# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2001 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2001/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
[FIGUUR: Een gestileerde lijn met verticale streepjes ernaast en de tekst "Aardrijkskunde (nieuwe stijl)"]
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 01
Tijdvak 2
Woensdag 20 juni
9.00-11.30 uur

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redeneen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit 26 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
100020 14
[FIGUUR: Een lijn die naar rechts wijst met het woord "Begin" ernaast]

### Pagina 2

Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en atlastraat(en) nodig zijn voor de
beantwoording.

Migratie en Vervoer

Bij de vragen 1 tot en met 13 vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar en leg je
relaties tussen die verschijnselen en gebieden.

bron 1
Aandeel van de jongeren dat niet vóór het zesde levensjaar in Nederland was gevestigd,
naar land van herkomst (in procenten van de leeftijdsklasse), 1997

| | 0–14 jaar | 15–19 jaar | 20–24 jaar | 25–29 jaar |
|---|---|---|---|---|
| Turkije | 3 | 21 | 46 | 79 |
| Marokko | 6 | 21 | 49 | 87 |
| Suriname | 6 | 26 | 37 | 62 |
| Nederlandse Antillen | 11 | 55 | 64 | 70 |

vrij naar: P. Tesser e.a., Rapportage minderheden 1999, Den Haag, 1999

Gebruik bron 1 bij vraag 1.

3p 1
Met behulp van de gegevens uit bron 1 valt te voorspellen uit welk
herkomstland/herkomstgebied mensen in de leeftijdscategorie 20–24 en 25–29 jaar op dit
moment de beste kansen op de arbeidsmarkt hebben.
A: Welk herkomstland/herkomstgebied is dit?
B: Noem een argument voor de bedoelde keuze van vraag 1A, af te leiden uit bron 1.

bron 2
Huishoudens, naar type en land van herkomst, 1998 (in procenten)

| | Turkije | Marokko | Suriname | Nederland - land | totale bevolking (1998) |
|---|---|---|---|---|---|
| alleenstaand | 7 | 16 | 26 | 35 | 37 | 32 |
| paar zonder kinderen | 11 | 12 | 14 | 13 | 29 | 31 |
| paar met kind(eren) | 60 | 56 | 31 | 19 | 27 | 31 |
| eenoudergezin | 7 | 6 | 21 | 25 | 5 | 5 |
| paar zonder kinderen met ander(en) | 2 | 1 | 1 | 1 | – | – |
| paar met kind(eren) en ander(en) | 9 | 3 | 3 | 1 | 1 | – |
| overig | 4 | 6 | 4 | 5 | 2 | 1 |

vrij naar: P. Tesser e.a., Rapportage minderheden 1999, Den Haag, 1999

Gebruik bron 2 bij vraag 2.

2p 2
In bron 2 is te zien dat het aandeel alleenstaanden afkomstig uit Turkije en Marokko
verschilt van dat van Nederlanders.
Noem hiervoor twee oorzaken, waarbij je uitgaat van de Turkse bevolking.

100020 14
2
Lees verder


### Pagina 3

bron 3
De leeftijdsopbouw van de Surinamers in Nederland vergeleken met de totale bevolking
van Nederland, 1998
[FIGUUR: Gestapelde staafdiagrammen die de leeftijdsopbouw van Surinamers en de totale bevolking van Nederland in 1998 weergeven. De leeftijdsgroepen variëren van 0-4 tot 65+. De horizontale as geeft het percentage (%) weer.]
Legenda:
totale bevolking
Surinamers
vrij naar: P. Tesser e.a., Rapportage minderheden 1999, Den Haag, 1999
Gebruik bron 3 bij vraag 3.
Naast personen afkomstig uit Suriname, de Nederlandse Antillen, Marokko en Turkije
wonen er ook mensen in Nederland die gerekend worden tot de groep afkomstig uit
'overige arme landen' (niet in bron 3 weergegeven). De leeftijdsopbouw van de
minderheden uit de overige arme landen verschilt van die van de Surinamers.
2p 3 A: Verklaar het verschil.
De relatieve omvang van de cohorten aangegeven met de letter A bij de groep
'Surinamers' is kleiner dan bij de groep 'overige arme landen'.
B: Verklaar het verschil.
Of emigratie uit een ontwikkelingsland goed of niet goed is voor het desbetreffende land,
is al jarenlang onderwerp van discussie. Er zijn mensen die stellen dat emigratie de
economische ontwikkeling van ontwikkelingslanden positief beïnvloedt, maar er zijn ook
mensen die het tegenovergestelde beweren.
2p 4 Stelling 1: Voor de meeste ontwikkelingslanden is emigratie nadelig voor de economische
ontwikkeling van die landen.
Noem twee argumenten die deze stelling ondersteunen.
2p 5 Stelling 2: Voor de meeste ontwikkelingslanden is emigratie gunstig voor de economische
ontwikkeling van die landen.
Noem twee argumenten die deze stelling ondersteunen.
100020 14 3 Lees verder

