# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2005 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2005/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
aardrijkskunde
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 05
Tijdvak 1
Woensdag 25 mei
9.00 - 11.30 uur

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.

Voor dit examen zijn maximaal 52 punten te
behalen; het examen bestaat uit 31 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

500017-1-110
Begin

### Pagina 2

Dit is een opgavenpagina uit een examen met de titel 'Migratie en vervoer'. Het bevat algemene instructies over het gebruik van de atlas (52e of 51e druk) en specifieke opdrachten gerelateerd aan migratie. Op deze specifieke pagina wordt 'Opave 1' gepresenteerd, die een verklarende tekst bevat over gegevens uit het WBO '98 onderzoek naar huishoudens die de grote stad verlaten en hun bestemmingen. Een centraal visueel element is een gestapeld staafdiagram dat de migratie van huishoudens uit grote steden weergeeft, onderverdeeld naar inkomenskwartielen en bestemming (randgemeenten, elders, vestigers, overigen). De student wordt gevraagd de informatie uit de tekst en het diagram te analyseren, waarschijnlijk om conclusies te trekken over migratiepatronen en hun relatie tot inkomen en bestemming. De tekst refereert expliciet aan de atlas, wat impliceert dat deze informatie mogelijk gebruikt moet worden om de context te verrijken of specifieke gegevens op te zoeken.

### Pagina 3

bron 2
Gemigreerde en niet-gemigreerde huishoudens van de grote steden,
naar soort huishoudens, 1998
[FIGUUR: Stapeldiagrammen met op de y-as het percentage (0-100%) en op de x-as de categorieën 'vertrekkers' en 'stadsbewoners'. Elke categorie bevat twee staven. Er is een legenda met vier huishoudtypes: overige huishoudens, tweepersoonshuishoudens, gezin met kinderen, alleenstaanden.]
bron 3
Gemigreerde en niet-gemigreerde huishoudens van de grote steden,
naar woningtype, 1998
[FIGUUR: Stapeldiagrammen met op de y-as het percentage (0-100%) en op de x-as de categorieën 'vertrekkers' en 'stadsbewoners'. Elke categorie bevat twee staven. Er is een legenda met vier woningtypes: eengezinswoning, meergezinswoning, eengezinsskoophuis, meergezinskoophuis.]
bronnen 1, 2 en 3: Wouden, R. van de en E. de Bruijne, De stad in de omtrek, problemen en
perspectieven van de vier grootstedelijke gebieden in de Randstad, Den Haag, 2001
2p 1 Geef op basis van de bronnen 1 tot en met 3 twee argumenten ter ondersteuning van deze
hypothese.
Kies daartoe twee van de drie bronnen en ontleen aan elk van beide bronnen één argument.
Suburbanisatie wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de woningbehoefte van
mensen.
Uit de bronnen is een maatregel af te leiden die de overheid kan nemen om de
suburbanisatie te verminderen.
2p 2 Op welke manier kan de overheid op basis van de bronnen proberen de suburbanisatie te
verminderen?
In het rapport, waarin bovenstaande bronnen staan, wordt gesteld dat de migratie van en
naar de grote steden de komende jaren in Nederland selectief blijft. Veel geografen zijn van
mening dat hierdoor de sociale ongelijkheid tussen de centrale stad en de
suburbane gemeenten wordt vergroot.
2p 3 Leg uit op welke wijze de migratie de sociale ongelijkheid tussen de centrale stad en de
suburbane gemeenten kan vergroten.
500017-1-11o 3 Lees verder

### Pagina 4

Opgave 2
Het aantal inwoners dat de Antillen verlaat is groot en groeit de laatste jaren. Curaçao ziet zo'n zes procent van zijn bevolking (ruim 8.000 mensen) jaarlijks vertrekken, waaronder een behoorlijk aantal goed opgeleide jongeren. De begin 2001 gehouden volkstelling laat zien wat de effecten van emigratie zijn op de leeftijdsopbouw van de bevolking.

