUR: Tabel met kolommen "Gemeente", "Totaal oppervlakte in hectares (2003)", "% water (2000)", "% bos en natuur (2000)", "% agrarisch gebruik (2000)", "% bebouwd (2000)", "% overig land, waaronder verkeers- en recreatief gebruik (2000)". De rijen bevatten data voor de gemeenten Amerongen, Doorn, Driebergen, Leersum, Maarn, Wijk bij Duurstede.]

vrij naar: WAL in zicht. Alternatieven voor gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Utrecht,
Groenendijk, J.G. en G.H. Hagelstein, 20 april 2004

Als de provincie Utrecht streeft om via gemeentelijke herindeling te komen tot meer
homogene regio's, dan ligt optie 3 niet voor de hand op basis van de gegevens van bron 6.
2p 12 Geef hiervoor twee argumenten ontleend aan bron 6.

600061-2-470
6
Lees verder

### Pagina 7

Opgave 3 – Rietsuiker en bietsuiker

De prijsregeling voor suikerbieten en suiker

De suikerproducenten (dat zijn suikerfabrikanten) binnen de EU krijgen een gegarandeerde
minimumprijs voor de suiker die ze binnen de EU verkopen. Tot nu toe was deze
gegarandeerde prijs veel hoger dan de prijs van suiker op de wereldmarkt. De suikermarkt
van de EU wordt beschermd tegen goedkopere suiker van buiten de EU door
invoertariffen. De suikerproducenten betalen de boeren binnen de EU die suikerbieten
verbouwen een garantieprijs. Het overschot van de geproduceerde suiker in de EU wordt
door exportsubsidies onder de marktprijs op de wereldmarkt verkocht.
De Europese suikersector staat nu aan de vooravond van ingrijpende hervormingen: de
minimumprijs die suikerproducenten momenteel ontvangen, wordt met een derde verlaagd.
Een reden voor Brussel om de bakens te verzetten, is de klacht die Brazilië, Thailand en
Australië bij de Wereldhandelsorganisatie (WHO) hebben ingediend tegen de bestaande
Europese suikersubsidies. Genoemde grote suikerproducerende landen produceren veel
goedkoper suiker (uit-suikerriet).

Toevoeging: De WHO heeft in september 2004 uitspraak gedaan waarin de klagende landen
in het gelijk werden gesteld en de EU de zaak dus verloor.

vrij naar: de Volkskrant, 15 juli 2004

1p 13 □ Met welk begrip duid je in het algemeen het geheel van handelsbelemmeringen en subsidies
aan die tot de uitspraak van de WHO (september 2004) binnen de Europese Unie voor
suiker (en andere producten) golden?

Het geheel van handelsbelemmeringen en subsidies zoals door de EU wordt toegepast voor
de suikerproductie wordt afgebouwd. Op mondiale schaal zal dit gevolgen hebben voor de
verdeling van de suiker.

1p 14 □ In welke fysisch-geografische zone zal de suikerteelt toenemen?

Volgens bron 7 hebben veel suikerproducerende landen buiten de EU protest aangetekend
bij de Wereldhandelsorganisatie tegen de maatregelen die de suikermarkt binnen de EU
beschermen.

2p 15 □ Beredeneer met behulp van gegevens op de kaartbladen 150 en 193 (51e druk: 137 en 171)
waarom de meeste suikerproducerende landen uit Afrika geen belang hebben bij een protest.

Economisch gezien is het goed dat de landen die rietsuiker produceren zo snel mogelijk
vrije toegang krijgen tot de Europese markt.

3p 16 □ Ben jij het eens of oneens met deze stelling? Beargumenteer je mening.

Om de gevolgen van de afbouw van het geheel aan handelsbelemmeringen en subsidies
voor suiker binnen de EU onderdeel te onderzoeken, stellen we de volgende hoofdvraag:

1p 17 □ Welke ruimtelijke gevolgen heeft de afbouw van dit stelsel voor de Europese Unie?
Formuleer een voorspellende deelvraag bij deze hoofdvraag.

