# Eindexamen Aardrijkskunde HAVO 2000 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/aardrijkskunde/2000/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 2 ### Vraag 31 – Opgave 2 ### Vraag 32 – Opgave 32 ### Vraag 33 – Opgave 33 ### Vraag 34 – Opgave 34 ### Vraag 35 – Opgave 35 ### Vraag 36 – Opgave 36 ### Vraag 37 – Opgave 37 ### Vraag 38 – Opgave 38 ### Vraag 39 – Opgave 39 ### Vraag 40 – Opgave 40 ### Vraag 41 – Opgave 41 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 ### Pagina 2 Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en atlasskaart(en) nodig zijn voor de beantwoording. Soms is bij een vraag geen kaartnummer genoemd. Het opzoeken van de juiste kaart is dan onderdeel van de vraag. Migratie en Vervoer De vragen 1 tot en met 6 gaan over actuele migratiestromen. bron 1 Het percentage 75-plussers in 1985, 1997 en 2010 in de gemeenten van het stadsgewest Amsterdam [FIGUUR: Een kaart van het stadsgewest Amsterdam met gemeenten zoals Beemster, Purmerend, Amsterdam, Diemen, Aalsmeer, Haarlemmermeer, Zaanstad, Wormerland, Oostzaan, Landsmeer, Waterland, Edam-Volendam, Muiden, Bussum, Huizen, Naarden, Hilversum. Per gemeente zijn er staafdiagrammen die de percentages 75-plussers voor 1985, 1997 en 2010 weergeven. Er is een legenda met kleursymbolen voor deze jaren en een schaalbalk van 0 tot 9 km.] bron: Fokkema, T. en H. van Solingen, Grote Steden, minder grijs, in: Demos, 1998, nummer 5 Gebruik bron 1 bij de vragen 1, 2 en 3. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen. 2p 1 Bron 1 laat voor de periode 1985-2010 een tegengestelde ontwikkeling zien tussen de centrale stad en de suburbane gemeenten van het stadsgewest Amsterdam. Welke tegengestelde ontwikkeling wordt bedoeld? De buitenlandse migranten zijn voor een deel verantwoordelijk voor het verschil in 4p 2 ontwikkeling van het percentage 75-plussers tussen Amsterdam en de omliggende gemeenten in de periode 1985-2010. Geef twee demografische kenmerken van die buitenlandse migranten in het stadsgewest Amsterdam, die van invloed zijn op het verschil in ontwikkeling van het percentage 75-plussers in de genoemde periode. De suburbanisatie in de jaren zestig en zeventig is voor een deel verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het percentage 75-plussers in bijna alle omliggende gemeenten van 2p 3 Amsterdam in de periode 1997-2010. Leg uit waarom de vroegere suburbanisatie de ontwikkeling van het percentage 75-plussers tussen 1997 en 2010 in de omliggende gemeenten van Amsterdam mede zal bepalen. 000008 19 2 Lees verder ### Pagina 3 bron 2 Vertrek uit Kallarayan in een gemiddeld jaar in de periode 1980-1990 [FIGUUR: Kaart van Peru met migratiestromen uit Kallarayan naar verschillende departementen, inclusief een legenda voor mannen en vrouwen en de breedte van de pijlen die het aantal migranten aangeeft, en een insetkaart van Peru.] Legenda: Mannen Vrouwen --- Departement Cuzco Kallarayan 50 0 50 Breedte van de pijlen is evenredig aan het aantal migranten uit Kallarayan vrij naar: Radcliffe, S., Local migration in southern Peru, in: Unwin, T., Atlas of world development, Chichester, 1994 Gebruik bron 2 en de atlaskaarten 149 en 151 bij de vragen 4 tot en met 6. Bij deze vragen leg je relaties tussen gebieden. Kallarayan (aangegeven met een ster op de kaart van bron 2) is een boerendorp gelegen in het departement Cuzco. In Peru, op de migratiestroom, aangegeven met het cijfer 1, vanuit Kallarayan betreft vooral migranten die landbouwwerkzaamheden verrichten. Om welk type arbeidsmigratie gaat het hier? 2p 4 Het verschil tussen de omvang van de migratie van mannen en vrouwen is groot binnen het departement Cuzco. Geef hiervoor de verklaring. 