bron 4 Leeftijdsdiagram Curaçao, 1981
[FIGUUR: Piramide-diagram met leeftijdsgroepen op de y-as en percentages op de x-as, gesplitst in mannen (links) en vrouwen (rechts). De leeftijdsgroepen zijn 80+, 75-79, 70-74, 65-69, 60-64, 55-59, 50-54, 45-49, 40-44, 35-39, 30-34, 25-29, 20-24, 15-19, 10-14, 5-9, 0-4. De percentages lopen van 17,50% tot 0,00% en weer terug naar 17,50%. De totale bevolking is 147.388.]
vrij naar: Geografie, december 2001

bron 5 Leeftijdsdiagram Curaçao, 2001
[FIGUUR: Piramide-diagram met leeftijdsgroepen op de y-as en percentages op de x-as, gesplitst in mannen (links) en vrouwen (rechts). De leeftijdsgroepen zijn 80+, 75-79, 70-74, 65-69, 60-64, 55-59, 50-54, 45-49, 40-44, 35-39, 30-34, 25-29, 20-24, 15-19, 10-14, 5-9, 0-4. De percentages lopen van 17,50% tot 0,00% en weer terug naar 17,50%. De totale bevolking is 135.000.]
vrij naar: Geografie, december 2001

1p 4□ Volgens bovenstaande tekst zijn er ook goed opgeleide jongeren die Curaçao verlaten. Welke term wordt in de migratietheorie gebruikt voor het wegtrekken van goed opgeleide migranten?

2p 5□ Verreweg de meeste migranten die de Antillen verlaten, gaan naar Nederland. Bij die keuze voor Nederland spelen verschillende motieven een rol. Noem twee niet-economische motieven van migranten uit de Antillen om zich in Nederland te vestigen.

2p 6□ Door het vertrekoverschot is het leeftijdsdiagram van Curaçao tussen 1981 en 2001 sterk veranderd. Als deze ontwikkeling zich de komende twintig jaar voortzet, zal dat grote sociaal-economische gevolgen hebben voor Curaçao. Noem twee van deze sociaal-economische gevolgen.

500017-1-11o 4 Lees verder

### Pagina 5

bron 6
Antillianen in Amsterdam

| | Aantal inwoners | Aantal Antillianen |
|---|---|---|
| Amsterdam | 726.602 | 11.281 |
| Per stadsdeel |  |  |
| Binnenstad | 79.623 | 724 |
| Westerpark | 33.766 | 399 |
| Oud-West | 32.123 | 332 |
| Zeeburg | 33.835 | 423 |
| Bos en Lommer | 30.838 | 271 |
| De Baarsjes | 34.841 | 333 |
| Amsterdam-Noord | 86.352 | 905 |
| Geuzenveld/Slotermeer | 38.583 | 360 |
| Osdorp | 40.758 | 384 |
| Slotervaart/Overtoomse Veld | 43.142 | 358 |
| Zuidoost | 85.163 | 5.194 |
| Oost/Watergraafsmeer | 56.998 | 551 |
| Oud-Zuid | 84.370 | 733 |
| Zuideramstel | 46.210 | 314 |

bron: Dienst Welzijn Amsterdam, april 2000

Naast goed opgeleide jongeren verlaten ook veel Antillianen met weinig opleiding hun land. Het grootste deel daarvan gaat naar Nederland. Vanwege hun geringe opleiding hebben zij er problemen mee hun weg te vinden in de Nederlandse samenleving. Dat wordt nog versterkt doordat zij hier vooral in enkele grote steden zijn gaan wonen en dan vaak bij elkaar in bepaalde achterstandswijken.
De spreiding van Antillianen in bron 6 vertoont een samenhang met een gegeven van kaartblad 24 (51e druk: kaartblad 20).
2p 7 □ Welke samenhang wordt bedoeld?
Ga er vanuit dat tussen het jaar waarin de tabel is gemaakt (2000) en het jaar waarin de kaart gemaakt is, geen grote veranderingen in de gegevens van tabel en kaart hebben plaatsgevonden.