600061-2-47o 7 Lees verder


### Pagina 8

Natuur en milieu
Opgave 4 - Het Waddengebied - bedreigingen en kansen
Het Waddengebied tussen Schiermonnikoog en Lauwersoog
bron 8
[FIGUUR: Kaart van het Waddengebied met Schiermonnikoog, Lauwersoog, dijken, waterwegen, dieptelijnen en bebouwing.]
Legenda:
bij eb droogvallende grond
bron: Topografische Dienst Emmen, kaart 2 Oost, 1993
600061-2-47o
8
Lees verder

### Pagina 9

Waterstanden in centimeters (gemiddelden 2000-2003), ten opzichte van NAP
bron 9
Lauwer soog hoogwater 106
Lauwers oog laagwater -125
Schiermonnikoog hoogwater 104
Schiermonnikoog laagwater -123

bron: http://www.rijkswaterstaat.nl/water/waterstat.asp

bron 10
doorsnede A
[FIGUUR: grafiek met op de y-as waterstanden in meters NAP van 3 tot -8, en op de x-as een lijn die golft van 0 tot ongeveer 3 meter.]
meters
NAP
3
2
1
0
-1
-2
-3
-4
-5
-6
-7
-8
X

doorsnede B
[FIGUUR: grafiek met op de y-as waterstanden in meters NAP van 3 tot -8, en op de x-as een lijn die golft van 0 tot ongeveer 3 meter.]
meters
NAP
3
2
1
0
-1
-2
-3
-4
-5
-6
-7
-8
Y

doorsnede C
[FIGUUR: grafiek met op de y-as waterstanden in meters NAP van 3 tot -8, en op de x-as een lijn die golft van 0 tot ongeveer 3 meter.]
meters
NAP
3
2
1
0
-1
-2
-3
-4
-5
-6
-7
-8
X

bron: Cito
600061-2-470
9
LEES VERDER
V o o r B e s c h i k b a a r g e s t e

### Pagina 10

bron 11 Geschatte invloed op het milieu van het Wadden­gebied per ingreep (2004)
[FIGUUR: Staafdiagram met links 'negatief effect' en rechts 'positief effect', met in het midden 0. Verschillende ingrepen staan op de y-as, met hun staafjes die aangeven wat hun effect is.]
kokkelvisserij*
mossel­visserij
klimaat­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

### Pagina 11

Opgave 5 - Het rivierengebied
Uiterwaarden vormen verbindingszones tussen natuurgebieden.
Geef twee redenen waarom juist uiterwaarden erg geschikt zijn als verbindingszone.
2p 24

Maatregelen voor inrichting van de rivier in en buiten het winterbed
[FIGUUR: Schematische doorsnede van een rivier met uiterwaarden en verschillende genummerde onderdelen.]
Legenda:
1 versmalling van het zomerbed
2 kribverlaging
3 baggeren
4 storten sediment
5 vaste laag
6 natuurlijke oever
7 verwijderen zomerkade
8 aanleg nevengeulen
9 uiterwaardverlaging
10 natuurontwikkeling
11 verwijderen hoogwatervrije terreinen
12 dijkversterking
13 dijkverplaatsing
14 binnendijkse retentie
15 verhooging laterale toestroming
16 dijkverhoging
bron: www.natuurdichtbij.nl/kennismaken/inrichten/scalamaatregelen.htm

Een van de maatregelen die de overheid kan nemen om de capaciteit van de waterafvoer te
vergroten, is het verlagen van de uiterwaarden.
Noem een vorm van ruimtegebruik in de uiterwaarden die hiervan nadeel
Beargumenteer waarom.
3p 25

Natuurontwikkeling kan op verschillende manieren gerealiseerd worden. Maar sommige
manieren passen slecht bij elkaar. Het is bijvoorbeeld niet verstandig om in de uiterwaarden bomen en struiken te planten in die
gebieden waar uiterwaardverlaging heeft plaatsgevonden.
Leg uit waarom beide maatregelen in hetzelfde gebied moeilijk samengaan.
2p 26

Als gevolg van de winning van klei en de aanleg van nevengeulen in de uiterwaarden zal de
diversiteit in het rivierengebied toenemen.
Leg uit dat beide ingrepen na enige tijd tot een grotere diversiteit in het rivierengebied
zullen leiden.
2p 27

Welke van beide ingrepen, de winning van klei of de aanleg van nevengeulen, bevordert de
dynamiek in de uiterwaarden het meest?
Motiveer je keuze en ga daarbij in op beide ingrepen.
2p 28

Einde
600061-2-47o 11