2p 5 Veel regeringen in ontwikkelingslanden worden geconfronteerd met grote problemen. Een van die problemen is de ongewenste migratie. Geef een reden waarom de regering van Peru juist migratiestromen als nummer 3 het meest ongewenst vindt. 2p 6 000008 19 3 Lees verder ### Pagina 4 De vragen 7 tot en met 10 gaan over Europese migratie-vraagstukken. bron 3 Het Duitse immigratiebeleid belast de toekomst Van onze verslaggever André Roelofs BONN (...) Sinds het begin van de jaren '50 arriveerden in de Bondsrepubliek niet minder dan dertig miljoen mensen. In de deelstaten van de oude Bondsrepubliek is een op de drie inwoners 'nieuwekomer'. Tegenover de dertig miljoen vertrokken, rond 21 miljoen zelfs. En afgelopen jaar vertrokken er voor het eerst méér mensen dan er kwamen. Oorzaken: het aantal asielzoekers is door de maatregelen van de afgelopen jaren sterk gedaald. Een groot aantal Bosnische vluchtelingen keerde naar huis. Hiermee komt een nieuw aspect in de schijnwerper: op den duur kan Duitsland niet zonder een flinke immigratie. vrij naar: Roelofs, A., Het Duitse immigratiebeleid belast de toekomst, artikel in de Volkskrant, november 1998 (datum onbekend) bron 4 Leeftijdsdiagrammen van Duitsland en Nederland [FIGUUR: Een dubbele bevolkingspiramide die de leeftijdsverdeling van mannen en vrouwen in Nederland (gestippelde lijn) en Duitsland (volle lijn) toont, met de leeftijdsgrenzen 0, 25, 50 en 75.] mannen vrouwen Legenda: - NL - DU 75 50 25 0 vrij naar: Eurostat Jaarboek 1995, Luxemburg, 1995 Gebruik de bronnen 3 en 4 bij de vragen 7 en 8. Het Duitse immigratiebeleid is volgens bron 3 op den duur niet goed voor Duitsland. De Duitse regering zou juist bepaalde migranten moeten stimuleren om zich in Duitsland te vestigen. 2p 7 □ Waarom kan Duitsland op den duur niet zonder een flinke immigratie? Gebruik ook de atlassen 71A en B bij vraag 8. 2p 8 □ Volgens bron 3 kan Duitsland op den duur niet zonder een flinke immigratie. Beredeneer waarom dit voor Nederland in een latere periode aan de orde is. bron 5 Asielzoekers ongelijk verdeeld, Europese aanpak lijkt noodzakelijk De media stonden de afgelopen weken bol van berichten over asielzoekers in Nederland. Het ene na het andere cijfer vloog daarbij over tafel. Soms krijgt men zelfs de indruk dat Nederland de asielasten van heel Europa moet dragen. Dat is uiteraard niet het geval, maar die lasten blijken wel ongelijk verdeeld. De tijd is rijp voor Europees beleid. bron: Demos, 1999, nr. 9 000008 19 4 Lees verder ### Pagina 5 bron 6 Asielaanvragen in enkele West-Europese landen, 1994-1998 [FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as landen (Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Nederland, Zwitserland, Frankrijk, België, Zweden) en op de y-as het aantal asielaanvragen in duizendtallen. Per land zijn er staven voor de jaren 1994, 1995, 1996, 1997 en 1998 weergegeven met verschillende kleuren. De legenda geeft aan welke kleur bij welk jaar hoort.] Legenda: 1994 1995 1996 1997 1998 bron: Demos, 1999, nr. 9 bron 7 Aantal feitelijke asielaanvragen en het aantal dat het volgens bepaalde criteria zou moeten zijn, 1998 [FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as landen (België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Noorwegen, Spanje, Verenigd Koninkrijk, Zweden, Zwitserland) en op de y-as het aantal asielaanvragen in duizendtallen. Per land zijn er twee staven: de linkse staaf geeft het feitelijke aantal aan, de rechtse staaf geeft het aantal weer volgens criterium 