# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2000 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2000/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 1 ### Vraag 19 – Opgave 1 ### Vraag 20 – Opgave 1 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 30 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 20 00 Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 9.00-11.30 uur Aardrijkskunde nieuwe stijl Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 000014 19 Begin ### Pagina 2 Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en atIaskaart(en) nodig zijn voor de beantwoording. Soms is bij een vraag geen kaartnummer genoemd. Het opzoeken van de juiste kaart is dan onderdeel van de vraag. Migratie en vervoer De vragen 1 tot en met 6 gaan over actuele migratiestromen en Europese migratievraagstukken. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen op verschillende ruimtelijke schalen. bron 1 Buitenlanders in Frankrijk naar land van herkomst in 1990 [FIGUUR: Een kaart van Europa waarop migratiestromen naar Frankrijk zijn aangegeven met pijlen. Er is ook een legenda met pijlen van verschillende diktes en schaalindicaties, en een vak met "andere landen".] 500.000 100.000 1 2 3 4 5 miljoen bron: Fassman, H. en R. Münz, European Migration in the late Twentieth Century, Hants, 1994 000014 19 2 Lees verder Beschikbaar gesteld door Stichting Studielbegeleiding Leiden (SSL). ### Pagina 3 bron 2 Buitenlanders in Duitsland naar land van herkomst in 1990 [FIGUUR: Kaart van Europa met migratiestromen naar Duitsland. Pijlen geven de richting en dikte geeft de omvang aan. Een cirkel in Duitsland geeft de bestemming aan. Een schaal met halve cirkels geeft aantallen aan van 100.000 tot 5 miljoen.] bron: Fassman, H. en R. Münz, European Migration in the late Twentieth Century, Hants, 1994 Gebruik de bronnen 1 en 2 bij de vragen 1 tot en met 3. Gebruik tevens ataskaart 133A bij vraag 1. De pijlen A tot en met E geven migratiestromen aan. De push- en pullfactoren die de migratiestromen A tot en met E veroorzaken zijn in grote lijnen dezelfde. Toch is er één pullfactor die alleen betrekking heeft op de migratiestromen A en B en met op de migratiestromen C tot en met E. Welke pullfactor wordt bedoeld? 2p 1 $\Box$ Hoewel het kaartbeeld anders doet vermoeden kunnen Grieken (pijl D) zich over het algemeen gemakkelijker in Duitsland vestigen dan Turken (pijl E). Geef hiervoor de reden. 2p 2 $\Box$ In het begin van de jaren negentig is het meest voorkomende type migrant in migrantenstroom C een andere dan aan het eind van de jaren negentig. A: Welk type migrant vertrekt vooral in de eerste helft van de jaren negentig naar Duitsland? B: Welk type migrant vertrekt vooral in de tweede helft van de jaren negentig naar Duitsland? 2p 3 $\Box$ 000014 19 Lees verder ### Pagina 4 bron 3 De belangrijkste internationale arbeidsmigratiestromen op wereldschaal in 1960, 1970 en 1980 [FIGUUR: Kaarten van de wereld met pijlen die migratiestromen aangeven voor de jaren 1960, 1970 en 1980.] 1960 1970 1980 bron: Russel King (ed.), The New Geography of European Migration, London, 1993 Gebruik bron 3 en eventueel de atlas bij de vragen 4 en 5. 3p 4 $\square$ In het algemeen is de migratiedruk het grootst in die delen van de wereld waar over korte relatieve afstand tussen aangrenzende landen enorme verschillen in welvaart zijn. Noem drie van dergelijke grensgebieden tussen landen of groepen van landen die af te leiden zijn uit bron 3. 2p 5 $\square$ De EU-landen hebben zich in economisch opzicht sinds 1980 aanzienlijk verder ontwikkeld. Welke nieuwe arbeidsmigrantenstroom zou er als gevolg daarvan op een nog te ontwerpen kaart van het werelddeel Europa voor het jaar 2000 kunnen worden ingetekend? 