# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2004 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2004/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

aardijkskunde
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20
04
Tijd vak 2
Woensdag 23 juni
9.00-11.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te
behalen; het examen bestaat uit 34 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
400036-2-11o
Begin

### Pagina 2

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Migratie en vervoer', specifiek 'Opgave 1: Beschuldigingen vliegen over Straat van Gibraltar'. De pagina bevat een inleidende tekst over het gebruik van een atlas (51e of 52e druk) en instructies voor het beantwoorden van vragen. Vervolgens wordt een artikel gepresenteerd uit de Volkskrant, daterend van 7 september 2001, geschreven door Cees Zoon. Dit artikel behandelt illegale migratie van Marokko naar Spanje over de Straat van Gibraltar. Er wordt gesproken over schuldvragen, de rol van mensensmokkelaars, de inspanningen van de Spaanse kustwacht en arrestaties. Verder wordt de demografische kloof tussen Marokko en Spanje benadrukt en de 'vesting Europa'. De student wordt gevraagd om opgaven 2 en 3 te beantwoorden, die specifiek ingaan op economische redenen en politieke argumenten rondom het tegengaan van illegale migratie. Er zijn geen grafieken of tabellen, maar wel verwijzingen naar bronnen en een kaartnummer (bron 1). De student wordt gevraagd om specifieke argumenten te geven gebaseerd op de tekst en kennis van de atlas.

### Pagina 3

Volgens bron 1 richt de illegale migratie zich niet alleen op de Spaanse zuidkust maar kiest
men vaak voor de omweg via de Canarische Eilanden.
Zie kaart 152 (51e druk (34)).
2p 4 ☐ Leg met behulp van één van de kaarten op kaartblad 69 (51e druk: kaartblad 61) uit waarom
ook de Canarische Eilanden zo populair zijn bij de in bron 1 genoemde illegale migranten.

bron 2 Enkele demografische gegevens van Spanje, 1997-2001
[FIGUUR: Tabel met demografische gegevens van Spanje van 1997 tot en met 2001, met kolommen voor Jaar, Bevolkingsgroei %, Geboortecijfer /1000 inw., Sterftecijfer /1000 inw., Zuigelingensterfte in 1e jaar/1000 geb., en Geboorteoverschot: geboorte- minus sterftecijfer.]
bron: Statistische overzichten van De Grote Bosatlas 99/00-02/03

2p 5 ☐ Stel dat de Spaanse regering zich bereid zou tonen wat meer Marokkaanse migranten toe te
laten.
Geef een argument, af te leiden uit de cijfers van bovenstaande tabel, waarmee je een
soepeler toelatingsbeleid kunt verdedigen.

bron 3 Spreiding van Marokkanen in Spanje, 1996
[FIGUUR: Kaart van Spanje met een legenda die de verspreiding van Marokkanen als % van de totale bevolking aangeeft in verschillende regio's. Ook is er een schaalbalk voor het absolute aantal Marokkanen en een schaal voor de afstand in kilometers.]
bron: Russell King (ed.), Geography, environment and development in the Mediterranean,
Brighton, 2001

1p 6 ☐ Wat betreft de spreiding van Marokkanen over Spanje laat bron 3 een groot verschil zien
tussen de diverse regio's. Eén van de regio's met relatief veel Marokkanen is Andaluc\ia.
Toch lijkt een belangrijke pullfactor, die meestal een rol speelt bij migratie, in Andaluc\ia te
ontbreken.
Welke pullfactor is dat?

400036-2-11o 3 Lees verder


### Pagina 4

Op nationale schaal is er wat betreft de spreiding van Marokkanen een zekere overeenkomst
tussen Spanje en Nederland.
2p 7 Beschrijf deze overeenkomst in spreiding.

