# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
aardrijkskunde
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 06
Tijdvak 1
Dinsdag 30 mei
9.00 – 11.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te
behalen; het examen bestaat uit 28 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
600023-1-47o
Begin

### Pagina 2

Dit is een opgavenpagina van een examen. De pagina begint met instructies voor het gebruik van de atlas (51e of 52e druk). Vervolgens wordt het hoofdonderwerp "Politiek en ruimte" geïntroduceerd. Op de pagina staan twee opgaven: "Opgeave 1 – Provinciale herindeling" en "Onderwerk uit Almere wel naar Holland gaan". Opgeave 1 behandelt de provinciale herindeling in Nederland, met aandacht voor decentralisatie en de schaal van regionale vraagstukken zoals verstedelijking en landinrichting. Er wordt verwezen naar bron 1, een tekst over de Commissie Geelhoed. Opgeave 2 bespreekt het standpunt van Burgemeester Ouwerkerk over de herindeling van Flevoland en Almere, refererend aan het rapport "Op schaal gewogen" uit 2002 en bron 2, een artikel uit het Dagblad van Almere. Studenten moeten specifieke vragen beantwoorden, waarbij kaarten uit de atlas geraadpleegd kunnen worden. Er worden geen grafieken of tabellen getoond, maar er wordt wel verwezen naar kaarten (kaartblad 48 en 44).

### Pagina 3

Volgens de commissie Geelhoed is met name in de Randstad provinciale schaalvergroting op korte termijn dringend gewenst. Bij zo'n herindeling van provincies zijn diverse varianten denkbaar. Eén daarvan is het samenvoegen van Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en een deel van Flevoland. Op regionale schaal verwacht de commissie Geelhoed dat de vorming van zo'n superprovincie veel voordelen oplevert. Maar op nationale schaal gezien zou deze provinciale herindeling, vooral buiten de Randstad, wel eens veel weerstand kunnen oproepen.
2p 3 ☐ Leg uit waarom op nationale schaal gezien, de vorming van zo'n superprovincie op veel weerstand zou kunnen stuiten.
De commissie Geelhoed heeft ervoor gekozen om Almere en Lelystad in te delen bij de nieuwe te vormen randstadprovincie. Gezien de fysiek-ruimtelijke begrenzing van de provincie Flevoland is dat een opmerkelijke keuze.
2p 4 ☐ Leg uit waarom deze keuze gelet op de fysiek-ruimtelijke begrenzing van Flevoland opmerkelijk genoemd mag worden.
De commissie Geelhoed heeft ervoor gekozen om Almere en Lelystad bij de nieuwe randstadprovincie in te delen. Gezien de ruimtelijke relaties van de bewoners van deze twee steden is die keuze uit functioneel oogpunt wel te verdedigen.
1p 5 ☐ Geef een argument waarmee je deze keuze uit functioneel oogpunt kunt verdedigen.
Stelling: ‘Zonder Almere en Lelystad verliest de provincie Flevoland haar bestaansrecht.’
2p 6 ☐ Op grond van welk argument, af te leiden uit de cijfers in het statistisch overzicht van de atlas, valt deze stelling te verdedigen?
600023-1-47o 3 Lees verder