000014 19 Lees verder ### Pagina 5 bron 4 Marokkanen in Nederland, per 1 januari 1996 [FIGUUR: Piramidegrafiek met leeftijdsgroepen op de y-as en aantal mannen/vrouwen in duizendtallen op de x-as. De grafiek toont een piramidevormige verdeling voor zowel mannen als vrouwen.] mannen (x1.000) vrouwen (x1.000) bron: Huisman, B.C. en L. van Wissen, Regionale Allochtonen Prognose, 1996-2016, Nidi, Den Haag, 1998 bron 5 Surinamers in Nederland, per 1 januari 1996 [FIGUUR: Piramidegrafiek met leeftijdsgroepen op de y-as en aantal mannen/vrouwen in duizendtallen op de x-as. De grafiek toont een piramidevormige verdeling voor zowel mannen als vrouwen, met een bredere basis dan de grafiek van Marokkanen.] mannen (x1.000) vrouwen (x1.000) bron: Huisman, B.C. en L. van Wissen, Regionale Allochtonen Prognose, 1996-2016, Nidi, Den Haag, 1998 Gebruik de bronnen 4 en 5 bij vraag 6. Uit de sexeverdeling in de leeftijdsdiagrammen van Marokkanen en Surinamers is het overheersende migratiemotief van elk van beide groepen af te leiden. 2p 6 □ Leg de relatie tussen migratiemotief en sexeverdeling uit en ga daarbij in op beide leeftijdsdiagrammen. 000014 19 5 Lees verder ### Pagina 6 De vragen 7 tot en met 9 gaan over actuele migratie- en vervoersstromen. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen. bron 6 De arbeidsmarktregio van de gemeente Amsterdam in 1960 [FIGUUR: Kaart van de arbeidsmarktregio van de gemeente Amsterdam in 1960 met verschillende kleuren die percentages van de beroepsbevolking weergeven die in Amsterdam werkt. De legenda toont de percentages: 0-4%, 5-9%, 10-14%, 15-19%, 20-24%, 25% en meer, en de begrenzing van de arbeidsmarktregio.] Legenda: percentage van de be- roepsbevolking per gemeente dat in Amsterdam werkt in 1960 0 - 4% 5 - 9% 10 - 14% 15 - 19% 20 - 24% 25% en meer begrenzing arbeidsmarkt regio bron: CBS volkstelling 1960 0 8 16 km bron: Economisch-Technologische Dienst, Haarlem, juli 1978 000014 19 6 Lees verder ### Pagina 7 bron 7 De arbeidsmarktregio van de gemeente Amsterdam in 1971 [FIGUUR: Een kaart van Nederland met daarin de regio Amsterdam en omliggende gemeenten. Verschillende gemeenten zijn gekleurd met patronen die de procentuele werkzaamheid in Amsterdam weergeven.] Legenda: percentage van de be- roepsvolkng per gemeente dat in Amsterdam werkt in 1971 [] 0-4% [///] 5-9% [\\\\\] 10-14% [|||||] 15-19% [####] 20-24% [*****] 25% en meer begrenzing arbeidsmarkt regio 0 8 16 km bron: Economisch-Technologische Dienst, Haarlem, juli 1978 Gebruik de bronnen 6 en 7 en de kaarten 32, 46B en 52 van de atlas bij de vragen 7 tot en met 9. Uit vergelijking van de bronnen 6 en 7 blijkt dat veel gemeenten buiten de arbeidsmarktregio van Amsterdam in de periode 1960-1971 eenzelfde ontwikkeling doormaakten. 3p 7 [] A: Welke op de kaart zichtbare ontwikkeling is dat? B: Noem twee gevolgen van de toegenomen welvaart die hebben geleid tot deze ontwikkeling. Veronderstel nu eens dat de ontwikkeling die in de bronnen 6 en 7 zichtbaar is, zich daarna heeft voortgezet. 3p 8 [] A: Door welke kaartgrafiek van kaartblad 52 wordt deze veronderstelling het beste ondersteund? B: Beargumenteer je keuze. Het COROP-gebied IJmond bestaat onder andere uit de gemeenten Velsen, Beverwijk en Heemskerk. 6p 9 [] A: Geef twee argumenten voor de lage score van deze gemeenten op de kaart van bron 7. B: Met behulp van welke twee gegevens van kaart 32-33 kun je beargumenteren waarom Castricum hoog scoort op de kaart van bron 7? C: Beargumenteer met behulp van het deel waarom het COROP-gebied Agglomeratie Haarlem gemiddeld hoger scoort op de kaart van bron 7 dan het COROP-gebied IJmond. 