### Pagina 4

bron 4
Beroepsbevolking per sector in Marokko, Algerije, Tunesië en Turkije, 1965 en 1990–92 (%)
[FIGUUR: Tabel met landen (Marokko, Algerije, Tunesië, Turkije) en kolommen voor 'Primaire sector' (1965, 1990–92), 'Secundaire sector' (1965, 1990–92) en 'Tertiaire sector' (1965, 1990–92). Getallen staan ingevuld per sector en periode.]
bron: Muus, P.J. en E.W. van Dam, Comparative research on international migration and international migration policy, European Commission, juni 1996

Gebruik bron 4 bij vraag 6.

4p 6 □ De ontwikkeling in de primaire sector in de periode 1965-1992 vertoont een samenhang
met de aanzienlijke migratie uit deze landen naar West-Europa in dezelfde periode.
A: Welke ontwikkeling wordt bedoeld?
B: Leg uit waarom de bij 6A gevraagde ontwikkeling een samenhang vertoonde met de
aanzienlijke migratiestromen naar West-Europa.

100020 14 4 Lees verder

### Pagina 5

bron 5
De HSL-ZUID
[FIGUUR: Kaart van de HSL-ZUID met de HSL-traçé, bestaande spoorlijn, Belgische variant en tunnel. Steden zoals Amsterdam, Schiphol, Den Haag, Leiden, Rotterdam, Dordrecht, Breda, Bergen op Zoom en Antwerpen zijn aangegeven. Een schaalbalk is aanwezig.]
Legenda:
HSL-traçé
bestaande
spoorlijn
Belgische
variant
tunnel

vrij naar: IDG-bulletin, 1997/1998
Gebruik bron 5, kaartblad 182 en eventuele andere atllaskaarten bij de vragen 7 tot en met 10.

2p 7 ☐ Bij de aanleg van de HSL (hogesnelheidslijn) tussen Rotterdam en Antwerpen hadden
Nederland en België in eerste instantie elk een eigen tracé voor ogen.
Welk voordeel biedt het tracé Antwerpen-Bergen op Zoom-Rotterdam voor de Belgische
overheid?

4p 8 ☐ De Nederlandse overheid heeft bij het vaststellen van het tracé van de HSL mede
gekozen voor bundeling van verkeersinfrastructuur.
A: Met welke verkeersverbindingen wordt de HSL hier gebundeld?
B: Waarom zal de Nederlandse overheid voor deze bundeling hebben gekozen?

2p 9 ☐ De effecten van de aanleg van de HSL op de belevingswaarde van de ruimte kunnen van
gebied tot gebied sterk van elkaar verschillen.
Geef aan waarom bovenstaande bewering juist is als je het tracé van de HSL bij de
gemeenten Breda-Prinsenzee vergelijkt met dat bij de gemeenten Hoogmade-
Hazerswoude-Benthuzen.

100020 14 5 Lees verder

### Pagina 6

bron 6
Van onze verslaggever
AMSTERDAM

Het aantal treinreizigers stijgt fors, als de NS
de hogesnelheidslijn (HSL) mag inpassen in
het huidige intercitynet. Ook wordt de reistijd
op vele binnenlandse trajecten dan fors
bekort. Dat blijkt uit een onderzoek van
bureau McKinsey in opdracht van de NS.
M. van Eeghen, directeur marketing van de
NS, maakte dit donderdag bekend op een
congres in Scheveningen.

Volgens Van Eeghen zullen vooral de
binnenlandse treinreizigers profiteren van de
hogesnelheidslijnen naar Parijs en Keulen.
De NS denkt dat 70 procent van de reizigers

vrij naar: de Volkskrant, 6-11-1998

Gebruik ook bron 6 bij vraag 10.