500017-1-11o 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 3
Migratie

bron 7
De culturele tegenstellingen binnen de
Arabische Wereld worden versterkt door de
aanwezigheid van olie in de landen rondom
de Perzische Golf. De olierijke landen
hebben een tekort aan arbeidskrachten, de
landen zonder grote oliereserves worden
gekenmerkt door een overschot aan
arbeidskrachten. Dit verschil heeft geleid tot
omvangrijke migratie van gastarbeiders die
worden ingezet voor de modernisering van
de rijke oliëlanden.

Migranten hebben weinig rechten en leven
gedwongen ruimtelijk gescheiden van de
autochtone bevolking. Tijdens de Golfoorlog
van 1991 kwam de problematiek rondom de
gastarbeiders duidelijk van het licht. In
Koeweit is driekwart van de bevolking van
buitenlandse afkomst. Het land gebruikte de
oorlog van Irak als aanleiding om
honderdduizenden Aziatische, Palestijnse en
Egyptische gastarbeiders terug te sturen.
Deze maatregel paste in het beleid van nationalisering van
arbeid. Ook andere Arabische Golfstaten zijn
bezig het aandeel van gastarbeiders in de
economie terug te dringen.

Ondanks hun grote aantal is de positie van
migranten zwak. Wanneer de olieprijs daalt,
komen hun lonen onder druk te staan.

* De Golfoorlog van 1991, was een korte oorlog tussen Irak enerzijds en een coalitie van westerse en
Arabische landen anderzijds. Deze oorlog is gevoerd om de invasie en annexatie van Koeweit door Irak
ongedaan te maken. Door velen wordt deze oorlog gezien als een oorlog die gevoerd is om de vitale
westerse (olie)belangen in het Midden-Oosten veilig te stellen.

vrij naar: Vaart, R. van der, Globetrotter, een serie geografische verkenningen, Utrecht,
1996

bron 8
De voornaamste herkomstlanden van migranten in de Arabische Golfstaten in het
midden van de jaren negentig

[FIGUUR: Een kaart van Europa, Afrika en het Midden-Oosten met cirkels die het aantal migranten aangeven. Een legenda toont cirkels van verschillende groottes met daaraan gekoppeld het aantal migranten (x1.000): 2.000, 1.000, 500, 100, 20.]

bron: Vaart, R. van der, Globetrotter, een serie geografische verkenningen, Utrecht, 1996

500017-1-11o 6 Lees verder

### Pagina 7

bron 9 Enkele sociaal-economische gegevens van twee herkomstlanden van arbeidsmigranten in de Arabische Golfstaten: Jemen en Maleisië

|                       | Jemen | Maleisië |
| :-------------------- | :---- | :------- |
| **jaar 2000**         |       |          |
| Aantal inwoners (in miljoenen) | 18,7  | 22,7     |
| Bevolkingsgroei per jaar in % | 3,38  | 1,96     |
| BNP per hoofd in US $ | 820   | 9000     |
| Groei BNP in %        | 4     | 0,3      |
| Geboortecijfer in %   | 43    | 24       |
| Sterftecijfer in %    | 9     | 5        |
| % analfabeten         | 62    | 17       |
| % jonger dan 15 jaar  | 47    | 34       |

bron: World Fact Book, 2001

Volgens de kaart (bron 8) is er een groot verschil tussen Jemen en Maleisië voor wat betreft het aantal gastarbeiders dat werkt in de Golfstaten.
1p 8 ☐ Welk gegeven uit bron 9 is het meest geschikt om dit verschil te verklaren?
1p 9 ☐ Noem ook een geografische oorzaak van dit verschil in aantal gastarbeiders.

De eerste alinea van de tekst van bron 7 geeft de verklaring voor de grote migratie naar de Golfstaten.
1p 10 ☐ Met behulp van welk begrip uit de interactietheorie van Ullman kun je de in bron 7 gegeven verklaring het beste samenvatten?

Hoe het verder zal gaan met de migratie naar de Golfstaten vanuit ontwikkelingslanden als Jemen is, is onder meer afhankelijk van de ontwikkeling van de economie in zowel Jemen als de Golfstaten.
2p 11 ☐ Formuleer, in relatie tot de mogelijke ontwikkeling van de economie in Jemen, een hypothese over het aantal gastarbeiders dat uit Jemen naar de Golfstaten zal gaan.