### Pagina 4

Opgave 2 – Gemeentelijke herindeling van Eindhoven
bron 3
Waarom groter mooier is
Voor een gezonde toekomst van Eindhoven is het nodig de stad uit te breiden met Best,
Son en Breugel, Nuenen, Geldrop, Waalre, Veldhoven en een gedeelte van Eersel, Oirschot
en Mierlo. Dat is nog steeds de inzet van het Eindhovens gemeentebestuur in de discussie
over de noodzakelijke gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Brabant.
Omdat we zo krap in onze ruimte zitten, wordt de bevolkingssamenstelling van Eindhoven
ook te eenzijdig (...). Een gezonde stad kent een harmonieuze bevolkingsopbouw, waarin
elke groep burgers evenredig vertegenwoordigd is.
bron: www.eindhoven.nl
bron 4
Gemeentelijke herindeling regio Eindhoven-Helmond van de baan
Persbericht van 24 oktober 2002
Minister Remkes van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft besloten om
het voorstel tot gemeentelijke herindeling van Eindhoven en van Helmond, waarvoor het
vorige kabinet een wetsvoorstel in voorbereiding had, in te trekken. De bewindsman heeft de
betrokken gemeentebesturen donderdag 24 oktober van zijn besluit in kennis gesteld.
Kern van het voorstel was om de gemeenten Son en Breugel, Nuenen en Waalre samen te
voegen met Eindhoven en om delen van het grondgebied van Eersel, Oirschot, Best,
Geldrop en Mierlo tot Eindhoven toe te voegen. Daarnaast zouden door grenscorrecties
delen van Someren, Asten en Mierlo naar Helmond gaan en al de gemeenten Geldrop en
Mierlo worden samengevoegd.
De bewindsman heeft verder laten weten dat hij bereid is in te gaan op het verzoek van de
gemeenten Geldrop en Mierlo tot een vrijwillige samenvoeging. In het overleg met alle
betrokkenen bleek dat hiervoor een breed bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak bestaat.
bron: www.herindeling-eindhoven-helmond.nl
bron 5
Voorstel tot herindeling van Eindhoven-Helmond, 2002
[FIGUUR: Kaart met gemeentegrenzen en plaatsnamen. Enkele gemeenten zijn gearceerd.]
Legenda:
– gemeentegrens volgens
voorstel
– – – vervallen gemeentegrens
volgens voorstel
vrij naar: www.herindeling-eindhoven-helmond.nl
600023-1-47o
4
Lees verder

### Pagina 5

De buurgemeenten menen dat Eindhoven op eigen grondgebied nog geen mogelijkheden
heeft voor woningbouw en de aanleg van industrieterreinen.
2p 7 Leg uit wat Eindhoven zou kunnen doen om zelf te voorzien in de ruimtebehoefte.

De minister gaat wel akkoord met de vrijwillige samenvoeging van Geldrop en Mierlo.
2p 8 Welk belang hebben de gemeenten Geldrop en Mierlo in het kader van de herindeling om te
fuseren tot een gemeente?

In kleine gemeenten is vaak sprake van verzet tegen herindeling. Behalve specifieke
bezwaren van lokale aard zijn er ook argumenten die bij vrijwel elke gemeentelijke
2p 9 herindeling gebruikt worden door de tegenstanders van zo'n herindeling.
Noem twee argumenten die ook de bewoners van de buurgemeenten van Eindhoven kunnen
gebruiken om zich tegen de geplande samenvoeging met Eindhoven te verzetten.

De gemeente Eindhoven heeft verschillende keren gewezen op het gevaar van een steeds
eenzijdiger bevolkingssamenstelling in deze stad.
3p 10 Selecteer drie kaarten uit de atlas waaruit blijkt dat de bevolkingssamenstelling van
Eindhoven nu al duidelijk verschilt van die van de omliggende gemeenten. Noteer op je
antwoordblad welke kaarten dat zijn.

De steeds eenzijdiger bevolkingssamenstelling van grote steden als Eindhoven lijkt vooral
1p 11 een gevolg te zijn van het wegtrekken van mensen met hogere inkomens.
Welke pushfactor is hiervoor verantwoordelijk?

600023-1-47o 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 3 – Uitbreiding van de Europese Unie, van twee kanten bekeken

Rusland vreest geringere toegang tot Poolse markt
Van onze redacteur

AMSTERDAM – Premier Michail Kasjanov van Rusland vreest dat de toegang tot de
Poolse markt voor Russische bedrijven minder makkelijk zal worden wanneer Polen
toetreedt tot de Europese Unie. (...)
Kasjanov drong er vrijdag in Warschau bij zijn Poolse ambtgenoot Leszek Miller op aan
met name de samenwerking in de energiesector te verbeteren.
De Russen zouden nog voor mei van het volgend jaar een contract met de Polen willen
afsluiten voor de levering van ruwe aardolie. Verder willen zij dat Russische oliebedrijven
een grotere kans krijgen te investeren in de Poolse markt. De privatisering van Poolse
energiebedrijven biedt daartoe kansen.
Vorig jaar heeft de Russische energiegigant Lukoil tevergeefs geboden op het Poolse bedrijf
Rafineria Gdanska, in grootte de tweede raffinaderij in Polen. De op een na grootste
staalproducent van Rusland, Severstal, heeft belangstelling getoond voor de Poolse
staalfabrikant PHS.

bron: Het Financieele Dagblad, 22 februari 2003

De uitbreiding van de EU in oostwaartse richting heeft ook voor Rusland grote
economische en politieke gevolgen. In dat verband is vooral de relatie tussen Rusland en
Polen van belang.
Volgens bron 6 willen zowel Russische oliebedrijven als staalproducenten graag investeren
in de Poolse markt.
2p 12 ❑ Geef hiervoor twee verschillende redenen van economische aard.