De HSL zal alleen stations krijgen in Rotterdam, Schiphol en Amsterdam. De NS
(Nederlandse Spoorwegen) wil de HSL inpassen in het huidige intercitynet, waarbij
intercitytreinen gebruik gaan maken van het HSL-tracé, maar dan speciaal voor
binnenlands gebruik. In overleg met de minister moet de NS met goede argumenten
komen.

2p 10 Gebruik twee argumenten vóór het plan van de NS.

Gebruik de kaartbladen 166 en 167 bij de vragen 11 en 12.

Als er handelsstromen tussen gebieden ontstaan moet er sprake zijn van
complementariteit (transferability).

2p 11 Leg uit hoe complementariteit tussen landen mede verklarend is voor de richting van de
aardolietransporten.

Eén van de vier grootste aardolieproducerende landen ter wereld is niet complementair
met enig ander land ter wereld.
3p 12 A: Welk aardolieproducerend land wordt hier bedoeld?
B: Waarom voert dit land geen aardolie uit naar andere landen?

Gebruik de kaartbladen 60-61 bij vraag 13.

Binnen Europa is de transporteerbaarheid (transferability) van personen en goederen
gedurende de laatste tien jaar van de 20e eeuw sterk veranderd door politieke oorzaken.
3p 13 A: Welke twee politieke oorzaken/veranderingen worden hier bedoeld?
B: Op welke manier hebben deze politieke oorzaken de transporteerbaarheid van
goederen veranderd?

zal bestaan uit gebruikers van het
Nederlandse spoor. „De lijnen komen het
beste tot hun recht als we ze opnemen in het
nationale net van intercity's en sneltreinen."

(..)
„Op de top-200 van treinverbindingen in
Nederland gaat de reistijd gemiddeld
22 procent omlaag", beloofde Van Eeghen.
Het voorstel van de NS is niet alleen
bedoeld door liefde voor de treinreiziger.
Het bedrijf probeert al jarenlang een
exclusieve vergunning te krijgen voor de
exploitatie van de HSL. Maar minister
Netelenbos van Verkeer liet tijdens hetzelfde
congres weten daar nog over na te denken.

100020 14 6 Lees verder


### Pagina 7

Politiek en Ruimte
bron 7
Peper: groter Den Haag moet 20 jaar verder kunnen

Van onze redactie Politiek.
DEN HAAG – Minister Peper* vindt het nodig dat Den Haag groeit. Volgens hem was dit ook voorwaarde toen het rijk beschikbaar stelde voor 1,1 miljard gulden beschikbaar te stellen voor het saneren van de schulden van de residentie.

„Den Haag zit knel, financieel en ruimtelijk en daardoor ook sociaal-economisch”, aldus de minister van Binnenlandse Zaken, toen de Tweede Kamer gisteren sprak over zijn begroting.

* De heer Peper was minister van Binnenlandse Zaken in de periode 1998–2000.

bron: Trouw, 15-10-1999

bron 8
Gemeentegrenzen in Zuid-Holland

[FIGUUR: Kaart van gemeentegrenzen in Zuid-Holland met de steden Den Haag, Rotterdam en de letters A en B.]

vrij naar: De Grote Bosatlas, Groningen, 1999

Gebruik de bronnen 7 en 8, de Basisstatistiek en een overzichtskaart uit de atlas bij de vragen 14 tot en met 17.

Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en wissel je van analyseniveau.

De gemeente 's-Gravenhage (Den Haag) heeft een groot gebrek aan ruimte voor woningbouw, nieuwe kantoren en stedelijke voorzieningen.
2p 14 De minister van Binnenlandse Zaken wil 's-Gravenhage er ruimte bij geven.
Met welk gegeven uit de Basisstatistiek kun je het beste aantonen dat 's-Gravenhage een groot gebrek aan ruimte heeft?

Uitbreiding van de stedelijke bebouwing rond 's-Gravenhage stuit in vrijwel alle
3p 15 richtingen op grote problemen.
Schrijf de letters A, B en C van bron 8 op je antwoordblad en noteer achter elke letter waarom uitbreiding van de stedelijke bebouwing van 's-Gravenhage in die richting problemen oplevert.