500017-1-11o 7 Lees verder


### Pagina 8

Opgave 4
Twee spoorwegtracés voor goederenvervoer
bron 10
[FIGUUR: Kaart van Nederland en omgeving met twee spoorlijnen aangegeven: de Betuweroute en de IJzeren Rijn. Verschillende steden zoals Rotterdam, Utrecht, Nijmegen, Maastricht, Luik, Antwerpen, en in Duitsland gebieden zoals het Ruhrgebied zijn gemarkeerd. Een schaalbalk is zichtbaar.]

Legenda:
------- tracé IJzeren Rijn
======== tracé Betuweroute

vrij naar: Rijkswaterstaat directie Limburg-Noord-Brabant, samenvatting Trajectnota / MER IJzeren Rijn, mei 2001

Sinds 1879 zijn er tussen Antwerpen en Duitsland goederen vervoerd over de IJzeren Rijn. Een deel van deze enkelsporige verbinding is sinds 1991 niet meer in gebruik. Dat laat
verasmussen nu België de IJzeren Rijn opnieuw wil gaan gebruiken. Samenwerking met
Nederland is daarbij noodzakelijk omdat een deel van het traject over Nederlands
grondgebied loopt.
500017-1-11o
8
Lees verder

### Pagina 9

bron 11
Overzicht van alternatieve spoortrajecten via Roermond

[FIGUUR: Kaart met spoorlijnen en plaatsnamen rond Roermond. Verschillende trajecten zijn aangegeven met gestippelde en rode lijnen. Een legenda geeft aan wat de verschillende lijnen betekenen: bestaand spoor, nieuwbouw enkelspoor, nieuwbouw dubbelspoor.]

Legenda:
bestaand spoor
nieuwbouw enkelspoor
nieuwbouw dubbelspoor

vrij naar: Rijkswaterstaat directie Limburg-Noord-Brabant, samenvatting Trajectnota /
MER IJzeren Rijn, mei 2001

3p 12 □ De Betuwelijn en de IJzeren Rijn lopen beide van de kust naar het Ruhrgebied. De
aanlegkosten van de Betuwelijn zijn echter veel hoger dan die van de IJzeren Rijn.
Noem hiervoor drie verschillende, bepalende redenen.

2p 13 □ De trajecten A1 en A1n zijn nieuwe mogelijke deeltrajecten van de IJzeren Rijn.
Noem twee redenen waarom deze twee deeltrajecten de voorkeur verdienen boven de
bestaande trajecten.
Leid je antwoord af uit de detailkaart van Roermond en omgeving (bron 11) en de atlas.

500017-1-110
9
Lees verder

### Pagina 10

bron 12
Opgave 5
De intensiteit van goederenvervoer tussen een aantal EU-regio's

[FIGUUR: Een kaart van Europa met lijnen die verschillende regio's met elkaar verbinden, variërend in dikte om de intensiteit van goederenvervoer weer te geven. Een legenda toont de schaal van het goederenvervoer in miljoen ton en een schaalbalk voor kilometers.]

Legenda:
interregionaal goederenvervoer (x miljoen ton)
— 0,1-2 — 2-10 — >10
0 150 300 km

bron: Spatial patterns of transportation, Atlas of Freight Transport in Europe, Den Haag, 1998

Zoals in de titel van bron 12 staat aangegeven, gaat het bij deze kaart om goederenvervoer tussen de verschillende Europese regio's. Hiervoor zijn gegevens op regionale schaal verzameld. Toch is dit niet helemaal consequent gedaan.
2p 14 Bij welke twee lidstaten van de EU zijn de gegevens niet op regionale schaal weergegeven?

Het kaartbeeld zal veranderen als je over hetzelfde gebied en over hetzelfde onderwerp een kaart zou maken met de titel: ‘De intensiteit van goederenvervoer tussen een aantal lidstaten van de Europese Unie’.
2p 15 Noem twee veranderingen in het kaartbeeld die hiervan het gevolg zullen zijn.

Het patroon van de vervoersstromen waaiert in Nederland vooral vanuit één punt uit.
2p 16 Geef voor het uitwaaieren vanuit één punt de verklaring.