000014 19 7 Lees verder ### Pagina 8 De vragen 10 tot en met 16 gaan over Vervoer en ruimtelijke inrichting en Vervoersvraagstukken in Nederland. Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen met elkaar, leg je relaties tussen de verschillende dimensies. bron 8 Gemiddeld aantal afgelegde kilometers per jaar 1986 1995 1996 1997 Personenauto's naar brandstofsoort Benzine 16030 16560 16270 16550 13380 13580 13530 13690 Diesel 39320 29540 29450 30110 LPG 23640 31950 29830 30580 naar verplaatsingsmotief Woon-werkverkeer 3930 4080 4110 4310 Zakelijk verkeer 2890 3490 3190 3240 Vakantie 1140 1240 1260 1310 Overig 8070 7750 7710 7700 Bedrijfsvoertuigen Bestelauto's 18930 23060 23850 24270 Vrachtauto's 45990 56260 54370 54410 Trekkers 90570 103320 98690 96560 Speciale voertuigen 18940 15950 16490 16220 Autobussen 61770 65220 67000 67150 Motorfietsen 6230 4840 4810 4690 bron: Kerncijfers Verkeer en Vervoer, 1998 Gebruik bron 8 bij vraag 10. 3p 10 Er worden veel autoritten gemaakt die korter zijn dan 10 kilometer. A: Welke regel van bron 8 geeft een aanwijzing dat men bij veel van de ritten in plaats van de auto ook de fiets kan gebruiken? B: Beargumenteer je keuze. bron 9 Goederenvervoer in Nederland in 1992, per vervoersstroom en naar modaliteit Legenda: vervoersstromen miljard ton x km spoor 30 pijpleiding kustvaart 25 binnenvaart weg 2 3 4 15 1 0 binnenlands <50 km binnenlands >50 km import/export transito bron: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1992 000014 19 8 Lees verder ### Pagina 9 Gebruik bron 9 bij de vragen 11 en 12. Het gebruik van transportmiddelen verschuift naarmate de afstand waarover goederen worden vervoerd toeneemt. 2p 11 Geef de verklaring voor deze verschuiving. De verandering in het aandeel goederenvervoer over de weg in de kolommen 1 en 2 wijkt af van het algemene beeld dat bron 9 geeft. 4p 12 A: Welke afwijking wordt bedoeld? B: Geef de verklaring voor deze afwijking. bron 10 BETUWENLIJN OF BINNENVAART [FIGUUR: Kaart van de Betuweroute en Rijn/Maas-traject met de steden Rotterdam, Tiel, Arnhem en Nijmegen.] Legenda: weg - bestaande A15 spoorkijn geplande Betuwellijn containercapaciteit via tien treinen met 60 containers elk, per uur 24 uur lang spoor per uur: 600 dertig Jowi-schepen met 400 containers elk, per dag containercapaciteit via binnenvaart per uur: 500 bron: de Volkskrant, 10-10-'98 Gebruik bron 10 bij de vragen 13 en 14. Als je de beslissing over „Betuwerijn of Binnenvaart" alleen zou baseren op deze afbeelding dan 'wint' de Betuwelijn het omdat je alleen de vervoerscapaciteit laat meewegen en bijvoorbeeld niet de milieuaspecten. Maar waarom zou je ze moeten gaan van een óf Betuwelijn óf Binnenvaartsituatie en niet van een én én situatie? 3p 13 Geef drie redenen waarom het nuttig kan zijn deze twee manieren van containervervoer naast elkaar te laten plaatsvinden. Gebruik ook atlaskaart 34-35 bij vraag 14. Door de tracékeuze van de Betuwerlijn heeft men de aantasting van het landschap kunnen beperken. 2p 14 Geef hiervoor een argument ontleend aan de atlastkaart. 000014 19 9 Lees verder ### Pagina 10 VerwoersKnooppunten in Nederland bron 11 [FIGUUR: Kaart van Nederland met diverse locaties aangeduid met symbolen, waaronder havens, binnenvaart container service centra en rail service centra. Een schaalbalk is aanwezig aan de onderzijde van de kaart.] Legenda: • binnenvaart container o rail service centrum □ haven bron: IDG-bulletin, 1997/98 Gebruik bron 11 bij vraag 15. 2p 15 De overheid stimuleert de aanleg van binnenvaart container service centra en rail service centra. Geef twee argumenten voor dit beleid. 