100020 14 7 Lees verder


### Pagina 8

Naast ruimtelijke problemen kent de gemeente 's-Gravenhage ook grote financiële problemen. Deze zouden wellicht opgelost kunnen worden door een gemeentelijke herindeling van de regio Den Haag. Leg uit dat een gemeentelijke herindeling kan helpen om de financiële problemen van de gemeente 's-Gravenhage op te lossen.
3p 16 
Uit bron 7 blijkt dat de randgemeenten van 's-Gravenhage weinig voelen voor zo'n gemeentelijke herindeling. Sociaal-economische verschillen spelen vaak een belangrijke rol bij het verzet tegen de plannen voor een gemeentelijke herindeling. Noem, met behulp van de pagina 'Nederland Economisch-Geografisch Gebieden' van de Basisstatistiek, twee sociaal-economische gegevens van 's-Gravenhage die volgens jou een belangrijke rol spelen bij dit verzet van de randgemeenten tegen de plannen voor een gemeentelijke herindeling.
2p 17 

bron 9
Handel van de EU met de vijf belangrijkste handelspartners behorend tot de ACP-landen in 1996 in miljoenen euro
[FIGUUR: Tabel met de handel van de EU met ACP-landen in 1996, met kolommen: Totaal ACP, Nigeria, Ivoorkust, Kameroen, Ghana, Congo; Export naar ACP-landen, Import in % van ACP-totaal, Export in % van ACP-totaal.]
vrij naar: Eurostat, Statistics in Focus, External Trade, 1998-1999

Gebruik bron 9 en de atlas bij de vragen 18 tot en met 21.

Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen.
De EU heeft met een groot aantal ontwikkelingslanden handelsafspraken gemaakt welke zijn vastgelegd in de akkoorden van Lomé. Deze zogenaamde ACP- of ACS-landen hebben dankzij deze akkoorden gemakkelijker toegang tot de Europese markt dan de meeste andere ontwikkelingslanden. Met welke kaart in de atlas kun je vaststellen of een land behoort tot de groep van ACP- of ACS-landen?
2p 18 
Leg uit waarom vooral Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk voorstanders waren van een voorkeursbehandeling van deze ACP- of ACS-landen.
2p 19 
Deze voorkeursbehandeling geldt overigens niet voor alle producten in gelijke mate. Leg uit waarom bijvoorbeeld een product als koffie gemakkelijker toegang heeft tot de Europese markt dan (riet)suiker.
2p 20 

Gebruik ook kaart 172D bij vraag 21.

Bron 9 laat zien dat deze ACP- of ACS-landen Nigeria verreweg de belangrijkste handelspartner van de EU is. Leg aan de hand van de Nigeriaanse exportgoederen uit waarom de waarde van de export van Nigeria naar de EU zo veel groter is dan die van de andere ACP- of ACS-landen.
2p 21 

In de atlas tref je informatie aan over de handelsrelaties tussen Nederland en Nigeria. A: Is de handelsbalans van Nederland met Nigeria in 1993 positief of negatief? B: Verklaar je antwoord met behulp van cijfers ontleend aan een kaart.
3p 22 
100020 14 8 Lees verder

### Pagina 9

Gebruik de kaarten 57E en 67C en de Basisstatistiek bij de vragen 23 tot en met 26.

Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar, leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen en wissel je ook van analyseniveau.

Zowel op Europese als op nationale schaal vertonen regio's gelegen in de periferie vaak een ontwikkelingsachterstand. Gelet op de ligging binnen Nederland maakt het COROP-gebied Zuid-Limburg deel uit van de periferie.
Welke drie gegevens uit de Basisstatistiek zijn het meest geschikt om aan te tonen dat het COROP-gebied Zuid-Limburg in sociaal-economisch opzicht een ontwikkelingsachterstand kent ten opzichte van Nederland als geheel?

23 (3p)
Door te wisselen van analyseniveau ontstaat vaak een heel ander beeld van een regio. Zo laat kaart 57E zien dat in de periode 1983–1993 ondernemers positiever zijn gaan denken over Zuid-Limburg.
24 (3p)
Geef de verklaring voor dit positievere beeld bij ondernemers met behulp van de relatieve ligging van Zuid-Limburg.

25 (3p)
Kaart 67C laat op Europese schaal de ligging zien van de regio's met een ontwikkelingsachterstand. Ook wat betreft de beroepsstructuur vertonen deze gebieden, op enkele uitzonderingen na, een duidelijke overeenkomst. Welke overeenkomst, die betrekking heeft op de beroepsstructuur, wordt hier bedoeld?

26 (2p)
Tot de regio's met een ontwikkelingsachterstand behoort ook een vrij groot deel van Duitsland. Geef de politieke oorzaak van de ontwikkelingsachterstand van deze regio.

Einde