Opgave 2

bron 4
Bevoking van Amsterdam naar leeftijd, geslacht en etnische minderheden,
1 januari 2001$^{1)}$

[FIGUUR: Bevolkingspiramide van Amsterdam op 1 januari 2001. De piramide toont de verdeling van mannen en vrouwen per leeftijdscategorie (0-100 jaar), onderverdeeld in "etnische minderheden" (donkergrijs) en "overige bevolking" (lichtgrijs). De horizontale as toont het aantal duizenden.]

Legenda:
etnische
minderheden
overige
bevolking

$^{1)}$ etnische minderheden = Surinamers, Antillianen, Turken, Marokkanen, Zuid-Europeanen
en overige buitenlanders uit niet-geïndustrialiseerde landen.
overige bevolking = Nederlanders en overige buitenlanders uit geïndustrialiseerde landen.
bron: Het Amsterdams bureau voor Onderzoek en Statistiek, Amsterdam in cijfers 2002,
Amsterdam, 2002

bron 4 laat zien dat bij de categorie overige bevolking vanaf de leeftijd van ongeveer
30 jaar het aantal inwoners begint af te nemen. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat veel
mensen in de leeftijd van 30 tot 40 jaar wegtrekken uit Amsterdam.
2p 8 Noem twee pushfactoren voor het vertrek van deze leeftijdsgroep uit Amsterdam.

Bij de categorie etnische minderheden verschilt het aantal mensen van de leeftijdsgroep
30-35 jaar weinig met dat van de leeftijdsgroep 35-40 jaar. Bij de categorie overige
bevolking zien we een groter verschil tussen deze twee leeftijdsgroepen.
2p 9 Leg uit waarom het verschil tussen deze twee leeftijdsgroepen bij de categorie etnische
minderheden kleiner is.

400036-2-11o
4
Lees verder


### Pagina 5

Bij de categorie *etnische minderheden* verschilt het aantal mensen van de leeftijdsgroep 15-20 jaar weinig met dat van de leeftijdsgroep 20-25 jaar. Bij de categorie *overige bevolking* zien we een groter verschil tussen deze twee leeftijdsgroepen bij de categorie *overige bevolking* groter is.
2p 10 □ Leg uit waarom het verschil tussen deze twee leeftijdsgroepen bij de categorie *overige bevolking* groter is.
1p 11 □ In welk stadsdeel van Amsterdam zal op basis van at laskaarten het percentage etnische minderheden het laagst zijn? Gebruik voor je antwoord kaartblad 24 (51e druk: 20). Let op: het stadsdeel Westpoort / Westelijk Havengebied mag niet genoemd worden, omdat dit een havengebied is met weinig bewoners.
2p 12 □ Geef twee uit de atlas af te leiden argumenten voor je keuze bij vraag 11.
400036-2-11o 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 3
In Duitsland groeit Nederlands vliegveld

bron 5
Veertig kilometer van Nijmegen groeit in Duitsland stilletjes en in rap tempo de ‘tweede
luchthaven van Nederland’. Met geld van Nederlandse investeerders moet Niederrhein
Airport Nederlandse en Duitse passagiers van Schiphol afpakken.

Van onze verslaggever
Harry van Gelder

Met een rotgang scheurt directeur Alex van
Elk over de nu nog lege startbaan. Een
gestroomlijnde asfaltvlakte met drie
kilometer lengte. (...) De directeur toont het
gigantische gebied van 615 hectare, dat de
Engelse luchtmacht in 1995 als nasleep van
de val van de muur heeft achtergelaten. (...)
Hier verrijst, net over de Nederlands/Duitse
grens, een grote regionale luchthaven met
gevolgen voor het Nederlandse vliegverkeer.
Geknarschend wordt het al de tweede
nationale luchthaven genoemd. (...)
Na de komst van Buzz of Ryanair gaat
Niederrhein meteen stormachtig groeien.
Directeur van Elk verwacht binnen een jaar
al anderhalf miljoen passagiers te
begroeten. Veel meer dan de andere
regionale luchthavens is dat enorm.
Op Airport Rotterdam stappen jaarlijks
800.000 passagiers in en uit een vliegtuig en
op Eindhoven Airport nog geen 300.000. En
de regio Niederrhein is er nog lang niet uit.
Jaarlijks mag de luchthaven tientallen
miljoenen passagiers verwerken. Die
voorspelling lijkt geen luchtfietsenj. (...)