000014 19 10 Lees verder Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 1882 ### Pagina 11 bron 12 De multimodale containerterminal bij Born in Zuid-Limburg [FIGUUR: Luchtfoto van een containerterminal met schepen, kranen en containers.] bron: IDG-bulletin, 1997/98 Gebruik de bronnen 11, 12 en atlastkaart 34-35 bij vraag 16. 4p 16 [] Een van de vervoersknooppunten is aangelegd bij Born in Zuid-Limburg. Noem vier gunstige vestigingsplaatsfactoren van deze locatie. Politiek en ruimte De vragen 17 tot en met 20 gaan over Economie en politiek-ruimtelijke organisatie. Bij deze vragen gebruik je verschillende ruimtelijke schalen, vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen. Gebruik kaartblad 184 bij vraag 17. 4p 17 [] De Europese Unie streeft economische integratie na. A: Welke kaart van kaartblad 184 geeft informatie of de EU in de periode 1965-1995 succesvol is geweest in dat streven? B: Beargumenteer je keuze. 000014 19 11 Lees verder ### Pagina 12 bron 13 DE ENE EURO IS DE ANDERE NIET Het Engelse Magazine The Economist hanteert de inmiddels befaamde Big Mac Index om op speelse wijze aan te geven hoe de koopkracht in het ene land zich verhoudt tot die in het andere. Wat kost een hamburger in Frankrijk, Italië, Nederland, Japan, Australië enzovoort, omgerekend vanuit de verschillende nationale munten. Maar hoe leuk is dat lijstje straks nog, wanneer de euro een feit is? Kost zo'n broodje hamburger dan overal evenveel? bron: Slot, B., SAFE, september 1998 bron 14 [FIGUUR: Een stripachtige weergave van een kaart van de Verenigde Staten met daarop de locaties Sidney, Eagle River en Luverne, en de tekst "WAT KOST EEN BIG MAC IN...". Daaronder een getekende hamburger waarop de prijzen van een Big Mac in verschillende steden worden weergegeven: Luverne, Alabama $1.99; Sidney, Nebraska $2.23; Eagle River, Arkansas $2.59; Bronx, New York $3.02; Times Square, New York $3.24.] bron: Slot, B., SAFE, september 1998 Gebruik bron 13, bron 14 en kaart 184G bij de vragen 18 tot en met 20. 3p 18 $\square$ Op kaart 184G wordt het BNP per inwoner gebruikt als maatstaf voor welvaart. Tegen het gebruik van het BNP per inwoner zijn enkele bezwaren te noemen. Stelling: Het gebruik van het BNP per inwoner als maatstaf voor het welvaartsniveau is bij gebruik binnen de EU minder bezwaarlijk dan bij gebruik in Afrika. Beargumenteer de juistheid van deze stelling. Op kaart 184G wordt een ontwikkeling in welvaartsverschillen binnen de Europese Unie weergegeven. 4p 19 $\square$ A: Hoe verloopt deze ontwikkeling voor de rijke landen? B: Hoe verloopt deze ontwikkeling voor de minder rijke landen? C: Welke conclusie kun je trekken uit de antwoorden op de A- en B-vraag? 3p 20 $\square$ Leg uit hoe bron 13 en bron 14 duidelijk maken dat de gegevens van kaart 184G alléén niet voldoende zeggen over het op den duur bereiken van een gelijke welvaart in de EU. 000014 19 12 Lees verder ### Pagina 13 De vragen 21 tot en met 26 gaan over Ruimtelijk gedrag en politiek-ruimtelijke organisatie. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je de relaties tussen deze verschijnselen. Gebruik kaart 51A en andere kaarten uit de atlas bij de vragen 21 tot en met 23. Uit kaart 51A kan het ruimtelijk gedrag met betrekking tot winkelen, uitgaan etc. van de inwoners van Heeg worden afgeleid. 21 (2p) In welke centrale plaats volgens kaart 51A zullen de inwoners van Heeg het beste terecht kunnen voor: A: Het hoogste niveau van dienstverlening? B: Het laagste niveau van dienstverlening? Grenzen van primaire verzorgingsgebieden en bestuurlijke grenzen vallen in Nederland lang niet altijd samen. 22 (2p) In welke provincie is de overeenkomst tussen primair verzorgingsgebied en bestuurlijke grenzen het grootst? Volgens kaart 51A zijn de Waddeneilanden op verschillende tertiaire verzorgingskernen op het vasteland aangewezen. Dit wordt op de overzichtskaart in de atlas ondersteund. 