Opmerkelijk is de grote rol van de provincie Groningen in de vervoersstromen tussen de EU-regio’s.
1p 17 Welk product uit de provincie Groningen zal een groot deel van deze vervoersstroom omvatten? Zie kaartblad 40 (51e druk: kaartblad 36).

500017-1-11o
10
Lees verder


### Pagina 11

Natuur en milieu
Opgave 6
bron 13 Fragment van een deel van de topografische kaart van Noord-Brabant rond 1990

[FIGUUR: Een topografische kaart met vier uitgelichte gebieden A, B, C en D.]

vrij naar: Staatsbosbeheer, het land van Peel en Maas, Roermond, 1996

1p 18 Welk deel van het landschap in bron 13, gebied A, B, C of D, zal de meest gevarieerde flora en fauna bezitten?

2p 19 Noem twee natuurlijke kenmerken van het bedoelde gebied die je keuze ondersteunen.

500017-1-11o 11 Lees verder

### Pagina 12

bron 14
Grazende schapen in het land van Peel en Maas

[FIGUUR: Een kudde schapen graast in een open veld met bomen op de achtergrond.]

bron: Staatsbosbeheer, het land van Peel en Maas, Roermond, 1996

Op de kaart van bron 13 staat vermeld dat de Strabrechtse Heide een natuurreservaat is. Je zou kunnen stellen dat dit geen juiste benaming is, omdat de mens grote invloed heeft gehad op het ontstaan van dit landschap.
2p 20 ☐ Leg uit op welke wijze de mens een belangrijke factor is geweest bij het ontstaan van dit landschap.

2p 21 ☐ Kunnen de vennen in het gebied van de kaart ontstaan zijn door de aanwezigheid van keileem in de ondiepe ondergrond? Leg je antwoord uit.

De foto van bron 14 geeft een beeld van zowel de productiefunctie als de informatiefunctie van het heidelandschap. De productiefunctie is nu minder belangrijk dan de informatiefunctie.
2p 22 ☐ Leg uit waarom het houden van schapen op de heide nu vooral ten goede komt aan de informatiefunctie en niet aan de productiefunctie. Ga bij je antwoord in op beide functies.

De meeste heidegebieden in landelijke gebieden als die van Noord-Brabant zijn in de loop van de twintigste eeuw verdwenen en hebben een andere inrichting gekregen.
1p 23 ☐ Welk kaartblad van de atlas is het meest geschikt om deze herinrichting van de heidegebieden in de twintigste eeuw te laten zien?

500017-1-11o
12
Lees verder


### Pagina 13

Opave 7
Deel van Noord-Holland
bron 15
[FIGUUR: Kaart van een deel van Noord-Holland met twee rechthoekige gebieden A en B, en een insetkaart van Nederland waarop het gebied is aangegeven.]

bron: Grote Provincie Atlas van Noord-Holland, Groningen, 1988
Tussen gebied A en B op de kaart bestaat een verschil in hoogteligging.
2p 24 ❑ Leg uit waardoor dit verschil is ontstaan. Ga in op beide gebieden.
1p 25 ❑ De afzetting, die in gebied A aan de oppervlakte ligt, verschilt van die in gebied B.
Welke holocene afzetting ligt in gebied A aan de oppervlakte?
2p 26 ❑ Voor de meeste boeren is de veeteelt in gebied A niet rendabel.
Noem hiervoor twee oorzaken die uit de kaart zijn af te leiden.
500017-1-110
13
Lees verder

### Pagina 14

Opgave 8
Nederland en Panama in klimaat-deal
bron 16
Van onze redactie economie
AMSTERDAM – Nederland gaat Panama
helpen minder afhankelijk te worden van
fossiele brandstoffen. Zo realiseert
Nederland meteen een deel van de nationale
doelstelling om de uitstoot van
broeikasgassen terug te dringen.
Gezamenlijk kunnen die de uitstoot van het
broeikasgas kooldioxide behoorlijk
beperken.
Het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu investeert
40 miljoen dollar in de projecten. Volgens
internationale klimaatafspraken – het Kyoto
Protocol – mogen landen maximaal de helft
van de afgesproken beperking van de
emissie van broeikasgassen in het
buitenland realiseren.
Panama gaat dertien projecten uitvoeren op
het terrein van energiebesparing en het
gebruik van duurzame energiebronnen. (...)

vrij naar: Trouw, 16 mei 2002

2p 27 ☐
In het krantenbericht worden gesproken over duurzame energiebronnen. De wind en de zon
zijn daarvan twee voorbeelden.
Geef nog twee voorbeelden van duurzame energiebronnen.