1 en 2. De legenda geeft aan welke staaf bij welk criterium hoort.] x 1000 100 80 60 40 20 0 Legenda: aantal asielaanvragen in 1998 criterium 1: aantal asielaanvragen in verhouding tot de bevolkingsomvang per land criterium 2: aantal asielaanvragen in verhouding tot het BNP per land België Denemarken Duitsland Finland Frankrijk Italië Nederland Noorwegen Spanje Verenigd Koninkrijk Zweden Zwitserland bron: Demos, 1999, nr. 9 Gebruik de bronnen 5, 6 en 7 bij de vragen 9 en 10. Bij deze vragen vergelijk je gebieden met elkaar. In bron 5 wordt gesteld dat de tijd rijp is voor een Europees beleid. In Europees verband zouden afspraken gemaakt moeten worden om te komen tot een minder ongelijke verdeling van de asielzoekers over de verschillende Europese landen. Er moeten dan criteria (normen) komen op basis waarvan de asielzoekers verdeeld worden. In (de legenda van) bron 7 zijn twee van zulke criteria weergegeven. 2p 9 Beargumenteer waarom criterium 1 geschikt is om de asielzoekers beter over Europa te verdelen dan in 1998 het geval was. 10 Beargumenteer waarom criterium 2 geschikt is om de asielzoekers beter over Europa te verdelen dan in 1998 het geval was. 000008 19 5 Lees verder ### Pagina 6 De vragen 11 tot en met 17 gaan over Vervoer en ruimtelijke inrichting en Vervoersvraagstukken in Nederland. bron 8 Verkochte vervoermiddelen (x 1000) in de periode 1995-1997 1995 1996 1997 Verkochte nieuwe voertuigen Personenauto's Bestelauto's Vrachtauto's Trekkers Speciale voertuigen Autobussen Motorfietsen 446,4 51,3 6,1 6,8 0,3 0,6 17,6 473,5 67,9 7,7 7,4 0,3 0,6 16,9 478,3 81,6 7,1 7,0 0,3 0,4 16,2 Verkochte tweedehands voertuigen Personenauto's Bestelauto's Vrachtauto's Trekkers Speciale voertuigen Autobussen Motorfietsen 1744,5 115,2 12,4 6,2 5,9 2,9 96,3 1653,7 110,7 10,2 6,6 4,8 2,5 83,1 1677,8 118,7 11,0 7,5 5,7 2,0 79,2 Prijzen personenauto's Prijsindex nieuwe auto's 100 98 98 bron: Kerncijfers Verkeer en Vervoer, 1998 Gebruik bron 8 bij vraag 11. 4p 11 Bron 8 geeft een onvolledig beeld van de toenemende mobiliteit in Nederland. Noem twee gegevens waarover je ook moet beschikken om een beter beeld te krijgen van de toegenomen mobiliteit in Nederland. In de Volkskrant van 5 december 1997 stond een bericht met de kop: ,,KLM Cargo per spoor naar Milaan”. Uit het bericht blijkt dat de KLM op dat moment al goederen per vrachtauto vervoerde naar diverse Europese steden. De KLM wil ook een deel van haar luchtvracht naar Milaan per spoor gaan vervoeren. 2p 12 Geef een geografisch argument voor de keuze van de KLM om goederen per spoor naar Europese metropolen te vervoeren, in plaats van per vrachtauto. Gebruik de atlastaarten 32 en 33 bij de vragen 13 en 14. De Betuwelijn is in veler ogen hard nodig om de voortgaande groei in de transportsector te kunnen opvangen. Dicht bij de Duitse grens zal in de komende jaren een Multimodaal Transportcentrum verrijzen, inclusief een bedrijventerrein voor ‘value added logistics’ (met ‘value added logistics’ wordt onder andere bedoeld: het uit- en inpakken van goederen en/of deze goederen een kleine bewerking laten ondergaan). Men heeft Valburg gekozen voor de locatie van dit centrum (kaart 33-E5). 2p 13 Noem - naast de ligging aan de Betuwelijn en de beschikbare ruimte - twee andere vestigingsplaatsfactoren die te maken hebben met de verkeersinfrastructuur die bij deze locatie een rol spelen. 2p 14 Waarom wordt er juist bij zo'n Multimodaal Transportcentrum een bedrijventerrein met ‘value added logistics' gebouwd? 