23 (3p) A: Op welke tertiaire verzorgingskernen zijn Texel en Ameland aangewezen? B: Welke aanwijzing daarvoor geeft kaart 30-31? 000014 19 13 Lees verder ### Pagina 14 ### Pagina 15 De vragen 27 tot en met 29 gaan over Economie en politiek-ruimtelijke organisatie. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar, leg je relaties tussen deze verschijnselen en gebruik je verschillende dimensies. bron 17 Structuurbeleid van de Europese Unie De drie structuurfondsen van de Europese Unie Europees Fonds Europees Sociaal Fonds Europees landbouwfonds Miljard Euro 1994-1999 voor regionale ontwikkeling [FIGUUR: Een pijl die naar beneden wijst] [FIGUUR: Een pijl die naar beneden wijst] [FIGUUR: Een pijl die naar beneden wijst] Doelen van het Structuurbeleid en begunstigde regio's: 1. Hulp aan regio's met achterstanden 93,972 2. Hulp aan industriegebieden in neerwaartse ontwikkeling 15,352 3. Bestrijding van langdurige werkloosheid 12,938 4. Hulp bij de aanpassing van arbeidskrachten aan industriële 2,246 structuurveranderingen 5a. Aanpassing van structuren in landbouw en visserij 6,136 5b. Ontwikkeling van landelijke gebieden 6,860 6. Hulp aan dunbevolkte regio's in het noorden 0,697 Aangevuld met Gemeenschapsinitiatieven: Hulp aan regio's, energienetten en aanpassing van landelijke gebieden Totaal van de drie structuurfondsen 14,018 152,219 bron: Praxis Geografie, 10/97 Gebruik bron 17 bij de vragen 27, 28 en 29. 4p 27 Geef voor dit structuurbeleid op de schaal van Europa een argument van: A: politieke aard B: ruimtelijke aard. De rijkere lidstaten betalen meer aan de fondsen voor het structuurbeleid, maar ze profiteren ook van dit structuurbeleid. 4p 28 Geef twee manieren waarop de rijkere lidstaten ook van dit beleid profiteren. Gebruik kaart 67C bij vraag 29. 2p 29 Beschrijf het spreidingspatroon van de gebieden die vallen onder doel 1 van het Europese Structuurbeleid. Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina. 000014 19 Lees verder ### Pagina 16 Gebruik de atlasskaarten 70 en 71 bij vraag 30. Bij vraag 30 gaat het erom welk land de beste kans heeft om tot de EU te worden toegelaten. De beste kans heeft het land waarvan de economische toestand die van de huidige EU-landen het dichtst benadert. Om deze vraag te beantwoorden ga je vier landen met elkaar vergelijken: Hongarije, Litouwen, Polen en Tsjechië. [FIGUUR: Tabel met landen en criteria scores. Kolommen: Landen, Criterium 1, Criterium 2, Criterium 3, Criterium 4, Criterium 5, Totale score. Rijen: Hongarije (1, 4, ...), Litouwen (4, ..., ...), Polen (1, ..., ...), Tsjechië (1, 3, ...). De kolom Criterium 2 heeft als titel "Ontwikkeling BNP".] In schema 1 zijn al twee criteria gegeven waarop een land kan scoren om te worden toegelaten tot de EU. Als een land het gunstigst scoort op een criterium krijgt het de waarde 1 (=gunstig). Als een land het ongunstigst scoort krijgt het de waarde 4 (=ongunstig). Bij een gelijke stand (bijvoorbeeld Hongarije en Polen hebben een gedeelde eerste plaats) wordt de eerste plaats twee maal en de tweede plaats niet toegekend. Zie het voorbeeld 'ontwikkeling BNP' in schema 1. 4p 30 [ ] Je voert de vergelijking als volgt uit: Neem schema 1 over op je antwoordblad. A: Kies uit de pagina's 70 en 71 van de atlas nog drie criteria, in het schema 3, 4 en 5, die voor toelating tot de EU het meest van belang zullen zijn. Vul de juiste score van elk land op de criteria in het schema in. B: Welk land heeft, gezien de toestand van de economie, de beste kans om tot de EU te worden toegelaten? Einde 000014 19