2p 28 ☐
In plaats van Panama te helpen met het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen,
zou Nederland dit land ook kunnen helpen bij projecten die gericht zijn op het opnemen van
meer CO2 uit de atmosfeer.
Welk soort projecten is met name geschikt om CO2 uit de atmosfeer op te nemen?

2p 29 ☐
Gezien het in Panama heersende klimaat leent dit land zich goed voor dit soort projecten.
Noem twee kenmerken van het klimaat van Panama waardoor het zo geschikt is voor dit
soort projecten.

bron 17
Opgave 9
Relatie tussen het aantal soorten en een andere variabele factor op een aantal eilanden
in het Caribisch gebied

[FIGUUR: Een scatterplot met op de y-as "aantal soorten" met een pijl omhoog en op de x-as een onbekende variabele met een pijl naar rechts. Er is een positieve correlatie zichtbaar. De punten op de grafiek worden gelabeld met eilanden: Saba, Montserrat, Jamaica, Puerto Rico, Hispaniola en Cuba.]

bron: Dobson, Andrew, P., Natuurbehoud en biodiversiteit, Beek (L), 1995

De eilandtheorie gaat uit van de veronderstelling dat het aantal soorten op een eiland wordt
bepaald door het aantal soorten dat zich op het eiland vestigt en het aantal soorten dat van
het eiland verdwijnt door plaatselijk uitsterven. Daarbij zijn, alweer volgens de
eilandtheorie, twee factoren van belang. Eén daarvan is de afstand tot het vasteland.
Welke andere factor moet onder de horizontale as van de figuur staan?

1p 30 ☐

500017-1-110
14
Lees verder

### Pagina 15

bron 18
De vernietiging van het Amazonewoud
Het Amazonebekken in Brazilië vormt een klassiek voorbeeld van de manier waarop de
erosie van de regenwouder voortschrijdt. Aanvankelijk zorgde de aanleg van de snelweg
Belem-Brasilia in 1958 voor een weg van zestienhonderd kilometer lengte door dit
voorheen onbewoond regenwoudgebied. Langs deze verkeersweg konden zich geleidelijk
kleine boerenbedrijven dorpen ontwikkelen, wat het ontstaan van een netwerk van
kleinere wegen stimuleerde. Deze wegen in het bos maken nieuwe gebieden toegankelijk
die vervolgens ontgonnen worden tot landbouwgrond - hoofdzakelijk tot weidgrond voor
rundvee. Om het land geschikt te maken als weiland kapt men alle bomen (behalve de
grootste (meestal laat men dussen de vastgegroeiden stammen om voor wat schaduw te zorgen)
en steekt vervolgens de stammen in brand om het vrijkomen van de daarin opgeslagen
voedingsstoffen te bevorderen; deze zorgen voor een aanvankelijk weelderige groene
plantengroei.
In de ruim 20 jaar die sinds de ontsluiting van het oostelijk Amazonedgebied zijn verlopen, is
het aantal runderen toegenomen van praktisch nul tot ongeveer vijf miljoen. Helaas levert
deze methode van kappen en branden op de voedselarme bodems van de meeste tropische
bossen weilanden op die slechts twee of drie seizoenen meegaan.
bron: Dobson, Andrew, P., Natuurbehoud en biodiversiteit, Beek (L), 1995
De methode van kappen en branden zoals die in bron 18 wordt beschreven, levert in de
tropen meestal bodems op die maar een paar jaar gebruikt kunnen worden.
Daarvoor zijn twee oorzaken te noemen, waarvan bodemerosie er één is.
1p 31
Geef de andere oorzaak.
Einde
500017-1-110
15