000008 19 6 Lees verder ### Pagina 7 In de organisatie van het productieproces van internationale bedrijven vindt een bepaalde ontwikkeling plaats. Daardoor zijn veel meer transportbewegingen nodig, waarvan ook Schiphol｡ profiteert. 4p 15 ☐ A: Welke ontwikkeling in de organisatie van het productieproces wordt bedoeld? B: Verklaar waarom deze ontwikkeling voor een grotere hoeveelheid luchtvracht zorgt. Laat in je verklaring een eventueel grotere productie buiten beschouwing. bron 9 Het 'RegioNet' [FIGUUR: Kaart van de regio rond Amsterdam en Schiphol met woongebieden, werkgebieden en Vinex-locaties, verbonden door pijlen die transportstromen weergeven. De kaart bevat de plaatsen Haarlem, Amsterdam, Schiphol, Purmerend, Almere, Utrecht en omliggende gebieden. Een legenda geeft de betekenis van de symbolen weer. Er is een schaalbalk van 10 km en het jaartal 2010 aangegeven.] Legenda: woongebied met meer dan 25.000 inwoners werkgebied met meer dan 20.000 arbeidsplaatsen VINEX - lokatie bron: IDG-bulletin, 1997-1998 Gebruik bron 9 bij vraag 16. Bij deze vraag wissel je van analyseniveau. Onder de naam RegioNet worden plannen ontwikkeld voor een samenhangend netwerk van openbaar vervoer in de Noordvleugel van de Randstad. Het netwerk is weliswaar bedoeld voor passagiersvervoer, maar kan toch de positie van Nederland als distributieland versterken. 3p 16 ☐ Leg uit op welke wijze RegioNet die positie kan versterken. 000008 19 7 Lees verder ### Pagina 8 6p 17 ☐ Gebruik de atlas en de Basisstatistiek bij vraag 17. Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar. Voor de positie van vierd mainpoort (na Londen, Parijs en Frankfurt) voor luchtverkeer in Europa is een aantal kandidaten, onder andere Brussel, Madrid, Rome en Schiphol. Eén van de factoren die voor een luchtvaartmainport van groot belang kan zijn, is het aantal passagiers op binnenlandse vluchten. Onderzoek met de atlas en de pagina's 'Europa algemeen/bevolking/economie' en 'Europa economie/werken/levensomstandigheden' van de Basisstatistiek welke van de vier genoemde luchthavens de meeste kans heeft op een groot aantal binnenlandse vluchten. Je doet het onderzoek in twee stappen. Bij stap 1 gebruik je de criteria 1 en 2 van onderstaand schema en vul je de waarden die je in de Basisstatistiek gevonden hebt in dit schema in. Nu is dat twee luchthavens vallen en ga je door met de twee die overblijven. A: Schrijf de overgebleven luchthavens op je antwoordblad. Bij stap 2 moet je zelf de criteria 3 en 4 vinden. Criterium 3 haal je uit kaart 60 en criterium 4 uit de Basisstatistiek pagina 'Europa economie/werken/levensomstandigheden'. Vul de gevonden criteria ook in het schema in. B: Beargumenteer je keuze van elk van beide criteria. Nu weet je welke van de twee overgebleven luchthavens de meeste kans heeft op een groot aantal binnenlandse vluchten. | | Criterium 1 | Criterium 2 | Criterium 3 | Criterium 4 | | ------- | --------------------- | --------------------------- | ----------- | ----------- | | Brussel | Aantal inwoners van het land | Oppervlakte van het land in km² | | | | Madrid | | | | | | Rome | | | | | | Schiphol| | | | | Politiek en Ruimte De vragen 18 tot en met 24 gaan over Ruimtelijk gedrag en politiek-ruimtelijke organisatie. bron 10 Visies op de gemeente als regio A Een gemeente is een natuurlijke regio, dat wil zeggen een gebied waarvan de delen in fysieke gesteldheid met elkaar overeenkomen, omdat ze bijvoorbeeld een landschappelijke eenheid vormen. B Een gemeente is een functionele regio, dat wil zeggen een gebied waarvan de delen onderling op elkaar zijn aangewezen, omdat ze een groot aantal functionele relaties onderhouden. C Een gemeente is een nodale regio, dat wil zeggen een gebied dat bestaat uit een centrum en het verzorgingsgebied dat daar bij hoort. D Een gemeente is een perceptuele regio, dat wil zeggen een gebied waarvan de bewoners vinden dat het één geheel vormt, één geheel waar zij volgens hun beleving bij horen. Gebruik bron 10 en de atlastkaart 55E bij de vragen 18 en 19. Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen met elkaar. De gemeente Nijmegen heeft enkele gemeenten ten noorden van de Waal geannexeerd om er een grootschalig woningbouwproject, de Waalsprong, te realiseren. 2p 18 ☐ A: Welke visie op de gemeente als regio spreekt uit deze annexatie? B: Verklaar je antwoord. 2p 19 ☐ Waarom is deze visie een ondersteuning van de annexatie van de Waalsprong-gemeenten door Nijmegen? 000008 19 8 Lees verder Voor alle eindexamens ### Pagina 9 bron 11 Enkele gegevens van een aantal gemeenten/gebieden in Zuid-Holland, 1993 Gemeenten | aantal inwoners op 1-1-93 | percentage van de bevolking dat in Rotterdam werkt | percentage banen in de nijverheid/industrie ------- | -------- | -------- | -------- 1 Groeikernen | 129159 | 18,57 | 22,0 Capelle aan den IJssel | 59057 | | Spijkenisse | 70102 | | 2 Waterweggebied | 193100 | 9,28 | 27,7 3 Krimpen aan den IJssel | 27661 | 13,24 | 34,0 4 Noordooststrand | 42016 | 10,56 | 24,6 5 Zuidooststrand | 81397 | 14,85 | 29,5 6 Voorne-Putten (excl. Spijkenisse) | 77393 | 13,13 | 24,1 7 Dordrecht en omgeving | 206907 | 4,75 | 33,3 8 Hoekske Waard | 67175 | 13,12 | 33,9 9 Alblasserwaard | 67606 | 6,66 | 40,8 10 Krimpenerwaard | 51006 | 4,96 | 40,5 11 Den Haag en omstreken | 703947 | 0,67 | 13,0 12 Delft en omstreken | 135087 | 2,09 | 21,6 vrij naar: Statistisch jaarboek Rotterdam en Regio, 1996 en gegevens CBS Gebruik bron 11, de atlas en de bijlage (invulkaard van een gedeelte van Zuid-Holland) bij de vragen 20 tot en met 22. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen die gebieden en verschijnselen. Op grond van het ruimtelijke gedrag van mensen kun je functionele regio's afbakenen. Bijvoorbeeld: de functionele regio 'Rotterdam en omgeving' zou de stad Rotterdam als centrale kern hebben. 3p 20 [ ] A: Welk gegeven uit bron 11 kun je het beste gebruiken om te bepalen welke gebieden tot deze functionele regio behoren? B: Verklaar je antwoord. Let op: Bij het invullen van de bijlage (invulkaard van een gedeelte van Zuid-Holland) dien je een potlood en een vlakgom te gebruiken. Zo'n functionele regio kan op een kaart worden weergegeven. Je gaat nu, met behulp van het door jou gekozen kernmerk, bepalen welke gebieden van bron 11 wél en welke niét tot de functionele regio 'Rotterdam en omgeving' behoren. Deel de gebieden in vier grootsklasses in (gebruik ronde getallen voor de klassenindeling). Geef door middel van arcering per grootteklasse de gebieden aan op de invulkaard van Zuid-Holland. Houd hierbij rekening met een juiste toepassing van de legenda in te vullen. Je kunt er van uitgaan dat alleen de hoogste drie klassen tot de functionele regio 'Rotterdam en omgeving' behoren. Je zou een functionele regio verwachten die, afgezien van de groeikernen, bestaat uit een vrijwel concentrische zone met Rotterdam als middelpunt. Dit blijkt echter niet zo te zijn. 3p 21 [ ] A: Noem een gebied, net buiten de door jou afgebakende functionele regio 'Rotterdam en omgeving', waardoor er een grote afwijking van de concentrische ### Pagina 10 Gebruik de atlastkaarten 34-35, 51A en andere atlastkaarten bij de vragen 23 en 24. Bij deze vragen vergelijk je de verschijnselen en gebieden met elkaar. Op kaart 51A worden Middelburg en Goes als complementaire centra aangegeven. 