vrij naar: de Volkskrant, 23 december 2002

bron 6
Fragment van de topografische kaart van Nordrhein Westfalen en Limburg

[FIGUUR: Topografische kaart met de grens tussen Nederland en Duitsland. Te zien zijn onder andere de plaatsen Nieuw-Bergen, Weeze, en het Niederrhein Airport. Er is een schaalbalk aanwezig van 0 tot 1000 meter.]

bron: Kreis Kleve, Landesvermessungsamt, Bonn, z.j.

400036-2-11o 6 Lees verder

### Pagina 7

De ombouw van de voormalige NAVO-vliegbasis Laarbruch tot het regionale
burgervliegveld Niederrhein Airport biedt volgens de Nederlandse investeerders een grotere
kans op succes dan investeringen in een Nederlands regionaal vliegveld als bijvoorbeeld
Eindhoven Airport (vroeger vliegveld Welschap geheten). Dit wordt onder andere
veroorzaakt door de gunstige ligging van Niederrhein Airport.
Noem twee voordelen op lokale schaal van de ligging van Niederrhein Airport ten opzichte
van Eindhoven Airport.

Niederrhein Airport zal, gezien het soort luchtvaartmaatschappijen op / vliegbestemmingen
vanuit dat vliegveld, hoogstwaarschijnlijk geen belangrijke 'spoke' worden voor de 'hubs'
Schiphol en Frankfurt.
Leg uit dat Niederrhein Airport hoogstwaarschijnlijk geen belangrijke 'spoke' zal worden.

Geef twee argumenten waarom de luchthavens Schiphol en Frankfurt blij zijn met de komst
van Niederrhein Airport.

Naar verwachting zal Niederrhein Airport ook veel Nederlandse passagiers trekken.
Noem hiervoor twee redenen.
400036-2-11o 7 Lees verder

### Pagina 8

Opave 4
Zweven is vrijheid
Met de publicatie van het rapport "Zweven is vrijheid" presenteerde het Consortium
Transrapid Nederland in juni 1999 het plan voor de aanleg van een netwerk van
magneetzweefbanen. De bedoeling hiervan is dat op deze magneetzweefbanen
zweeftreinen gaan 'rijden' die met hoge snelheid binnen de stedelijke gebieden de steden
verbinden. De zweeftreinen kunnen meer halteplaatsen met elkaar verbinden, omdat zij snel
kunnen remmen en optrekken. Ten opzichte van de traditionele trein, de metro en de auto
heeft de magneetzweeftrein in dezelfde tijd een
aanmerkelijk groter bereik. Transrapid kan
daarbij effectiever inspelen op de ontwikkeling van netwerksteden die in de Noord-West-
Europese Metropolitane regio gaande is.

vrij naar: Consortium Transrapid Nederland, Zweven is vrijheid, november 2000

bron 8
Plan voor de aanleg van een netwerk van magneetzweefbanen

[FIGUUR: Kaart van Nederland met voorgestelde magneetzweefbanen, inclusief de Randstad en verbindingen met Duitsland en België.]

Legenda:
hoge snelheidslijn
magneetzweefbaan

bron: Consortium Transrapid Nederland, Zweven is vrijheid, november 2000

bron 9
Een toekomstbeeld van de magneetzweeftrein in het landschap

[FIGUUR: Foto van een magneetzweeftrein op een verhoogde baan in een landelijke omgeving.]