Samenwerking in de energiesector kan zowel voor Polen als voor Rusland voordeel hebben.
Welke kaart op kaartblad 80 (51e druk: kaartblad 70) is het meest geschikt om het
wederzijds voordeel van samenwerking te illustreren?

Wat betreft de import van Polen is er een opmerkelijk verschil tussen de soort goederen die
Polen vanuit Rusland importeert en de soort goederen die Polen vanuit de EU importeert.
2p 14 ❑ Welk soort goederen importeert Polen vanuit Rusland en welk soort goederen uit de EU?

bron 7 Handelspartners van Polen in 2001 (in % van de totale import en export van Polen)

[FIGUUR: Tabel met de handelspartners van Polen in 2001, gesorteerd op land (Duitsland, Italië, Rusland, Verenigd Koninkrijk, Nederland, Tsjechië, USA, België, Oekraïne, Japan) met kolommen voor Import en Export.]

bron: Central Statistical Office of Poland (GUS), 2002

Verklaar met behulp van een geografisch en een demografisch gegeven waarom de Poolse
export naar Duitsland zo veel groter is dan die naar de andere EU-landen in bron 7.
2p 15 ❑

6
Lees verder
600023-1-47o

### Pagina 7

bron 8 Belangrijkste handels­partners van Polen, 1970-2000, in % van de totale im- en export
[FIGUUR: Tabel met import en export van Polen met diverse landen en blokken in 1970, 1980 en 2000.]
*gegeven heeft betrekking op Rusland
bron: Central Statistical Office of Poland (GUS), 2002
Duitsland is niet altijd de belangrijkste handelspartner van Polen geweest. Bron 8 laat zien dat er sinds 1970 nogal wat veranderd is in de top drie van de belangrijkste handelspartners van Polen.
2p 16 ☐ Geef de politiek-geografische verklaring voor de opvallende wijziging in de top drie van de handelspartners van Polen in de periode 1970-2000.
2p 17 ☐ De toetreding van Polen en Litouwen tot de EU op 1 mei 2004 heeft geleid tot een bijzondere geografische positie van de Russische deelrepubliek Kaliningrad. Welke bijzondere geografische positie wordt bedoeld en welk probleem is daardoor ontstaan?
2p 18 ☐ Hoewel Polen en Oekraïne een vrij lange gemeenschappelijke grens hebben is de Poolse export naar Oekraïne gering. Geef met behulp van het statistisch overzicht van de atlas twee economische redenen voor de geringe export van Polen naar Oekraïne.
600023-1-47o 7 Lees verder

### Pagina 8

Natuur en milieu

Opgave 4 - De kringloop van het water
De kringloop van het water

bron 9
Water is de stof die het meest op aarde voorkomt. De watervoorraad bestaat slechts voor 2,53% uit zoet water. De rest is zout.
Zo'n tweederde van dit zoete water bevindt zich in gletsjers en permanente sneeuwbedekking. De verdeling van het beschikbare zoete water is weergegeven in bron 11.
Naast het zoete water dat in meren, rivieren en aquifers (watervoerende lagen in de aardkorst) beschikbaar is, kan de mens ook nog gebruikmaken van water dat in stuwmeren en andere reservoirs kan worden opgeslagen.

vrij naar: The United Nations World Water Development Report, Water for People, Water for Life, 2003

bron 10
De kringloop van het water in schematische vorm

[FIGUUR: Schematische weergave van de waterkringloop. Een watermassa (zee) staat in verbinding met de atmosfeer. Er lopen pijlen die verschillende processen aangeven: 1. verdamping vanuit de zee, 2. transport van waterdamp over land, 3. neerslag uit de atmosfeer op land, 4. afstroming over land, 5. infiltratie in de bodem, 6. grondwaterstroom naar de zee. Er is ook een contourlijn die land van zee scheidt.]

3p 19
In bron 10 is de kringloop van het water in de meest simpele vorm weergegeven.
Schrijf de cijfers 4, 5 en 6 van de pijlen onder elkaar op je antwoordblad.
Zet er de juiste term of omschrijving achter.