3p 23 A: Op welke soort voorziening zal deze complementariteit het meest waarschijnlijk betrekking hebben? Kies één van de onderstaande voorzieningen: • bouwmarkten (doe-het-zelfzaken) • instellingen voor hoger beroepsonderwijs • supermarkten • weekmarkten B: Verklaar je keuze. Uit de kaarten 34-35, 51A en 76-77 is af te leiden dat de grenzen van verzorgingsgebieden en bestuurlijke grenzen, vooral op de hogere verzorgingsniveaus, niet samenvallen. 3p 24 A: Op welke plaats is het gebied Terneuzen-Sas van Gent voor het primaire verzorgingsniveau aangewezen? B: Geef daarvoor de verklaring. De vragen 25 tot en met 32 gaan over Economie en politiek-ruimtelijke organisatie. bronnen 12 en 13 Goederenstromen voor de productie van aardbeienyoghurt 12 huidig NO O RD ZEE Zwitserland LEG EN DA: tussenproducten leverantie de dikte van de pijl staat symbool voor de omvang van het transport bron: Steenhuis, P.H., in: Trouw 12-9-1998 000008 19 13 mogelijk NO O RD ZEE Zwitserland STUTTGART 10 Lees verder ### Pagina 11 bron 14 Aardbeienyoghurt Voor een bekertje aardbeienyoghurt hoef je niet ver te gaan; wat men van de boer om de hoek, een paar vruchten van de teler een straat verder, een bekje en een klein aluminium dekseltje. Zou je denken. Maar uit onderzoek van het Duitse Wuppertal Instituut bleek dat voor een bekertje aardbeienyoghurt veel meer wordt gereisd dan nodig is. De melk wordt niet van ver gehaald, even voorbij Stuttgart. Ook de suiker komt uit de omgeving. Maar de bacteriën die de melk in yoghurt omzetten, moeten uit Sleeswijk-Holstein komen. Het bekertje wordt in Beieren vervaardigd, gebruikmakend van grondstoffen uit Noordrijn-Westfalen. Ook het aluminium dekseltje reist van Nederland over Beieren naar Baden-Württemberg. In Polen blijken de aardbeien voor de yoghurt het beste te gedijen, ze worden in Akcn verwerkt, voor bron: Steenhuis, P.H., in: Trouw 12-9-1998 men ze in Stuttgart aan het bekertje toevoegt. Andere noodzakelijke grondstoffen uit bad-Rappunau, Aalen, Keulen, Lüneburg, Varel en Ludwigburg. Ook wordt er voor de vervaardiging van de yoghurt 7857 kilometer gereisd per vrachtwagen. Omgekerend wordt er per bekertje met een inhoud van 150 gram 9,2 meter gereisd voor het in een Duitse supermarkt staat. Nu kan men twisten over de vraag of negen meter veel is. Zeker is echter dat er aardbeien gekweekt worden in de omgeving van Stuttgart en dat de verpakkingsmaterialen ook uit de omgeving te halen zijn. Het Wuppertal instituut toonde aan dat er vier keer minder gereden kan worden, zonder dat de prijs van de aardbeienyoghurt eronder lijdt. Gebruik de bronnen 12, 13 en 14 en de Basisstatistiek pagina 'Europa economie/werken/ levensomstandigheden' bij de vragen 25, 26 en 27. Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar en leg je relaties tussen gebieden. Op de kaarten van bron 12 en 13 wordt de economische vervlechting van een aantal Europese landen weergegeven. Daarbij spelen economische en politieke relaties binnen en buiten de Europese Unie (EU) een rol. 4p 25 De situatie in bron 13 vergeleken met die in bron 12 voordelig of nadelig voor onderstaande verschijnselen: 1 de sector wegtransport 2 de regionale economie van Stuttgart 3 het milieu op nationale schaal (Duitsland) 4 het milieu op regionale schaal (Duitsland) B: Beargumenteer elk van de vier bij A gemaakte keuzen. 2p 26 In de relaties binnen de EU is er, in economisch opzicht, weinig verschil tussen de situatie van de bronnen 12 en 13. Leg dat uit met behulp van gegevens uit die bronnen. 