400036-2-110
8
Lees verder


### Pagina 9

[FIGUUR: Een foto van een magneetzweefbaan met windturbines op de achtergrond.]
bron: http://hans.extern.kun.nl

Onder de naam ‘Rondje Randstad’ is een plan ontworpen voor een magneetzweefbaan (MZB), waarop met hoge snelheid personen­zweef­treinen rijden die de grote steden van de Randstad met elkaar verbinden. Het Rondje Randstad legt een reiziger in 50 minuten af. Hoewel de MZB niet bestemd is voor goederen­vervoer, heeft deze lijn wel een gunstige invloed op het goederen­vervoer in de Randstad.

2p 17 ☐ Leg uit waarom het ‘Rondje Randstad’ een gunstige invloed heeft op het goederen­vervoer in de Randstad.

Stel dat de grote stedelijke zones in de landen van de Europese Unie met elkaar een netwerk zullen gaan vormen op de kaart van bron 8. Het aantal vluchten vanuit Schiphol zal dan vanuit de Europese Unie dan waarschijnlijk afnemen.

2p 18 ☐ Beargumenteer waarom het aantal vluchten vanuit Schiphol waarschijnlijk zal afnemen.

Volgens Trans­rapid Nederland zal door het gebruik van zweeftreinen de schade aan natuur en landschap worden verminderd. De Nederlandse milieu­beweging is een andere mening toegedaan en vindt dat de zweeftrein juist slecht is voor natuur en landschap.

1p 19 ☐ Geef een nadeel van het gebruik van zweeftreinen voor de natuur.
1p 20 ☐ Geef een nadeel voor het landschap van het gebruik van zweeftreinen dat afleid­baar is uit bron 9.

In vergelijking met de traditionele spoorlijnen tasten magneet­zweefbanen de ecologische hoofd­structuur minder aan.

2p 21 ☐ Leg dit uit met behulp van een argument af te leiden uit bron 9.

Natuur en milieu

Opgave 5

Economie en milieu zijn begrippen die niet los van elkaar kunnen worden gezien. Zo staat ‘afval­productie’ met los van ‘welvaart’. In de volgende vragen wordt op deze relatie ingegaan.

Stelling: De afval­productie per persoon per jaar in een land is groter naarmate de welvaart van dat land hoger is.

2p 22 ☐ Onderzoek of deze stelling juist is als je Denemarken en Bulgarije vergelijkt. Maak in je antwoord gebruik van gegevens uit de atlas.

Een grote afval­productie per inwoner hoeft op nationale schaal niet auto­matisch tot een grote milieu­belasting te leiden.
Zo vertonen de kaarten 84E en 84F (51e druk: 74E en 74F) grote onderlinge verschillen.

2p 23 ☐ Geef de verklaring voor het verschil tussen beide kaarten voor Scandinavië.

400036-2-11o 9 Lees verder

Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebe­geleiding Leiden (SSL).

### Pagina 10

Opgaaf 6
bron 10 Inrichtingsplan Haelensebeek

[FIGUUR: Kaart met verschillende gebieden aangeduid met symbolen en tekst. Er is een schaalbalk en een legenda aanwezig.]

Legenda:
broekbos
beekdalbos
beheersgebied
voetpad
nieuw
beek
plas
riet en ruigte
bloemrijk grasland
bos op arme zandgrond
weiland/akker
fruit
gronden die vernatten bij aanpassing beek
bestaand
bebouwing
wegen
spoorlijn
steltrand

vrij naar: Waterschap Peel en Maasvallei en Zuiveringsschap Limburg, Inrichtingsplan
Haelensebeek, Roermond, april 1997

400036-2-110
10
Lees verder


### Pagina 11

bron 11 Gebied van de Ha বিশুদ্ধ Beek

[FIGUUR: Kaart met de Ha বিশুদ্ধ Beek, Maas, en omliggende plaatsen, met een legenda die "ligging Inrichtingsplan Ha বিশুদ্ধ Beek" aangeeft.]

bron: Waterschap Peel en Maasvallei en Zuiveringsschap Limburg, inrichtingsplan Ha বিশুদ্ধ Beek, Roermond, april 1997

Bij de waterschappen in heel Nederland (> 1m NAP) worden de laatste jaren veel plannen
gemaakt om beken weer vrij te laten meanderen (meander = rivierbocht).
Het inrichtingsplan voor de Ha বিশুদ্ধbeek is daarvan een voorbeeld.