3p 20
Er bestaat een wisselwerking tussen de kringloop van het water en bodemerosie.
Welk onderdeel van de kringloop 1 tot en met 6 levert een directe bijdrage aan de
bodemerosie.
Leg uit op welke manier dat gebeurt.

2p 21
Bodemerosie heeft vervolgens weer invloed op de kringloop van het water.
Schrijf de cijfers 5 en 6 van de pijlen op je antwoordblad en geef bij elk cijfer aan welke
verandering er door bodemerosie in dat onderdeel van de kringloop optreedt.

600023-1-47o 8 Lees verder

### Pagina 9

Opave 5 - De ongelijke verdeling van mensen en water over de aarde
Verdeling van de zoetwatervoorraad en van de bevolking over de aarde (in procenten)
bron 11

[FIGUUR: Een wereldkaart met de continenten waarop per continent de verdeling van zoetwater en de bevolking wordt weergegeven met behulp van druppels en poppetjes met percentages.]

Legenda:
Afrika beschikt over 11% van het
zoete water op aarde, terwijl er 13%
van de wereldbevolking woont.

bron: The United Nations World Water Development Report, Water for People, Water for
Life, 2003

De beschikbaarheid van zoet water voor de bevolking is in toenemende mate een probleem
geworden.
1p 22 In welk gebied is volgens bron 11 het meeste zoet water per inwoner beschikbaar?

Nederland verkeert in een gunstiger situatie dan de gegevens van bron 11 doen vermoeden.
1p 23 Geef daarvoor de belangrijkste natuurlijke oorzaak.

Je kunt met de gegevens van Zuid-Amerika in bron 11 de zoetwaterproblematiek in dat
2p 24 continent niet goed beoordelen.
Maak dat duidelijk met behulp van de atlatkaarten 168A, 168B en 169A (51e druk:
atlatkaarten 150A, 150B en 151A).

In bron 9 worden aquifers (watervoerende lagen in de aardkorst) genoemd.
Bewerring: Aquifers behoren soms tot de niet-vernieuwbare bronnen.
2p 25 Is deze bewering juist?
Beargumenteer je keuze.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

600023-1-470
9
Lees verder

### Pagina 10

Opgave 6 – Wegaanleg in het Amazonegebied
bron 12
Wegaanleg en verstoring van het tropisch regenwoud in het Amazonegebied
Het onderwerp 'Wegaanleg en verstoring van het tropisch regenwoud in Amazonia' kwam aan de orde in een bijeenkomst van het Instituut voor Milieuonderzoek in Amazonia, die in mei 2002 in Manaus werd gehouden. Centraal stond het debat over de asfaltering van de BR 163, de weg van Cuiabá naar Santarém. Duizend kilometer van deze weg is inmiddels van een asfaltlaag voorzien, de resterende duizend kilometer zal in het kader van het 'Avanca-Brasil' (Brazilië-vooruit)-overheidsprogramma geasfalteerd worden.
vrij naar: Praxis Geographie, maart 2003

De kans is groot dat de asfaltering van de weg Cuiabá-Santarém tot gevolg heeft dat er, in het gebied waar deze weg doorheen loopt, een situatie zal ontstaan die vergelijkbaar is met die op het remote sensesingbeeld 178A (51e druk: 190A, Extra materiaal van de Tweede Fase) in de atlas.
3p 26 $\Box$ Beargumenteer of deze uitspraak voor de gehele route of slechts voor een gedeelte van de route van Cuiabá naar Santarém geldig is.
Welke atlatkaart van Zuid-Amerika (nummer en letter) is het meest geschikt om je argumentatie op te baseren?

Uit het remote sensingbeeld 178A (51e druk: 190A) zou je kunnen afleiden dat een deel van de wereld voordeel heeft van de exploitatie van het afgebeelde gebied. De natuur van Brazilië lijdt onder de exploitatie van het afgebeelde gebied. Er is sprake van ruimtelijke afwenteling.
2p 27 $\Box$ Leg uit op welke wijze de negatieve milieueffecten van de consumptie van koffie, hout en vlees door de rijke landen, worden afgewenteld op het Amazonegebied.

Hypothese:
De exportmogelijkheden voor producten uit de omgeving van Cuiabá zijn meer gediend met een goede wegverbinding met Belém dan met een goede wegverbinding met Santarém.
2p 28 $\Box$ Geef van twee andere dimensies aan waarom ze van belang kunnen zijn voor het onderzoek van deze problematiek.

Einde
10
600023-1-47o