2p 27 Op de schaal van de toekomstige EU is de situatie in bron 13 veranderd ten opzichte van de situatie in bron 12. Het gaat hier slechts om een potje aardbeien, maar toch... Vanuit Polen geredeneerd is het economisch en politiek gezien een verslechtering. 4p 27 A: Leg uit waarom er van een economische verslechtering voor Polen sprake is. B: Leg uit waarom er van een politieke verslechtering voor Polen sprake is. 000008 19 11 Lees verder ### Pagina 12 bron 15 'Tijdens de voorbereiding op de Economische en Monetaire Unie (opgericht op 1-1-1999) werden alle afzonderlijke lidstaten van de EU gedwongen besparingen uit te voeren en uitgaven voor investeringen, werkgelegenheidsprogramma’s en sociale zekerheidssystemen te beperken. Met de toenemende economische integratie schijnen de verschillen tussen arm en rijk zich te verdiepen. Ontstaan er nieuwe grenzen in het Europa zonder grenzen?' 3p 28 Gebruik bron 15 en de atlas. Bij deze vraag vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar. Leg met behulp van een atlatkaart uit dat vooral regio’s zoals Andalusië (Spanje) en Calabrië (Italië) nadelige gevolgen zullen ondervinden van het in bron 15 voorgestelde beleid van de nationale overheden. Noteer bij je uitleg ook het gebruikte kaartnummer en/of de kaartletters. bron 16 [FIGUUR: Een kaart van Europa met de aanduiding van metropolen, economische harten en grenzen van perifere gebieden.] Centrum en periferie in de Europese Unie vrij naar: Praxis Geographie nr. 10, 1997 Gebruik bron 16 en de atlas. Bij deze vraag vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar. Vaak wordt er een verband gelegd tussen snelle bevolkingsgroei en werkloosheid. De werkloosheid in de staten van de zuidelijke periferie van de EU is hoger dan in de staten van de noordelijke en Atlantische periferie. 4p 29 Toets met behulp van de atlas de volgende hypothese: De hogere werkloosheid in de landen van de zuidelijke periferie wordt onder andere veroorzaakt door de sterkere natuurlijke bevolkingsgroei (1993) in dat gebied. Noteer je onderzoeksresultaten en de gebruikte kaartnummers/kaartletters. 000008 19 12 Lees verder ### Pagina 13 bron 17 Rijkste en armste regio's van de EU (BBP/hoofd in KKS, koopkrachtstandaard: koopkracht is per regio vergelijkbaar, 1993) Regio's Europa = 100 Rangorde Werkloosheid Europa = 100 Regio's Europa = 100 Rangorde Werkloosheid Europa = 100 Hoogste 20 Hamburg (D) 189 1 59,4 Laagste 20 Anatoliki Mak., Thraki (GR) 60 1 61,1 Brussel-Hoofdstad (B) 183 2 107,8 Galicië (E) 60 2 160,3 Île-de-France (F) 163 3 86,3 Thessalia (GR) 59 3 78,6 Darmstadt (D) 162 4 35,0 Algarve (P) 59 4 39,8 Luxemburg (L) 162 5 20,1 Andalucia (E) 58 5 290,5 Wenen (A) 161 6 -- Kreta (GR) 58 6 45,3 Oberbayern (D) 158 7 27,1 Brandenburg (D) 57 7 129,4 Bremen (D) 154 8 85,5 Ionia Nisia (GR) 56 8 44,7 Groot-Londen (GB) 147 9 131,2 Extremadura (E) 55 9 279,9 Stuttgart (D) 141 10 30,8 Dytiki Ellada (GR) 55 10 98,8 Antwerpen (B) 137 11 71,5 Sachsen-Anhalt 54 11 145,3 (D) Grampian (GB) 134 12 55,1 Sachsen (D) 54 12 125,9 Lombardia (I) 134 13 41,8 Thüringen (D) 52 13 139,3 Valle d'Aosta (I) 131 14 82,8 Mecklenburg- 52 14 158,8 Vorpommern (D) Karlsruhe (D) 127 15 36,3 Voreio Aigaio 50 15 100,8 (GR) Mittelfranken (D) 127 16 36,4 Centro (P) 49 16 28,3 Emilia-Romagna (I) 127 17 46,2 Ipeiros (GR) 47 17 111,1 Ahvenanmaa/land 127 18 -- Madeira (P) 44 18 33,7 (FIN) Salzburg (A) 125 19 -- Alentejo (P) 42 19 85,1 Trentino-Alto Adige (I) 125 20 32,7 Azoren (P) 42 20 40,4 vrij naar: Praxis Geographie, nr. 10, 1997 Gebruik bron 17. Bij deze vraag vergelijk je gebieden met elkaar. Je zou verwachten dat bij de armste regio's uitsluitend regio's uit de periferie in bron 16 zouden worden genoemd.