2p 24 [ ] Als het plan afgebeeld in bron 10 wordt uitgevoerd, zal dit ervoor zorgen dat het
grondwaterpeil in de gebieden langs de Ha বিশুদ্ধbeek tijdens perioden van langdurige
regenval hoger komt te staan dan in de oude situatie.
Geef hiervoor de verklaring.

2p 25 [ ] Als dit plan doorgaat, welk gebied (zie bron 10) zal dan minder 'vernatten', het gebied
aangegeven met de letter P of het gebied aangegeven met de letter Q?
Verklaar je keuze met behulp van een argument af te leiden uit bron 10.

2p 26 [ ] Als dit plan ten uitvoer zal worden gebracht, zal de informatiefunctie in zowel gebied A als
in gebied B (zie bron 10) versterkt worden.
In welk gebied zal dit vooral ten koste van de productiefunctie gaan, in gebied A of
gebied B?
Verklaar je keuze met behulp van gegevens uit bron 10.

2p 27 [ ] Het Waterschap Peel en Maasvallei kan de verbetering van de waterkwaliteit van de
Ha বিশুদ্ধbeek niet alleen realiseren.
Leg dit uit met behulp van bron 11.

2p 28 [ ] Het plan afgebeeld in bron 10 zal met name de dynamiek in de meanders van de
Ha বিশুদ্ধbeek vergroten.
Leg dit uit met behulp van de begrippen erosie en sedimentatie.

1p 29 [ ] Beekdalen als die van de Ha বিশুদ্ধbeek bezaten oorspronkelijk een grote variatie aan
natuur. Voor een belangrijk deel werd dit veroorzaakt door de gradiënten (= overgangen) in
de beekdalen, zoals de gradiënt nat-droog.
Noem een andere gradiënt die verband houdt met het verschil in fluviatiele sedimentatie in
en langs de beek.

400036-2-11o 11 Lees verder


### Pagina 12

Natuurontwikkeling langs de oevers van beken en rivieren zien we de laatste tien jaar steeds
meer, omdat dit past binnen de Ecologische Hoofdstructuur.
1p 30 □ Welke specifieke functie vervullen de rivieren en beken binnen de Ecologische
Hoofdstructuur?

Opgave 7

bron 12 Landschappen in West-Nederland

[FIGUUR: Kaart van West-Nederland met verschillende waterwegen, dorpen en landschapselementen. De kaart toont onder andere Hilversum, Loosdrecht en Loenen, met vermelding van polders en waterpeilen.]

bron: Topografische Dienst Emmen, kaartblad 25 Oost, 1998 en kaartblad 31 Oost, 1993

400036-2-110 12 Lees verder

Beschikbaar gesteld door Stichting Studiębegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 13

2p 31 Op de kaart van bron 12 grenzen twee Nederlandse landschappen aan elkaar.
Welke twee?

2p 32 De Horstermeer Polder (gemeente Nederhorst den Berg) ligt lager dan het omringende
gebied.
Geef daarvoor twee oorzaken.

2p 33 De vorm van dorpen als Oud-Loosdrecht, Ankeveen en Nederhorst den Berg is ontstaan
door de manier waarop het aangrenzende gebied in cultuur is gebracht.
Leg deze relatie uit.

Stelling:
In het kader van de ruimtelijke ordening op nationale schaal is woningbouw op grote schaal
in het afgebeelde gebied ongewenst.
2p 34 Ontleen een argument voor de juistheid van deze stelling aan informatic op kaartblad 61
(51e druk: 55) van de atlas.

Einde
400036-2-110 13